Adhyaya 138: The Episode of the Khañjarīṭa Bird (and the Saukarava Tīrtha’s Merit)

Verse 1

अथ खंजरिटोपाख्यानम् ॥ सूत उवाच ॥ एतत्पुण्यतमं श्रुत्वा रम्ये सौकरवे तदा ॥ गुणस्तवं च माहात्म्यं जात्यानां परिवर्तनम्

ఇప్పుడు ‘ఖంజరీట’ ఉపాఖ్యానం. సూతుడు పలికెను—అప్పుడు రమ్యమైన సౌకరవంలో ఈ పరమ పుణ్యకథను విని, గుణస్తుతి, మహాత్మ్యం మరియు జాతుల పరివర్తనను కూడా (వారు) విన్నారు।

Verse 2

इति खञ्जरीटोपाख्यानं समाप्तम्।

ఇట్లు ‘ఖంజరీటోపాఖ్యానం’ సమాప్తమైంది।

Verse 3

ततः कमलपत्राक्षी सर्वधर्मविदां वरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा निर्वृत्तेनान्तरात्मना।

అప్పుడు కమలపత్రాక్షి, సమస్త ధర్మాలను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠురాలు, పరమ ఆశ్చర్యాన్ని పొందించి తన అంతరాత్మలో ప్రశాంతతను పొందింది।

Verse 4

पुनः पप्रच्छ तं देवं विस्मयाविष्टमानसा ॥ अहो तीर्थस्य माहात्म्यं क्षेत्रे सौकरवे तव।

మళ్లీ ఆశ్చర్యంతో నిండిన మనస్సుతో ఆమె ఆ దేవునిని ప్రశ్నించింది—“అహో! మీ సౌకారవ క్షేత్రంలో ఈ తీర్థ మహిమ ఎంత గొప్పది!”

Verse 5

अकामान्म्रियमाणस्य मानुषत्वमजायत ॥ किं वान्यद्वृत्तमाख्याहि क्षेत्रे सौकरवेऽमले।

“కామనలేక మరణిస్తున్నవానికి మళ్లీ మానవ జన్మ ఎలా కలిగింది? ఆ నిర్మల సౌకారవ క్షేత్రంలో ఇంకేమి వృత్తాంతం జరిగింది—దయచేసి చెప్పండి.”

Verse 6

नृत्यतः कि भवेत्पुण्यं जाग्रतो वा फलं नु किम् ॥ गोदातुरन्नदातुर्वा जलदातुस्तु किं फलम्।

“నాట్యం చేసే వానికి ఏ పుణ్యం కలుగుతుంది? లేదా జాగరణం చేసే వానికి ఏ ఫలం? గోదానం, అన్నదానం, జలదానం చేసే వానికి ఏ ఫలం లభిస్తుంది?”

Verse 7

सम्मार्जने लेपने वा गन्धपुष्पादिदानतः ॥ धूपदीपादिनैवेद्यैः किं फलं समुदीरितम्।

“సమ్మార్జనం, లేపనం వంటి సేవల వల్ల, లేదా సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు మొదలైన దానాల వల్ల; అలాగే ధూపం, దీపం, నైవేద్యం వంటి అర్పణల వల్ల—ఏ ఫలం చెప్పబడింది?”

Verse 8

अन्येन कर्मणा चैव जपयज्ञादिना अथवा ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते ये शुद्धमनसो जनाः।

ఇతర కర్మల ద్వారానూ—జపయజ్ఞాదులచేత గానీ, మరే విధంగానీ—శుద్ధమనస్సు గల జనులు ఏ గతిని పొందుతారు?

Verse 9

शृण्वन्त्या मे महज्जातं चित्ते कौतूहलं परम् ॥ गायमानस्य किं पुण्यं वाद्यमानस्य किं फलम्।

వింటూ ఉండగా నా చిత్తంలో మహత్తరమైన, పరమమైన కుతూహలం కలిగింది—పాడేవానికి ఏ పుణ్యం? వాయిద్యాలు వాయించేవానికి ఏ ఫలం?

Verse 10

तव भक्तसुखार्याय तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा सर्वदेवमयो हरिः।

మీ భక్తుల సుఖహితార్థం మీరు దీనిని చెప్పుటకు యోగ్యులు. అప్పుడు నా మాటలు విని, సమస్త దేవతాస్వరూపుడైన హరి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను.

Verse 11

सर्वं ते कथयिष्यामि पुण्यकर्म सुखावहम् ॥ तस्मिन्सौकरवे पक्षी खञ्जरीटस्तु कीटकान्।

సుఖాన్ని కలిగించే పుణ్యకర్మలన్నిటినీ నేను నీకు చెప్పుదును. ఆ సౌకరవ దేశంలో ఖంజరీట అనే పక్షి (కీటకాల విషయమై)…

Verse 12

बहून् भुक्त्वा हि वसुधे अजीर्णभृशपीडितः ॥ मरणं समनुप्राप्तः पतितः स्वेन कर्मणा

ఓ వసుధా, ఎంతో తిని అతడు అజీర్ణంతో తీవ్రంగా బాధపడెను; తరువాత తన స్వకర్మఫలముచేత ఆ స్థితిలో పడి మరణాన్ని పొందెను.

Verse 13

सम्प्राप्तास्तत्र वै बालाः क्रीडन्तस्तं मृतं खगम् ॥ ग्रहीष्याम इति प्रोच्य धावन्तस्तत्र तत्र ह

అక్కడ ఆటలాడుతూ కొందరు బాలురు వచ్చారు. ఆ మృత పక్షిని చూసి “మేము దీనిని పట్టుకుంటాం” అని చెప్పి అక్కడక్కడ పరుగెత్తారు।

Verse 14

ममायं वै ममायं वै जिघृक्षन्तः परस्परम् ॥ सङ्घर्षात्कलहं चक्रुर्भृशं क्रीडनकोत्सुकाः

“ఇది నాదే—ఇది నాదే” అని అంటూ వారు పరస్పరం దానిని లాక్కోవడానికి ప్రయత్నించారు; తోపులాట వల్ల, ఆటపై అత్యంత ఆసక్తితో, ఘోరమైన కలహం చేసుకున్నారు।

Verse 15

तत एको गृहीत्वैनं गङ्गाम्भसि समाक्षिपत् ॥ युष्माकमेव भवतु नानेनास्मत्प्रयोजनम्

అప్పుడు వారిలో ఒకడు దానిని తీసుకొని గంగాజలంలో విసిరివేసి, “ఇది మీకే ఉండనీ; మాకు దీనితో పనిలేదు” అని అన్నాడు।

Verse 16

एवं स खञ्जरीटो हि गङ्गातोयात्ततस्तदा ॥ आदित्यतीर्थसंक्लिन्नशरीरः स वसुन्‍धरे

ఈ విధంగా ఆ ఖంజరీట పక్షి అప్పుడే గంగాజలంలో (స్పర్శించి) ఆదిత్య-తీర్థసంపర్కంతో దేహం తడిసినవాడై—ఓ వసుంధరా, కథ తదుపరి సాగుతుంది।

Verse 17

वैश्यस्य तु गृहे जातो ह्यनेकक्रतুযाजिनः ॥ धनरत्नसमृद्धे तु रूपवान् गुणवान् शुचिः

అతడు ఒక వైశ్యుని ఇంట జన్మించాడు—అనేక యజ్ఞాలు చేసినవాడి గృహంలో. ధనరత్నాలతో సమృద్ధమైన ఆ కుటుంబంలో అతడు రూపవంతుడు, గుణవంతుడు, శుచిగా ఉండేవాడు।

Verse 18

विबुद्धश्च पवित्रश्च मद्भक्तश्च वसुन्धरे ॥ जातस्य तस्य वर्षाणि जग्मुर्द्वादश सुव्रते

హే వసుంధరా, అతడు బుద్ధిమంతుడు, పవిత్రుడు, నా భక్తుడు; హే సువ్రతే, అలా జన్మించిన అతనికి పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచాయి.

Verse 19

कदाचिदुपविष्टौ तौ दृष्ट्वा बालो गुणान्वितः ॥ मातरं पितरं चोभौ हर्षेण महतान्वितौ

ఒకసారి వారు ఇద్దరూ కూర్చున్నట్లు చూసి, గుణసంపన్నుడైన ఆ బాలుడు మహా హర్షంతో తన తల్లి తండ్రి ఇద్దరినీ చూశాడు.

Verse 20

न चाहं वारणीयो वै पित्रा मात्रा कथंचन ॥ सत्यं शपामि गुरुणा यथा ननु कृतं भवेत्

తండ్రి గానీ తల్లి గానీ నన్ను ఏ విధంగానూ ఆపలేరు; గురువును సాక్షిగా పెట్టి నేను సత్యం మీద ప్రమాణం చేస్తున్నాను—ఇది తప్పక చేయబడుతుంది.

Verse 21

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा दम्पती तौ मुदान्वितौ ॥ ऊचतुस् तं प्रियं वाक्यं बालं कमललोचनम्

కుమారుని మాటలు విని ఆ దంపతులు ఆనందంతో నిండిపోయి, కమలాక్షుడైన ఆ బాలునితో ప్రేమభరితమైన మాటలు పలికారు.

Verse 22

यद्यत्त्वं वक्ष्यसे वत्स यद्यत्ते हृदि वर्तते ॥ सर्वं तत्तत्करिष्यावो विस्रब्धं वद साम्प्रतम् ॥

వత్సా, నీవు ఏది ఏది చెప్పినా, నీ హృదయంలో ఏది ఉన్నా, అది అంతా మేము చేస్తాము; ఇప్పుడు నిశ్చింతగా, ధైర్యంగా చెప్పు.

Verse 23

त्रिंशत्सहस्रं गावो हि सर्वाश्च शुभदोहनाḥ ॥ यद्यत्र रोचते पुत्र देहि त्वमविचारितम् ॥

నిజంగా ముప్పై వేల ఆవులు ఉన్నాయి; అన్నీ శుభకరమైన పాలు ఇచ్చేవే. ఈ విషయంలో నీకు ఏది నచ్చుతుందో, కుమారా, సంకోచం లేకుండా ఇవ్వు.

Verse 24

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि आवयोः पुत्र कारणात् ॥ वाणिज्यं नः स्मृतं कर्म तत्ते पुत्र यदीप्सितम् ॥

మళ్లీ ఇంకొక విషయం చెబుతున్నాను, మన ఇద్దరి హితార్థం కోసం, కుమారా. వ్యాపారమే మా స్మృత కర్మ; అది నీకు ఇష్టమైతే, కుమారా.

Verse 25

तत्कुरुष्व यथान्यायं मित्रेभ्यो दीयतां धनम् ॥ धनधान्यानि रत्नानि देहि पुत्र अवारितः ॥

అది ధర్మానుసారం చేయి; మిత్రులకు ధనం ఇవ్వబడుగాక. ధనం, ధాన్యము, రత్నములు—కుమారా, నిరోధం లేకుండా ఇవ్వు.

Verse 26

कन्या वै रमणीयाश्च सजातीयाः कुलोद्भवाः ॥ आनयिष्याव भद्रं ते उद्वाहेन क्रमेण ते ॥

మనోహరమైన కన్యలు—సజాతీయులు, సుకులజాతులు—నీ కోసం మేము తీసుకొస్తాము. నీకు మంగళం కలుగుగాక; క్రమంగా నీ వివాహాన్ని నిర్వహిస్తాము.

Verse 27

यदीच्छसि पुनश्चान्यद्यज्ञैर्यष्टुं सुपुत्रक ॥ विधिना पूर्वदृष्टेन वैश्याः येन यजन्ति च ॥

మరియు నీవు మళ్లీ ఇంకేదైనా కోరితే, సుపుత్రా—యజ్ఞాలతో యజించు, పూర్వనిర్దిష్టమైన విధానానుసారం, వైశ్యులు కూడా యజించే విధంగా.

Verse 28

अष्टौ सम्पूर्णधुर्याणां हलानां तावतां शतम् ॥ वैश्यकर्म समादाय किं पुनः प्राप्तुमिच्छसि ॥

ఎనిమిది సంపూర్ణంగా జూదిన హలయుగాలు, అలాగే అలాంటి వంద హలాలు—వైశ్యకర్మను స్వీకరించి మరి ఇంకేమి పొందాలని కోరుతున్నావు?

Verse 29

पितृमातृ वचः श्रुत्वा स बालो धर्मसंयुतः ॥ चरणावुपसंगृह्य पितरौ पुनरब्रवीत् ॥

తండ్రి తల్లి మాటలు విని, ధర్మసంపన్నుడైన ఆ బాలుడు వారి పాదాలను పట్టుకొని నమస్కరించి, మళ్లీ తల్లిదండ్రులతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 30

गोप्रदाने न मे कार्यं मित्रं वापि न चिन्तितम् ॥ कन्यालाभे न चेच्छास्ति न च यज्ञफले तथा ॥

గోదానం నాకు అవసరం లేదు; మిత్రులను కూడా నేను కోరలేదు. కన్యాలాభం పట్ల కోరిక లేదు; అలాగే యజ్ఞఫలాల పట్ల కూడా లేదు.

Verse 31

नाहं वाणिज्यमिच्छामि कृषिगोरक्षमेव च ॥ न च सर्वातिथित्वं वा मम चित्ते प्रसज्जति ॥

నాకు వ్యాపారం కావదు; వ్యవసాయం, గోరక్షణ కూడా కావు. అందరికీ ఆతిథ్యం వహించే పాత్ర కూడా నా మనసులో నిలవదు.

Verse 32

एकं मे परमं चिन्त्यं यन्ममेच्छा तपोधृतौ ॥ चिन्ता नारायणक्षेत्रं गाढं सौकरवं प्रति ॥

నా మనసులో ఒకటే పరమ ఆలోచన—తపోనిష్ఠలో స్థిరమైన కోరిక నాలో ఉద్భవించింది. నా చింత నారాయణక్షేత్రంపై, సౌకరవ దిశగా, గాఢంగా నిలిచింది.

Verse 33

अथ द्वादश वर्षाणि तव जातस्य पुत्रक ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स त्वया नारायणाश्रयम् ॥

ఇప్పుడు, వత్సా—నీ జన్మించి కేవలం పన్నెండు సంవత్సరాలే గడిచాయి. నారాయణుని శరణు పొంది నీవు ఈ నిర్ణయం ఎందుకు చేసుకున్నావు?

Verse 34

चिन्तयिष्यति भद्रं ते यदा तत्प्राप्नुया वयः ॥ अद्यापि भोजनं गृह्य धावमानास्मि पृष्ठतः ॥

నీకు మంగళం కలగుగాక; నీవు ఆ వయస్సుకు చేరినప్పుడు దీనిని ఆలోచిస్తావు. ఇప్పటికీ నేను భోజనం తీసుకొని నీ వెనుకనే పరుగెత్తుతున్నాను.

Verse 35

किमिदं चिन्तितं वत्स गमने सौकरं प्रति ॥ अद्यापि मत्स्तनौ धन्यौ प्रसृतौ हि दिवानिशम् ॥

వత్సా, సౌకరమునకు వెళ్లాలని నీవు ఎందుకు సంకల్పించావు? ఇప్పటికీ నా స్తనాలు ధన్యమైనవి; పగలు-రాత్రి పాలు ప్రవహిస్తున్నాయి.

Verse 36

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा मम कर्मपरायणौ ॥ करुणं परिदेवन्तौ रुदन्तौ तावुभौ तथा ॥

అప్పుడు కుమారుని మాటలు విని, కర్తవ్యనిష్ఠులైన ఆ తల్లిదండ్రులు కరుణగా విలపిస్తూ అలాగే ఏడ్చారు.

Verse 37

पुत्र त्वत्स्पर्शनाशायाः किमेतच्चिन्तितं त्वया ॥ रात्रौ सुप्तोऽसि वत्स त्वं शय्यासु परिवर्तितः ॥

కుమారా, నిన్ను స్పర్శించాలనే ఆశలోనే నా జీవితం—నీవు ఇది ఎందుకు ఆలోచించావు? వత్సా, రాత్రి నీవు నిద్రపోతూ మంచంపై తిరుగుతూ ఉంటావు.

Verse 38

अपराधो न विद्येत पुत्र क्षेत्रगृहेष्वपि ॥ न वा स्वजनभृत्याद्यैः परुषं ते प्रभाषितम् ॥

పుత్రా, పొలంలోనైనా ఇంట్లోనైనా ఏ అపరాధమూ కనిపించదు; అలాగే బంధువులు, సేవకులు మొదలైనవారు నీతో కఠినంగా మాట్లాడలేదు।

Verse 39

रुष्टेन वापि भीषायै गृह्यते चैव यष्टिका ॥ पुत्रहर्तुं न पश्येहं तव निर्वेदकारणम् ॥

కోపంలోనైనా భయపెట్టడానికి అయినా కర్రను చేతికి తీసుకోవచ్చు; కానీ పుత్రా, ఇక్కడ నీ నిర్వేదానికి/వైరాగ్యానికి కారణం నాకు కనిపించడం లేదు।

Verse 40

इति मातुर्वचः श्रुत्वा स वैश्यकुलनन्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं जननीं संशितव्रतः ॥

తల్లి మాటలు విని, వైశ్యకులానందుడు—వ్రతంలో దృఢుడు—తన జననితో మధురంగా పలికాడు।

Verse 41

उषितोऽस्मि तदङ्गेषु गर्भस्थः कुक्षिसंभवः ॥ क्रीडतोऽस्मि यथान्यायं तवोत्सङ्गे यशस्विनि ॥

యశస్వినీ మాతా, నేను గర్భస్థుడై నీ అవయవాలలో నివసించాను, నీ కుక్షి నుండి జన్మించాను; నీ ఒడిలో యథావిధిగా ఆడుకున్నాను।

Verse 42

स्तनौ ह्येतौ मया पीतौ ललितेन विजृम्भितौ ॥ अङ्गं तव समारुह्य पांसुभिर्गुण्ठिता तनुः

ఈ రెండు స్తనాలను నేను పానంచేశాను; ఆటపాటలతోనే నేను పెరిగి వికసించాను. నీ దేహంపై ఎక్కి నా శరీరం ధూళితో కప్పబడేది।

Verse 43

अम्ब त्वं मयि कारुण्यं कुरुष्व खलु शोचितम् ॥ मुञ्च पुत्रकृतं शोकं त्यज मातरनिन्दिते

అమ్మా, నాపై కరుణ చూపు—ఈ శోకం నిజంగా శోచనీయం. కుమారుని వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు; నిందలేని తల్లీ, దానిని త్యజించు।

Verse 44

आयान्ति च पुनर्यान्ति गता गच्छन्ति चापरे ॥ दृश्यते च पुनर्नष्टो न दृश्येत पुनः क्वचित्

కొంతమంది వచ్చి మళ్లీ వెళ్లిపోతారు; మరికొందరు వెళ్లి ఇంకెక్కడికో సాగిపోతారు. అదృశ్యమైనవాడు మళ్లీ కనిపించవచ్చు—లేదా ఎక్కడా ఇక కనిపించకపోవచ్చు।

Verse 45

कुतो जातः क्व सम्बद्धः कस्य माता पिताथवा ॥ इमां योनिमनुप्राप्तो घोरे संसारसागरे

మనిషి ఎక్కడి నుంచి పుడతాడు, ఎక్కడితో అతనికి బంధం, అతని తల్లి లేదా తండ్రి ఎవరు? ఈ యోనిలో ప్రవేశించి అతడు భయంకరమైన సంసారసాగరంలో కొట్టుకుపోతాడు।

Verse 46

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ जन्मजन्मनि वर्तन्ते कस्य ते कस्य वा वयम्

జన్మ జన్మలలో వేలాది తల్లిదండ్రులు, వందలాది కుమారులు మరియు భార్యలు/భర్తలు కలుగుతారు. వారు ఎవరివి—మరి మనం నిజంగా ఎవరివి?

Verse 47

अहो बत महद्गुह्यं किमेतत्तात कथ्यताम् ॥ एतद्वचनमाकर्ण्य स वैश्यकुलबालकः

అహో! ఇది మహా గూఢరహస్యం—ప్రియమా, ఇది ఏమిటి? దయచేసి వివరించు. ఈ మాటలు విని ఆ వైశ్యకుల బాలుడు…

Verse 48

उवाच मधुरं वाक्यं जननीं पितरं तथा ॥ यदि श्रुतेन वः कार्यं गुह्यस्य परिनिश्चयात्

అతడు తల్లి తండ్రులతో మధురంగా పలికెను— “మీకు శ్రవణముచేత ఏదైనా తెలుసుకొనవలసిన అవసరం ఉంటే, ఈ గుహ్యమైన విషయమునకు నిశ్చిత నిర్ణయాన్ని గ్రహించండి।”

Verse 49

तत्पृच्छ्यतां भवद्भ्यां हि गुह्यं सौकरवं प्रति ॥ तत्राहं कथयिष्यामि स्वस्य गुह्यं महौजसम्

“అప్పుడు మీరు ఇద్దరూ సౌకరవ సంబంధమైన గుహ్యాన్ని అడగండి; అక్కడ నేను నా మహాతేజస్సుగల స్వగుహ్యాన్ని వివరించెదను।”

Verse 50

सूर्यतीर्थं समासाद्य यत्तात परिपृच्छसि ॥ बाढमित्येव पुत्रं तौ दम्पती प्रोचतुश्च तम्

“సూర్యతీర్థమునకు చేరిన తరువాత, ప్రియపుత్రా, నీవు అడుగదలచినదాన్ని అడుగు.” అప్పుడు ఆ దంపతులు కుమారునితో “బాఢం” అని చెప్పి అతనిని సంబోధించిరి।

Verse 51

गमने कृतसंकल्पौ ततः सौकरवं प्रति ॥ सर्वद्रव्यसमायुक्तौ गतौ सौकरवं प्रति

ప్రయాణానికి సంకల్పించి వారు తరువాత సౌకరవ వైపు బయలుదేరిరి. అవసరమైన సమస్త సామగ్రితో కూడి సౌకరవ వైపు వెళ్లిరి.

Verse 52

गतः स पद्मपत्राक्ष आभीराणां जनेश्वरः ॥ गावो विंशसहस्राणि प्रेषयत्यग्रतो द्रुतम्

పద్మపత్రాక్షుడైన ఆ ఆభీరుల జనాధిపతి బయలుదేరెను. ఇరవై వేల గోవులను అతడు వేగంగా ముందుగా పంపెను.

Verse 53

अग्रे सर्वास्ताः प्रययुर्द्रव्येण च समायुताः ॥ यच्च किंचिद्गृहे वास्टि कृतं नारायणं प्रति

వారు అందరూ ద్రవ్యసహితంగా ముందుగా బయలుదేరిరి; ఇంటిలో ఉన్నదంతా నారాయణునికి నైవేద్యరూపంగా అర్పించబడెను।

Verse 54

ततः पूर्वार्द्धयामेन माघमासे त्रयोदशी ॥ सर्वं स्वजनमामन्त्र्य सम्बद्धं च यथाविधि

అనంతరం మాఘమాసం త్రయోదశినాడు, యామపు పూర్వార్థంలో, తన స్వజనులందరిని ఆహ్వానించి, సమస్త ఏర్పాట్లను విధిప్రకారం సర్దుబాటు చేసి,

Verse 55

मुहूर्त्तेन च तेनैव गमनं कुरुते ततः ॥ स्नात्वा च कृतशौचास्ते नारायणमुदावहाः

ఆ తరువాత అదే ముహూర్తంలోనే అతడు ప్రయాణం ప్రారంభించెను; స్నానం చేసి శుద్ధులై వారు నారాయణుని ఆవాహన చేసిరి।

Verse 56

स्नाताः सन्तर्प्य च पितॄन्मम वस्त्रविभूषिताः ॥ गावो विंशतिसाहस्रा याः पूर्वमुपकल्पिताः

స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, వస్త్రాభరణాలతో అలంకృతులై, ముందే సిద్ధం చేసిన ఇరవై వేల గోవులు అక్కడికి తెచ్చబడెను।

Verse 57

तत्र भङ्गुरसो नाम मम कर्मपरायणः ॥ तेनैव ता गृहीता वै विधिदृष्टेन कर्मणा

అక్కడ భంగురస అనే వాడు, నా కార్యసేవలో నిమగ్నుడు, విధిసమ్మతమైన కర్మచర్యతో ఆ గోవులను స్వీకరించెను।

Verse 58

ततः स प्रददौ तस्य विंशा गावो महाधनाः ॥ मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वाश्च वरदोहनाḥ

అనంతరం అతడు అతనికి ఇరవై ఆవులను దానమిచ్చెను—మహాధనమయినవి, మంగళకరములు, పవిత్రములు; అన్నీ శ్రేష్ఠమైన పాలు ఇచ్చేవి।

Verse 59

प्रददौ धनरत्नानि नित्यमेव दिने दिने ॥ मोदते सह पुत्रेण भार्यया स्वजनेन च

అతడు ప్రతిదినము నిరంతరంగా ధనమును రత్నములను ఇచ్చుచుండెను; మరియు కుమారుడు, భార్య, స్వజనులతో కలిసి ఆనందంగా జీవించెను।

Verse 60

एवं तु वसतस्तस्य वर्षाकाल उपागतः ॥ प्रावृडुपस्थिता तत्र सर्वसस्यप्रवर्द्धिनी

ఇలా అక్కడ నివసించుచుండగా వర్షాకాలము వచ్చెను; ప్రావృట్ ఋతువు అక్కడ ప్రత్యక్షమై, సమస్త ధాన్యముల వృద్ధిని కలిగించెను।

Verse 61

पुष्पितानि कदम्बानि कुटजार्ज्जुनकानि च ॥ एवं दुःखमनुप्राप्ता स्त्रियो या रहिताः प्रियैः

కదంబములు, కుటజములు, అర్జున వృక్షములు పుష్పించెను; అయితే ప్రియుల నుండి వియోగమైన స్త్రీలకు ఇట్లే దుఃఖము కలిగెను।

Verse 62

गर्ज्जतां गुंजतां चैव धारापातनिपातिताः॥ मेघाः सविद्युतश्चैव बलाकाङ्गदभूषिताः

మెఘములు గర్జించుచు గుంజించుచు ఘనధారల వర్షమును కురిపించెను; విద్యుత్తుతో కూడి, బలాకల ‘అంగద’ అలంకారములతో భూషితమైనట్లు కనబడెను।

Verse 63

नदीनां चैव निर्घोषो मयूराणां च निःस्वनः॥ कुटजार्ज्जुनगन्धाश्च कदम्बार्ज्जुनपादपाः

నదుల గంభీర గర్జన వినిపించెను, మయూరుల కేకలు కూడా; కుటజము మరియు అర్జున వృక్షాల సువాసన చుట్టూరా వ్యాపించెను, అక్కడ కదంబము మరియు అర్జున వృక్షములు నిలిచియుండెను.

Verse 64

वाताः प्रवान्ति ते तत्र शिखीनां च सुखावहाः॥ शोकेन कामिनीनां च भर्त्रा च रहिताश्च याः

అక్కడ గాలులు వీచెను, అవి మయూరులకు సుఖమును కలిగించెను; అయితే భర్తలేని ప్రేమాసక్త స్త్రీలు శోకముతో బాధపడిరి.

Verse 65

तडागानि प्रसन्नानि कुमुदोत्पलवन्ति च॥ पद्मषण्डैः सुरम्याणि पुष्पितानि समन्ततः

చెరువులు నిర్మలముగా ఉండెను, కుముదములు మరియు ఉత్పలములతో నిండెను; పద్మగుచ్ఛములతో అత్యంత రమ్యమై, చుట్టూరా పుష్పించియుండెను.

Verse 66

प्रवान्ति सुसुखा वाताः सुगन्धाश्च सुशीतलाः॥ सप्तपर्णसुगन्धाश्च शीतलाः कामिवल्लभाः

అత్యంత సుఖదమైన గాలులు వీచెను—సువాసనతో నిండినవి, చల్లనివి; సప్తపర్ణ సువాసనను మోసుకొనివచ్చి, అవి శీతలమై ప్రేమికులకు ప్రియమయ్యెను.

Verse 67

एवं शरदि निर्वृत्ते कौमुदे समुपागते॥ सा तस्मिन्मासि सुश्रोणि शुक्लपक्षान्तरे तदा

ఇట్లు శరదృతువు గడిచిన తరువాత కౌముదీ కాలము సమీపించెను; అప్పుడు, ఓ సుశ్రోణీ, ఆ మాసములో శుక్లపక్షమధ్యమున...

Verse 68

एकादश्यां ततः सुभ्रु स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ उभौ तौ दम्पती तत्र पुत्रमूचतुरात्मनः

అప్పుడు, ఓ సుభ్రూ! ఏకాదశినాడు స్నానం చేసి క్షౌమ (లినెన్) వస్త్రాలతో అలంకరించుకొని, ఆ దంపతులు అక్కడ తమ కుమారునితో పలికిరి।

Verse 69

उषितास्त्वत्र षण्मासान्सुखं च द्वादशी भवेत्॥ किन्नो न वक्ष्यसे गुह्यं येन वै वारिता वयम्

‘మేము ఇక్కడ ఆరు నెలలు నివసించాము, సుఖంగా ద్వాదశీ కూడా వచ్చింది; మమ్మల్ని నిజంగా ఆపిన ఆ గూఢ రహస్యాన్ని నీవెందుకు చెప్పడం లేదు?’

Verse 70

पित्रोस्तु वचनं श्रुत्वा स पुत्रो धर्मनिष्ठितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं तयोस्तु कृतनिश्चयः

తల్లిదండ్రుల మాటలు విని, ధర్మనిష్ఠుడైన ఆ కుమారుడు వారి విషయమై నిర్ణయం చేసుకొని మధుర వాక్యములతో పలికెను।

Verse 71

एवमेतन्महाभाग यत्त्वया परिभाषितम्॥ कल्यं ते कथयिष्यामि इदं गुह्यं महौजसम्

‘ఓ మహాభాగ! నీవు చెప్పినట్లే నిజం; రేపు నేను నీకు ఈ మహౌజస్సు గల గూఢ రహస్యాన్ని చెప్పుదును।’

Verse 72

एषा वै द्वादशी तात प्रभुनारायणप्रिया॥ मङ्गला च विचित्रा च विष्णुभक्तसुखावहा॥

‘ఓ తాత! ఈ ద్వాదశీ ప్రభు నారాయణునికి ప్రియమైనది; ఇది మంగళకరమూ, విచిత్రమూ, విష్ణుభక్తులకు సుఖాన్ని కలిగించేది.’

Verse 73

ददतेऽस्यां प्रहृष्याश्च द्वादश्यां कौमुदे सिते॥ दीक्षितास्ते योगिकुले विष्णुभक्तिपरायणाः॥

కార్తిక శుక్లపక్షంలోని కౌముదీ ద్వాదశీనాడు వారు హర్షంతో దానములు ఇస్తారు; యోగికులంలో దీక్ష పొందిన వారు విష్ణుభక్తికి సంపూర్ణంగా పరాయణులు.

Verse 74

एवं कथयतां तेषां प्रभाता रजनी शुभा॥ ततः सन्ध्यामुपास्याथ उदिते सूर्यमण्डले॥

వారు ఇలా మాట్లాడుతుండగానే శుభరాత్రి ముగిసి ప్రభాతం వచ్చింది. ఆపై సంధ్యావందనం చేసి, సూర్యమండలం ఉదయించినప్పుడు…

Verse 75

शुचिर्भूत्वा यथान्यायं क्षौमवस्त्रविभूषितः॥ प्रणम्य शिरसा देवं शङ्खचक्रगदाधरम्॥

విధిపూర్వకంగా శుచిగా మారి, క్షౌమ (నార) వస్త్రాలతో అలంకరించుకొని, శంఖ-చక్ర-గదాధరుడైన దేవునికి శిరస్సు వంచి నమస్కరించాడు.

Verse 76

उभौ तच्छरणौ गृह्य पितरौ समभाषत॥ शृणु तात महाभाग यदर्थं समुपागतः॥

వారి ఇద్దరి పాదాలను పట్టుకొని అతడు తల్లిదండ్రులతో ఇలా అన్నాడు— ‘తాత, మహాభాగ! వినండి, నేను ఏ ప్రయోజనంతో వచ్చానో.’

Verse 77

यद्भवान्पृच्छते तात गुह्यं सौकरवं प्रति॥ खञ्जरीटो ह्यहं तात पक्षियोनिसमुद्भवः॥

తాత, ‘సౌకరవ’ విషయమై మీరు అడుగుతున్న ఆ గూఢమైన సంగతి— తాత, నేను ఖంజరీటనే; పక్షియోనిలో జన్మించినవాడిని.

Verse 78

भक्षिताश्च पतङ्गा मे अजीर्णेनातिपीडितः॥ अहं तेनैव दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्॥

నేను చిమ్మట్లు/పురుగులను కూడా తిన్నాను; అజీర్ణంతో తీవ్రంగా బాధపడుతూ, అదే దోషం వల్ల నేను కదలలేకపోతున్నాను.

Verse 79

दृष्ट्वा मां विह्वलं बाला गृहीत्वा क्रीडितुं गताः॥ हस्ताद्धस्तेन क्रीडन्तश्चान्योन्यपरिहासया॥

నన్ను వ్యాకులంగా చూసి కొందరు పిల్లలు నన్ను పట్టుకుని ఆడుకోవడానికి తీసుకెళ్లారు; చేతి నుంచి చేతికి మార్చుతూ పరస్పరం ఎగతాళి చేస్తూ ఆడారు.

Verse 80

त्वया दृष्टो मया दृष्टो ह्यं चेति कलिः कृतः॥ तत एकेन बालने भ्रामयित्वाऽक्षयेऽम्भसि॥

‘నీవు చూశావు, నేను చూశాను—ఇది నాదే!’ అని కలహం జరిగింది. ఆపై ఒక బాలుడు (నన్ను) తిప్పి అక్షయ జలంలో పడేశాడు.

Verse 81

न ममेति तवेत्युक्त्वा ह्यादित्यं तीर्थमुत्तमम्॥ क्रोधेनादाय तीव्रेण क्षिप्तो गङ्गाम्भसि त्वरा॥

‘నాది కాదు—నీదే!’ అని చెప్పి, ఉత్తమమైన ఆదిత్య-తీర్థంలో, తీవ్రమైన కోపంతో నన్ను ఎత్తుకొని వేగంగా గంగాజలంలో విసిరేశాడు.

Verse 82

तत्र मुक्ताः मया प्राणाः सूर्यतीर्थे महौजसि॥ अकामेन विशालाक्षि तत्प्रभावादहं ततः

అక్కడ, మహాతేజస్సుగల సూర్య-తీర్థంలో, నేను ప్రాణాలను విడిచాను. ఓ విశాలాక్షీ, కోరిక లేకుండానే, ఆ తీర్థ ప్రభావం వల్ల, ఆ తరువాత నేను…

Verse 83

व्यतीतानि च गुह्यं ते कथनं मम चैव यत्॥ एतत्ते कथितं तात गुह्यमागमनं प्रति

గతమైన విషయములు మరియు గోప్య వృత్తాంతము—అనగా నేను నీకు చెప్పవలసినది—అది అంతటిని, తాతా, రాక/ఆగమన విషయమున గూఢరహస్యముగా నీకు చెప్పితిని.

Verse 84

अहं कर्म करिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते॥ ततो माता पिता चैव पुत्रं पुनरुवाच ह

“నేను విధినిర్దిష్ట కర్మను చేయుదును; వెళ్లు, తాతా—నీకు నమస్కారము.” అప్పుడు తల్లి తండ్రులు మరల తమ కుమారునితో పలికిరి.

Verse 85

विष्णुप्रोक्तानि कर्माणि यं यं कारयिता भवान्॥ तान्वयं च करिष्यामो विधिदृष्टेन कर्मणा

విష్ణువు ఉపదేశించిన ఏ ఏ కర్మములనైతే—మీరు మాతో చేయించదలచుకొనుదురో—అవి అన్నిటిని మేమును విధిసమ్మత విధానమున అనుసరించి నిర్వహించెదము.

Verse 86

वटमाला यथान्यायं कर्मसंसारमोक्षणम्॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन मम कर्मपरायणाः

యథావిధిగా ‘వటమాలా’ అనే కర్మము ఉంది; అది కర్మసంసారమునుండి విమోచనమిచ్చేది. వారు కూడా దీర్ఘకాలము నా కర్మాచరణలో పరాయణులై యుండిరి.

Verse 87

कृत्वा तु विपुलं कर्म ततः पञ्चत्वमागताः॥ मम क्षेत्रप्रभावेण चात्मनः कर्मनिश्चयात्

విపులమైన కర్మలను చేసి వారు అనంతరం పంచత్వమునకు చేరిరి (దేహాంతము పొందిరి). అయితే నా క్షేత్ర ప్రభావముచేత మరియు తమ కర్మనిశ్చయ దృఢతచేత,

Verse 88

विमुक्ताः सर्वसंसाराच्छ्वेतद्वीपमुपागताः॥ योऽसौ परिजनः कश्चिद्गृहेभ्यश्च समागतः

వారు సమస్త సంసారబంధనాల నుండి విముక్తులై శ్వేతద్వీపానికి చేరుకున్నారు. ఇంకా ఏ పరిజనుడైనా, గృహస్థుడైనా, గృహాల నుండి వచ్చి అక్కడ సమాగమించాడు.

Verse 89

सर्वः श्रिया युतस्तत्र रोगव्याधिविवर्जितः॥ सर्वे च योगिनस्तत्र सर्वे चोत्पलगन्धयः॥

అక్కడ అందరూ శ్రీసంపన్నులై, రోగవ్యాధుల నుండి విముక్తులై ఉన్నారు. అక్కడ అందరూ యోగులు; అందరూ నీలకమల సువాసనతో పరిమళించారు.

Verse 90

मोदन्ते तु यथान्यायं प्रसादात्क्षेत्रजान्मम॥ एतत्ते कथितं देवि महाख्यानं महौजसम्

నా క్షేత్రం నుండి ఉద్భవించిన ప్రసాదకృపవల్ల వారు నియమానుసారంగా ఆనందిస్తారు. ఓ దేవీ, ఈ మహాతేజస్సుగల మహాఖ్యానం నీకు చెప్పబడింది.

Verse 91

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं सौकरे मम॥ एषा व्युष्टिर्महाभागे क्षेत्रे यत्क्रियते महत्

మళ్లీ ఇంకొక విషయాన్ని చెప్పుదును—నా సౌకర, అనగా వరాహరూపానికి సంబంధించిన వృత్తాంతం ఏమిటో. ఓ మహాభాగే, ఈ క్షేత్రంలో జరిగే మహత్కార్యానికి ఇదే వ్యుష్టి (ప్రభాతం/ముగింపు మలుపు).

Verse 92

स कुलं तारयेत्तूर्णं दश पूर्वान्दशावरान् ॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पापिष्ठे शास्त्रदूषके

అతడు తన కులాన్ని త్వరగా తరింపజేస్తాడు—పది పూర్వీకులను, పది ఉత్తరవంశస్థులను. కానీ మూర్ఖుల మధ్య, ముఖ్యంగా శాస్త్రాలను దూషించే మహాపాపి ఎదుట పఠించకూడదు.

Verse 93

न पठेत्पिशुनानां च एकाकी तु पठेद्गृहे ॥ पठेद्ब्राह्मणमध्ये च ये च वेदविदां वराः

నిందకులూ చాడీలవారి మధ్య పఠించకూడదు; ఇంట్లో ఒంటరిగా పఠించాలి. అలాగే వేదవిద్యలో శ్రేష్ఠులైన బ్రాహ్మణుల మధ్య కూడా పఠించాలి.

Verse 94

वैष्णवानां च पुरतो यै व शास्त्रगुणान्विताः ॥ विशुद्धानां विनीतानां सर्वसंसारमोक्षणम्

శాస్త్రగుణాలతో యుక్తులైన వైష్ణవుల సమక్షంలో ఈ పఠనం, శుద్ధులకూ వినయశీలులకూ సమస్త సంసారబంధనమునుండి విముక్తికి ఉపాయమని చెప్పబడింది.

Verse 95

उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ధర్మాన్ని కోరిన వసుంధరాతో ఆయన మధుర వాక్యాలు పలికాడు. శ్రీవరాహుడు అన్నాడు—ఓ సుందరీ, నన్ను నీవు ఏది ప్రశ్నిస్తున్నావో దానిని తత్త్వంగా విను.

Verse 96

तिर्यग्योनिविनिर्मुक्ताः श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः

తిర్యగ్యోని అంటే పశుజన్మం నుండి విముక్తులై వారు శ్వేతద్వీపాన్ని చేరుతారు. ఉదయం లేచి నిత్యం దీనిని పఠించే మనిషి ఇలాంటి ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 97

प्रणम्य शिरसा भूमौ बद्धाञ्जलिरयाचत ॥ मत्प्रियं यदि कर्त्तव्यमेको मे दीयतां वरः

భూమిపై శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, అంజలి బద్ధంగా అతడు వేడుకున్నాడు—నా ప్రియమైన కార్యం చేయవలెనంటే, నాకు ఒక్క వరం దయచేయబడుగాక.

Verse 98

यावद्भोजनतृप्तान्वा द्विजानिच्छसि तर्पितुम् ॥ सर्वं निजेच्छया पुत्र कर्त्तुमर्हसि साम्प्रतम्

నీవు భోజనంతో తృప్తిపరచాలని కోరుకునే ఎంతమంది ద్విజులనైనా, ఓ పుత్రా, ఇప్పుడు నీ స్వేచ్ఛానుసారం అన్నిటినీ చేయవచ్చు।

Verse 99

अम्बेति भाषसेऽद्यापि कथमेतद्विचिन्तितम् ॥ स्पृशन्ति तव नार्योऽपि क्रीडमानस्य पुत्रक

నీవు ఇప్పటికీ ‘అంబే’ అని సంభోదిస్తున్నావు—ఇది ఎలా ఆలోచించబడింది? ఆడుకుంటున్నప్పుడు, బిడ్డా, స్త్రీలు కూడా నిన్ను తాకుతారు।

Verse 100

एवं चिन्तां समासाद्य मा शुचो जननि क्वचित् ॥ एवं तौ पितरौ श्रुत्वा विस्मयात्पुनरूचतुः

ఇలాంటి చింత కలిగినా, తల్లీ, నీవెప్పుడూ దుఃఖించకు. ఇలా విని ఆ ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు ఆశ్చర్యంతో మళ్లీ పలికారు।

Verse 101

अथ दीर्घेण कालेन नारायणमुदावहाः ॥ वैशाखस्य तु द्वादश्यां मम क्षेत्रमुपागताः

తర్వాత దీర్ఘకాలాన వారు నారాయణుని ఆవాహన చేశారు; వైశాఖ మాస ద్వాదశినాడు నా క్షేత్రానికి వచ్చారు।

Verse 102

गच्छत्येवं स कालो हि मेघदुन्दुभिनादितः॥ ततः शरदनुप्राप्ता अगस्तिरुदितो महान्॥

ఇలా కాలం మేఘదుందుభి నాదంలా ప్రతిధ్వనిస్తూ సాగుతుంది; తరువాత శరదృతువు వస్తుంది, మహానగస్త్యుడు ఉదయిస్తాడు।

Verse 103

तेन दानप्रभावेण विष्णुतोषकरेण च॥ तरन्ति दुस्तरं तात घोरं संसारसागरम्॥

ఆ దానప్రభావంతో, విష్ణువును సంతోషపెట్టే ఆ కర్మవల్ల కూడా, ఓ తాత, జనులు ఈ దుర్తరమైన భయంకరమైన సంసారసాగరాన్ని దాటుతారు।

Verse 104

जातस्तव सुतो मातस्तदेतद्दिनमुत्तमम्॥ अकामान्म्रियमाणस्य वर्षाण्यद्य त्रयोदश॥

ఓ మాతా, నీ కుమారుడు జన్మించాడు; ఇదే రోజు అత్యుత్తమమైనది. మరియు అనిచ్ఛతో మరణిస్తున్నవానికి ఈ రోజు పదమూడు సంవత్సరాలు (శేషం/నియతం) ఉన్నాయి।