Adhyaya 43: Shukra’s Saṃjīvanī, Shiva’s Containment of the Asuras, and Indra’s Recovery of Power

Verse None explicitly mentioned in this verse

इति श्रीवामनपुराणे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततः स्वैसैन्यमालक्ष्य निहतं प्रमथैरथ अन्धको ऽभ्येत्य शुक्रं तु इदं वचनमब्रवीत्

ततः प्रमथासुरयोर्मध्ये महायुद्धं प्रावर्तत। अथामरगणश्रेष्ठो विष्णुः चक्रगदाधरः समरं प्रविवेश।

Verse 21

तं दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्म प्राह शक्रपुरोगमान् साहाय्यं क्रियतां शंभोरेतदन्तरमुत्तमम्

ఆ పరిస్థితిని చూచి భగవాన్ బ్రహ్మ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవులకు పలికెను— “శంభువు (శివుడు)కు సహాయం చేయుడి; ఇదే అత్యుత్తమ అవకాశం.”

Verse 22

पितामहोक्तं वचनं श्रुत्वा देवाः सवासवाः समापतन्त वेगेन शिवसैन्यमथाम्बरात्

పితామహుడు (బ్రహ్మ) పలికిన మాటలు విని వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సహిత దేవులు వేగంగా ఆకాశం నుండి శివసేన వైపు దూసుకొచ్చిరి।

Verse 23

तेषामापततां वेगः प्रमथानां बले बभौ आपगानां महावेगं पतन्तीनां महार्णवे

వారు దూసుకొచ్చిన వేగం ప్రమథుల బలంలో అట్లే ప్రకాశించింది; మహానదుల మహావేగం మహాసముద్రంలో కలిసే వేళ ఎలా ఉంటుందో అట్లుగా।

Verse ["Śiva (implied)"]

त्रिनयन हर भव शङ्कर उमापते जीमूतकेतो शुहागृह श्मशाननिरत भूतिविलेपन सूलपाणे पशुपते गोपते तत्पुरुषसत्त्म नमो नमस्ते |Vamana Purana

Narrative (Battle Prelude)

Verse 35

आदित्यान् वसवो रुद्रान् विश्वेदेवान् गणांस्तथा यक्षान् किंपुरुषाद्यादीन् गन्धर्वाप्सरसां गणान्

అతడు ఆదిత్యులను, వసువులను, రుద్రులను, విశ్వేదేవులను, అలాగే గణాలను; యక్షులను, కింపురుషాది జీవులను, గంధర్వ-అప్సరసల సమూహాలను చూశాడు.

Verse 36

मुनीन् मनुजसाध्यांश्च पशुकीटपिपीलिकान् वृक्षगुल्मान् गिरीन् वल्ल्यः फलमूलौषधानि च

అతడు మునులను, మనుష్యులను, సాధ్యులను; పశువులను, కీటకాలను, చీమలను; వృక్షాలను, పొదలను, పర్వతాలను, లతలను, అలాగే ఫలాలు, మూలాలు, ఔషధ మొక్కలను కూడా చూశాడు.

Verse 38

अव्यक्तांश्चैव व्यक्तांश्च सगुणान्निर्गुणानपि स दृष्ट्वा कौतुकाविष्टः परिबभ्राम भार्गवः तत्रासतो भार्गवस्य दिव्यः संवत्सरो गतः

అతడు అవ్యక్తములను, వ్యక్తములను, సగుణములను, నిర్గుణములను కూడా చూచెను. అది చూచి ఆశ్చర్యావిష్టుడైన భార్గవుడు అక్కడ తిరుగుచుండెను; అక్కడ ఉండగా అతనికి ఒక దివ్య సంవత్సరము గడిచెను.

Verse 39

न चानमलभद् ब्रह्मंस्ततः श्रान्तो ऽभवत् कविः स श्रन्तं वीक्ष्य चात्मानं नालभन्निर्गमं वशी भिक्तिनम्रो महादेवं शरणं समुपागम्

కానీ అతడు బ్రహ్మను పొందలేకపోయెను; అందుచేత కవి-ఋషి శ్రాంతుడయ్యెను. తనను తాను అలసిపోయినవాడిగా చూచి, వశుడైనప్పటికీ, బయటపడే మార్గము దొరకలేదు. అప్పుడు భక్తితో నమ్రుడై మహాదేవుని శరణుగా ఆశ్రయించెను.

Verse 40

शुक्र उवाच/ विश्वरूप महारूप विश्वरूपाक्षसूत्रधृक् सहस्राक्ष महादेव त्वामहं शरणं गतः

శుక్రుడు పలికెను— ఓ విశ్వరూపా, ఓ మహారూపా, ఓ విశ్వరూప-నేత్రమాలాధారీ! ఓ సహస్రాక్ష మహాదేవా, నేను నీ శరణు పొందితిని.

Verse 42

नमो ऽस्तु ते शङ्कर शर्व शंभो सहस्रनेत्राङ्घ्रिभुजङ्गभूषण दृष्ट्वैव सर्वान् भुवनांस्तवोदरे श्रान्तो भवन्तं शरणं प्रपन्नः // वम्प्_43.41 इत्येवमुक्ते वचने महात्मा शंभुर्वचः प्राह ततो विहस्य निर्गच्छ पुत्रो ऽसि ममाधुना त्वं शिश्नेन भो भार्गववंशचन्द्र

హే శంకరా, హే శర్వా, హే శంభో! నీకు నమస్కారము—నీవు సహస్రనేత్రుడవు, సర్పభూషణాలతో అలంకృతుడవు. నీ ఉదరములో సమస్త భువనములను చూచి నేను శ్రాంతుడనయ్యాను; అందుచేత నీ శరణు పొందితిని. ఈ మాటలు చెప్పబడినపుడు మహాత్ముడైన శంభువు నవ్వి పలికెను— “బయటికి రా! ఈ క్షణం నుండి నీవు నా కుమారుడవు, ఓ భార్గవవంశచంద్రా; (నీవు) నా శిశ్నమునుండి (ఉద్భవించి) ప్రదర్శితుడవు।”

Verse 43

नाम्ना तु शुक्रेति चराचरास्त्वां स्तोष्यन्ति नैवात्र विचारमन्यत् इत्येवमुक्त्वा भगवान् मुमोच शिश्नेन शुक्रं स च निर्जगाम

“శుక్ర” అనే నామంతో చరాచర సమస్త ప్రాణులు నిన్ను స్తుతిస్తారు—ఇందులో సందేహం లేదు. ఇలా చెప్పి భగవాన్ తన శిశ్నమార్గంగా శుక్రుని విడుదల చేయగా, అతడు బయటికి వచ్చెను.

Verse 44

विनिर्गतो भार्गाववंशचन्द्रः शुक्रत्वमापद्य महानुभावः प्रणम्य शंभुं स जगाम तूर्ण महासुराणां बलमुत्तमौजाः

బయటికి వచ్చిన ఆ మహానుభావుడు—భార్గవ వంశచంద్రుడు—శుక్రత్వం (అసురగురుత్వం) పొందినవాడై, శంభువుకు నమస్కరించి, ఉత్తమ తేజస్సుతో మహాసురుల బలగం వైపు వేగంగా వెళ్లెను.

Verse 45

भार्गवे पुनरायाते दानवा मुदिताभवन् पुनर्युद्धाय विदधुर्मतिं सह गणेश्वरैः

భార్గవుడు మళ్లీ వచ్చేసరికి దానవులు ఆనందించారు; మరియు గణేశ్వరులతో కలిసి వారు మళ్లీ యుద్ధానికి సంకల్పించారు.

Verse 46

गणेश्वरास्तानसुरान् सहामरागणैरथ युयुधुः संकुलं युद्धं सर्व एव जयेप्सवः

అప్పుడు గణేశ్వరులు అమరగణాలతో (దేవులతో) కలిసి ఆ అసురులతో గందరగోళంగా, సన్నిహితంగా జరిగిన యుద్ధంలో పోరాడారు; అందరూ విజయాన్ని కోరేవారే.

Verse 47

ततो ऽसुरगणानां च देवतानां च युध्यताम् द्वन्द्वयुद्धूं समभवद् घोररूपं तपोधन

ఆపై, ఓ తపోధన, అసురగణాలు మరియు దేవతలు యుద్ధం చేస్తుండగా ద్వంద్వయుద్ధాల భయంకర దృశ్యం ఏర్పడింది.

Verse 48

अन्धको नन्दिनं युद्धं शङ्कुकर्णं त्वयःशिराः कुम्भध्वजं बलिर्धीमान् नन्दिषेणं विरोचनः

అంధకుడు నందినితో యుద్ధం చేశాడు; శంకుకర్ణుడు త్వయఃశిరాతో సమరం చేశాడు; ధీమంతుడైన బలి కుంభధ్వజునితో యుద్ధం చేశాడు; విరోచనుడు నందిషేణునితో పోరాడాడు।

Verse 49

अश्वग्रीवो विशाखं च शाखो वृत्रमयोधयत् वाणस्तथा नैगमेयं बलं राक्षसपुङ्गवः

అశ్వగ్రీవుడు విశాఖతో యుద్ధం చేశాడు; శాఖుడు వృత్రతో సమరం చేశాడు; అలాగే రాక్షసపుంగవుడైన వాణుడు నైగమేయ బలంతో యుద్ధం చేశాడు।

Verse 50

विनायको माहावीर्य परश्वधधरो रणे संक्रुद्धो राक्षसश्रेष्ठं तुहुण्डं समयोधयत् दुर्योधनश्च बलिनं घण्टाकर्णमयोधयत्

మహావీర్యుడైన వినాయకుడు పరశు ధరించి, రణంలో క్రోధంతో రాక్షసశ్రేష్ఠుడైన తుహుణ్డునితో యుద్ధం చేశాడు; దుర్యోధనుడు బలవంతుడైన ఘణ్టాకర్ణునితో పోరాడాడు।

Verse 51

हस्ती च कुण्डजठरं ह्लादो वीरं घटोदरम् एते हि बलिनां श्रेष्ठा दानवाः प्रमथास्तथा संयोधयन्ति देवर्षे दिव्याब्दानां शतनि षट्

VamP 43.162

Verse 53

सम्भुनामासुरपतिः स ब्रह्मणमयोधयत् महौजसं कुजम्भश्च विष्णुं दैत्यान्तकारिणम्

సంభు అనే అసురపతి యుద్ధంలో బ్రహ్మతో పోరాడెను; మహాతేజస్సు గల కుజంభ దైత్యాంతకుడైన విష్ణువుతో యుద్ధం చేసెను।

Verse 54

विवस्वन्तं रणे शाल्वो वरुणं त्रिशिरास्तथा द्विमूर्धा पवनं सोमं राहुर्मित्रं विरूपधृक्

యుద్ధంలో శాల్వ వివస్వాన్‌ (సూర్యుడు)తో పోరాడెను; త్రిశిరా వరుణునితో; ద్విమూర్ధా పవనునితో; రాహు సోముడు (చంద్రుడు)తో; విరూపధృక్ మిత్రునితో యుద్ధం చేసెను।

Verse 55

अष्टौ ये वसवः ख्याता धराद्यास्ते महासुरान् अष्टावेव महेष्वासान् वारयामासुराहवे

ధర మొదలైన ఎనిమిది ప్రసిద్ధ వసువులు యుద్ధంలో మహాధనుర్ధరులైన ఎనిమిది మహాసురులను అడ్డగించి నిలిపిరి।

Verse 56

सरभः शलक्षः पाकः पुरो ऽथ विपृथुःपृथुः वातापि चेल्वलश्चैव नानाशस्त्रास्त्रयोधिनः

సరభ, శలక్ష, పాక, తరువాత పురో; అలాగే విపృథు, పృథు; మరియు వాతాపి, చెల్వల—ఇవన్నీ నానావిధ శస్త్రాస్త్రాలలో నిపుణులైన యోధులు।

Verse 57

विश्वेदेवगणान् सर्वान् विष्वक्सेनपुरोगमान् एक एव रणे रौद्रः कालनेमिर्महासुरः

యుద్ధంలో రౌద్ర స్వభావుడైన మహాసురుడు కాలనేమి ఒంటరిగా, విష్వక్సేనుడు ముందుండగా ఉన్న సమస్త విశ్వేదేవగణాలతో పోరాడెను।

Verse 59

द्वावश्विनौ च नरको भास्करानेव शम्बरः साध्यान् मरुद्गणांश्चैव निवातकवचादयः

నరకుడు ఇద్దరు అశ్వినీలతో యుద్ధం చేశాడు; శంబరుడు భాస్కరులవలె ప్రకాశించే దేవులను దాడి చేశాడు; నివాతకవచాదులు సాధ్యులను మరియు మరుద్గణాలను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు।

Verse 61

यदा न शकिता योद्धुं दैवतैरमरारयः तदा मायं समाश्रित्य ग्रसन्तः क्रमशो ऽव्ययान्

అమరుల శత్రువులు దేవతలతో యుద్ధం చేయలేకపోయినప్పుడు, వారు మాయను ఆశ్రయించి అవ్యయులను ఒక్కొక్కరుగా గ్రసించసాగారు।

Verse 62

ततो ऽभवच्छैलपृष्ठं प्रावृडभ्रसमप्रभैः आवृतं वर्जितं सर्वैः प्रमथैरमरैरपि

అప్పుడు పర్వతపీఠం వర్షాకాల మేఘాల వంటి కాంతిగల మేఘసమూహాలతో కప్పబడింది; దానిని అందరూ—ప్రమథులు మరియు దేవులు కూడా—వదిలివేశారు।

Verse 63

दृष्ट्वा शून्यं गिरिप्रस्थं ग्रस्तांश् च प्रमथामरान् क्रोधादुत्पादयामास रुद्रो जृम्भायिकां वशी

{"scene_description": "A vivid chariot-combat tableau: horses rearing as they are struck, charioteer falling, chariot splintering; devas surge forward under divine direction.", "primary_figures": ["Deva warriors", "Asura warrior (target)", "Charioteer", "Horses"], "setting": "Close-quarters chariot battle with dust and flying debris.", "color_palette": ["dusty ochre", "iron gray", "blood red", "midnight blue accents", "gold highlights"], "tanjore_prompt": "Tanjore style action scene, ornate chariot with gold detailing, horses in dynamic pose, devas with gleaming weapons, Vishnu’s presence implied by chakra emblem, gold leaf accents, dramatic composition", "pahari_prompt": "Pahari miniature, elegant chariot lines, soft dust clouds, delicate depiction of horses and broken wheel, restrained reds and blues, narrative clarity", "kerala_mural_prompt": "Kerala mural, bold stylized horses and chariot, rhythmic weapon arcs, flat earthy pigments, strong contour lines, intense battle energy", "pattachitra_prompt": "Pattachitra folk narrative, patterned horses and chariot, repeated motifs for arrows and splinters, clear sequential action feel, decorative border"}

Verse 65

जृम्भमाणेषु च तदाच दानवेषु गणेश्वराः सुराश्च निर्ययुस्तूर्णं दैत्यदेहेभ्य आकुला

అప్పుడు దానవులు జంభించసాగిన వేళ, కలవరపడిన గణేశ్వరులు మరియు దేవతలు దైత్యుల దేహాల నుంచి త్వరగా బయటికి వచ్చారు।

Verse 66

मेघप्रभेभ्यो दैत्येभ्यो निर्गच्छन्तो ऽमरोत्तमाः शोभन्ते पद्मपत्राक्षा मेघेभ्य इव विद्युतः

మేఘప్రభ కల దైత్యుల నుంచి వెలువడుతున్న ఆ శ్రేష్ఠ అమరులు—పద్మపత్రాక్షులు—మేఘాల నుంచి మెరుపులా ప్రకాశించారు।

Verse 67

गणामरेषु च समं निर्गतेषु तपोधन अयुध्यन्त महात्मानो भूय एवातिकोपिताः

హే తపోధన! గణులు మరియు అమరులు సమంగా వెలువడినప్పుడు, ఆ మహాత్ములు మరల అత్యంత కోపంతో యుద్ధం చేశారు।

Verse 68

ततस्तु देवैः सगणैः दानवाः शर्वपालितैः पराजीयन्त संग्रामे भूयो भूयस्त्वहर्निशम्

అప్పుడు గణులతో కూడిన దేవతలు యుద్ధంలో శర్వుడు (శివుడు) రక్షించిన దానవులను మళ్లీ మళ్లీ, పగలు రాత్రి, పరాజయం పాలుచేశారు।

Verse 69

ततस्त्रिनेत्रः स्वैं संध्यां सप्ताब्धशतिके गते काले ऽभ्युपासत तदा सो ऽष्टादशभुजो ऽव्ययः

తర్వాత త్రినేత్రుడు (శివుడు) కాలం ఏడు వందవ సంవత్సరంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు తన సంధ్యా-ఉపాసనను ఆచరించాడు; అప్పుడు అష్టాదశ భుజాల అవ్యయుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 70

संस्पृश्यापः सरस्वत्यां स्नात्वा च विधिना हरः कृतार्थो भक्तिमान् मूर्ध्ना पुष्पाञ्जलिमुपाक्षिपत्

సరస్వతీ నదిలో నీటిని స్పర్శించి విధివిధానంగా స్నానం చేసిన హరుడు (శివుడు) కృతార్థుడై భక్తితో మస్తకంపై ఎత్తి పుష్పాంజలిని సమర్పించాడు।

Verse 71

ततो ननाम शिरसा ततश्चक्रे प्रदक्षिणम् हिरण्यगर्भेत्यादित्यमुपतस्थे जजाप ह

తర్వాత ఆయన శిరస్సు వంచి నమస్కరించాడు; ఆపై ప్రదక్షిణ చేశాడు. ‘హిరణ్యగర్భ’ అని ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు)ను ఉపాసించి మంత్రజపం చేశాడు।

Verse 72

त्वष्ट्रे नमो नमस्ते ऽस्तु सम्यगुच्चार्य शूलधृक् ननर्त भावगम्भीरं दोर्दण्डं भ्रामयन् बलात्

‘త్వష్టృకు నమస్కారం; నీకు పునఃపునః నమస్కారం కలుగుగాక’ అని సరిగా ఉచ్చరించి శూలధారి (శివుడు) గంభీర భావంతో నర్తించాడు; బలంగా భుజాన్ని దండంలా తిప్పాడు।

Verse 73

परिनृत्यति देवेशे गणाश्चैवामरास्तथा नृत्यन्ते भावसंयुक्ता हरस्यानुविलासिनः

దేవేశుడు పరిణృత్యము చేయుచుండగా, గణములు మరియు అమరులును అలాగే భావసంయుక్తులై నర్తించిరి; హరుని లీలాగతులను క్రీడాపూర్వకంగా అనుసరించిరి।

Verse 74

सन्ध्यामुपास्य देवेशः परिनृत्य यथेच्छया युद्धाय दानवैः सर्वैस्त्रिनेत्रभुजपालितैः

సంధ్యోపాసన చేసి దేవేశుడు యథేచ్ఛగా పరిభ్రమించి నర్తించి, త్రినేత్రుని భుజరక్షణలో ఉన్న సమస్త దానవులతో యుద్ధానికి ముందుకు సాగెను।

Verse 75

ततो ऽमरगणाः सर्वैस्त्रिनेत्रभुजपालितैः दानवा निर्जिताः सर्वे बलिभिर्भयवर्जितैः

అప్పుడు త్రినేత్రుని భుజరక్షణలో ఉన్న సమస్త అమరగణములు, బలవంతులై భయరహితులైన దానవులందరినీ జయించిరి।

Verse 76

स्वबलं निर्जितं दृष्ट्वा मत्वाजेयं च शङ्कम् अन्धकः सुन्दमाहूय इदं वचनमब्रीत्

తన బలము ఓడిపోయినదిగా చూచి, శఙ్కుడు అజేయుడని భావించి, అంధకుడు సుందను పిలిపించి ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 77

सुन्द भ्रातासि मे वीर विश्वस्यः सर्ववस्तुषु तद्वदाम्यद्य यद्वाक्यं तच्छ्रुत्वा यत्क्षमं कुरु

“సుందా, నీవు నా సోదరుడవు, వీరుడవు, సమస్త విషయాలలో విశ్వసనీయుడవు. అందువల్ల నేడు నేను చెప్పదలచిన మాటను చెబుతున్నాను; అది విని నీకు సాధ్యమైనదీ, యుక్తమైనదీ చేయుము।”

Verse 78

दुर्जयो ऽसौ रणपटुर्धर्मात्मा कारणान्तरैः समासते हि हृदये पद्माक्षी शैलनन्दिनी

అతడు దుర్జేయుడు, యుద్ధనిపుణుడు, ధర్మాత్ముడు; ఇతర (గూఢ) కారణాలవల్ల పద్మాక్షి మరియు శైలనందిని అతని హృదయంలో నివసిస్తారు।

Verse 79

तदुत्तिष्ठस्व गच्छामो यत्रास्ते चारुहासिनी तत्रैनां मोहयिष्यामि हररूपेण दानव

కాబట్టి లేచి రా; ఆ చారుహాసిని ఉన్న చోటికి పోదాం. అక్కడ, ఓ దానవా, హరుడు (శివుడు) రూపం ధరించి నేను ఆమెను మోహింపజేస్తాను.

Verse 80

भवान् भवस्यानुचरो भव नन्दी गणेश्वरः ततो गत्वाथ भुक्त्वा तां जेष्यामि प्रमथान् सुरान्

నీవు భవుడు (శివుడు) యొక్క అనుచరుడై, గణేశ్వరుడైన నంది అవు. తరువాత వెళ్లి ఆమెను అనుభవించి నేను ప్రమథులను మరియు దేవతలను జయిస్తాను.

Verse 81

इत्वेवमुक्ते वचने बाढं सुन्दो ऽम्भयभाषत समजायत शैलादिरन्धकः शङ्करो ऽप्यभूत्

ఇలా చెప్పబడిన మాటలకు సుందుడు ‘బాఢం’ అని పలికాడు. శైలాది, అనగా శిలామయ గడ్డ నుండి అంధకుడు జన్మించాడు; శంకరుడూ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 82

नन्दिरुद्रौ ततो भूत्वा महासुरचमूपती संप्राप्तौ मन्दरगिरिं प्रहारैः क्षतविग्रहौ

ఆపై నంది మరియు రుద్రులుగా మారి, ఆ ఇద్దరు మహాసుర సేనాధిపతులు మందరగిరిని చేరారు; దెబ్బలతో వారి దేహాలు గాయపడ్డాయి.

Verse 83

हस्तमालम्ब्य सुन्दस्य अन्धको हरमन्दिरम् विवेश निर्विशङ्केन चित्तेनासुरसत्तमः

సుందుని చేయి పట్టుకొని, అసురశ్రేష్ఠుడైన అంధకుడు నిర్భయమనస్సుతో హరుని మందిర-ధామంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 84

ततो गिरिसुता दूरादायान्तं वीक्ष्य चान्धकम् महेश्वरवपुश्छ्न्नं प्रहारैर्जर्जरच्छविम्

అప్పుడు గిరిసుత దూరం నుంచి వస్తున్న అంధకుణ్ని చూచింది—మహేశ్వరుని వపుస్సుతో దాచుకున్నవాడైనా, దెబ్బలతో చినిగిన జర్జర రూపకాంతితో ఉన్నాడు।

Verse 85

सुन्दं शैलादिरूपस्थमवष्टम्याविशत् ततः तं दृष्ट्वा मालिनीं प्राह सुयशां विजयां जयाम्

తర్వాత పర్వతసదృశ రూపం ధరించిన సుందుని బలంగా పట్టుకొని అతడు మరింత లోపలికి ప్రవేశించాడు; మాలినిని చూసి ‘సుయశా, విజయా, జయా’ అని పిలిచాడు।

Verse 86

जये पश्यस्व देवस्य मदर्थे विग्रहं कृतम् शत्रुभिर्दानववरैस्तदुत्तिष्ठस्व सत्वरम्

“ఓ జయా, చూడు—నా కారణంగా దేవుని దేహం శత్రువైన దానవశ్రేష్ఠుల చేత గాయపడింది. కాబట్టి వెంటనే లేచి రా!”

Verse 87

घृतमानय पौराणं बीजिकां लवणं दधि व्रणभङ्गं करिष्यामि स्वयमेव पिनाकिनः

“పాత నెయ్యి, బీజికా, ఉప్పు, పెరుగు తీసుకురా. పినాకధారి ప్రభువు గాయాన్ని నేను స్వయంగా చికిత్స చేసి మాన్పుతాను।”

Verse 88

कुरुष्व शीघ्रं सुयशे स्वभर्तुर्व्रणनाशनम् इत्येवमुक्त्वा वचनं समत्थाय वरासनात्

“ఓ సుయశే, నీ భర్త గాయాన్ని త్వరగా నివారించు.” అని చెప్పి ఆమె శ్రేష్ఠాసనం నుండి లేచి నిలిచింది.

Verse 89

अभ्युद्ययौ तदा भक्त्वा मन्यमाना वृषध्वजम् शूलपाणेस्ततः स्थित्वा रूपं चिह्नानि यत्नतः

అప్పుడు ఆమె భక్తిని ప్రదర్శించి, ఆయనను వృషధ్వజుడు (శివుడు) అని భావిస్తూ లేచింది. శూలపాణి ప్రభువు సమీపంలో నిలిచి ఆయన రూపం మరియు లక్షణాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించింది.

Verse 90

अन्वियेष ततो ब्रह्मन्नोभौ पार्श्वस्थितौ वृषौ सा ज्ञात्वा दानवं रौद्रं मायाच्छादितविग्रह्म्

తర్వాత, ఓ బ్రాహ్మణా, ఆమె పక్కలలో నిలిచిన రెండు వృషభాలను వెతికి పరిశీలించింది. మాయతో కప్పబడిన దేహమున్న ఆ రౌద్ర దానవుణ్ణి తెలుసుకొని ఆమె గుర్తించింది.

Verse 91

अपयानं तदा चक्रे गिरिराजसुता मुने देव्याश्चिन्तितमाज्ञाय सुन्दं त्यक्त्वान्धको ऽसुरः

అప్పుడు, ఓ మునీ, గిరిరాజసుత (పార్వతి) వెనక్కి తగ్గింది. దేవి సంకల్పాన్ని గ్రహించిన అసురుడు అంధకుడు సుందను విడిచి వెళ్లిపోయాడు.

Verse 92

समाद्रवत वेगेन हरकान्तां विभावरीम् समाद्रवत दैतेयो येन मार्गेण सागमत्

హరప్రియ విభావరీ వేగంగా పరుగెత్తింది. ఆమె వెళ్లిన అదే మార్గంలో దైత్యుడు కూడా ఆమె వెంటే పరుగెత్తాడు.

Verse 93

अपस्कारान्तरं भञ्जन् पादप्लुतिभिराकुलः तमापतन्तं दृष्ट्वैव गिरिजा प्राद्रवद् भयात्

మధ్యాంతరాలను ఛేదిస్తూ, ఎగిరే అడుగులతో కలవరపడిన వాడు ఆమెపై దూసుకొచ్చాడు. అతడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి గిరిజ భయంతో పరుగెత్తింది.

Verse 94

गृहं त्यक्त्वा हयुपवनं सखीभिः सहिता तदा तत्राप्यनुजगामासौ मदान्धो मुनिपुङ्गव

ఇల్లు విడిచి, సఖులతో కలిసి ఆమె అప్పుడే హయు-ఉపవనానికి వెళ్లింది. ఓ మునిపుంగవా, మదాంధుడైన వాడు అక్కడ కూడా ఆమెను అనుసరించాడు.

Verse 95

तथापि न शशषैनं तपसो गोपनाय तु तद्भयादाविशद् गौरी श्वेतार्ककुसुमं शुचि

అయినప్పటికీ తపస్సుతో అతడిని దాచలేకపోయింది. అతని భయంతో పవిత్రమైన గౌరీ తెల్లని అర్క పుష్పంలో ప్రవేశించింది.

Verse 96

विजडयाद्या महागुल्मे संप्रयाता लयं मुने नष्टायामाथ पार्वत्यां भूयो हैरण्यलोचनिः

అప్పుడు, ఓ మునీ, (ఆ రూపం) మహా పొదల్లో లయమై పోయింది. పార్వతి కనుమరుగైన తరువాత హిరణ్యలోచన మళ్లీ (ప్రకటించి/చర్యచేసి) నిలిచాడు.

Verse 97

सुन्दं हस्ते समादाय स्वसैन्यं पुनरागमत् अन्धके पुरायाते स्वबलं मुनिसत्तम

సుందుని చేత పట్టుకొని అతడు తన సైన్యంతో మళ్లీ తిరిగివచ్చాడు. ఓ మునిసత్తమా, అంధకుడు ముందే వెళ్లినప్పుడు అతడు తన స్వబలమునకు (తిరిగి) చేరాడు.

Verse 98

प्रावर्तत महायुद्धं प्रमथासुरयोरथ ततो ऽमरगणश्रेष्ठो विष्णुश्चक्रगदाधरः

అప్పుడు ప్రమథులు మరియు అసురుల మధ్య మహాయుద్ధం ప్రారంభమైంది. అనంతరం అమరగణాలలో శ్రేష్ఠుడు, చక్రగదాధారి విష్ణువు యుద్ధరంగంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 99

निजघानासुरबलं शङ्करप्रियकाम्यया शार्ङ्गचापच्युतैर्बाणैः संस्यूता दानवर्षभाः

శంకరుని ప్రీతిపరచాలనే కోరికతో అతడు అసురసేనను సంహరించాడు. శార్ఙ్గ ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణాలతో వృషభసమాన దానవులు ఛేదింపబడ్డారు.

Verse 100

पञ्च षट् सप्त चाष्टौ वा व्रघ्नपादैर्घना इव गदया कांश्चिदवधीत् चक्रेणान्यान् जनार्दनः

ఐదు, ఆరు, ఏడు లేదా ఎనిమిది—తుఫాను పాదాలచే తరిమివేయబడిన మేఘాల వలె—జనార్దనుడు కొందరిని గదాతో, మరికొందరిని చక్రంతో సంహరించాడు.

Verse 101

खङ्गेन च चकर्तान्यान् दृष्ट्यान्यान् भस्मासाद्व्यधात् हलेनाकृष्य चैवान्यान् मु सलेन व्यचूर्णयत्

ఖడ్గంతో కొందరిని నరికివేశాడు; కేవలం దృష్టితోనే మరికొందరిని భస్మం చేశాడు. హలంతో లాగి తెచ్చి ఇంకొందరిని ముసలంతో నూరివేశాడు.

Verse 102

गरुडः पक्षपाताभ्यां तुण्डेनाप्युरसाहनत् स चादिपुरुषो धाता पुराणाः प्रपितामहः

గరుడుడు రెక్కల దెబ్బలతో, అలాగే ముక్కు మరియు వక్షస్థలంతో కూడా శత్రువులను కొట్టాడు. మరియు ఆ ఆదిపురుషుడు—ధాత, పురాణుడు, ప్రపితామహుడు—కూడా కార్యరూపంగా అక్కడ ఉన్నాడు.

Verse 103

भ्रामयन् विपुलं पद्ममभ्यषिञ्चत वारिणा संस्पृष्टा ब्रह्मतोयेन सर्वतीर्थमयेन हि

విశాల పద్మాన్ని తిప్పుతూ అతడు నీటితో వారిని అభ్యషేకించాడు; ఎందుకంటే వారు బ్రహ్మతోయంతో స్పృశింపబడ్డారు—అది నిజంగా సమస్త తీర్థశక్తి గల జలం.

Verse 104

गणामरगणाश्चासन् नवनागशताधिकाः दानवास्तेन तोयेन संस्पृष्टाश्चाघहारिणा

అక్కడ గణులూ మరుత్‌గణాలూ ఉన్నారు; తొమ్మిది వందలకు మించిన నాగులూ ఉన్నారు. పాపహరమైన ఆ నీటితో దానవులు స్పృశింపబడ్డారు (దాని ప్రభావాన్ని పొందారు).

Verse 105

सवाहनाः क्षयं जग्मुः कुलिशेनेव पर्वताः दृष्ट्वा ब्रह्महरी युद्धे घातयन्तौ महासुरान्

వారు తమ వాహనాలతో కూడి నశించారు, వజ్రంతో కొట్టబడిన పర్వతాలవలె—యుద్ధంలో బ్రహ్మా మరియు హరి మహాసురులను సంహరిస్తున్నట్లు చూసి.

Verse 106

शतक्रतुश्च दुद्राव प्रगृह्य कुलिशं बली तमापतन्तं संप्रेक्ष्य बलो दानवसत्तमः

అప్పుడు శతక్రతు (ఇంద్రుడు) వజ్రాన్ని బలంగా పట్టుకొని వేగంగా దూసుకొచ్చాడు. అతడు దాడికి వస్తున్నట్లు చూసి దానవశ్రేష్ఠుడు బల (బాల) (ప్రతిస్పందించేందుకు) గమనించాడు.

Verse 107

मुक्त्वा देवं गदापाणिं विमानस्थं च पद्मजम् शक्रमेवाद्रवद् योद्धुं मुष्टिमुद्याम्य नारद बलवान् दानवपतिरजेयो देवदानवै

ఓ నారదా, గదాపాణి దేవుని మరియు విమానస్థుడైన పద్మజుడు (బ్రహ్మా) ను పక్కన పెట్టి, దేవదానవులకు అజేయుడైన ఆ బలవంతుడైన దానవపతి ముష్టిని ఎత్తి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) తో యుద్ధానికి దూసుకొచ్చాడు.

Verse 109

तमापतन्तं त्रिदशेश्वरस्तु दोष्णां सहस्रेण यताबलेन वज्रं परिभ्राम्य बलस्य मूर्ध्नि चिक्षेप हे मूढ हतो ऽस्युदीर्य // वम्प्_43.108 स तस्य मूर्ध्नि प्रवरो ऽपि वज्रो जगाम तूर्णं हि सहस्रधा मुने बलो ऽद्रवद् देवपतिश्च भीतः पराङ्मुखो ऽभृत् समरान्महर्षे

బలి అతనిపై దూసుకొచ్చినప్పుడు, త్రిదశేశ్వరుడైన ఇంద్రుడు సహస్ర భుజబలంతో వజ్రాన్ని తిప్పి బలి శిరస్సుపై విసిరి—“హే మూఢా, నీవు హతుడవు!” అని పలికాడు. కాని ఆ శ్రేష్ఠ వజ్రం అతని తలపై పడగానే, ఓ మునీ, వెంటనే సహస్ర భాగాలుగా చిద్రమైంది. బలి ముందుకు సాగుతూనే ఉన్నాడు; దేవపతి ఇంద్రుడు భయపడి ముఖం తిప్పి యుద్ధం నుండి వెనుదిరిగాడు, ఓ మహర్షీ।

Verse 110

तं चापि जम्भो विमुखं निरीक्ष्य भूत्वाग्रतः प्राह न युक्तमेतत् तिष्ठस्व राजासि चराचरस्य न राजधर्मे गदितं पलायनम्

ఇంద్రుడు విముఖుడై ఉన్నదాన్ని చూసి జంభ ముందుకు వచ్చి అన్నాడు—“ఇది యుక్తం కాదు. నిలబడుము; నీవు చరాచర జగత్తుకు రాజువు. రాజధర్మంలో పారిపోవడం విధేయం కాదు.”

Verse 111

सहस्राक्षो जम्भवाक्यं निखम्य भीतस्तूर्णं विष्णुमागान्महर्षे उपेत्याह श्रूयतां वाक्यमीश त्वं मे नाथो भूतभव्येश विष्णो

జంభ వాక్యాన్ని విని సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడు భయపడి వెంటనే విష్ణువుని ఆశ్రయించాడు, ఓ మహర్షీ. సమీపించి ఇలా అన్నాడు—“హే ఈశ్వరా, నా మాట వినుము; హే విష్ణో, భూతభవ్యేశ్వరా, నీవే నా నాథుడు.”

Verse 112

जम्भस्तर्जयते ऽत्यर्थं मां निरायुधमीक्ष्य हि आयुधं देहि भगवान् त्वामहं शरणं गतः

“Jambha is terrifying me exceedingly, for he has seen me without weapons. Grant me a weapon, O Blessed Lord; I have come to you for refuge.”

Verse 113

तमुवाच हरिः शक्रं त्यक्त्वा दर्प व्रजाधुना प्रार्थयस्वायुधं वह्निं स ते दास्यत्यसंशयम्

హరి శక్రునితో అన్నాడు—“దర్పాన్ని విడిచి ఇప్పుడే వెళ్లు. ఆయుధంగా వహ్ని (అగ్ని)ని ప్రార్థించు; అతడు నిస్సందేహంగా నీకు ఇస్తాడు.”

Verse 114

जनार्दनवचः श्रुत्वा शक्रस्त्वरितविक्रमः शरणं पावकमगादिदं चोवाच नारद

జనార్దనుని వచనము విని, శీఘ్రపరాక్రముడైన శక్రుడు పావకుడు (అగ్ని) శరణు పొందెను; ఓ నారదా, తరువాత ఇలా పలికెను।

Verse 115

शक्र उवाच निघ्ननो मेबलं वज्रं कृशानो शतधा गतम् एष चाहूयते जम्भस्तस्माद्देह्यायुधं मम

శక్రుడు పలికెను—నా బలమూ వజ్రమూ నిర్వీర్యమయ్యాయి; ఓ కృశానూ, నా (అస్త్రం) శతఖండాలైనట్లుగా అయింది. ఈ శత్రువు ‘జంభ’ అని పిలువబడుతున్నాడు; కనుక నాకు నా ఆయుధాన్ని దయచేయుము।

Verse 116

पुलस्त्य उवाच तमाह भगवान् वह्निः प्रीतो ऽसि तव वासव यत्त्वं दर्प परित्यज्य मामेव शरणं गतः

పులస్త్యుడు పలికెను—అప్పుడు భగవాన్ వహ్ని (అగ్ని) అతనితో ఇలా అన్నాడు—ఓ వాసవా, నీవు గర్వాన్ని విడిచి నన్నే శరణు పొందినందున నేను నీపై ప్రసన్నుడను।

Verse 117

इत्युच्चार्य स्वशक्त्यास्तु शक्तिं निष्क्राम्य भावतः प्रादादिन्द्राय भगवान् रोचमानो दिवं गतः

43

Verse 120

जम्भमुष्टिनिपातेन भग्नकुम्भकटो गजः निपपात यथा शैलः शक्रवज्रहतः पुरा

జంభుడి ముష్టి-ప్రహారంతో గజానికి కుంభస్థలమూ నుదుటి భాగమూ చిద్రమయ్యాయి; అతడు పర్వతంలా నేలపై కూలిపోయాడు, పూర్వం ఇంద్ర వజ్రంతో కొట్టబడినట్లుగా.

Verse 121

पतमानाद् द्विपेन्द्रात् तु शक्रश्चाप्लुत्य वेगवान् त्यक्त्वैव मन्दरगिरिं पपात वसुधातले

{"bali_present": false, "generosity_display": null, "daana_type": null, "shukracharya_interaction": null, "devotion_quality": null, "patala_reference": false}

Verse 126

शुद्धजाम्भूनदमयं किङ्किणीजालमण्डितम् शक्राय प्रेषयामासुर्विश्वावसुपुरोगमाः

{"bhagavata_parallel": null, "vishnu_purana_parallel": null, "ramayana_connection": null, "mahabharata_echo": "Mahābhārata Śānti/Anuśāsana themes of devatā hierarchy and Rudra’s supremacy in certain stutis.", "other_puranas": ["Linga Purana (Rudra’s supremacy and emanation motifs)", "Shiva Purana (devas’ submission to Śiva)", "Skanda Purana (Śaiva theophanies)"], "vedic_reference": "Śatarudrīya (Yajurveda) as a broader liturgical backdrop for Rudra’s all-pervasiveness (conceptual echo, not a direct citation)."}

Verse 130

इत्येवमुक्ते गवांस्त्यक्त्वा स्यन्दनमुत्तमम् क्षमातलं निपपातैव परिभ्रष्टस्रगम्बरः

When this was said, he abandoned the excellent chariot and fell onto the surface of the earth, his garlands and garments slipping out of place.

Verse 131

चलन्मौलिर्मुक्तकचः परिभ्रष्टायुधाङ्गदः पतमानं सहस्राक्षं दृष्ट्वा भूः समकम्पत

మకుటం కంపిస్తూ, జుట్టు విప్పబడుతూ, ఆయుధాలు మరియు భుజాభరణాలు జారిపోతూ—పడిపోతున్న సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు)ను చూసి భూమి కంపించింది.

Verse 132

पृथिव्यां कम्पमानायां शमीकर्षेस्तपस्विनी भार्याब्रवीत् प्रभो बालं बहिः कुरु यथासुखम्

భూమి కంపిస్తున్నప్పుడు శమీకర్షలోని తపస్వి భార్య ఇలా చెప్పింది—“ప్రభూ, బాలుడిని బయటకు తీసుకెళ్లండి, అతడు సుఖంగా (సురక్షితంగా) ఉండునట్లు.”

Verse 133

स तु शीलावचः श्रुत्वा किमर्थमिति चाव्रवीत् सा चाह श्रूयतां नाथ दैवज्ञपरिभाषितम्

ఆ మృదువచనాలు విని అతడు “ఏ కారణం?” అని అడిగాడు. ఆమె చెప్పింది—“నాథా, వినండి; ఇది దైవజ్ఞులు (శకునవేత్తలు) చెప్పిన మాట.”

Verse 134

यदेयं कम्पते भूमिस्तदा प्रक्षिप्यते बहिः यद्बाह्यतो मुनिश्रेष्ठ तद् भवेद् द्विगुणं मुने

homage to Sthāṇu (the Immovable One)

Verse ["Subjugation of Andhaka", "Divine time-scale (thousands of years)", "Movement between sacred locales (abode ↔ mountain)", "Śaiva gaṇa agency"]

इत्येवमुक्ते देवर्षे बहिर्निर्गम्य वेगवान् ददर्श बालद्वितयं समरूपमवस्थितम्

सनन्दी ने अन्धक को हाथ में लेकर पर्वत की ओर प्रस्थान किया। दो हजार वर्षों के बाद वह श्रेष्ठ पुरुष पुनः गृह को लौट आया।

Verse 138

तं दृष्ट्वा देवताः पूज्य भार्यां चाद्भुतदर्शनाम् प्राह तत्त्वं न विन्दामि यत् पृच्छामि वदस्व तत्

అద్భుత దర్శనమున్న భార్యను చూసి, అతడు దేవతలను పూజించి ఇలా అన్నాడు—“ఈ విషయపు తత్త్వం నాకు తెలియదు. నేను అడిగింది ఏమిటో అదే చెప్పు; అదే పలుకు.”

Verse 139

बालस्यास्य द्वितीयस्य के भविष्यद्गुणा वद भाग्यानि चास्य यच्चोक्तं कर्मतत् कथयाधुना

చెప్పండి—ఈ రెండవ బాలునికి భవిష్యత్తులో ఏ గుణాలు కలుగుతాయి? అతని భాగ్యములు కూడా, అతనికి చెప్పబడిన కర్మను కూడా ఇప్పుడు వివరించండి।

Verse 140

साब्रवीन्नाद्य ते वक्ष्ये वदिष्यामि पुनः प्रभो सो ऽब्रवीद् वद मे ऽद्यैव नोचेन्नाश्नामि भोजनम्

ఆమె చెప్పింది—ఈ రోజు నేను మీకు చెప్పను; ప్రభూ, మరొకసారి మళ్లీ చెబుతాను. అతడు అన్నాడు—ఈ రోజే నాకు చెప్పు; లేకపోతే నేను భోజనం చేయను।

Verse nandinaṃ ca tathā harṣādāliliṅge gireḥ sutām athovācaiṣa dāsaste kṛto devi mayāndhakaḥ

सा प्राह श्रूयतां ब्रह्मन् वदिष्ये वचनं हितम् कातरेणाद्य यत्पृष्टं भाव्यः कारुरयं कि

{"bali_present": false, "generosity_display": null, "daana_type": null, "shukracharya_interaction": null, "devotion_quality": null, "patala_reference": false}

Verse 142

इत्युक्तावति वाक्ये तु बाल एव त्वेचेतनः जगाम साह्यं शक्रस्य कर्तुं सौत्यविशारदः

When those words had thus been spoken, a certain youth—though seemingly unthinking/insensible—set out to render assistance to Śakra (Indra), being skilled in the office of a charioteer.

Verse 150

सशरं पञ्चवर्णाभं सितरक्तासितारुणम् पाण्डुच्छायं सुरश्रेष्ठस्तं जग्राह समार्गणम्

Then the foremost of the gods took up that arrow together with its quiver—an arrow of five-hued radiance: white, red, black, and tawny, with a pale sheen—ready for battle.

Verse 157

तावापतन्तौ भगवान् निरीक्ष्य सुदर्शनेनारिविनाशनेन विष्णुः कुजम्भं निजघान वेगात् स स्यन्दनाद् गामगमद् गतासुः

ఆ ఇద్దరూ దూసుకొస్తుండగా చూసిన భగవాన్ విష్ణువు, శత్రునాశకమైన సుదర్శనంతో వేగంగా కుజంభుణ్ని సంహరించాడు; అతడు ప్రాణాలు విడిచి రథం నుండి నేలపై పడిపోయాడు.

Verse 159

तस्मिन् हते भ्रातरि माधवेन जम्भस्ततः क्रोधवशं जगाम क्रोधान्वितः शक्रमुपाद्रवद् रणे सिंहं यतैणो ऽतिविपन्नबुद्धिः // वम्प्_43.158 तमापतन्तं प्रसमीक्ष्य शक्रस्त्यक्त्वैव चापं सशरं महात्मा जग्राह शक्तिं यमदण्डकल्पां तामग्निदत्तां रिपवे ससर्ज

When his brother had been slain by Mādhava (Viṣṇu), Jambha then came under the sway of wrath. Filled with anger, he charged at Śakra in battle—like a deer rushing upon a lion—his judgment utterly ruined. (Adjacent verse cited in the input:) Seeing him rushing in, the great-souled Śakra, abandoning his bow with its arrows, seized a spear like Yama’s staff, given by Agni, and hurled it at the enemy.