Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः

సూతుడు పలికెను—కుంభజన్ముడు (అగస్త్యుడు) అనే జ్ఞానివాక్యాలను ఇలా విని, కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) ముని ఆదరంతో మధురమైన మాటలు పలికాడు.

Verse 2

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ భగవన్! ఈ తీర్థ మహాత్మ్యం అద్భుతమూ ఉత్తమమూ. ఇది మీ నుండి విని నా మనస్సు పరమానందంతో నిండిపోయింది.

Verse 3

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः । न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत

హే సువ్రతా! నేను వినుచున్నాను; నీవు తత్త్వముగా మరొక అత్యుత్తమ తీర్థమును చెప్పుము. వినుచుండగా నా మనసుకు తృప్తి కలుగదు.

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

అగస్త్యుడు పలికెను—హే విప్రా, వినుము; నేను మరొక అనుత్తమ తీర్థమును వివరిస్తాను. అది ‘స్వర్గద్వారము’ అని ప్రసిద్ధి, సదా సమస్త పాపాలను హరించేది.

Verse 5

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः । नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत

స్వర్గద్వార మహాత్మ్యమును విస్తారంగా చెప్పుటకు ఈశ్వరసమ శక్తి కావాలి; అందుచేత వత్సా, హే సువ్రతా—సంక్షేపంగా వినుము.

Verse 6

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले । षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः

సహస్రధార నుండి ప్రారంభించి సరయూ జలములో తూర్పు దిశగా దీని పరిమాణము ఆరు వందల ముప్పై ఆరు ధనుస్సులుగా చెప్పబడింది.

Verse 7

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

స్వర్గద్వార విస్తారమును పురాణజ్ఞులు, విశారదులు నిరూపించారు; స్వర్గద్వార సమానమైన తీర్థము గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు.

Verse 8

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके

సత్యం సత్యం పునః సత్యం; నా వాక్యము అసత్యము కాదు. సమస్త బ్రహ్మాండగోళములో స్వర్గద్వారసమమైన తీర్థము లేదు.

Verse 9

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि । प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत

హే సువ్రతా! వారు సమస్త దివ్యములైన, భౌమములైన తీర్థములను కూడా విడిచి, ప్రాతఃకాలమున అక్కడికి వచ్చి, ఆ స్థలమును ఆశ్రయించి నిలుచుదురు.

Verse 10

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः । सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता

కాబట్టి ఇక్కడ విశేషంగా ప్రాతఃస్నానం చేయవలెను—సర్వతీర్థావగాహన ఫలమును తనకు కోరువాడు.

Verse 11

त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज । प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः

హే ద్విజా! స్వర్గద్వార పరిధిలో ప్రాణములను విడిచిన ప్రాణులు విష్ణువின் పరమస్థానమునకు చేరుదురు—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 12

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्

ఈ ‘ముక్తిద్వారము’ను దర్శించుము; ఇది మనుష్యులకు స్వర్గప్రాప్తిని కలిగించును. ఇది ‘స్వర్గద్వారము’ అని ఖ్యాతి పొందినది; అందుచేత ఈ తీర్థము అనుత్తమము.

Verse 13

स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः । यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः

స్వర్గద్వారం అత్యంత దుర్లభము—దేవతలకైనా, ఇందులో సందేహము లేదు. అక్కడ మనిషి ఏది కోరుతాడో, అదే నిశ్చయంగా పొందుతాడు.

Verse 14

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः । जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्

స్వర్గద్వారంలో పరమ సిద్ధి, స్వర్గద్వారంలో పరమ గతి. జపం, దానం, హోమం, దర్శన-పూజ, తపస్సు, చేసిన కర్మలు—ధ్యానం, అధ్యయనం, సమస్త దానమూ అక్కడ అక్షయమవుతాయి.

Verse 15

जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् । स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

వేల జన్మలలో కూడబెట్టిన పూర్వసంచిత పాపమంతా, స్వర్గద్వారంలో ప్రవేశించినవానికి సమస్తం నశించి క్షయమవుతుంది.

Verse 16

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు మరియు వర్ణసంకరులు; అలాగే కృములు, మ్లేచ్ఛులు మరియు ఇతర విభిన్న పాపయోనులలో పుట్టినవారు—

Verse 17

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज

కీటకాలు, పిపీలికలు (చీమలు) మరియు ఇతర మృగ-పక్షులు కూడా—స్వర్గద్వారంలో కాలవశంగా మరణాన్ని పొందినవారు; వినుము, ఓ ద్విజా.

Verse 18

कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः । शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः

అందరూ కౌమోదకీ గదాధారులై ఉంటారు; పక్షులు కూడా గరుడధ్వజ చిహ్నంతో చిహ్నితులవుతాయి. ఆ శుభమైన విష్ణుపురిలో మనుష్యులు విష్ణు స్వభావం, విష్ణు భాగ్యంతో జన్మిస్తారు।

Verse 19

अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा । स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते

నిష్కాముడైనా సకాముడైనా—కేవలం తీర్థానికి వచ్చి చేరినవాడైనా—స్వర్గద్వారంలో ప్రాణత్యాగం చేసినవాడు విష్ణులోకంలో మహిమతో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 20

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः । यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये

మునులు, దేవతలు, సిద్ధులు, సాధ్యులు, యక్షులు, మరుద్గణాలు—యజ్ఞోపవీతం (జనేవు) మాత్రమునే ఆధారంగా చేసుకొని భేదాన్ని చేసినవారు—

Verse 21

मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः । तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्

ఇక్కడ మధ్యాహ్న సమయంలో దేవతాగణాలు విశేషంగా సాన్నిధ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. అందువల్ల ఈ స్థలంలో మధ్యాహ్న స్నానం భక్తితో చేయవలెను।

Verse 22

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

ఇంద్రియనిగ్రహంతో స్వర్గద్వారంలో అనశనం చేసే వారు, అలాగే మాసోపవాసం (ఒక నెల ఉపవాస వ్రతం) ఆచరించే వారు—పరమ స్థానాన్ని పొందుతారు।

Verse 23

अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः । गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः

అన్నదానంలో నిమగ్నులై, రత్నములు భూమిని దానమిచ్చువారు, బ్రాహ్మణులకు గోవులు వస్త్రాలు దానమిచ్చువారు—వారు హరి ధామమును చేరుదురు।

Verse 24

यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्

ఎక్కడ సిద్ధులు, మహాత్ములు, మునులు మరియు పితృదేవతలు—అందరూ స్వర్గాన్ని పొందుతారో, అందుకే ఆ స్థలం ‘స్వర్గద్వారం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 25

चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् । अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः

దేవదేవుడైన హరి స్వయంగా నాలుగు రూపములు ధరించి ఇక్కడ నిత్యము విహరిస్తాడు—రాఘవుడు తన సోదరులతో కూడి।

Verse 26

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः । अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः

బ్రహ్మలోకమును కూడా విడిచి, సనాతన చతుర్ముఖుడైన పితామహ బ్రహ్మ దేవతలతో కూడి ఇక్కడే నిత్యము విహరిస్తాడు।

Verse 27

कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः

కైలాసనివాసి పరమేశ్వరుడు శివుడు కూడా అక్కడే స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 28

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्

మేరు–మందరమంత విస్తారమైన పాపకర్మరాశియైనను స్వర్గద్వారాన్ని చేరగానే పూర్తిగా నశిస్తుంది।

Verse 29

या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् । स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा

జ్ఞానతపస్సులకు, యజ్ఞయాజకులకు లభించే శుభగతి ఏదో, స్వర్గద్వారంలో మరణించినవారికీ అదే శుభగతి విధించబడింది।

Verse 30

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः । यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते

జపహోమాలలో పరాయణులైన ఋషులు, దేవగణాలు, అసురగణాలు మరియు మోక్షకాములైన యతులు స్వర్గద్వారాన్ని సేవించి ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 31

षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्

కాశీలో అరవై వేల సంవత్సరాలు నివసించిన ఫలం ఏదో, కలియుగంలో దశరథుని నగరమైన అయోధ్యను ఆశ్రయిస్తే అర్ధనిమిషంలోనే అదే ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 32

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् । सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे

వారణాసిలో దేహత్యాగం చేసే యోగయుక్తులకు లభించే పరమగతి ఏదో, హరివాసరంలో సరయూలో స్నానం మాత్రముచేతనే అదే గతి లభిస్తుంది।

Verse 33

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

స్వర్గద్వారమున ఎవడు మరణించునో, వాడు నరకమును అసలు చూడడు. కేశవుని అనుగ్రహముచేత అందరూ పరమగతిని పొందుదురు.

Verse 34

भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै । अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम

భూలోకములో, అంతరిక్షములో, స్వర్గములో ఉన్న యావత్తీర్థములను మించి ఈ తీర్థము మహత్తరము, ఓ ద్విజోత్తమా.

Verse 35

विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः । संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्

విష్ణుభక్తిని పొందిన దృఢనిశ్చయులు ఆనందించుదురు; వారు తమ శక్తి మేరకు విషయాలలో నిలిచిన కామాన్ని వెనక్కి లాగి నియంత్రించుదురు.

Verse 36

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

శక్తిని అన్ని విధాలుగా నియోగించి వారి శక్తి తపస్సులో స్థిరపడుతుంది; కోట్ల కొట్ల కల్పములకైనా వారికి పునరావృత్తి (పునర్జన్మ) లేదు.

Verse 37

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

వందల శస్త్రాలతో కొట్టబడుతున్నా జ్ఞాని ఇక్కడ నివసిస్తే, అతడు పరమస్థానమునకు చేరును; అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత శోకించడు.

Verse 38

स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् । उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्

స్వర్గద్వారంలో దేహత్యాగం చేసినవాడు పరమగతిని పొందుతాడు. ఉత్తరాయణమా దక్షిణాయణమా అని భేదం చేయనవసరం లేదు.

Verse 39

सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये । स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्

స్వర్గద్వారాన్ని ఆశ్రయించినవారికి ప్రతి కాలమూ శుభమే. స్నానం మాత్రమే చేసినా దేహధారుల పాపాలు లయమవుతాయి.

Verse 40

यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ । अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्

ఈ లోకంలో మనుష్యులు దేహంతో ఎంత పాపం చేసినా, వారి కోసం అయోధ్యనే పరమస్థానమని భక్తితో ప్రకటించబడింది.

Verse 41

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता

జ్యేష్ఠ మాస శుక్లపక్షంలో ప్రత్యేకంగా పౌర్ణమినాడు చంద్రహరి యొక్క వార్షిక యాత్ర స్మరించబడుతుంది—దేవతలచే కూడా అలా చెప్పబడింది.

Verse 42

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

ఆ సందర్భంలో, ఓ విప్రా, వ్రతనిష్ఠులైన సాధకులు శ్రద్ధతో చంద్రసహస్ర వ్రతం యొక్క ఉద్యాపనాన్ని చేయాలి; దాని ఫలం సమస్త యజ్ఞఫలాలకన్నా అధికం.

Verse 43

तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्

అది విధిపూర్వకంగా ఆచరించబడినప్పుడు, మహాపాపక్షయంతో మనుష్యులకు స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది।

Verse 44

श्रीव्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् । उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्

శ్రీవ్యాసుడు పలికెను— ఓ భగవన్, ఆ చంద్రహరి యొక్క శుభోత్పత్తిని, అలాగే చంద్రవ్రతం యొక్క ఉద్యాపన విధిని తత్త్వంగా చెప్పుము।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

అగస్త్యుడు పలికెను— అయోధ్యానివాసి విష్ణువుకు నమస్కరించి, తీర్థమాహాత్మ్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించాలనే ఉత్సుకతతో అమృతనిధి అయిన చంద్రుడు ఇక్కడికి వచ్చెను; వచ్చి తీర్థయాత్రను ఆచరించెను।

Verse 46

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः । समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै

తదుపరి అతడు క్రమంగా విధిపూర్వకంగా, అనేక ఆశ్చర్యాలతో కూడి, నిజంగా దుష్కరమైన తపస్సుతో విష్ణువును సమారాధించెను।

Verse 47

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् । हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः

ఆయన ప్రసాదాన్ని పొందిన తరువాత, తన నామాన్ని ముందుంచి హరిని ప్రతిష్ఠించెను; అందువల్ల ఆయన ‘చంద్రహరి’గా స్మరించబడెను।

Verse 48

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् । तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत

వాసుదేవుని ప్రసాదముచేత ఆ స్థలం నిజముగా అద్భుతమైంది. ఓ సువ్రతా! అది వాసుదేవుని పరమ గుహ్యమైన, పరమ పవిత్రమైన ధామము.

Verse 49

सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा । अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः

ఓ విప్రా! ఇక్కడ సిద్ధులు సదా నివసిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ గోవిందవ్రతంలో స్థితులై ఉంటారు—గోవిందుడు సమస్త ప్రాణులకు మోక్షాధిపతి వంటివాడు.

Verse 50

नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः । अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः

వివిధ లింగచిహ్నాలు ధరించి, నిత్యం విష్ణులోకాన్ని ఆకాంక్షించే, ముక్తాత్ములు మరియు జితేంద్రియులు నిరంతరం పరమయోగాన్ని అభ్యసిస్తారు.

Verse 51

यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत

ఇక్కడ ధర్మప్రాప్తి యెట్లుంటుందో, అట్లుగా మరెక్కడా ఉండదు. ఇక్కడ చేసిన దానం, వ్రతం, హోమం—అన్నిటి పుణ్యఫలం అక్షయమవుతుంది.

Verse 52

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा । तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् । दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः

ఇక్కడ ప్రాణులకు సదా సమస్త కామ్యఫలాల ప్రాప్తి కలుగుతుంది. కనుక ప్రాణులు యత్నపూర్వకంగా విధిక్రమానుసారంగా దానాదికర్మలు చేయాలి; ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణపూజను—ప్రత్యేకించి దంపతులు కలిసి—ఆచరించాలి.

Verse 53

सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् । सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्

సర్వ యజ్ఞాలకన్నా అధికమైన ఫలం, సమస్త తీర్థాలలో స్నానముచేత కలుగు పుణ్యం, అలాగే సమస్త దేవతల దర్శనమువలన మనుష్యులకు జనించు పుణ్యం—

Verse 54

तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् । तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते

ఆ సమస్త పుణ్యమూ ప్రాణులకు ఈ (పవిత్ర క్షేత్రం) యొక్క కేవల దర్శనమాత్రమునే కలుగుతుంది. అందుచేత ఇది పురాణాది శాస్త్రాలలో మహాక్షేత్రమని కీర్తింపబడింది.

Verse 55

उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् । अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः

ఇక్కడ వ్రతోద్యాపన విధి కూడా ఉపదేశించబడింది; అది ప్రజలు బ్రాహ్మణులను ముందుగా ఉంచి చేయవలెను. మొదట చంద్రదేవుని ప్రీతికై ‘చంద్ర-సహస్ర వ్రతం’ అనే వ్రతాచరణ ఉంది.

Verse 56

गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये । दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः

రెండున్నర సంవత్సరాలు గడిచినప్పుడు, దానికి తోడు ఐదు పక్షాలు మరియు రెండు దినాలు కలిసినపుడు, దినములో ఎనిమిదవ భాగంలో ఒక అధిమాసం సంభవిస్తుంది.

Verse 57

त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः । भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः । उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः

లేదా ఎనభైమూడు సంవత్సరాలు మరియు అదనంగా నాలుగు నెలలు గడిచిన తరువాత ‘చంద్ర-సహస్రం’ సంపూర్ణమవుతుంది—మనిషి అంతకాలం జీవిస్తే. అప్పుడు అతడు శ్రద్ధతో యాత్ర చేసి ఉద్యాపనాన్ని చేయవలెను.

Verse 58

यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् । सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि । तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः

యజ్ఞయాగాలు నిత్యం నిర్వహించే యాజకులకు చెప్పబడిన పరమ పుణ్యం, సత్యవాదులకు కలిగే పుణ్యం, స్వర్ణదానం చేసే వానికి కలిగే పుణ్యం—ఆ పుణ్యమంతా, ఓ విప్రా, సహస్రాబ్ద వ్రతాన్ని ఆచరించి జీవించువారు పొందుదురు।

Verse 59

सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते

అటువంటి పుణ్యవ్రతం ఇక్కడ సమస్త సుఖాలను ప్రసాదించేదిగా ప్రకటించబడింది।

Verse 60

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् । चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः । पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्

చతుర్దశినాడు శుచిగా ఉండి, దంతధావనం చేసి స్నానం చేయాలి; బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తూ వాక్కు, కాయం, మనస్సును జయించి నియమంగా ఉండాలి. ఆపై పౌర్ణమినాడు కూడా అలాగే చేసి చంద్రదేవుని పూజను నిర్వహించాలి।

Verse 61

पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च । ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्

ముందుగా గౌరీ మొదలైన క్రమంలో దివ్య మాతృదేవతలను పూజించాలి. అనంతరం వృద్ధిశ్రాద్ధాన్ని ముందుగా నిర్వహించి, భక్తితో ఋత్విజులను (పురోహితులను) సత్కరించాలి।

Verse 62

प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा । सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् । निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्

శుచితతో, జాగ్రత్తగా చంద్రమండలాన్ని పోలిన ప్రతిమను తయారు చేయాలి. దాని సంఖ్య వెయ్యి కావచ్చు, లేదా దాని సగం, లేదా దాని సగం కూడా—తన ధనసామర్థ్యాన్ని బట్టి; అవసరమైతే శక్తి మేరకు ఇంకా తగ్గించవచ్చు।

Verse 63

ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः । अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः

ఆపై శ్రద్ధ ప్రమాణానుసారంగా గానీ, ధనసామర్థ్య ప్రమాణానుసారంగా గానీ ఆచరించాలి; లేకపోతే యత్నపూర్వకంగా విధి ప్రకారం పదహారు శుభ ప్రతిమలు/ఉపహారాలను సిద్ధం చేయాలి।

Verse 64

चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः । माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा

తర్వాత ఆగమోక్త విధానానుసారంగా చంద్రదేవుని పూజ చేయాలి। ప్రతి శుభ ప్రతిమను పదహారు మాషల పరిమాణంతో తయారు చేయాలి।

Verse 65

सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः । प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्

ధనసామర్థ్యానుసారంగా సోమమంత్రంతో హోమం చేయాలి। ఆపై ప్రతిమను స్థాపించి, స్థాపన సమయంలో సోమమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 66

सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः । चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः

యత్నపూర్వకంగా సోముని ఉద్భవకథను మరియు సోమసూక్తాన్ని పఠింపజేయాలి। ఆపై ఆగమోక్త విధానానుసారంగా చంద్రపూజ చేయాలి।

Verse 67

चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् । एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्

చంద్రన్యాసం, కళాన్యాసం చేయాలి; మండలంలోని జలాన్ని సంస్కరించాలి. అలాగే విధిపూర్వకంగా ఏకాదశ ఇంద్రియన్యాసమును కూడా చేయాలి।

Verse 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

చంద్రబింబసమానంగా శుభ తండులాలతో మండలాన్ని నిర్మించాలి. దాని మధ్యలో గోక్షీరంతో నిండిన కలశాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 69

चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः । मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्

బయట నాలుగు దిక్కులలో నిండుగా ఉన్న కలశాలను స్థాపించాలి. తరువాత మండలంలో క్రమంగా నామోచ్చారణతో చంద్రపూజ చేయాలి.

Verse 70

चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे

విధాత అయిన చంద్రునికి నిత్య నమస్కారం; కుముద పుష్పానికి మిత్రుడైన చంద్రునికి నమస్కారం.

Verse 71

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः । नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः

అమృతసమ కిరణాలున్న చంద్రునికి నమస్కారం; సోమునికి నమస్కారం; ఔషధుల అధిపతికి నమస్కారం. పద్మసమ శీతలుడైన మృగాంకధారికి, కళల నిధికి నమస్కారం.

Verse 72

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः । जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः

నక్షత్రనాథునికి నమస్కారం; రాత్రిపతికి నమస్కారం. జీవనదాయకుడైన జైవాతృకునికి సదా నమస్కారం; ద్విజరాజుడైన చంద్రునికి నమస్కారం.

Verse 73

एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्

ఈ విధంగా చంద్రదేవుని పదహారు నామాలతో క్రమంగా స్తుతించవలెను।

Verse 74

ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् । शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्

తర్వాత నియమసంయమంతో విధివిధానంగా మంత్రపూర్వకంగా అర్పించాలి—శంఖజలాన్ని తీసుకొని పుష్పం, ఫలం, చందనం సహితంగా।

Verse 75

नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः । गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम

ప్రతి మాసాంతంలో పునఃపునః జన్మించువాడా, నీకు నమస్కారం. ఓ శశాంకా! రోహిణితో కలిసి నా ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు.

Verse 76

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् । षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः

ఈ విధంగా విధివిధానంగా శశిని పూజించి నమస్కరించాలి. అలాగే పాలు నిండిన, రత్నాలతో కూడిన మరి పదహారు కలశాలను (సిద్ధం చేయాలి)।

Verse 77

सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने । अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु

శాంతి నిమిత్తం ఆ కలశాలను వస్త్రావరణంతో ద్విజునికి దానమివ్వాలి. అనంతరం పాయసం మరియు జలంతో అభిషేకం చేయాలి।

Verse 78

ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः । ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः

తన సామర్థ్యానికి తగిన ధనానుసారంగా ఋత్వికుల (పురోహితుల) మనస్సును సంతృప్తిపరచాలి. అక్కడ ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులను కుటుంబసహితంగా భోజనింపజేయాలి.

Verse 79

पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती । कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्

బ్రాహ్మణ దంపతులను శ్రమతో, వస్త్రాదులతో, గౌరవించి పూజించాలి. అనంతరం ఉత్తమమైన, విస్తారమైన దక్షిణాదానం చేయాలి.

Verse 80

प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः । दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने

బ్రాహ్మణులకు ప్రతిమలను కూడా దానం చేయాలి; ముందుగా గోదానం చేయాలి. బంగారం, వెండి, వస్త్రాలు మరియు ముఖ్యంగా అన్నదానం చేయాలి. చంద్రదేవుని మహాప్రీతికై ఆనందంతో ఈ దానాలను ద్విజునికి ఇవ్వాలి.

Verse 81

उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः । अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् । बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्

వివేకవంతుడైన భక్తుడు ఉపవాస విధానానుసారంగా దినశేషాన్ని గడపాలి. తదుపరి రోజున భగవంతుని అర్చన చేయాలి; ఆపై బంధువులతో కలిసి భోజనం చేసి నియమాన్ని విసర్జించాలి (సమాప్తి చేయాలి).

Verse 82

एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः । व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः

ఈ విధంగా ‘చంద్రసహస్ర’ అనే ఉత్తమ వ్రతం ఆచరించబడుతుంది. ఈ వ్రతం వల్ల బ్రహ్మహత్య చేసినవాడైనా, మద్యపానీ అయినా, దొంగ అయినా, గురుపత్నీ-గమన దోషి అయినా—ఆత్మశుద్ధి పొందీ—చంద్రలోకాన్ని చేరగలడు.

Verse 83

यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च । एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः

హే విప్రా! మనిషి ఏవిధమైనవాడైనా, నారాయణునికి ప్రియుడై ఈ నియమాన్ని నిత్యంగా స్థిరనిష్ఠతో ఆచరిస్తే, అతడు కృతకృత్యుడగును।