Adhyaya 9

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदि सृष्टं मया सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तदा मूर्तिमिमां त्यक्त्वा भवः सृष्टो मयाऽधुना

బ్రహ్ముడు పలికెను—నేనే త్రిలోకమును చరాచర సమేతంగా సృష్టించితినని నిజమైతే, ఈ రూపాన్ని విడిచి ఇప్పుడు నా చేత భవుడు (శివుడు) సృష్టింపబడుగాక.

Verse 2

पितामहमहत्त्वं स्यात्तथा शीघ्रं विधीयताम् । ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा विष्णुना स प्रमोदितः

‘పితామహ’ అనే మహత్త్వమూ పదవీ స్థాపింపబడుగాక—ఇది త్వరగా నిర్వహింపబడుగాక. బ్రహ్ముని వాక్యము విని అతడు విష్ణువలన హర్షింపబడెను.

Verse 3

महदाश्चर्यजनके संप्राप्तो गिरिमूर्द्धनि । न विचारस्त्वयाकार्यः कर्त्तव्यं ब्रह्मभाषितम्

ఈ మహా ఆశ్చర్యకర సమయంలో, పర్వత శిఖరానికి చేరిన నీవు ఆలోచన చేయవలసినది కాదు; బ్రహ్ముడు పలికినదే చేయవలెను.

Verse 4

तथेत्युक्त्वा शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । ब्रह्मा ययौ मेरुशृंगं मनसः शिरसि स्थितम्

“తథాస్తు” అని పలికి దేవుడు శివుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. అనంతరం బ్రహ్ముడు మేరు శిఖరానికి వెళ్లెను; అది ఆయన మనస్సు శిరస్సులో స్థితమైనదిగా—సంకల్పమాత్రేణ ప్రాప్తమైనది.

Verse 5

तपस्तेपे प्रजानाथो वेदोच्चारणतत्परः । अथर्ववेदोच्चरणं यावच्चक्रे पितामहः

ప్రజలాధిపతి పితామహుడు వేదోచ్చారణలో నిమగ్నుడై తపస్సు చేశాడు. అవసరమైనంతకాలం అతడు అథర్వవేదాన్ని జపిస్తూ ఉచ్చరించాడు.

Verse 6

मुखाद्रुद्रः समभवद्रौद्ररूपो भवापहः । अर्द्धनारीनरवपुर्दुष्प्रेक्ष्योऽतिभयंकरः

ఆ (బ్రహ్మ) ముఖం నుండి రౌద్రరూపుడై, భవబంధనాన్ని తొలగించే రుద్రుడు ప్రాదుర్భవించాడు. అతని దేహం అర్ధనారీ-అర్ధనర స్వరూపం; చూడటానికి దుర్లభం, అత్యంత భయంకరం.

Verse 7

विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चांतर्दधे भयात् । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत्

“నిన్ను నీవే విభజించుకో” అని చెప్పి బ్రహ్మ భయంతో అంతర్ధానమయ్యాడు. ఆ ఆజ్ఞతో రుద్రుడు ద్విధా అయ్యాడు—స్త్రీత్వం, పురుషత్వం గా.

Verse 8

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

అతడు పురుషత్వాన్ని పది భాగాలుగా విభజించి, మళ్లీ ఒకరూపంగానూ చేశాడు. వీరే త్రిభువనాధిపతులైన ‘ఏకాదశ రుద్రులు’ అని చెప్పబడారు.

Verse 9

कृत्वा नामानि सर्वेषां देवकार्ये नियोजिताः । विभज्य पुनरीशानी स्वात्मानं शंकराद्विभोः

వారందరికీ నామాలు పెట్టి దేవకార్యాలలో నియమించారు. ఆపై సర్వవ్యాపి శంకరుని నుండి తన స్వరూపాన్ని విభజించి ఈశానీ వేరుగా నిలిచింది.

Verse 10

महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता । तामाह भगवान्ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव

మహాదేవుని ఆజ్ఞచేత ఆమె పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని సమీపానికి చేరింది. అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మ ఆమెతో— “నీవు దక్షుని కుమార్తెవై భవించు” అని పలికెను.

Verse 11

सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत्प्रजापतेः । नियोगाद्ब्रह्मणो दक्षो ददौ रुद्राय तां सतीम्

ఆయన ఆజ్ఞచేత ఆమె ప్రజాపతికి కుమార్తెగా అవతరించింది. బ్రహ్ముని నియోగముచేత దక్షుడు ఆ సతీదేవిని రుద్రునికి వివాహంగా ఇచ్చెను.

Verse 12

दाक्षीं रुद्रोऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत् । अथ ब्रह्मा बभाषे तं सृष्टिं कुरु सतीपते

త్రిశూలధారి రుద్రుడు దాక్షీ (సతీ)ని తనదైనదిగా స్వీకరించాడు. అప్పుడు బ్రహ్ముడు అతనితో— “హే సతీపతే, సృష్టిని చేయుము” అని పలికెను.

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टिर्मया न कर्त्तव्या कर्त्तव्या भवता स्वयम् । पालनं विष्णुना कार्यं संहर्ताऽहं व्यवस्थितः

రుద్రుడు పలికెను— “సృష్టి నేను చేయవలసినది కాదు; అది మీరు స్వయంగా చేయవలెను. పాలన విష్ణువు చేయవలెను; నేను సంహారకుడిగా స్థితుడనై ఉన్నాను.”

Verse 14

स्थाणुवत्संस्थितो यस्मा त्तस्मात्स्थाणुर्भवाम्यहम्

నేను కదలని స్తంభంలా స్థిరంగా నిలిచియున్నందున, అందుచేతనే నేను ‘స్థాణు’ అని ప్రసిద్ధుడనై ఉన్నాను.

Verse 15

रजोरूपाः सत्त्वरूपास्तमोरूपाश्च ये नराः । सर्वे ते भवता कार्या गुणत्रयविभागतः

రజోగుణస్వభావులు, సత్త్వగుణస్వభావులు, తమోగుణస్వభావులు అయిన జీవులందరినీ త్రిగుణ విభాగానుసారంగా నీవు సృష్టించుము।

Verse 16

यदा ते तामसैः कार्यं तदा रौद्रो भव स्वयम् । यदा ते राजसैः कार्यं तदा त्वं राजसो भव । सात्त्विकैस्ते यदा कार्यं तदा त्वं सात्त्विको भव

నీ కార్యం తమోగుణసంబంధమై ఉన్నప్పుడు నీవే స్వయంగా రౌద్రుడవు (ఉగ్రుడవు) కావలెను; రాజస కార్యమైతే రాజసుడవు కావలెను; సాత్త్విక కార్యమైతే సాత్త్వికుడవు కావలెను।

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्याज्ञाप्य च ब्रह्माणं स्वयं सृष्ट्यादिकर्मसु । गृहीत्वा तां सतीं रुद्रः कैलासमधितिष्ठति

ఈశ్వరుడు పలికెను—సృష్ట్యాది కార్యముల విషయమున బ్రహ్మను ఆజ్ఞాపించి, రుద్రుడు సతీదేవిని తోడుకొని కైలాసమున నివసించెను।

Verse 18

दक्षः कालेन महता हरस्यालयमाययौ

దీర్ఘకాలానంతరం దక్షుడు హరుని (శివుని) ఆలయమునకు వచ్చెను।

Verse 19

अथ रुद्रः समुत्थाय कृतवान्गौरवं बहु । ततो यथोचितां पूजां न दक्षो बहु मन्यते

అప్పుడు రుద్రుడు లేచి దక్షునికి ఎంతో గౌరవము చూపెను; అయినా యథోచితంగా చేసిన పూజను దక్షుడు ఎక్కువగా విలువ చేయలేదు।

Verse 20

तदा वै तमसाविष्टः सोऽधिकं ब्राह्मणः शुभः । पूजामनर्घ्यामन्विच्छञ्जगाम कुपितो गृहम्

అప్పుడు తమస్సు చేత ఆవరించబడిన ఆ శుభుడైన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు, అపూర్వ గౌరవ-పూజలను కోరుతూ, కోపంతో ఇంటికి వెళ్లెను।

Verse 21

कदाचित्तां गृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः । भर्त्रा सह विनिंद्यैनां भर्त्सयामास वै रुषा

ఒకసారి సతి అతని ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, అత్యంత దుఃఖితుడైన దక్షుడు ఆమెను భర్తతో సహా నిందించి, కోపంతో గద్దించాడు।

Verse 22

पंचवक्त्रो दशभुजो मुखे नेत्रत्रयान्वितः । कपर्द्दी खंडचंद्रोसौ तथासौ नीललोहितः

“ఆయన పంచవక్త్రుడు, దశభుజుడు; ముఖమున త్రినేత్రాలు కలవాడు. ఆయన కపర్దీ, ఖండిత చంద్రధారి; ఆయనే నీలలోహితుడును.”

Verse 23

कपाली शूलहस्तोऽसौ गजचर्मावगुंठितः । नास्य माता न च पिता न भ्राता न च बान्धवः

“ఆయన కపాలీ, చేతిలో త్రిశూలం; గజచర్మంతో ఆవృతుడు. ఆయనకు తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు, అన్నదమ్ములు లేరు, బంధువులు లేరు.”

Verse 24

सर्पास्थिमंडितग्रीवस्त्यक्त्वा हेमविभूषणम् । भिक्षया भोजनं यस्य कथमन्नं प्रदास्यति

“ఆయన కంఠం సర్పాలు, ఎముకలతో అలంకృతం; స్వర్ణాభరణాలను త్యజించాడు. భిక్షతోనే భోజనం పొందేవాడు, ఇతరులకు అన్నం ఎలా ఇస్తాడు?”

Verse 25

कदाचित्पूर्वतो याति गच्छन्याति स पश्चिमे । दक्षिणस्यां वृषो याति स्वयं याति स चोत्तरे

కొన్నిసార్లు ఆయన తూర్పు దిశకు వెళ్తాడు; నడుస్తూనే పడమర దిశకు చేరుతాడు. ఆయన వృషభం దక్షిణానికి వెళ్తే, ఆయన స్వయంగా ఉత్తరానికి వెళ్తాడు॥

Verse 26

तिर्यगूर्ध्वमधो याति नैव याति न तिष्ठति । इति चित्रं चरित्रं ते भर्त्तुर्नान्यस्य दृश्यते

ఆయన అడ్డంగా, పైకి, కిందకి కదులుతాడు; అయినా నిజంగా ‘వెళ్లడు’, ఎప్పుడూ నిలిచిపోదు. ఇది నీ ప్రభువు యొక్క అద్భుతమైన, విరుద్ధభాసమైన లీలా—ఇతరులలో కనిపించదు॥

Verse 27

निर्गुणः स गुणातीतो निःस्नेहो मूकवत्स्थितः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः पठ्यते भुवनत्रये

ఆయన నిర్గుణుడు, గుణాతీతుడు; ఆసక్తిరహితుడై మౌనవ్రతుడిలా స్థితుడై ఉంటాడు. సర్వజ్ఞుడు, సర్వవ్యాపి, సర్వస్వరూపుడు—అని త్రిలోకమంతటా ప్రకటించబడుతున్నాడు॥

Verse 28

कदाचिन्नैव जानाति न शृणोति न पश्यति । दैत्यानां दानवानां च राक्षसानां ददाति यः

కొన్నిసార్లు ఆయనకు తెలియదు, వినడు, చూడడు; అయినా ఆయనే దైత్యులకు, దానవులకు, రాక్షసులకు కూడా వరాలు ప్రసాదించేవాడు॥

Verse 29

न चास्य च पिता कश्चिन्न च भ्रातास्ति कश्चन । एक एव वृषारूढो नग्नो भ्रमति भूतले

ఆయనకు తండ్రి ఎవ్వరూ లేరు, సోదరుడూ లేడు. ఆయన ఒంటరిగా, వృషభారూఢుడై, దిగంబరుడై భూమిపై విహరిస్తాడు॥

Verse 30

न गृहं न धनं गोत्रमनादिनिधनोव्ययः । स्थिरबुद्धिर्न चैवासौ क्रीडते भुवनत्रये

ఆయనకు గృహమూ లేదు, ధనమూ లేదు, గోత్రమూ లేదు—ఆయన అనాది, అనంత, అవ్యయుడు. స్థిరబుద్ధితో త్రిలోకములలో క్రీడించుచున్నాడు.

Verse 31

कदाचित्सत्यलोके सौ पातालमधितिष्ठति । गिरिसानुषु शेतेऽसावशिवोपि शिवः स्मृतः

కొన్నిసార్లు ఆయన సత్యలోకంలో నివసిస్తాడు, కొన్నిసార్లు పాతాళంలో అధిష్ఠానమై ఉంటాడు. పర్వత శిఖరాల ఒడిలో శయనిస్తాడు—అశివుడిలా కనిపించినా ‘శివుడు’గానే స్మరించబడతాడు.

Verse 32

श्रीखंडादीनि संत्यज्य सदा भस्मावगुंठितः । सर्वदेति वचः सत्यं किमन्यत्स प्रदास्यति

చందనాది వాటిని విడిచి, ఆయన ఎల్లప్పుడూ పవిత్ర భస్మంతో ఆవరించబడి ఉంటాడు. ‘అతడు అందరికీ ఇస్తాడు’ అనే వాక్యం సత్యం; ఆయన ఇవ్వనిది ఏముంటుంది?

Verse 33

धिक्त्वां जामातरं धिक्तं ययोः स्नेहः परस्परम् । तस्य त्वं वल्लभा भार्या स च प्राणाधिकस्तव

నీపై ధిక్కారం, ఆ అల్లుడిపై కూడా ధిక్కారం—మీ ఇద్దరికీ, మీ ప్రేమ పరస్పరమే అయినందుకు! నీవు అతని ప్రియ భార్యవు; అతడు నీకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియుడు.

Verse 34

न च पित्रास्ति ते कार्यं न मात्रा न सखीषु च । केवलं भर्तृभक्ता त्वं तस्माद्गच्छ गृहान्मम

ఇక్కడ నీకు తండ్రితో పనిలేదు, తల్లితోనూ లేదు, సఖులతోనూ లేదు. నీవు కేవలం భర్తభక్తురాలివి; అందుచేత నా ఇంటి నుండి ఇప్పుడు వెళ్లిపో.

Verse 35

अन्ये जामातरः सर्वे भर्तुस्तव पिनाकिनः । त्वमद्यैवाशु चास्माकं गृहाद्गच्छ वरं प्रति

ఇతర అల్లుళ్లందరూ సాధారణ భర్తలకు తగినవారు; కానీ నీ భర్త పినాకి శంభుడు. కాబట్టి నేడు వెంటనే మా ఇంటి నుండి బయలుదేరి నీ వరుని వద్దకు వెళ్లు।

Verse 36

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शंकरप्रिया । विनिंद्य पितरं दक्षं ध्यात्वा देवं महेश्वरम्

ఆ మాటలు విని శంకరప్రియ అయిన దేవి తన తండ్రి దక్షుణ్ణి గర్హించి, మహేశ్వరుని ధ్యానించి, మనస్సును కేవలం శివునిలోనే నిలిపింది।

Verse 37

श्वेतवस्त्रा जले स्नात्वा ददाहात्मानमात्मना । याचितस्तु शिवो भर्त्ता पुनर्जन्मांतरे तया

తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి ఆమె నీటిలో స్నానం చేసి, తన సంకల్పంతోనే దేహాన్ని అగ్నికి అర్పించింది. అనంతరం మరో జన్మలో శివుని భర్తగా కోరింది।

Verse 38

पिता मे हिमवानस्तु मेनागर्भे भवाम्यहम् । अत्रांतरे हिमवता तपसा तोषितो हरः । प्रत्यक्षं दर्शनं दत्त्वा हिमवंतं वचोऽब्रवीत्

“హిమవానుడు నా తండ్రి కావాలి; నేను మేనాగర్భంలో జన్మించాలి.” ఈలోగా హిమవానుని తపస్సుతో హరుడు (శివుడు) ప్రసన్నుడై ప్రత్యక్ష దర్శనం ఇచ్చి హిమవానునితో ఇలా పలికాడు।

Verse 39

एषा दत्ता सुता तुभ्यं परिणेष्यामि तामहम् । देवानां कार्य्यसिद्ध्यर्थं गिरिराजो भविष्यसि

“ఈ కుమార్తె నీకు దత్తమైంది; నేను ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాను. దేవకార్యసిద్ధి కోసం నీవు గిరిరాజు—పర్వతాధిపతి—అవుతావు.”

Verse 40

आत्ममूर्त्तौ प्रविष्टां तां ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

ఆమె తన స్వమూర్తిలో లీనమై ప్రవేశించినదని తెలిసి దేవుడు మహేశ్వరుడు కోపించాడు. దక్షుని గృహానికి వచ్చి అతనికి శాపం విధించాడు.

Verse 41

त्यक्त्वा देहमिमं ब्राह्म्यं क्षत्रियाणां कुले भव । स्वायंभुवत्वं संत्यज्य दक्ष प्राचेतसो भव

“ఈ బ్రాహ్మ్య దేహాన్ని విడిచి క్షత్రియ వంశంలో జన్మించు. స్వాయంభువత్వాన్ని త్యజించి, ఓ దక్షా, ప్రాచేతసుడవు కా.”

Verse 42

स्वस्यां सुतायामूढायां पुत्रमुत्पादयिष्यसि । एवं शप्त्वा महादेवो ययौ कैलासपर्वतम्

“నీ స్వంత మోహగ్రస్త కుమార్తెయందే నీవు కుమారుని కనెదవు.” ఇలా శపించి మహాదేవుడు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లాడు.

Verse 43

स्वायभुवोऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । भवानीं स सुतां लब्ध्वा गिरिस्तुष्टो हिमा लयः

కాలక్రమేణ స్వాయంభువ దక్షుడు కూడా ప్రాచేతసుడయ్యాడు. హిమాలయుడు భవానిని కుమార్తెగా పొందగానే పర్వతరాజు పరమానందించాడు.

Verse 44

मेनापि तां सुतां लब्ध्वा धन्यं मेने गृहाश्रमम् । तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम्

మేనా కూడా ఆ కుమార్తెను పొందిన తరువాత తన గృహాశ్రమాన్ని ధన్యమని భావించింది. ఆ సుందరముఖిని జన్మించుచూచి—నిజంగా స్వేచ్ఛతోనే వచ్చినట్లుగా—ఆనందించింది.

Verse 45

मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम् । पश्य बालामिमां राजन्राजीवसदृशाननाम्

హిమవానుని భార్య మేనా పర్వతాధీశునితో ఇలా చెప్పింది— “ఓ రాజా, ఈ బాలికను చూడు; ఆమె ముఖము కమలసమానము.”

Verse 46

हिताय सर्वभूतानां जातां च तपसा शुभाम् । सोऽपि दृष्ट्वा महादेवीं तरुणादित्यसन्निभाम्

సర్వభూతాల హితార్థం శుభతపస్సుతో ఆమె జన్మించింది. ఉదయసూర్యునివలె ప్రకాశించే మహాదేవిని చూసి అతడూ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.

Verse 47

कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम् । अष्टहस्तां विशालाक्षीं चंद्रावयवभूषणाम्

అతడు జటాధారిణి, చతుర్ముఖి, త్రినేత్రి, అత్యంత కాంతిమతి—అష్టభుజి, విశాలనేత్రి, చంద్రాకార ఆభరణాలతో అలంకృత దేవిని చూశాడు.

Verse 48

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा तु सुविह्वलः । भीतः कृतांजलिः स्तब्धः प्रोवाच परमेश्वरीम्

అతడు నేలపై తలవంచి నమస్కరించి, ఆమె తేజస్సుతో అత్యంత విహ్వలుడయ్యాడు. భయంతో స్థంభించి, అంజలి ఘటించి పరమేశ్వరిని పలికాడు.

Verse 49

हिमवानुवाच । का त्वं देवि विशालाक्षि शंस मे संशयो महान्

హిమవానుడు అన్నాడు— “ఓ విశాలనేత్రి దేవీ, నీవెవరు? నాకు చెప్పు; నా సందేహం మహత్తరమైనది.”

Verse 50

देव्युवाच । मां विद्धि परमां शक्तिं महेश्वरसमाश्रयाम् । अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यंति मुमुक्षवः

దేవి పలికెను—నన్ను మహేశ్వరాశ్రయమైన పరమశక్తిగా తెలుసుకొనుము. నేను ఏకైక, అవ్యయ, అద్వితీయ—మోక్షార్థులు దర్శించునది నేనే.

Verse 51

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम् । एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम्

నేను నీకు దివ్యదృష్టిని ఇస్తున్నాను—నా ఐశ్వర్యరూపాన్ని చూడు. ఇంత చెప్పి, ఆమె స్వయంగా హిమవానునకు సత్యవిజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించింది.

Verse 52

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोबिंबं निराकुलम् । ज्वाला मालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम्

అతడు సూర్యకోటులవలె ప్రకాశించే, నిరాకులమైన తేజోబింబాన్ని చూచెను; సహస్ర జ్వాలామాలలతో సమృద్ధిగా, ప్రళయాగ్ని శతసమానంగా ఉన్నది.

Verse 53

दंष्ट्राकरालमुद्धर्षं जटामंडलमंडितम् । प्रशांतं सौम्यवदनमनंताश्चर्यसंयुतम्

దంష్ట్రలతో భయంకరంగా, ఉగ్రోద్ధర్షంతో ఉన్నది; జటామండలంతో అలంకృతం; అయినా ప్రశాంతం, సౌమ్యవదనం, అనంత ఆశ్చర్యసంపన్నం.

Verse 54

चंद्रावयवलक्ष्माणं चंद्रकोटिसमप्रभम् । किरीटिनं गदाहस्तं नुपुरैरुपशोभितम्

చంద్రసదృశ అవయవలక్షణాలతో, చంద్రకోటిసమ ప్రకాశంతో; కిరీటధారి, చేతిలో గదను ధరించి, నూపురాలతో మరింత శోభించెను.

Verse 55

दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । शंखचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम्

దివ్య మాల్యాంబరాలతో విభూషితుడై, దివ్య సుగంధాలతో అనులిప్తుడై; శంఖచక్రధారిగా, మనోహరుడై—త్రినేత్రుడై, కృత్తివాసం ధరించినవాడై ఉన్నాడు.

Verse 56

अंडस्थं चांडबाह्यस्थं बाह्यमभ्यंतरं परम् । सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वालंकारसंयुतम्

అతడు పరముని దర్శించాడు—అండంలోనూ ఉన్నవాడిని, అండానికి బయటనూ ఉన్నవాడిని; బాహ్యమూ అంతర్యామియూ, సర్వాతీతుడిని—సర్వశక్తిమయుడై, శుభ్ర-ప్రకాశమానుడై, సమస్త దివ్య అలంకారాలతో యుక్తుడై ఉన్నవాడిని.

Verse 57

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमान पदांबुजम् । सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

బ్రహ్మ, ఇంద్ర, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు), యోగీంద్రులచే వందింపబడే పద్మపాదములు కలవాడు; అన్ని వైపులా చేతులు-పాదాలు కలవాడు, అన్ని దిశలలో నేత్రాలు, శిరస్సులు, ముఖాలు కలవాడు.

Verse 58

सर्वमावृत्य तिष्ठंतं ददर्श परमेश्वरम् । दृष्ट्वा नन्दीश्वरं देवं देव्या महेश्वरं परम्

సర్వాన్ని ఆవరించి నిలిచిన పరమేశ్వరుని అతడు దర్శించాడు. నందీశ్వర దేవుని దర్శించి, దేవితో కూడిన పరమ మహేశ్వరుని కూడా దర్శించాడు.

Verse 59

भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः । आत्मन्याधाय चात्मानमोंकारं समनुस्मरन्

భయంతో ఆవరించబడినప్పటికీ ఆ రాజు హర్షభరిత హృదయుడయ్యాడు; తనను తనలోనే స్థిరపరచుకొని, నిరంతరం ఓంకారాన్ని స్మరించుచుండెను.

Verse 60

नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुत्वाऽसौ हिम वान्गिरिः

అప్పుడు గిరిరాజు హిమవాన్ అష్టసహస్ర నామాలతో దేవిని స్తుతించి ఆరాధించాడు।

Verse 61

भूयः प्रणम्य भूतात्मा प्रोवाचेदं कृतांजलिः । यदेतदैश्वरं रूपं जातं ते परमेश्वरि

మళ్లీ నమస్కరించి, కృతాంజలిగా ఉన్న మహాత్ముడు పలికాడు— “హే పరమేశ్వరి! నీకు ఈ ఐశ్వర్యరూపం ప్రదర్శితమైంది—”

Verse 62

भीतोऽस्मि सांप्रतं दृष्ट्वा तत्त्वमन्यत्प्रदर्शय । एवमुक्ता च सा देवी तेन शैलेन पार्वती

“ఇప్పుడే ఇది చూసి నేను భయపడుతున్నాను; మరొక తత్త్వాన్ని (వేరే వాస్తవాన్ని) చూపించు.” అని ఆ పర్వతం చెప్పగా దేవి పార్వతి (ప్రతిస్పందించింది)।

Verse 63

संहृत्य दर्शयामास स्वरूपमपरं परम् । नीलोत्पलदलप्रख्यं नीलोत्पलसुगंधिकम्

ఆ రూపాన్ని ఉపసంహరించి దేవి మరొక పరమ స్వరూపాన్ని చూపింది— నీలకమల దళంలా కాంతిమంతం, నీలకమల సువాసనతో నిండినది।

Verse 64

द्विनेत्रं द्विभुजं सौम्यं नीलालकविभूषितम् । रक्तपादांबुजतलं सुरक्तकरपल्लवम्

ఆమె సౌమ్యరూపం ద్వినేత్ర, ద్విభుజ; నీలవర్ణ అలకలతో అలంకృతం; పద్మపాదతలాలు ఎర్రగా, কোমలమైన కరపల్లవాలు సురక్తంగా మెరిశాయి।

Verse 65

श्रीमद्विशालसद्वृत्तं ललाटतिलकोज्ज्वलम् । भूषितं चारुसर्वांगं भूषणैरतिकोमलम्

ఆమె శ్రీమయి, విశాలంగా సుసంఘటితంగా ఉండి, లలాటంపై తిలకకాంతి ప్రకాశించింది. ఆమె మనోహర సర్వాంగం ఆభరణాలతో అలంకృతమై, అత్యంత సుకుమారంగా శోభించింది.

Verse 66

दधानं चोरसा मालां विशालां हेमनिर्मिताम् । ईषत्स्मितं सुबिंबोष्ठं नूपुरारावशोभितम्

ఆమె వక్షస్థలంపై బంగారంతో చేసిన విశాలమైన మాలను ధరించింది. స్వల్పస్మితం, బింబఫలంలాంటి పెదవులు, నూపురాల మధుర ధ్వనితో ఆమె మరింత శోభించింది.

Verse 67

प्रसन्नवदनं दिव्यं चारुभ्रूमहिमास्पदम् । तदीदृशं समालोक्य स्वरूपं शैलसत्तमः । भयं संत्यज्य हृष्टात्मा बभाषे परमेश्वरीम्

ఆమె ముఖం ప్రసన్నంగా, దివ్యంగా ఉండి, సుందర భ్రూవుల మహిమకు ఆశ్రయమైంది. అటువంటి రూపాన్ని చూసి శైలశ్రేష్ఠుడు భయాన్ని విడిచి, హర్షితచిత్తంతో పరమేశ్వరిని సంభోదించాడు.

Verse 68

हिमवानुवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलाः क्रियाः । यन्मे साक्षात्त्वमव्यक्ता प्रसन्ना दृष्टिगोचरा । इदानीं किं मया कार्यं तन्मे ब्रूहि महेश्वरि

హిమవాన్ అన్నాడు—ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, ఈ రోజు నా క్రియలూ ఫలించాయి; హే అవ్యక్తా, మీరు ప్రసన్నమై నా కంటికి సాక్షాత్తుగా దర్శనమిచ్చారు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? హే మహేశ్వరి, చెప్పండి.

Verse 69

महेश्वर्युवाच । शिवपूजा त्वया कार्या ध्यानेन तपसा सदा । अहं तस्मै प्रदातव्या केनचित्कारणेन वै

మహేశ్వరి చెప్పింది—నీవు ఎల్లప్పుడూ ధ్యానం, తపస్సుతో శివపూజ చేయాలి. ఒక దివ్య కారణం వలన నేను ఆయనకే సమర్పింపబడవలసినదానిని.

Verse 70

यादृशस्तु त्वया दृष्टो ध्येयो वै तादृशस्त्वया । एक एव शिवो देवः सर्वाधारो धराधरः

నీవు ఆయనను ఎలా దర్శించావో, అలాగే ఆయనను ధ్యానించు. శివుడు ఏకైక దేవుడు—సర్వాధారుడు, హే ధరాధరా.

Verse 71

सारस्वत उवाच । तपश्च कृतवान्रुद्रः समागम्य हिमाचलम् । तस्योमा परमां भक्तिं चकार शिवसंनिधौ

సారస్వతుడు పలికెను—హిమాచలానికి వచ్చి రుద్రుడు తపస్సు చేసెను; అక్కడే ఉమా శివసన్నిధిలో పరమ భక్తిని అర్పించెను.

Verse 72

देवकार्येण केनापि देवो वै ज्ञापितः प्रभुः । उपयेमे हरो देवीमुमां त्रिभुवनेश्वरीम्

ఏదో దివ్యకార్యవశాత్తు ప్రభువు దేవునికి తెలియజేయబడెను; అప్పుడు హరుడు త్రిభువనేశ్వరి దేవి ఉమను వివాహమాడెను.

Verse 73

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः । विनिंद्य पूर्ववैरेण गंगाद्वारेऽयजद्धरिम्

ప్రాచేతసుని కుమారుడైన రాజు దక్షుడు పూర్వం శంభువచే శపించబడెను. పూర్వవైరంతో నిందించి గంగాద్వారంలో హరికి యజ్ఞం చేసెను.

Verse 74

देवाश्च यज्ञभागार्थमाहूता विष्णुना स्वयम् । सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुंगवाः

యజ్ఞభాగార్థం దేవతలను విష్ణువు స్వయంగా ఆహ్వానించెను; మరియు సమస్త మునులతో కూడి మునిపుంగవులు అక్కడికి వచ్చిరి.

Verse 75

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शंकरेण विनाऽगतम् । दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

శంకరుడు లేకుండా సమస్త దేవసమూహం వచ్చినదాన్ని చూచి, దధీచి అనే బ్రాహ్మణఋషి అప్పుడు ప్రాచేతసపుత్రుడైన దక్షునితో పలికెను।

Verse 76

दधीचिरुवाच । ब्रह्माद्यास्तु पिशाचांता यस्याज्ञानुविधायिनः । स हि वः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

దధీచి పలికెను—బ్రహ్మాది నుండి పిశాచాంతం వరకు అందరూ యావనియోగాన్ని అనుసరిస్తారు. ఆ రుద్రుడే ఇప్పుడు మీ మధ్య ఉన్నాడు; మరి విధివిధానంగా ఆయనను ఎందుకు పూజించరు?

Verse 77

दक्ष उवाच । सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः । न मंत्रा भार्यया सार्द्धं शंकरस्येति नेष्यते

దక్షుడు పలికెను—సర్వ యజ్ఞాలలో ఆయనకు భాగం నియమించబడలేదు. అలాగే శంకరుని ఆయన భార్యతో కూడి మంత్రాలతో ఆహ్వానించడం కూడా అంగీకారయోగ్యం కాదు.

Verse 78

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः । शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

దక్షుని చూసి హాస్యము చేసి, కోపించిన మహాముని ఈ వచనములు పలికెను; సమస్త దేవతలు వినుచుండగా, ఆయన స్వయంగా సర్వజ్ఞానస్వరూపుడై ఉన్నాడు.

Verse 79

यतः प्रवृत्तिर्विश्वात्मा यश्चासौ भुवनेश्वरः । न त्वं पूजयसे रुद्रं देवैः संपूज्यते हरः

యావనుండి సమస్త ప్రవృత్తి ఉద్భవించునో, యెవడు విశ్వాత్ముడూ భువనేశ్వరుడో—ఆ రుద్రుని నీవు పూజించవు; దేవతలు మాత్రం హరుని సమ్యక్గా పూజిస్తారు.

Verse 80

दक्ष उवाच । अस्थिमालाधरो नग्नः संहर्ता तामसो हरः । विषकंठः शूलहस्तः कपाली नागवेष्टितः

దక్షుడు పలికెను—హరుడు అస్తిమాలాధారి, నగ్నుడు, సంహారకుడు, తామస స్వభావుడు; విషకంఠుడు, శూలహస్తుడు, కపాలధారి, నాగవేష్టితుడు.

Verse 81

ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्योऽसौ सनातनः । सत्त्वात्मकोऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

ఎందుకంటే ఈశ్వరుడే జగత్సృష్టికర్త, ఆయనే సనాతన ప్రభువు. సత్త్వస్వరూపుడైన ఆ భగవంతుడు సమస్త కర్మకాండలలో ఆరాధింపబడతాడు.

Verse 82

दधीचिरुवाच । किं त्वया भगवानेष सहस्रांशुर्न दृश्यते । सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

దధీచి పలికెను—నీవు ఈ సహస్రాంశు భగవానుని ఎందుకు గుర్తించలేవు? ఆయనే సమస్త లోకాల ఏకైక సంహారకుడు, కాలాత్మక పరమేశ్వరుడు.

Verse 83

एष रुद्रो महादेवः कपर्द्दी चाग्रणीर्हरः । आदित्यो भगवान्सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

ఇయనే రుద్రుడు—మహాదేవుడు—కపర్దీ, అగ్రణీ హరుడు. ఇయనే ఆదిత్యుడు, భగవాన్ సూర్యుడు; నీలగ్రీవుడు, విలోహితుడు.

Verse 85

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः । बाढमित्यब्रुवन्दक्षं तस्य साहाय्यकारिणः

ఇలా చెప్పబడగానే మునులు దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో సమాయత్తమయ్యారు. వారు దక్షునితో “బాఢమ్ (తథాస్తు)” అని చెప్పి అతనికి సహాయకులయ్యారు.

Verse 86

तपसाविष्टमनसो न पश्यंति वृषध्वजम् । सहस्रशोऽथ शतशो बहुशोऽथ य एव हि

తపస్సులో మునిగిన మనస్సులతో వారు వృషధ్వజుడు (శివుడు)ను దర్శించరు; ఆయన సహస్రాలుగా, శతాలుగా, అనేక రూపాలలోనే సన్నిహితుడై ఉన్నాడు।

Verse 87

देवांश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः । नापश्यन्देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

వాసవుడు మొదలైన సమస్త దేవతలు భాగార్థం వచ్చారు; కానీ ఈశాన దేవుడు (శివుడు) ఎక్కడా కనబడలేదు—కేవలం నారాయణుడు హరియే దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 88

रुद्रं क्रोधपरं दृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मासनाद्ययौ । अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम्

క్రోధంతో ఉగ్రుడైన రుద్రుని చూసి బ్రహ్మ తన బ్రహ్మాసనం నుండి లేచి బయలుదేరాడు; భగవాన్ అంతర్హితుడైనపుడు దక్షుడు నారాయణ హరిని ఆశ్రయించాడు।

Verse 89

रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम् । प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षोऽथ निर्भयः

దక్షుడు స్వయంగా జగద్రక్షక దేవుని శరణు పొందాడు; ఆపై నిర్భయుడై ఆ యజ్ఞాన్ని మళ్లీ ప్రారంభించాడు।

Verse 90

रक्षको भगवान्विष्णुः शरणागतरक्षकः । पुनः प्राहाध्वरे दक्षं दधीचो भगवन्नृप

రక్షకుడు భగవాన్ విష్ణువు, శరణాగతులను కాపాడువాడు; ఆ యజ్ఞంలో దధీచి—హే రాజా—దక్షునితో మళ్లీ పలికాడు।

Verse 91

निर्भयः शृणु दक्ष त्वं यज्ञभंगो भवि ष्यति । अपूज्यपूजनाद्दक्ष पूज्यस्य च विवर्जनात्

దక్షా, నిర్భయంగా వినుము—ఈ యజ్ఞము భంగమగును; అర్హతలేనివారిని పూజించి, నిజంగా పూజ్యుడైనవానిని విస్మరించుటవలన।

Verse 92

नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः । असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

మనిషి మహాపాపాన్ని పొందును—ఇందులో సందేహం లేదు—ఎక్కడ దుష్టులకు ప్రాధాన్యం, సజ్జనులకు అవమానం కలుగునో అక్కడ।

Verse 93

दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः । एवमुक्त्वा स विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः

అక్కడ దేవకృతమైన ఘోర దండము తక్షణమే పడును. ఇలా చెప్పి ఆ బ్రాహ్మణ ఋషి ఈశ్వరద్వేషులకు శాపమిచ్చెను.

Verse 94

यस्माद्बहिष्कृतो देवो भवद्भिः परमेश्वरः । भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वेऽपीश्वरविद्विषः

మీరు పరమేశ్వరుడైన దేవుని బహిష్కరించినందున, మీరు అందరూ—ఈశ్వరద్వేషులు—త్రయీవేదములకు బాహ్యులగుదురు.

Verse 95

मिथ्यारीतिसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रभाषिणः । प्राप्ते कलियुगे घोरे कलिजैः किल पीडिताः

వారు అసత్య రీతినీ ఆచారాన్నీ అనుసరించి, కపట జ్ఞానాన్ని పలుకుదురు; ఘోర కలియుగము వచ్చినప్పుడు కలిజన్య దోషములచే నిశ్చయంగా పీడింపబడుదురు.

Verse 96

कृत्वा तपोबलं घोरं गच्छध्वं नरकं पुनः । भविष्यति हृषीकेशः स्वामी वोऽपि पराङ्मुखः

భయంకరమైన తపస్సు చేసి తపోబలాన్ని సంపాదించినా మీరు మళ్లీ నరకానికి వెళ్తారు; మీ స్వామి హృషీకేశుడు (విష్ణువు) కూడా మీపై విముఖుడవుతాడు।

Verse 97

सारस्वत उवाच । एवमुक्त्वा स ब्रह्मर्षिर्विरराम तपोनिधिः । जगाम मनसा रुद्रमशेषाध्वरनाशनम्

సారస్వతుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి ఆ తపోనిధి బ్రహ్మర్షి మౌనమయ్యాడు. తరువాత మనోబలంతో, కలుషిత యజ్ఞాలను నాశనం చేసే రుద్రుని సమీపించాడు।

Verse 98

एतस्मिन्नंतरे देवी महादेवं महेश्वरम् । गत्वा विज्ञापयामास ज्ञात्वा दक्षमखं शिवा

ఇంతలో దేవి శివా దక్షుని యజ్ఞాన్ని తెలిసికొని మహాదేవ మహేశ్వరుని వద్దకు వెళ్లి ఆయనకు వినతిపెట్టింది।

Verse 99

देव्युवाच । दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि । तेन त्वं दूषितः पूर्वमहं चातीव दुःखिता । विनाशयस्व तं यज्ञं वरमेनं वृणोम्यहम्

దేవి చెప్పింది—పూర్వజన్మలో నా తండ్రి దక్షుడు యజ్ఞం చేస్తున్నాడు. దాని వల్ల ముందుగా మీరు అవమానింపబడ్డారు, నేనూ అత్యంత దుఃఖితురాలిని అయ్యాను. కాబట్టి ఆ యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయండి—ఇదే వరంగా నేను కోరుతున్నాను।

Verse 100

सारस्वत उवाच । एवं विज्ञापितो देव्या देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

సారస్వతుడు అన్నాడు—దేవి వినతిని విని దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేయాలనే సంకల్పంతో వెంటనే రుద్రుని సృష్టించాడు।

Verse 101

सहस्रशिरसं क्रूरं सहस्राक्षं महाभुजम् । सहस्रपाणिं दुर्द्धर्षं युगांतानलसन्निभम्

అతడు సహస్రశిరస్సుతో క్రూరుడు; సహస్రనేత్రుడు, మహాబాహువు; సహస్రహస్తుడు, అజేయుడు—యుగాంత ప్రళయాగ్నివలె ఉన్నాడు.

Verse 102

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शंखचक्रधरं प्रभुम् । दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

దంష్ట్రలతో వికరాళుడు, చూడటానికి దుర్దర్శుడు; శంఖచక్రధారి ప్రభువు—చేతిలో దండం, మహానాదం చేసే వాడు, శార్ఙ్గధారి, విభూతితో అలంకృతుడు.

Verse 103

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् । स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृतांजलिः

అతడు ‘వీరభద్రుడు’ అని ఖ్యాతి పొందాడు, దేవగణాలతో సమన్వితుడు. జన్మించిన వెంటనే దేవేశుని ఎదుట కృతాంజలిగా నిలిచాడు.

Verse 104

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शमस्तु तं । विनिन्द्य मां स यजते गंगाद्वारे गणेश्वर

అప్పుడు (శివుడు) అతనితో అన్నాడు—“దక్షుని మఖాన్ని నాశనం చేసి, దానికి శాంతి (అంతం) కలిగించు. నన్ను నిందించి అతడు గంగాద్వారంలో యజ్ఞం చేస్తున్నాడు—ఓ గణేశ్వరా!”

Verse 105

ततो बंधप्रमुक्तेन सिंहेनेव च लीलया । वीरभद्रेण दक्षस्य नाशार्थं रोम चोद्धुतम्

అప్పుడు వీరభద్రుడు—బంధనాల నుంచి విడిపడ్డ సింహంలా, ఆటలాగా—దక్షుని నాశనార్థం తన రోమాలను ఝట్కించాడు.

Verse 106

रोम्णा सहस्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता । रोमजा इति विख्यातास्तत्र साहाय्यकारिणः

ఆ ధీమంతుడు తన రోమముల నుండి వేలాది రుద్రులను సృష్టించాడు. వారు ‘రోమజులు’ అని ప్రసిద్ధులై అక్కడ అతనికి సహాయకులయ్యారు.

Verse 107

शूलशक्तिगदाहस्ता दण्डोपलकरास्तथा । कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

వారు త్రిశూలం, శక్తి, గదలను ధరించారు; కొందరు దండాలు, రాళ్లు పట్టుకున్నారు. కాలాగ్నిరుద్రసమాన భయంకరులై వారు దశదిశలను నాదింపజేశారు.

Verse 108

सर्वे वृषसमारूढाः सभा र्याश्चातिभीषणाः । समाश्रित्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

వారందరూ ఎద్దులపై ఎక్కి, భార్యలతో కూడి, అత్యంత భయంకరులై, గణశ్రేష్ఠుని ఆశ్రయించి దక్షయజ్ఞం వైపు వెళ్లారు.

Verse 109

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगीतिनादितम् । वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभि नादितम्

ఆ సభ వేలాది దేవాంగనలతో నిండిపోయి, అప్సరసుల గీతధ్వనితో మార్మోగింది; వీణా-వేణు నాదాలతో సమృద్ధిగా, వేదపాఠాల ఘోషతో ప్రతిధ్వనించింది.

Verse 110

दृष्ट्वा दक्षं समासीनं देवैब्रह्मर्षिभिः सह । उवाच स वृषारूढो दक्षं वीरः स्मयन्निव

దేవులు, బ్రహ్మర్షులతో కలిసి ఆసీనుడైన దక్షుణ్ని చూసి, ఆ వీరుడు ఎద్దుపై ఆరూఢుడై, చిరునవ్వుతో ఉన్నట్టుగా దక్షుణ్ని ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 111

वयं ह्यचतुराः सर्वे शर्वस्यामितते जसः । भागार्थलिप्सया प्राप्ता भागान्यच्छ त्वमीप्सितान्

అమిత తేజస్సుగల శర్వుని సమక్షంలో మేమందరం నిజంగా అచతురులమే. భాగం పొందాలనే ఆశతో ఇక్కడికి వచ్చాము; మీరు యథోచితం అనుకున్న భాగాలను మాకు ప్రసాదించండి.

Verse 112

भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् । ततो वयं विनिश्चित्य करिष्यामो यथोचितम्

స్పష్టంగా ప్రకటించండి—“భాగం మీకే ఇవ్వవలెను, మాకు కాదు.” అప్పుడు మేము నిర్ణయించుకొని యథోచితంగా ప్రవర్తిస్తాము.

Verse 113

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरःसराः

గణాధిపతి గణేశుడు ఇలా పలికినప్పుడు, ప్రజాపతి (దక్షుడు) మొదలైనవారు ప్రత్యుత్తరం చెప్పారు.

Verse 114

देवा ऊचुः । प्रमाणं नो विजानीथ भागं मंत्रा इति धुवम्

దేవులు అన్నారు—యజ్ఞభాగ నియమానికి ప్రమాణం మంత్రాలకే తెలుసు; ఇది ధృవం.

Verse 115

मंत्रा ऊचुः । सुरा यूयं तमोभूतास्तमोपहतचेतसः । ये नाध्वरस्य राजानं पूजयेयुर्महेश्वरम्

మంత్రాలు అన్నారు—ఓ దేవతలారా, మీరు అంధకారమైపోయారు; మోహం మీ చిత్తాన్ని కమ్ముకుంది, ఎందుకంటే యజ్ఞాధిరాజుడైన మహేశ్వరుని మీరు పూజించరు.

Verse 116

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वदेवतनुर्हरः । गण उवाच । पूज्यते सर्वयज्ञेषु कथं दक्षो न पूजयेत्

ఈశ్వరుడు సమస్త భూతాలకు ప్రభువు; హరుడే సమస్త దేవతల స్వరూపము. గణుడు అన్నాడు—ఆయన ప్రతి యజ్ఞములో పూజింపబడెను; మరి దక్షుడు ఎలా పూజించకపోవును?

Verse 117

मंत्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः । यस्मादसह्यं तस्मान्नो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

బలగర్వంతో ఉబ్బిన మీరు పవిత్ర మంత్రాల ప్రామాణ్యాన్ని అంగీకరించలేదు. ఈ దురహంకారం అసహ్యమైంది; అందుచేత నేడు మీ గర్వాన్ని నేను ఛిన్నం చేస్తాను.

Verse 118

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां देवोऽहन्गणपुंगवः । गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

ఇట్లు చెప్పి దేవగణనాయకుడు ఆ యజ్ఞశాలపై దాడి చేశాడు. కోపించిన గణేశ్వరులు యూపాలను పెకలించి విసిరివేశారు.

Verse 119

प्रस्तोतारं सहोतारमध्वर्युं च गणेश्वरः । गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

గణేశ్వరులు ప్రస్తోత, ఉద్గాత, అధ్వర్యులను పట్టుకొని, భయంకర రూపాలతో వారందరినీ గంగ ప్రవాహంలోకి విసిరివేశారు.

Verse 120

वीरभद्रोऽपि दीप्तात्मा वज्रयुक्तं करं हरेः । व्यष्टंभयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

వీరభద్రుడు కూడా దీప్తాత్ముడై, అచంచలుడై, వజ్రసమ బలమున్న హరి చేతిని అడ్డగించాడు; అలాగే ఇతర దేవలోకవాసుల చేతులనూ నిరోధించాడు.

Verse 121

भगनेत्रे तथोत्पाट्य कराग्रेणैव लीलया । निहत्य मुष्टिना दंडैः सप्ताश्वं च न्यपातयत्

అతడు వేళ్ల అగ్రభాగాలతో లీలగా భగుని నేత్రాలను పెకలించి, ముష్టితో దండను సంహరించి, సప్తాశ్వుని కూడా నేలకూల్చెను।

Verse 122

तथा चंद्रमसं देवं पादांगुष्ठेन लीलया । धर्षयामास वलवान्स्मयमानो गणेश्वरः

అలాగే చిరునవ్వుతో బలవంతుడైన గణేశ్వరుడు పాదాంగుష్ఠంతో లీలగా చంద్రదేవుని అవమానించి అదుపుచేసెను।

Verse 123

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया । जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वरान्

అతడు అగ్నిదేవుని రెండు చేతులను కోసి, జిహ్వను లీలగా పెకలించి, పాదంతో మునులకూ మునీశ్వరులకూ శిరస్సుపై ప్రహరించెను।

Verse 124

तथा विष्णुं सगरुडं समायातं महाबलः । विव्याध निशितैर्बाणैः स्तंभयित्वा सुदर्शनम्

అలాగే గరుడసహితంగా వచ్చిన విష్ణువును ఆ మహాబలుడు ముందుగా సుదర్శనచక్ర గమనాన్ని నిలిపి, పదునైన బాణాలతో విదారించెను।

Verse 125

ततः सहस्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान्बहून् । वैनतेयादभ्यधिकान्गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

అప్పుడు భద్రుడు వేలాది గరుడులను సృష్టించెను—వైనతేయునికన్నా అధిక బలముగలవారు అనేకులు; ఆ గరుడులు గరుడునిపైనే దూసుకెళ్లిరి।

Verse 126

तान्दृष्ट्वा गरुडो धीमान्पलायनपरोऽभवत् । तत्स्थितो माधवो वेगाद्यथा गौः सिंहपीडिता

వారిని చూచి ధీమంతుడైన గరుడుడు పారిపోవడానికి సిద్ధమయ్యెను; అక్కడ నిలిచిన మాధవుడు అకస్మాత్తుగా వేగంతో కంపించెను—సింహపీడిత గోవువలె।

Verse 127

अंतर्हिते वैनतेये विष्णौ च पद्मसंभवः । आगत्य वारयामास वीरभद्रं शिवप्रियम्

గరుడారూఢుడైన విష్ణువు అంతర్హితుడైనప్పుడు పద్మసంభవుడైన బ్రహ్మ అక్కడికి వచ్చి శివప్రియుడైన వీరభద్రుని ఆపెను।

Verse 128

प्रसादयामास स तं गौरवात्परमेष्ठिनः । तेऽदृश्यं नैव जानंति रुद्रं तत्रागतं सुराः

పరమేష్ఠి బ్రహ్మ గౌరవార్థం అతడు ఆయనను ప్రసన్నం చేయ ప్రయత్నించెను; అక్కడికి వచ్చిన దేవతలు అదృశ్యంగా వచ్చిన రుద్రుని ఏమాత్రం గుర్తించలేదు।

Verse 129

स देवो विष्णुना ज्ञातो ब्रह्मणा च दधीचिना । तुष्टाव भगवान्ब्रह्मा दक्षो विष्णुदिवौकसः

ఆ దేవుని విష్ణువు, బ్రహ్మ, దధీచి గుర్తించారు; అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మ, దక్షుడు మరియు విష్ణుభక్త దివౌకసులు ఆయనను స్తుతించారు।

Verse 130

विशेषात्पार्वतीं देवीमीश्वरार्द्धशरीरिणीम् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

ప్రత్యేకంగా దక్షుడు కృతాంజలిగా నమస్కరించి, ఈశ్వరార్ధశరీరిణి దేవి పార్వతిని నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతించెను।

Verse 131

ततो भगवती प्राह प्रहसंती महेश्वरम् । त्वमेव जगतः स्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः

అప్పుడు భగవతీ దేవి చిరునవ్వుతో మహేశ్వరునితో పలికింది— “నీవే జగత్తుకు సృష్టికర్త, సంహర్త, రక్షకుడవు.”

Verse 132

अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौ कसः । ततः प्रहस्य भगवान्कर्पद्दी नीललोहितः । उवाच प्रणतान्देवान्दक्षं प्राचेतसं हरः

దక్షుడును దేవతలందరును భగవానుని అనుగ్రహానికి పాత్రులయ్యారు. అప్పుడు నీలలోహితుడైన భగవాన్ హరుడు నవ్వుతూ, ప్రణమించిన దేవతలకూ ప్రాచేతసపుత్రుడైన దక్షునికీ పలికాడు.

Verse 133

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् । संपूज्यः सर्वयज्ञेषु प्रथमं देवकर्मणि

“ఓ దేవతలారా, మీరందరూ వెళ్లండి; నేను మీపై ప్రసన్నుడను. ప్రతి యజ్ఞంలో దైవకర్మ ఆరంభంలో ముందుగా నన్నే పూజించాలి.”

Verse 134

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् । त्यक्त्वा लोकेषणामेनां मद्भक्तो भव यत्नतः

“దక్షా, నీవు కూడా నా సర్వరక్షక వాక్యాన్ని విను: ఈ లోకప్రతిష్ఠాపేక్షను విడిచి, యత్నంతో నా భక్తుడవు కా.”

Verse 135

भविष्यसि गणेशानः कल्पांतेऽनुग्रहान्मम । तावत्तिष्ठ ममादेशात्स्वाधिकारेषु निर्वृतः । इत्युक्त्वाऽदर्शनं प्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

“నా అనుగ్రహంతో కల్పాంతంలో నీవు గణేశానుడవు అవుతావు. అంతవరకు నా ఆజ్ఞ ప్రకారం నీ అధికారాలలో తృప్తిగా నిలుచు.” అని చెప్పి అపారతేజస్సు గల ప్రభువు దక్షుని దృష్టికి అదృశ్యుడయ్యాడు.

Verse 136

दधीचिना शिवो दृष्टो विज्ञप्तः शापमोचने । कथं शापं मया दत्तं तरिष्यंति तवाज्ञया

దధీచి శివుని దర్శించి శాపవిమోచనార్థం వినతిచేశాడు—“నేను ఇచ్చిన శాపాన్ని వారు మీ ఆజ్ఞచేత ఎలా దాటగలరు?”

Verse 137

शिव उवाच । भविष्यंति त्रयी बाह्याः संप्राप्ते तु कलौ युगे । पठिष्यंति च ये वेदास्ते विप्राः स्वर्गगामिनः

శివుడు పలికెను—కలియుగం వచ్చినప్పుడు వేదత్రయానికి వెలుపల నిలిచేవారు కలుగుదురు; అయితే వేదాలను పఠించి జపించే బ్రాహ్మణులు స్వర్గగాములు అవుతారు.

Verse 138

आगमा विष्णुरचिताः पठ्यन्ते ये द्विजातिभिः । तेपि स्वर्गं प्रयास्यंति मत्प्रसादान्न संशयः

విష్ణువు రచించిన ఆగమాలను ద్విజులు పఠిస్తే, వారు కూడా నా ప్రసాదంతో స్వర్గాన్ని చేరుదురు—సందేహం లేదు.

Verse 139

कलिकालप्रभावेन येषां पाठो न विद्यते । गृहस्थधर्माचरणं कर्तव्यं मम पूजनम्

కలికాల ప్రభావంతో శాస్త్రపఠనం చేయలేనివారు గృహస్థధర్మాన్ని ఆచరించాలి, అలాగే నన్ను పూజించాలి.

Verse 140

अवश्यं च मया कार्यं तेषां पापविमोचनम् । भिक्षां भ्रमामि मध्याह्ने अतीते भस्मगुंठितः

వారి పాపవిమోచనాన్ని నేను తప్పక చేయవలసిందే. మధ్యాహ్నం గడిచిన తరువాత భస్మంతో కప్పబడి భిక్షార్థం సంచరిస్తాను.

Verse 141

जटाजूटधरः शांतो भिक्षापात्रकरो द्विजः । यो ददाति च मे भिक्षां स्वर्गं याति स मानवः

జటాజూటధారి, శాంతస్వభావుడైన ద్విజుడు, భిక్షాపాత్రం చేతబట్టి—నా ఈ రూపానికి భిక్ష ఇచ్చేవాడు ఆ మనిషి స్వర్గానికి వెళ్తాడు.

Verse 142

उपानहौ वा च्छत्रं वा कौपीनं वा कमंडलुम् । यो ददाति तपस्विभ्यो नरो मुक्तः स पातकैः । दधीचेः स वरान्दत्त्वा वभाषे सह विष्णुना

పాదుకలు గానీ, ఛత్రం గానీ, కౌపీనమో, కమండలువో—ఇవి తపస్వులకు దానం చేసేవాడు పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. దధీచికి వరాలు ఇచ్చి, విష్ణుతో కలిసి ఆయన ఇలా పలికెను.

Verse 143

रुद्र उवाच । यस्ते मित्रं स मे मित्रं यस्ते रिपुः स मे रिपुः । यस्त्वां पूजयते विष्णो स मां पूजयते ध्रुवम्

రుద్రుడు పలికెను—నీ మిత్రుడు నా మిత్రుడు; నీ శత్రువు నా శత్రువు. ఓ విష్ణూ, నిన్ను పూజించేవాడు నన్ను కూడా నిశ్చయంగా పూజిస్తాడు.

Verse 144

यः स्तौति त्वां स मां स्तौति प्रियो यस्ते स मे प्रियः । अहं यत्र च तत्र त्वं नास्ति भेदः परस्परम्

నిన్ను స్తుతించేవాడు నన్ను కూడా స్తుతిస్తాడు; నీకు ప్రియుడైనవాడు నాకు కూడా ప్రియుడు. నేను ఎక్కడ ఉంటానో అక్కడ నీవు ఉంటావు—మన మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు.

Verse 145

कृष्ण उवाच । एवमेतत्परं देव वक्तव्यं यत्तथैव तत् । अर्द्धनारीनरवपुर्यदा दृष्टो मया पुरा

కృష్ణుడు పలికెను—హే పరమదేవా, ఇది నిజంగా అలాగే ఉంది; మీరు చెప్పినది యథాతథంగా స్వీకరించదగినది. పూర్వం, నేను ఆ అర్ధనారీ-అర్ధనర శరీరరూపాన్ని దర్శించినప్పుడు…

Verse 146

नेयं नारी मया दृष्टा दृष्टं रूपं किलात्मनः । शंखचक्रगदाहस्तं वनमालाविभूषितम्

నేను చూచినది స్త్రీ కాదు; నిజముగా నేను నా స్వరూపాన్నే దర్శించితిని—చేతులలో శంఖము, చక్రము, గదను ధరించి, వనమాలతో విభూషితమై।

Verse 147

श्रीवत्सांकं पीतवस्त्रं कौस्तुभेन विराजि तम् । द्वितीयार्द्धं मया दृष्टं शूलहस्तं त्रिलोचनम्

నేను ఒక అర్ధభాగాన్ని శ్రీవత్సచిహ్నితమై, పీతవస్త్రధారిగా, కౌస్తుభమణితో ప్రకాశించుచున్నదిగా చూచితిని; మరొక అర్ధభాగాన్ని త్రినేత్రుడై, చేతిలో శూలము ధరించినదిగా చూచితిని।

Verse 148

चंद्रावयवसंयुक्तं जटाजूटकपालिनम् । एकीभावं प्रपन्नोहं यथा पूर्वं तथाऽधुना । न मां गौरी प्रपश्येत प्रपश्यामि तथैव च

నేను ఆ రూపాన్ని చంద్రకళతో యుక్తమై, జటాజూటధారిగా, కపాలపాత్రధారిగా దర్శించితిని. నేను ఈ ఏకత్వంలో శరణు పొందితిని—మునుపటిలాగే ఇప్పుడును. గౌరీ నన్ను చూడకుండుగాక; నేనును ఆమెను అలాగే దర్శించెదను।

Verse 149

ईश्वर उवाच । आवयोरंतरं नास्ति चैकरूपावुभावपि । यो जानाति स जानाति सत्यलोकं स गच्छति

ఈశ్వరుడు పలికెను—మన ఇద్దరి మధ్య భేదము లేదు; మనము ఇద్దరమును ఏకస్వరూపులమే. దీనిని ఎవడు తెలుసునో, వాడే నిజముగా తెలుసును; వాడు సత్యలోకమును పొందును।

Verse 150

इत्युक्त्वा स ययौ तत्र कैलासं पर्वतोत्तमम् । कृष्णोपि मंदरं प्राप्तो देवकार्येण केनचित्

ఇట్లు పలికి ఆయన అక్కడి నుండి పర్వతోత్తమమైన కైలాసమునకు వెళ్లెను. కృష్ణుడును ఏదో దేవకార్యనిమిత్తముగా మందరపర్వతమునకు చేరెను।

Verse 151

अत्रांतरे दैत्यराजो महादेवप्रसादतः । हिरण्यनेत्रतनयो बाधतेसौ जगत्त्रयम्

ఇంతలో మహాదేవుని వరప్రసాదంతో దానవరాజు—హిరణ్యనేత్రుని కుమారుడు—మూడు లోకాలను బాధించసాగెను।

Verse 152

अमरत्वं हराल्लब्ध्वा कामांधो नैव पश्यति । हरांगधारिणीं देवीं दिव्यरूपां सुलोचनाम्

హరుని నుండి అమరత్వం పొందిన వాడు, కామాంధుడై ఆ దేవిని గుర్తించలేకపోయెను—హరునే ఆభరణంగా ధరించిన దివ్యరూపిణి, సులోచని।

Verse 153

ममेति स च जानाति याचते च हरं प्रति । हरोऽपि कार्यव्यसनस्त्यक्त्वा कैलासपर्वतम्

“ఆమె నాదే” అని భావించి అతడు హరుని ఎదుట కోరెను; హరుడూ కార్యతాత్పర్యంతో కైలాసపర్వతాన్ని విడిచి బయలుదేరెను।

Verse 154

मंदरं समनुप्राप्तो देवं द्रष्टुं जनार्द्दनम् । परस्परं समालोच्यामुंचद्देवीं स मंदरे

జనార్దన దేవుని దర్శించుటకు అతడు మందరానికి చేరెను; పరస్పరం ఆలోచించి దేవిని అక్కడే మందరంలో విడిచెను।

Verse 155

नारायणगृहे देवी स्थिता देवीगणैर्वृता । अत्रांतरे गौतमस्तु गोवधान्मलिनीकृतः

దేవి నారాయణుని గృహంలో దేవీగణములతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను; ఇంతలో గౌతముడు గోవధవలన కలుషితుడయ్యెను।

Verse 156

पवित्रीकरणायास्य भिक्षुरूपधरो हरः । गौतमस्य गृहं प्राप्तो मंदरं चांधको गतः

పవిత్రీకరణార్థం హరుడు భిక్షురూపం ధరించి గౌతముని గృహానికి వచ్చెను; అంధకుడు మందర పర్వతానికి వెళ్లెను।

Verse 157

ययाचे पार्वतीं दुष्टो युद्धं चक्रे स विष्णुना । हारितं तु गणैः सर्वैर्देवीं दैत्यो न पश्यति

ఆ దుష్ట అంధకుడు పార్వతీదేవిని కోరెను, తరువాత విష్ణుతో యుద్ధం చేసెను; కానీ సమస్త గణులు దేవిని త్వరగా తీసుకెళ్లగా దైత్యుడు ఆమెను చూడలేకపోయెను।

Verse 158

स्त्रीरूपधारी कृष्णोऽसौ गौरीं रक्षति मंदिरे । गौरीणां तु शतं चक्रे हरिस्तत्र स मायया

స్త్రీరూపం ధరించిన ఆ కృష్ణుడు మందిరంలో గౌరీదేవిని రక్షించెను; అక్కడ హరి తన మాయచేత గౌరీల శతరూపాలను సృష్టించెను।

Verse 159

विष्णोर्देहसमुद्भूता दिव्यरूपा वरस्त्रियः । अन्धको नैव जानाति कैषा गौरी नु पार्वती

విష్ణువు దేహమునుండి దివ్యరూపములైన ఉత్తమ స్త్రీలు ఉద్భవించిరి; ఎవరు గౌరీ, ఎవరు పార్వతీ అనేది అంధకుడు ఏమాత్రం గ్రహించలేకపోయెను।

Verse 160

विलंबस्तत्र सञ्जातो मोहितो विष्णुमायया । तावच्छिवः समायातः कृत्वा गौतमपावनम्

అక్కడ విష్ణుమాయచేత మోహితుడై అతనికి ఆలస్యం కలిగెను; అంతలో గౌతముని పవిత్రం చేసి శివుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 161

भिक्षामात्रेण चान्नेन गौतमो निर्मलीकृतः । सोंधकेन तदा युद्धं चक्रे रुद्रोऽपि कोपितः

భిక్షారూపమైన కొద్దిపాటి అన్నమాత్రంతో గౌతముడు నిర్మలుడయ్యాడు. అప్పుడు కోపించిన రుద్రుడూ అంధకునితో యుద్ధం చేశాడు.

Verse 162

अमरोऽसौ हराज्जातः शूले प्रोतः सुदारुणे । शूलस्थस्तु स्तुतिं चक्रे तस्य तुष्टो महेश्वरः

అతడు హరుని నుండి జన్మించి ‘అమరుడు’ అయ్యాడు; అత్యంత భయంకరమైన శూలంపై గుచ్చబడాడు. శూలస్థుడైయుండగానే స్తుతి చేశాడు; దాంతో మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 163

गणेशत्वं ददौ तस्मै यावदाभूतसंप्लवम् । स्वसरूपामुमादेवीं कृष्णस्तस्मै ददौ स्वयम्

ప్రళయాంతం వరకు అతనికి గణేశత్వాన్ని ప్రసాదించాడు. అలాగే శ్రీకృష్ణుడు స్వయంగా ఉమాదేవిని ఆమె స్వస్వరూపంతో అతనికి ఇచ్చాడు.

Verse 164

गौरीरूपाः स्त्रियश्चान्या धरित्र्यां तास्तु प्रेषिताः । कृत्वा नामानि सर्वासां लोके पूज्या भविष्यथ

గౌరీరూపాన్ని ధరించిన ఇతర స్త్రీలను అప్పుడు భూమిపైకి పంపారు. మీ అందరికీ నామాలు పెట్టి, మీరు లోకంలో పూజ్యులవుతారు.

Verse 165

एता ये पूजयिष्यंति पूजयिष्यन्ति ते शिवाम् । शिवां ये पूजयिष्यंति तेऽर्चयन्ते हरं हरिम्

ఈ రూపాలను పూజించేవారు శివాన్నే పూజించినవారవుతారు. శివాను పూజించేవారు నిజంగా హరుడినీ హరినీ—ఇద్దరినీ అర్చిస్తారు.

Verse 167

ब्रह्मेशनारायणपुण्यचेतसां शृण्वन्ति चित्रं चरितं महात्मनाम् । मुच्यंति पापैः कलिकालसंभवैर्यास्यंति नाकं गणवृन्दवंदिताः

బ్రహ్మ, ఈశ, నారాయణ భక్తితో పవిత్రమైన మనస్సు కలవారు మహాత్ముల ఈ విచిత్ర చరిత్రను శ్రవణం చేస్తే, కలియుగజన్య పాపాల నుండి విముక్తులై, గణవృందాలచే వందింపబడి స్వర్గానికి చేరుతారు।

Verse 168

एवं काले वर्त्तमाने हरः कैलासपर्वते । रक्षोदानवदैत्यैस्तु गृह्यतेऽसौ वरान्बहून्

ఇలా కాలం కొనసాగుతుండగా హరుడు (శివుడు) కైలాస పర్వతంపై నివసించాడు. అక్కడ రాక్షసులు, దానవులు, దైత్యులు ఆయనను సమీపించి ఆయన నుండి అనేక వరాలను పొందారు।

Verse 169

ब्रह्मदत्तवरो रौद्रस्तारकाख्यो महासुरः । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं तस्य नष्टा सुरा रणे

బ్రహ్మదత్త వరంతో యుక్తుడైన ‘తారక’ అనే ఉగ్ర మహాసురుడు ఉండెను. అతడు సమస్త జగత్తును వ్యాపించి, యుద్ధంలో దేవతలు అతని చేత పరాజితులయ్యారు।

Verse 170

महादेवसुतेनाजौ हंतव्योऽसौ ससर्ज तम् । कार्तिकेयमुमापुत्रं रुद्रवीर्यसमुद्भवम्

‘అతడు యుద్ధంలో మహాదేవుని కుమారునిచేతనే సంహరింపబడాలి’ అని నిర్ణయమైంది. అందువల్ల రుద్రవీర్యం నుండి జన్మించిన ఉమాపుత్రుడు కార్తికేయుడు అవతరించాడు।

Verse 171

देवैरिन्द्रादिभिः सर्वैः सेनाध्यक्ष्येभिषेचितः । तेनापि दैवयोगेन तारकाख्यो निपातितः

ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు ఆయనను సేనాధ్యక్షుడిగా అభిషేకించారు. ఆయన చేతనే—దైవయోగం వల్ల—తారకుడు సంహరింపబడ్డాడు।

Verse 172

कैलासशिखरासीनो देवदेवो जगद्गुरुः । उमया सह संतुष्टो नन्दिभद्रादिभिर्वृतः

కైలాస శిఖరంపై ఆసీనుడైన దేవదేవుడు, జగద్గురువు, ఉమతో కలిసి సంతోషించి నంది, భద్ర మొదలైనవారితో పరివృతుడై ఉన్నాడు.

Verse 173

स्कन्देन गजवक्त्रेण धनाध्यक्षेण संयुतः । अथ हासपरं देवं शनैः प्रोवाच तं शिवा

ఆయన స్కందుడు, గజవక్త్రుడు గణేశుడు, ధనాధ్యక్షుడు కుబేరుడితో కూడి ఉన్నాడు. ఆపై దేవుడు హాస్యపరుడై ఉన్నట్లు చూసి శివా (ఉమా) మెల్లగా ఆయనతో పలికింది.

Verse 174

केन देव प्रकारेण तोषं यास्यसि शंकर । मर्त्यानां केन दानेन तपसा नियमेन वा

హే దేవా, హే శంకరా! ఏ విధంగా మీరు ప్రసన్నుడవుతారు? మానవుల ఏ దానంతో—ఏ తపస్సుతో లేదా ఏ నియమాచరణతో—మీరు తృప్తి చెందుతారు?

Verse 175

केन वा कर्मणा देव केन मन्त्रेण वा पुनः । स्नानेन केन देवेश केन धूपेन तुष्यसि

లేదా హే దేవా! ఏ కర్మతో, మరల ఏ మంత్రంతో? హే దేవేశా! ఏ స్నానంతో, ఏ ధూపంతో మీరు తృప్తి చెందుతారు?

Verse 176

पुष्पेण केन मे नाथ केन पत्रेण शंकर । कया संतुष्यसे स्तुत्या साहसेन च केन वै

నా నాథా, హే శంకరా! ఏ పుష్పంతో, ఏ పత్రంతో? ఏ స్తుతితో మీరు సంతోషిస్తారు, నిజంగా ఏ ధైర్యకార్యంతో?

Verse 177

नैवेद्येन च केन त्वं केन होमेन तुष्यसि । केन कष्टेन वा देव केनार्घेण मम प्रभो

ప్రభూ! ఏ నైవేద్యంతో నీవు ప్రసన్నుడవుతావు, ఏ హోమంతో తృప్తి పొందుతావు? ఓ దేవా! ఏ కష్టతపస్సుతో, ఏ అర్ఘ్యార్పణతో, నా స్వామీ?

Verse 178

षोडशैते मया प्रश्नाः पृष्टा मे निर्णयं वद

ఈ పదహారు ప్రశ్నలను నేను అడిగాను; వీటి గురించి నిర్ణయాత్మక సమాధానాన్ని నాకు చెప్పండి.

Verse 179

शंकर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयिष्ये मम प्रियम् । शिवपूजाप्रकारोऽयं क्रियते वचसा गुरोः

శంకరుడు అన్నాడు—హే దేవీ! నీవు శుభంగా ప్రశ్నించావు; నాకు ప్రియమైనదాన్ని నేను చెబుతాను. ఈ శివపూజా విధానం గురువాక్యానుసారం చేయబడుతుంది.

Verse 180

अभयं सर्वजंतूनां दानं देवि मम प्रियम् । सत्यं तपः समाख्यातं परदारविवर्जनम्

హే దేవీ! సమస్త జీవులకు అభయాన్ని ఇవ్వడం—అది నాకు ప్రియమైన దానం. సత్యమే తపస్సు అని చెప్పబడింది; పరస్త్రీ-వర్జనమే నిజమైన నియమం.

Verse 181

प्रियो मे नियमो देवि कर्म तल्लोकरञ्जनम् । मयों नमः शिवायेति मन्त्रोऽयमुररीकृतः

హే దేవీ! నియమశీలత నాకు ప్రియము, అలాగే లోకాన్ని ఆనందింపజేసే కర్మ కూడా. ‘నమో నమః శివాయ’—ఈ మంత్రాన్ని నేను ప్రమాణంగా స్వీకరించాను.

Verse 182

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम देवि स वल्लभः । पापत्यागो भवेत्स्नानं धूपो मे गौग्गुलः प्रियः

హే దేవీ! సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడైనవాడే నాకు ప్రియుడు. పాపత్యాగమే నిజమైన స్నానం; గుగ్గులు ధూపం నాకు ప్రీతికరం.

Verse 183

धत्तूरकस्य पुष्पं मे बिल्वपत्रं मम प्रियम् । स्तुतिः शिवशिवायेति साहसं रणकर्मणि

ధత్తూర పుష్పం, బిల్వపత్రం నాకు ప్రియమైనవి. ‘శివ శివ’ అని స్తుతించడం, యుద్ధకర్తవ్యాలలో సాహసం కూడా నాకు ఇష్టం.

Verse 184

न बिभेति नरो यस्तु तस्याग्रे संभवाम्यहम् । हंतकारो गवां यस्तु नैवेद्यं मम वल्लभम्

భయపడని నరుని ముందే నేను ప్రత్యక్షమవుతాను. కానీ గోహంతకుని నైవేద్యం నాకు ప్రియంకాదు.

Verse 185

पूर्णाहुत्या परा प्रीतिर्जायते मम सुन्दरि । शुश्रूषा वल्लभं कष्टं यतीनां च तपस्विनाम्

హే సుందరీ! పూర్ణాహుతితో నాకు పరమ ప్రీతి కలుగుతుంది. యతులు, తపస్వుల సేవ (శుశ్రూష) మరియు వారు భరించే కష్టమూ నాకు ప్రియం.

Verse 186

सूर्योदये महादेवि मध्याह्नेऽस्तमने तथा । अर्घो यो दीयते सूर्ये वल्लभोऽसौ मम प्रिये

హే మహాదేవీ! సూర్యోదయం, మధ్యాహ్నం, సూర్యాస్తమయం—ఈ వేళల్లో సూర్యునికి అర్ఘ్యం సమర్పించేవాడు నాకు ప్రియుడు, హే ప్రియే.

Verse 187

किं दानैः किं तपोभिर्वा किं यज्ञैर्भाववर्जितैः । दया सत्यं घृणाऽस्तेयं दंभपैशुन्यवर्जितम् । भक्त्या यद्दीयते स्तोकं देवि तद्वल्लभं मम

భావరహితమైన దానాలు, తపస్సులు, యజ్ఞాలు ఏ ప్రయోజనం? దయ, సత్యం, కరుణ, అస్తేయం, దంభం మరియు పైశున్యము లేనితనం—హే దేవి, భక్తితో అర్పించే కొద్దిపాటి దానమే నాకు ప్రియము।

Verse 188

एवं यावत्कथयति प्रश्नान्सूक्ष्मान्यथोदितान् । तावद्ब्रह्मादिभिर्देवैर्विष्णुस्तत्र ययौ स्वयम्

అతడు అడిగినట్లే సూక్ష్మమైన ప్రశ్నలను యథావిధిగా వివరిస్తుండగా, బ్రహ్మాది దేవులతో కలిసి స్వయంగా విష్ణువు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 189

विष्णुरुवाच । नाहं पालयितुं शक्तस्त्वं ददासि वरान्बहून् । दैत्यानां दानवादीनां राक्षसानां महेश्वर

విష్ణువు పలికెను—హే మహేశ్వరా, నేను లోకవ్యవస్థను నిలుపలేను; ఎందుకంటే మీరు దైత్యులకు, దానవులకు, రాక్షసులకు అనేక వరాలు ప్రసాదిస్తారు।

Verse 190

विकृतिं यांति पश्चात्ते कष्टं वध्या भवंति मे । पत्रेण पुष्पमात्रेण ओंकारेण शिवेन च । मुक्तिं याति नरो देव भवभक्तिं करोतु कः

తర్వాత వారు వికృతికి లోనై, నాకు అదుపుచేయడం కష్టమై, వధయోగ్యులవుతారు. కానీ హే దేవా, కేవలం ఒక ఆకు, ఒక పుష్పం, ‘ఓం’కారం మరియు ‘శివ’ నామంతోనే మనిషి ముక్తిని పొందుతాడు—అయితే భవభక్తి (సంసారాసక్తి) ఎవరు చేస్తారు?

Verse 191

इन्द्रादयोऽपि ये देवा यज्ञैराप्याययंति ते । न यजंति द्विजा यज्ञान्भिक्षादानेन तुष्यसि

ఇంద్రాది దేవతలు యజ్ఞాల వల్ల పుష్టి పొందుతారు; కానీ మీరు ద్విజులు చేసే యజ్ఞాలను కోరరు—భిక్షాదానంతోనే మీరు తృప్తి చెందుతారు।

Verse 192

रुद्र उवाच । इन्द्रादिभिर्न मे कार्यं ब्रह्मा मे किं करिष्यति । येन केन प्रकारेण प्रजाः पाल्यास्त्वया ऽधुना

రుద్రుడు పలికెను—ఇంద్రాది దేవులతో నాకు పనిలేదు; బ్రహ్మ నాకు ఏమి చేయగలడు? ఏ విధమైనా సరే, ఇప్పుడు నీవే ప్రజలను రక్షించవలెను।

Verse 193

मदीया प्रकृतिस्त्वेषा तां कथं त्यक्तुमुत्सहे । त्वयाहं ब्रह्मणा देवैर्वरकर्मणि योजितः

ఇది నా స్వభావప్రకృతి; దానిని నేను ఎలా విడిచిపెట్టగలను? నీవు, బ్రహ్మ, దేవతలు నన్ను వరప్రదాన కార్యంలో నియమించారు।

Verse 194

इदानीमेव किं नष्टं मुक्त्वा देवीं तवाग्रतः । भूत्वा मूर्तिं परित्यज्य एकाकी विचराम्यहम्

ఇప్పుడే నీ ముందర దేవిని విడిచిపెడితే ఏమి నష్టం? ఒక రూపం ధరించి, ఆ రూపాన్ని విడిచిపెట్టి నేను ఒంటరిగా సంచరిస్తాను।

Verse 195

इत्युक्त्वा स शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । गते तस्मिञ्छिवे तत्र संक्षोभः सुमहानभूत्

అని చెప్పి దేవుడు శివుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. శివుడు వెళ్లిన తరువాత అక్కడ మహా కలకలం ఏర్పడెను।

Verse 196

उमा प्रोवाच चेन्द्रादीन्ब्रह्मविष्णुगणांस्तथा । इदानीं किं मया कार्यं भवद्भिः शिववर्जितैः

ఉమ ఇంద్రాది దేవులకు, అలాగే బ్రహ్మ-విష్ణు గణాలకు పలికెను—ఇప్పుడు శివుడు లేని మీతో నాకు ఏమి పని?

Verse 197

अत्रान्तरे च ये चान्ये देवास्तत्र समागताः । ऋषयश्चैव सिद्धाश्च तथा नारदपर्वतौ

అదే సమయంలో అక్కడ ఇతర దేవతలూ సమాగమించారు; అలాగే ఋషులు, సిద్ధులు, నారదుడు మరియు పర్వత ముని కూడా వచ్చారు।

Verse 198

गंगासरस्वतीनद्यो नागा यक्षाः समागताः । ब्रह्मादिभिः समालोच्य कथमेतद्भविष्यति

గంగా, సరస్వతి నదులు, నాగులు, యక్షులు కూడా అక్కడ సమాగమించారు. బ్రహ్మాది దేవులతో సంప్రదించి—“ఇది ఎలా జరుగుతుంది, ఇక ఏమవుతుంది?” అని అడిగారు।

Verse 199

विष्णुरुवाच । सहैव गम्यतां तत्र यत्र देवो गतः शिवः । स्वल्पा यासेन ते यान्तु नराः स्वर्गं शिवाज्ञया

విష్ణువు పలికెను—“మనమంతా కలిసి, దేవుడు శివుడు వెళ్లిన ఆ స్థలానికి పోదాం. శివాజ్ఞచే ఆ మనుష్యులు స్వల్ప శ్రమతోనే స్వర్గాన్ని పొందుగాక.”

Verse 200

सत्यलोके नरा यान्तु देवा यान्तु धरातलम् । रक्षोदानवदैत्यानां वरान्यच्छतु शंकरः

“మనుష్యులు సత్యలోకానికి వెళ్లుగాక; దేవతలు భూమికి దిగివచ్చుగాక. రాక్షస, దానవ, దైత్యులకు శంకరుడు వరాలను ప్రసాదించుగాక.”

Verse 201

तेषां बाधा मया कार्या यै च स्युर्धर्मलोपकाः । हृष्टे शिवे मया कार्या व्यवस्था स्वर्गगामिनाम्

“ధర్మాన్ని లుప్తం చేయదలచిన వారిని నేను నియంత్రించాలి. శివుడు ప్రసన్నుడైనప్పుడు, స్వర్గగాములైన వారికి తగిన వ్యవస్థను నేను స్థాపించాలి.”

Verse 202

त्रयीधर्मं परित्यज्य येऽन्यं धर्ममुपासते । ते नरा नरकं यांतु यावदाभूतसंप्लवम्

త్రివేదధర్మాన్ని విడిచి ఇతర (కుపథ) ధర్మాన్ని ఆశ్రయించువారు, సృష్టిప్రళయము వరకు నరకమునకు పోవుదురు.