Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 33

Devanagari script

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

Transliteration

svargadvāre mṛtaḥ kaścinnarakaṃ naiva paśyati | keśavānugṛhītā hi sarve yāṃti parāṃ gatim

Translation

స్వర్గద్వారమున ఎవడు మరణించునో, వాడు నరకమును అసలు చూడడు. కేశవుని అనుగ్రహముచేత అందరూ పరమగతిని పొందుదురు.

Word by Word

• स्वर्ग: heaven
• स्वर्ग: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग

• द्वारे: at the gate
• द्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Locative sg.)

• स्वर्गद्वारे: at heaven’s gate
• स्वर्गद्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; स्वर्गस्य द्वारम् (genitive-tatpuruṣa)

• मृतः: dead
• मृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

• नरकम्: hell
• नरकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Accusative sg.)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• एव: indeed/at all
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• नैव: not at all
• नैव: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न + एव (अव्यय)
• Form: निषेध+अवधारण (emphatic negation)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• केशव: Keśava
• केशव: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग (proper noun)

• अनुगृहीताः: favored/blessed
• अनुगृहीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + ग्रह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)

• केशवानुगृहीताः: blessed by Keśava
• केशवानुगृहीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: केशव + अनु+ग्रह्(धातु)+क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; केशवेन अनुगृहीताः (instrumental-tatpuruṣa sense)

• हि: indeed/for
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis/causal particle)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)

• गतिम्: goal/state
• गतिम्: Karma (Object/goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Accusative sg.)

Speaker

Varāha (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svargadvāra (Ayodhyā)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A brāhmaṇa interlocutor addressed as ‘dvijottama’ in the surrounding passage

Visual Art Cues

Scene: A liminal river-ghāṭ called Svargadvāra: a devotee at life’s end, facing Keśava/Nārāyaṇa; attendants of Viṣṇu (Viṣṇudūtas) bar the path to naraka; the river Sarayū glows like a celestial threshold.

Characters & Entities

• Svargadvāra (Ayodhyā)
• Keśava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace (Keśava’s anugraha) and sacred place-power together are portrayed as liberating forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svargadvāra, a sanctified locus in Ayodhyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified; the verse emphasizes the salvific power of dying at Svargadvāra under Keśava’s grace.