Adhyaya 154: The Efficacy of Yamunā River Pilgrimage Sites (Merits of Mathurā-Region Tīrthas)

Verse 1

अथ यमुनातीरथप्रभावः ॥ वराह उवाच ॥ एवंविधां च मथुरां दृष्ट्वा तौ मुदमापतुः ॥ एवं तु वसतस्तस्य राज्ञस्तत्र वसुन्धरे ॥

ఇప్పుడు యమునా తీర్థాల మహిమ వర్ణన. వరాహుడు పలికెను—ఇలాంటి మథురాను చూసి వారు ఇద్దరూ ఆనందించారు. ఓ వసుంధరా, ఆ రాజు అక్కడ నివసిస్తూ ఉండగా…

Verse 2

पप्रच्छ च तदा भार्या यद्गुह्यं पूर्वभाषितम् ॥ पुरस्थेन तदा राज्ञा वक्ष्यामि मथुरां प्रति

అప్పుడు రాణి ముందుగా చెప్పబడిన ఆ రహస్యాన్ని గురించి అడిగింది. రాజు ఆమె ఎదుట నిలిచి చెప్పెను—“మథుర వైపు సాగుతూ నేను దానిని వివరిస్తాను.”

Verse 3

॥ तन्मे वद महाराज यद्गोप्यं पूर्वभाषितम् ॥ राजाप्युवाच तां राज्ञीं त्वयाप्युक्तं पुरा मम

ఓ మహారాజా, ముందుగా చెప్పబడిన ఆ గోప్యమైన విషయాన్ని నాకు చెప్పండి. రాజు రాణితో అన్నాడు—నీవు కూడా ఒకప్పుడు నాకు ఒక రహస్యాన్ని చెప్పావు.

Verse 4

तद्वदस्व स्वकं गुह्यं पश्चाद्वक्ष्याम्यहं तव ॥ इत्युक्त्वा पीवरी ज्ञात्वा प्रहस्य तु गुणालयाः

కాబట్టి నీవు నీ గోప్యాన్ని చెప్పు; తరువాత నేను నీదాన్ని చెబుతాను. ఇలా అన్నాక, గుణాల నిలయమైన పీవరీ అర్థం చేసుకొని చిరునవ్వు నవ్వింది.

Verse 5

प्रोवाच चैव राजानं मनसः प्रीतिकारणम् ॥ अहं तु पीवरी नाम गङ्गातीरनिवासिनी

ఆపై ఆమె రాజుతో మనసుకు ఆనందం కలిగించేలా ఇలా చెప్పింది—“నా పేరు పీవరీ; నేను గంగాతీర నివాసిని.”

Verse 6

आगतेमां पुरीं द्रष्टुं कुमुदस्य तु द्वादशीम् ॥ नावमारुह्य यान्तीह पतिता यमुनाजले

కుముద మాస ద్వాదశి నాడు ఈ నగరాన్ని చూడటానికి వచ్చాను; పడవ ఎక్కి ఇక్కడికి వస్తూ యమునా జలంలో పడిపోయాను.

Verse 7

सद्यः प्राणैर्वियुक्ता च तत्तीर्थस्य प्रभावतः ॥ काशीराजपतेः कन्या यातास्मि वसुधाधिप

నేను వెంటనే ప్రాణాల నుండి వేరుపడ్డాను; కానీ ఆ తీర్థ ప్రభావంతో, ఓ వసుధాధిపా, నేను కాశీరాజాధిపతి కుమార్తెగా (పరిణమించాను).

Verse 8

त्वया विवाहिता राजन्न च मां विजहात्स्मृतिः ॥ एतत्तीर्थप्रभावेन धर्मयुक्ता तथानघ

ఓ రాజా, నీవు నన్ను వివాహం చేసుకున్నావు; నా స్మృతి నన్ను విడిచిపెట్టలేదు. ఈ తీర్థ ప్రభావంతో, ఓ నిర్దోషుడా, నేను ధర్మయుక్తురాలినయ్యాను.

Verse 9

धारापतनके तीर्थे त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ एतच्छ्रुत्वा ततो राजा कथां प्राग्जन्मसम्भवाम्

ధారాపతనక అనే తీర్థంలో నేను నా ప్రాణాన్ని త్యజించాను. ఇది విని రాజు పూర్వజన్మసంభవమైన కథను మనసులో తలచాడు.

Verse 10

मां पश्यन्तौ नियमातस्तत्रैव निधनं गतौ ॥ मृतौ सर्वपरित्यक्तौ गतौ मम सलोकताम्

నన్ను చూస్తూనే, నియమానుసారం, వారు అక్కడే మరణాన్ని పొందారు. మరణించి, సమస్తాన్ని త్యజించి, వారు నాతో సలోకతను పొందారు.

Verse 11

एतत्ते कथितं देवि आश्चर्यं यदभून्महत् ॥ त्यक्त्वा चात्मतनुं तीर्थे धारापतनसंज्ञके

ఓ దేవీ, జరిగిన మహా ఆశ్చర్యాన్ని నీకు చెప్పాను—ధారాపతన అనే తీర్థంలో దేహాన్ని త్యజించి…

Verse 12

नाकलोकमवाप्नोति त्यक्तपापो न संशयः ॥ यमुनेश्वरमासाद्य त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥

పాపాన్ని త్యజించినవాడు స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు—సందేహం లేదు. యమునేశ్వరుని చేరి తన ప్రాణాన్ని త్యజిస్తే (అదే స్థితిని పొందుతాడు).

Verse 13

विष्णुलोकमवाप्नोति दिव्यमूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ धारापतनके स्नात्वा नाकलोके स मोदते ॥

అతడు విష్ణులోకాన్ని పొందుతూ దివ్యమైన చతుర్భుజ రూపాన్ని ధరిస్తాడు. ధారాపతనకంలో స్నానం చేసి స్వర్గలోకంలో ఆనందిస్తాడు.

Verse 14

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ अतः परं नागतीर्थं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥

తర్వాత అతడు ఇక్కడే ప్రాణాలను విడిచితే నా లోకానికి వెళ్తాడు. దీనికి ఆపై నాగతీర్థం ఉంది—తీర్థాలలో అత్యుత్తమమైనది.

Verse 15

यत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥ घण्टाभरणकं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ॥

ఎక్కడ స్నానం చేసి అక్కడే మరణించినవారు స్వర్గానికి వెళ్తారు; వారికి పునర్జన్మ లేదు. అది ఘణ్టాభరణక అనే తీర్థం, సమస్త పాపాలను తొలగించేది.

Verse 16

यस्मिन् स्नातो नरो याति सूर्यलोकं न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ఏ తీర్థంలో స్నానం చేసిన మనిషి సూర్యలోకానికి వెళ్తాడు—సందేహం లేదు. అలాగే ఇక్కడే ప్రాణాలను విడిచితే నా లోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 17

पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तीर्थानामुत्तमं तीर्थं ब्रह्मलोकेषु विश्रुतम् ॥

మళ్లీ ఇంకొక విషయాన్ని చెబుతాను; ఓ వసుంధరా, విను. తీర్థాలలో ఉత్తమమైన ఒక తీర్థం ఉంది, అది బ్రహ్మలోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 18

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च नियतो नियताशनः ॥ ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं स गच्छति ॥

అక్కడ స్నానం చేసి, జలము పానము చేసి, నియమశీలుడై నియతాహారుడై, బ్రహ్మదేవుని అనుమతితో అతడు నా లోకమునకు వెళ్తాడు।

Verse 19

तत्राभिषेकं कुर्वीत स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ मोदते सोमलोके तु एवमेव न संशयः ॥

అక్కడ తన స్వధర్మకర్మలో స్థిరనిష్ఠుడై అభిషేకము (విధిస్నానం) చేయవలెను. అతడు సోమలోకమున ఆనందిస్తాడు—ఇదే సత్యం; సందేహము లేదు.

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ सरस्वत्याश्च पतनं सर्वपापहरं शुभम् ॥

మరియు అతడు ఇక్కడ ప్రాణాలను విడిచినచో, అతడు నా లోకమునకు వెళ్తాడు. సరస్వతీ యొక్క ‘పతనం’ శుభప్రదం; అది సమస్త పాపాలను హరించేది.

Verse 21

तत्र स्नातो नरो देवि अवर्णोऽपि यतिर्भवेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि माथुरे मम मण्डले ॥

హే దేవీ, అక్కడ స్నానం చేసిన నరుడు—వర్ణవ్యవస్థకు బయటనున్నవాడైనా—యతి (సన్యాసి) కావచ్చు. మరల మథురలో నా మండలములో ఇంకొకటి ప్రవచిస్తాను.

Verse 22

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः॥ स्नानमात्रेण मनुजो मुच्यते ब्रह्महत्यया॥

ఎవడు అక్కడ మూడు రాత్రులు ఉపవాసముండి స్నానం చేస్తాడో, ఆ మనిషి స్నానమాత్రముచేతనే బ్రహ్మహత్యా పాపమునుండి విముక్తుడగును.

Verse 23

अथात्र मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥ दशाश्वमेधमृषिभिः पूजितं सर्वदा मुदा॥

అనంతరం అక్కడ ప్రాణాలను విడిచి అతడు నా లోకానికి చేరుతాడు. ఆ స్థలం ఋషులచే సదా ఆనందంతో పూజింపబడుతుంది; దాని పుణ్యం దశ అశ్వమేధ యజ్ఞసమానం.

Verse 24

तत्र ये स्नान्ति नियतास्तेषां स्वर्गो न दुर्लभः॥ मथुरापश्चिमे पार्श्वे सततं त्वृषिपूजितम्॥

అక్కడ నియమంతో స్నానం చేసే వారికి స్వర్గం దుర్లభం కాదు. మథురా పశ్చిమ పార్శ్వంలో ఆ తీర్థం నిరంతరం ఋషులచే పూజింపబడుతుంది.

Verse 25

ब्रह्मणा सृष्टिकाले तु मनसा निर्मितं पुरा॥ मानसં नाम तीर्थं तु ऋषिभिः पूजितं पुरा॥

సృష్టికాలంలో బ్రహ్మదేవుడు దానిని పూర్వం మనసుతోనే నిర్మించాడు. ఆ తీర్థం ‘మానస’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, పూర్వకాలంలో ఋషులచే పూజింపబడింది.

Verse 26

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः॥ तीर्थं तु विघ्नराजस्य पुण्यं पापहरं शुभम्॥

అక్కడ స్నానం చేసి (తదనంతరం) మరణించినవారు స్వర్గానికి వెళ్తారు; వారు ‘అపునర్భవులు’ అని చెప్పబడతారు. విఘ్నరాజుని ఈ తీర్థం పుణ్యకరం, శుభం, పాపహరం.

Verse 27

यत्र स्नातान्मनुष्यांश्च विघ्नराजो न पीडयेत्॥ अष्टम्यां च चतुर्दश्यां चतुर्थ्यां तु विशेषतः॥

ఎక్కడ స్నానం చేసిన మనుష్యులను విఘ్నరాజుడు బాధించడు—అష్టమి, చతుర్దశి, మరియు ప్రత్యేకంగా చతుర్థి రోజున.

Verse 28

अविघ्नं कुरुते तस्य सततं पार्वतीसुतः॥ तत्राथ मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥

అతనికి పార్వతీపుత్రుడు గణేశుడు నిత్యం విఘ్నరహితత్వం కలిగిస్తాడు. తరువాత అక్కడ ప్రాణాలను విడిచి నా లోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 29

ततः परे कोटितीर्थे पवित्रं परमं स्मृतम्॥ तत्र वै स्नानमात्रेण गवां कोटिफलं लभेत्॥

దాని తరువాత కోటితీర్థం ఉంది; అది అత్యంత పవిత్రమని స్మరించబడింది. అక్కడ కేవలం స్నానం మాత్రముతోనే కోటి గోవుల దానఫలం లభిస్తుంది.

Verse 30

तथात्र मुंचते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥ सोमलोकमतिग्रम्य मम लोकं च गच्छति॥

అలాగే అక్కడ లోభమోహరహితుడై ప్రాణాలను విడుస్తాడు. సోమలోకాన్ని అతిక్రమించి నా లోకానికీ వెళ్తాడు.

Verse 31

अतः परं शिवक्षेत्रमर्धक्रोशं तु दुष्करम्॥ तत्र स्थितो हरो देवो मथुरां रक्षते सदा॥

ఇదికి ఆపై అర్ధక్రోశ పరిమాణమైన శివక్షేత్రం ఉంది; అది దుష్కరమని చెప్పబడింది. అక్కడ నివసించే దేవుడు హరుడు మథురను నిత్యం రక్షిస్తాడు.

Verse 32

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च माठुरं लभते फलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम लोकं स गच्छति ॥

అక్కడ స్నానం చేసి నీటిని పానంచేస్తే మథురాసంబంధమైన ఫలం లభిస్తుంది. అలాగే అక్కడే ప్రాణాలను విడిస్తే నా లోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 33

स्वां चाप्यकथयत्तस्यै यथा संयमने मृतः ॥ एवं तौ मथुरां प्राप्य स्नात्वा यामुनतीर्थके ॥

అతడు తన వృత్తాంతమును కూడా ఆమెకు చెప్పెను—యముని సంయమనలోకములో తాను ఎలా మరణించెనో. ఆపై వారు ఇద్దరూ మథురకు చేరి యమునా తీర్థములో స్నానము చేసి ముందుకు సాగిరి.

Verse 34

सोमतीर्थे तु वसुधे पवित्रे यमुनाम्भसि ॥ यत्र पश्यति मां सोमो द्वापरे युगसंस्थिते ॥

ఓ వసుధా! యమునా పవిత్ర జలములోని సోమతీర్థమందు—ద్వాపరయుగము స్థిరంగా నడిచే వేళ సోముడు నన్ను దర్శించును.

Verse 35

तस्मिंस्तीर्थवरे स्नातं न पीडयति विघ्नराट् ॥ विद्यारम्भेषु सर्वेषु यज्ञदानक्रियासु च ॥

ఆ శ్రేష్ఠ తీర్థములో స్నానము చేసినవానిని ‘విఘ్నరాజు’ పీడించడు; విద్యారంభములన్నిటిలోను, యజ్ఞ-దాన-క్రియలలోను అలాగే.