Adhyaya 17

Verse 1

राजोवाच । विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया । दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मंदरे गिरौ

రాజు పలికెను—మీ అనుగ్రహముచే నేను ఈ విచిత్రాఖ్యానాన్ని విన్నాను. నారాయణుడిని, శక్రుని దర్శించిన తరువాత మందరగిరిపై నారదుడు ఏమి చేసెను?

Verse 2

किं चकार मुनींद्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने । वद संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितम् । कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु मां प्रभो

అప్పుడు మునీంద్రుడు ఏమి చేసెను? ఓ మునీ, నాకు విస్తారంగా చెప్పుము. సంసార మార్గములనుండి పుట్టిన మాయచే నేను పీడితుడను; కథామృత జలప్రవాహముతో నా దాహమును తీర్చుము, ప్రభూ.

Verse 3

सारस्वत उवाच । अथासौ नारदो देवं ज्ञात्वा शप्तं द्विजन्मना । भृगुणा च तथा पूर्वं नान्यथैतद्भविष्यति

సారస్వతుడు పలికెను—అప్పుడు నారదుడు, దేవుడు ఒక ద్విజుడు (బ్రాహ్మణుడు) శపించబడినాడని, అలాగే పూర్వం భృగువుచేత కూడా శపించబడినాడని తెలిసికొని, ‘ఇది ఇతరథా కాబోదు’ అని నిశ్చయించెను।

Verse 4

भविष्यं यद्भवं देव वर्तमानं विचिंत्यताम् । अयं च वामनो भूत्वा विष्णुर्यास्यति तां पुरीम्

ఓ దేవా! రాబోయేది ఏమిటో, ఇప్పుడున్న వర్తమానం ఏమిటో సమ్యగ్గా విచారించుము. ఎందుకంటే ఈ విష్ణువు వామనరూపం ధరించి ఆ పురికి వెళ్లును।

Verse 5

निग्रहं स बलेः पश्चात्करिष्यति मम प्रियम् । युद्धं विना कथं स्थेयं वर्तमानं महोल्बणम्

ఆయన తరువాత బలిని నియంత్రించి, నాకు ప్రియమైన కార్యాన్ని నెరవేర్చును; అయితే యుద్ధం లేకుండా ఈ అత్యంత ఉగ్ర వర్తమాన పరిస్థితిని ఎలా తట్టుకోవాలి?

Verse 6

देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्व रक्षसाम् । निवारितानि सर्वाणि सरीसृपपतत्रिणाम्

దేవ-దానవ యుద్ధాలు, దైత్య-గంధర్వ-రాక్షసుల సంగ్రామాలు—అన్నీ నివారించబడ్డాయి; సర్పాలు మరియు పక్షుల మధ్య కలహాలు కూడా ఆపబడినవి।

Verse 7

सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये । देवेन्द्रो गुरुणा पूर्वं वारितः किं करोम्यहम्

నా భాగ్యం క్షీణించుచుండగా, ప్రత్యర్థిత్వం వల్ల కలిగే కలహం ఇక లేదు. దేవేంద్రుడే పూర్వం గురువుచేత ఆపబడెను; అప్పుడు నేను ఏమి చేయగలను?

Verse 8

माननीयो गुरुर्मेऽयमतस्तं न शपाम्यहम् । युद्धार्थं तु ततो यत्नो न सिध्यति करोमि किम्

ఈ నా గురువు పూజ్యుడు; అందుకే నేను ఆయనను శపించను. కానీ యుద్ధార్థంగా చేసిన నా ప్రయత్నం ఫలించదు—నేను ఏమి చేయాలి?

Verse 9

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति । तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता । दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्

కేవలం దైవయోగంతో పురుషార్థం సిద్ధించదు. అయినా వివేకులు ధర్మ్యమైన పురుషార్థంలో ప్రయత్నం చేయవలసిందే. ఎందుకంటే దైవం, వ్యక్తిగత ప్రయత్నం లేకున్నా, కొన్నిసార్లే ఫలిస్తుంది.

Verse 10

यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं यतः सिद्धिः प्रयत्नतः । बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति

చెప్పిన ఆ మాటలు వ్యర్థం; ఎందుకంటే సిద్ధి ప్రయత్నంతోనే కలుగుతుంది. నేను బలియొద్దకు వెళ్లి అతడు యుద్ధం ఎలా చేయాలో చెప్పుదును.

Verse 11

न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम् । इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमंदिरे । निमेषांतरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः

అతడు నా మాట వినకపోతే, నిశ్చయంగా నేను అతడిని శపిస్తాను. అని చెప్పి నారదుడు వేగంగా బలిమందిరానికి వెళ్లాడు; ఒక నిమిషాంతరమాత్రంలోనే రెండు శిష్యులతో కలిసి ఆకాశంలో నిలిచాడు.

Verse 12

प्रासादे शैलसंकाशे सप्तभौमे महोज्ज्वले । तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा

పర్వతసమానమైన, ఏడు అంతస్తుల, మహోజ్వలమైన ఆ ప్రాసాదంపై విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఒక దివ్య సభామండపం ఉండెను.

Verse 13

तस्यां सिंहासनं दिव्यं तत्रासीनो बलिर्नृप । दैत्यैः परिवृतः सर्वैः प्रौढिहास्यकथापरैः

అక్కడ దివ్య సింహాసనంపై రాజు బలి ఆసీనుడై ఉన్నాడు; సమస్త దైత్యులు చుట్టుముట్టగా, ధైర్యమైన పరిహాసకథలు మరియు గర్వోక్తులతో మునిగిపోయి ఉన్నాడు।

Verse 14

ऋषिभिर्ब्राह्मणैः शांतैस्त थैवोशनसा स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्रैश्च संवृतो दिव्यमन्दिरे

ఆ దివ్య మందిరంలో శాంత స్వభావులైన ఋషులు, బ్రాహ్మణులు అతనికి సేవచేశారు; స్వయంగా ఉశనసు కూడా అక్కడే ఉండగా, కుమారులు, మిత్రులు, భార్యలతో అతడు చుట్టుముట్టబడ్డాడు।

Verse 15

देवांगनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः । संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः स्तूयमानः स चारणैः

దేవాంగనల చేతుల్లో పట్టుకున్న దివ్య చామరాలతో దైత్యేంద్రునికి వీచబడుతోంది; చారణులు అతనిని స్తుతిస్తూ కీర్తించారు।

Verse 16

यावदास्ते मदोन्मत्ता मन्त्रयंति परस्परम् । दैत्यदानवमुख्या ये ते सर्वे युद्धकांक्षिणः

అతడు గర్వమదంతో మత్తుడై కూర్చుండగా, వారు పరస్పరం మంత్రించారు; ఆ ప్రధాన దైత్య-దానవులందరూ యుద్ధాకాంక్షతో ఉన్నారు।

Verse 17

उत्थायोत्थाय भाषंते प्रगल्भंते सुरैः सह । अस्मदीयमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतं गतम्

వారు మళ్లీ మళ్లీ లేచి అహంకారంగా మాట్లాడారు, దేవతల పట్ల మరింత ధైర్యోద్ధతులయ్యారు—“ఇప్పుడు ఈ సమస్త త్రిలోకం మా అధీనంలోకి వచ్చింది।”

Verse 18

शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं प्राप्स्यते किं महोदयः । दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं च कुरुतो यदि

శుక్రాచార్యుని బుద్ధి లేకుండా ఈ మహా యుద్ధకార్యం ఎలా సిద్ధిస్తుంది? ముఖ్యంగా దైత్యేంద్రుడు దేవరాజ ఇంద్రునితో స్నేహం చేస్తే.

Verse 19

ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः । चतुरं तुरगं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः

ఎల్లప్పుడూ మత్తుగా ఉండే ఐరావతాన్ని బలి మన వద్ద ఎందుకు అడగడు? అలాగే దివాకరుడు (సూర్యుడు) తన చతురమైన వేగవంతమైన అశ్వాన్ని అతనికి ఎందుకు అర్పించడు?

Verse 20

यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे । तावन्नार्पयते वित्तं यदा तत्संचितं सुरैः

యుద్ధరంగంలో లోభి ధనాధ్యక్షునిపై దాడి చేయబడే వరకు అతడు ధనాన్ని ఇవ్వడు—ఆ నిధులు దేవతలే సమకూర్చినవైనా సరే.

Verse 21

न दर्शयति रत्नानि जलराशी रसातलात् । यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं च तम्

జలరాశి అయిన సముద్రం రసాతల గర్భం నుండి రత్నాలను చూపదు; మనం మందర పర్వతాన్ని వేసి దానిని మథనం చేయువరకు.

Verse 22

यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः । एवं भागं बलेः कस्मान्न ददाति जलात्मकः

చంద్రుని నుండి అమృతకలశాల భాగాలను దేవతలు క్రమంగా అనుభవించినట్లే, జలాత్మకుడు (సముద్రం) బలికి అతని భాగాన్ని ఎందుకు ఇవ్వడు?

Verse 23

स्वर्धुनी शीतलो वातः पद्मर्किजल्कवासितः । स्वर्गे वाति शनैर्यद्वत्तथा न बलिमंदिरे

స్వర్గగంగ యొక్క శీతల వాయువు, సూర్యతప్త పద్మకేశరసువాసనతో పరిమళించి, స్వర్గంలో మెల్లగా వీచినట్లు—అటువంటి వాయువు బలిమందిరంలో వీచదు.

Verse 24

इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुंचंति भूतले । बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यांति भूतलात्

ఇంద్రధనుస్సు ఎత్తిన మేఘాలు భూతలంపై జలాన్ని కురిపిస్తాయి; కానీ బలిఖడ్గం తో పైకి తోసివేయబడినవి భూమి నుండి మళ్లీ స్వర్గానికి చేరుతాయి.

Verse 25

अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् । नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम्

మన ఈ ధరణీపీఠంపై యముడు జనులను సంహరిస్తాడు; స్వర్గంలో కాదు, పాతాళంలో కూడా కాదు—అహో, కార్యకారణాల ఈ విచిత్ర నియమాన్ని చూడు!

Verse 26

आयुर्वृत्तिं सुतान्सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् । ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम्

మన ఆయువు, జీవనవృత్తి, సంతానం, సుఖం—ఇవన్నీ చిత్రగుప్తుడు స్వయంగా లలాటంపై వ్రాస్తాడు; దేవతలలో అయితే దానికి సమానమైనది లేదు.

Verse 27

वर्षाशीतातपाः काला वर्तंते भुवि सांप्रतम् । न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमंति हि

ఇప్పుడు భూమిపై వర్షం, చలి, ఎండల కాలాలు ప్రబలంగా ఉన్నాయి; స్వర్గంలో కాదు, పాతాళంలో కూడా కాదు—భయంతో అవి నిజంగా భూమిపైనే తిరుగుతాయి.

Verse 28

एकवीर्योद्भवा यूयं स्वस्रीया देवदानवाः । भूमौ स्थिता वयं कस्माद्देवाः केनोपरिकृताः

మీరు దేవదానవులు ఒకే వీర్యోద్భవులు, సోదరీబంధంతో బంధువులు; మరి మేము భూమిపై ఎందుకు నిలిచాము, దేవులు పైకి ఎవరి చేత స్థాపింపబడ్డారు?

Verse 29

समुद्रे मथ्यमाने तु दैत्येन्द्रो वंचितः सुरैः । एकतः सर्वदेवाश्च बलिश्चैवैकतः स्थितः

సముద్రం మథించబడుతున్నప్పుడు దైత్యేంద్రుడు బలి దేవులచే మోసపోయాడు. ఒక వైపు సమస్త దేవతలు కూడగా, మరో వైపు బలి ఒంటరిగా నిలిచెను.

Verse 30

उत्पन्नेषु च रत्नेषु भाग्यं वै यस्य यादृशम् । गजाश्वकल्पवृक्षाद्याश्चंद्रगोगणदंतिनः

రత్నాలు ఉద్భవించినప్పుడు ఎవరి భాగ్యం ఎంతైతే అంత భాగం వారికి లభించింది—ఏనుగులు, గుర్రాలు, కల్పవృక్షము మొదలైనవి, అలాగే చంద్రగణ, గోగణ, దంతులు వంటి అద్భుత సంపదలు.

Verse 31

गृहीत्वा ह्यमृतं देवैर्वयं पाने नियोजिताः । एतया चूर्णिता यूयं न जानीथातिगर्विताः

దేవులు అమృతాన్ని స్వాధీనం చేసుకొని మమ్మల్ని కేవలం త్రాగుటకే నియమించారు. అతి గర్వితులారా, ఈ (మాయ/మోసం) చేత మీరు నలిగిపోయినదాన్ని మీరు గ్రహించరు.

Verse 32

पीतावशेषं पीयूषं सत्यलोके धृतं सुरैः । अहोतिकुटिला देवाः कस्माच्छेषं न दीयते

త్రాగిన తరువాత మిగిలిన పీయూషాన్ని దేవులు సత్యలోకంలో దాచిపెట్టారు. అహో, దేవులు ఎంత పరమకుటిలులు! మిగతా భాగం మాకు ఎందుకు ఇవ్వరు?

Verse 33

सुरामृतमिति ज्ञात्वा पीयूषाद्वंचिता वयम् । तिलतैलमेवमिष्टं यैर्न दृष्टं घृतं क्वचित्

దీనిని ‘దేవామృతం’ అని భావించి మేము నిజమైన పీయూషం నుండి వంచింపబడ్డాము. ఎప్పుడూ నెయ్యి చూడని వారు నువ్వుల నూనెనే ఇష్టపడినట్లు, మేము కూడా మోహితులమయ్యాము.

Verse 34

विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तु न शक्यते । तथापि कथ्यते तुष्टैर्हृष्टैस्तैर्यदनुष्ठितम्

విష్ణువు యొక్క ఆశ్చర్యకరమైన, కౌశల్యభరిత లీలల సంఖ్యను లెక్కించలేం. అయినా ఆనందంతో ఉల్లాసించిన వారు నిర్వహించిన కార్యం ఇక్కడ వర్ణించబడుతోంది.

Verse 35

गौरांगी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा । सुकेशा चंद्रवदना कर्णासक्तविलोचना

ఆమె గౌరాంగి, సుందరి, సుభ్రూయుత; పుష్టిగా ఎత్తుగా ఉన్న స్తనములు కలది. సుకేశి, చంద్రవదన, చెవుల దాకా సొగసుగా సాగిన చూపు కలది.

Verse 36

वलित्रयांकिता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते । स्थलारविंदचरणा लतेव भुजभूषिता

ఆమె నడుము మూడు సొగసైన మడతలతో గుర్తించబడింది; అంత సన్నగా ఉండి ముష్టిలోనూ పట్టుకోగలిగేది. ఆమె పాదాలు నేలపై వికసించిన కమలాల వంటివి; భుజాలు లతలా అలంకరించబడ్డవి.

Verse 37

सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता । त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाताऽमृतमन्थने

ఆమె సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతమై, అన్ని శుభలక్షణాలతో సమన్వితమై ఉంది. త్రిలోకమోహిని అయిన ఆ దేవి అమృతమథన సమయంలో అవతరించింది.

Verse 38

अमृतादुत्थिता पूर्वं यस्य सा तस्य तद्ध्रुवम् । त्रैलोक्यं वशगं तस्य यस्य सा चारुलोचना

అమృతమునుండి ముందుగా ఎవరి వైపు ఆమె లేచిందో, నిశ్చయంగా ఆమె అతనిదే. ఆ చారులోచనా దేవి ఎవరిదై ఉంటుందో, అతని వశములో త్రిలోకమూ ఉంటుంది.

Verse 39

तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः । विमुच्य मन्थनं सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः

ఆమె మోహంతో దేవులు, దానవులు, రాక్షసులు అందరూ మంతనాన్ని వదలి, ఆమెను పట్టుకోవాలని ఉత్సాహంగా ముందుకు దూసుకొచ్చారు.

Verse 40

एका स्त्री बहवो देवा दानवादैत्यराक्षसाः । विवादः सुमहाञ्जातः कथमत्र भविष्यति

ఒకే స్త్రీ, కానీ దేవులు, దానవులు, దైత్యులు, రాక్షసులు ఎంతోమంది! మహా వివాదం ఏర్పడింది; ఇక్కడ ఇది ఎలా తేలుతుంది?

Verse 41

आगत्य विष्णुना सर्वे भुजे धृत्वा निवारिताः । अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्

అప్పుడు విష్ణువు వచ్చి తన భుజబలంతో అందరినీ ఆపి, “ఓహో, ఈ విషయానికి మీరు పరస్పరం ఎందుకు కలహపడుతున్నారు?” అని అన్నాడు.

Verse 42

अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति । संकेतं प्रथमं कृत्वा विष्णुना चुंबिता पुनः

“అమృతార్థంగా ప్రారంభించిన కార్యం స్త్రీకోసం మళ్లితే నశిస్తుంది.” అని చెప్పి, ముందుగా ఒప్పందం స్థిరపరచి, ఆమెను విష్ణువు మళ్లీ ముద్దాడాడు.

Verse 43

दिव्यरूपधरः स्रग्वी वनमालाविभूषितः । कौस्तुभोद्द्योतिततनुः शंखचक्रगदाधरः

ఆయన దివ్యరూపం ధరించి, స్రగ్విగా వనమాలతో విభూషితుడై ఉన్నాడు. కౌస్తుభమణి కాంతితో దేహం ప్రకాశించి, శంఖచక్రగదలను ధరించాడు.

Verse 44

तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः । उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः

ఆమె చేతిలో శుభమాలనిచ్చి విష్ణువు వారి ముందర నిలిచాడు. ఆపై హరి అందరి భుజాలను పైకెత్తించి ఈ వాక్యాన్ని పలికాడు.

Verse 45

कुर्वंतु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने । विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु

‘మీ అందరూ వలయంగా నిలిచి, తమ తమ ఆసనాల్లో స్థిరంగా ఉండండి. లక్ష్మీదేవి చూసి, తన ఇష్టానుసారం ఎవరిని కోరుతుందో వారికి వరమాల సమర్పించుగాక.’

Verse 46

स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलंपटः । स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा

‘లోభంతో ఈ స్వయంవరాన్ని భంగం చేయదలచినవాడు ఎవడైనా, అతడు అందరూ కలిసి వధించవలసినవాడు—పరస్త్రీపై లాలసపడే వాడిలాగా.’

Verse 47

परदारकृतं पापं स्त्रीवध्या तस्य जायताम् । अन्योऽपि यः करोत्येवमेवमस्तु तदुच्यताम्

‘పరదారాపరాధం వల్ల పుట్టే పాపం, స్త్రీహింసకు దండనార్హుడైన వానిపైనే పడుగాక. మరెవడైనా ఇదే విధంగా చేస్తే, అతనికీ ఇదే నిర్ణయమగుగాక.’

Verse 48

साधारणं हरिं ज्ञात्वा तथेत्युक्त्वा तथा कृतम् । देवदानवदैत्यानां गंधर्वोरगरक्षसाम् । मध्ये योऽभिमतो भर्ता स ते सत्यं भवेदिति

హరిని సమదర్శి నిర్ణేతగా తెలిసికొని అందరూ “తథాస్తు” అని పలికి అలాగే చేశారు. “దేవులు, దానవులు, దైత్యులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసుల మధ్య నీవు భర్తగా కోరినవాడే నిజంగా నీ భర్త కావుగాక.”

Verse 49

तेनासौ मोहिता पूर्वं दृष्टिदानेन कर्षिता । आद्यं संमोहनं स्त्रीणां चक्रे दृष्टिनिरीक्षणम्

అతని ‘దృష్టిదానం’ వల్ల ఆమె ముందే మోహితురాలై ఆకర్షితురాలైంది. స్త్రీలను సంమోహింపజేయుటకు తొలి ఉపాయంగా అతడు కేవలం చూపు-నిరీక్షణ శక్తినే ప్రయోగించాడు.

Verse 50

एवमेवेति तत्कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते । दधाति हृदि यं नारी कामबाणप्रपीडिता

చెవికి చేతిని అడ్డుపెట్టి ‘ఇలానే, ఇలానే’ అంటూ ఏది మెల్లగా చెప్పబడుతుందో, కామబాణాలతో బాధపడిన స్త్రీ ఆ మాటనే హృదయంలో దృఢంగా నిలుపుకుంటుంది.

Verse 51

तमेव वरयेदत्र कश्चिन्नास्त्येव संशयः । संजाते कलहे पूर्वं हरिणा तं निवर्तितुम्

ఇక్కడ ఆమె అతనినే వరించేది—ఇందులో సందేహమే లేదు. కానీ ముందుగా కలహం ఏర్పడినప్పుడు, హరి దానిని ఆపి పరిస్థితిని మళ్లించేందుకు చర్య తీసుకున్నాడు.

Verse 52

यदा गृहीता सर्वैः सा हरिं नैव विमुंचति । त्वमेव भर्ता साऽचष्टे मुंच मां व्रज दूरतः

అందరూ పట్టుకున్నా ఆమె హరిని ఏమాత్రం విడువదు. ఆమె ప్రకటించింది—“నీవే నా భర్త; నన్ను విడిచిపెట్టు, మీరు దూరంగా వెళ్లండి.”

Verse 53

मुक्त्वा दूरं ततो विष्णुः प्रविष्टः सुरमण्डले । तदा सर्वे च मामुक्त्वा यथास्थानं स्वयं गताः

అప్పుడు విష్ణువు తనను తాను విముక్తుడై దూరంగా వెళ్లి దేవసభలో ప్రవేశించాడు. తదనంతరం వారందరూ నన్ను కూడా విడిచిపెట్టి స్వయంగా తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లిపోయారు.

Verse 54

आचष्ट विजया पूर्वं सर्वान्देवान्यथाक्रमम् । सा च निरीक्षते पश्चात्तं विचार्य विमुञ्चति

విజయా ముందుగా క్రమంగా దేవులందరినీ చూపించింది. తరువాత ఆమె అతనిని చూసి, ఆలోచించి, అతనిని విడిచిపెట్టింది.

Verse 55

उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः । नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः

శివుడు ఉదాసీనుడు, శాంతుడు, గౌరీకాంతుడు, త్రినేత్రుడు. ఆయన ఎప్పుడూ మరెవ్వరినీ చూడడు; ధ్యానంలో లీనమైన త్రినేత్రుడు అంతర్ముఖుడై ఉంటాడు.

Verse 56

पितामहोयमित्युक्तं यदा सख्या तदा तया । नमस्कृत्य गतं दूरे कृत्वा मौनं न पश्यति

సఖి ‘ఇయన పితామహుడు (బ్రహ్మ)’ అని చెప్పినప్పుడు ఆమె నమస్కరించింది. ఆయన దూరంగా వెళ్లిన తరువాత ఆమె మౌనం పాటించి తిరిగి చూడలేదు.

Verse 57

आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम् । वाति वातो गता दूरे वरुणो मे पिता यतः

‘ఆదిత్యుడిని, పద్మకుడిని, అగ్నిస్వరూపుడైన దహనుడిని విడిచిపెట్టు. వాయువు వీచి దూరంగా వెళ్లిపోయాడు—ఎందుకంటే వరుణుడు నా తండ్రి.’

Verse 58

पौलोमीवदनासक्तो देवेन्द्रो मे न रोचते

పౌలోమీ ముఖమునకు ఆసక్తచిత్తుడైన దేవేంద్రుడు నాకు రుచించడు।

Verse 59

वधबंधकृतच्छेदभेददण्डविकर्ष णम् । कुर्वन्न कुरुते सौम्यं रूपं वैवस्वतो यमः

హే సౌమ్యా! వధ, బంధన, ఛేదన, భేదన, దండన, లాగివేయుట వంటి కార్యాలు చేయుచున్నప్పటికీ వైవస్వత యముడు సౌమ్యరూపం ధరించడు।

Verse 60

देवदानवगंधर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्

దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, దైత్యులు, పన్నగులు (నాగులు), రాక్షసులను—

Verse 61

दृष्ट्वात्युग्रांस्ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषो त्तमः । कर्णांतलोचनभ्रांतवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्

అత్యంత ఉగ్రులైన వారిని చూచి ఆ పురుషోత్తముడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోతాడు; వారు ఆయనను చూడగానే వారి ముఖాలు వికృతమై, కళ్లులు చెవుల అంచుల వరకు తిరుగుతాయి.

Verse 62

सौभाग्यातिशयाक्रांतं रम्यं काममनोहरम् । संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणांकितम्

ఆయన అపార సౌభాగ్యంతో నిండినవాడు—రమ్యుడు, మనోహరుడు; రోమాంచంతో పులకితమై, స్వేదజలబిందువులతో గుర్తింపబడినవాడు.

Verse 63

देवदानवदैत्येन्द्रक्रोधदृष्टिनिरीक्षितम् । रम्यं रामा वरं चक्रे ददौ मालां ततः स्वयम्

దేవ, దానవ, దైత్యేంద్రుల క్రోధదృష్టులు అతనిపై నిలిచినప్పటికీ, మనోహరమైన రామా అతనినే వరుడిగా ఎంచుకొని, అనంతరం స్వయంగా అతని మెడలో మాల వేసింది।

Verse 64

दैत्याः परस्परं प्रोचुः प्रेक्ष्य तत्सुरचेष्टितम् । विभागं पश्य देवानां स्वर्गे सर्वे स्वयं गताः

దేవుల ఆ కార్యాన్ని చూసి దైత్యులు పరస్పరం అన్నారు— ‘దేవుల విభాగం చూడండి; అందరూ తామే స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు!’

Verse 65

पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले । देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः

‘మీరు పాతాళపు లోతుల్లో ఉన్నవారు; మానవులు భూమి మీద. దేవులు త్రిభువనంలో సంచరించుగాక— కాని మేము స్వర్గగాములు కాము।’

Verse 66

मानवाः क्षत्रिया राज्यं कुर्वंतु पृथिवीतले । पातालं तु परित्यज्य धात्री यदि तु रक्ष्यते

‘మానవ క్షత్రియులు భూమిపై రాజ్యం చేయుగాక. కానీ పాతాళాన్ని విడిచి ధాత్రిని రక్షించవలసి వస్తే, అయితే—’

Verse 67

दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैस्तन्न शोभनम् । अथ किं बहुनोक्तेन राजा त्रिभुवने बलिः

‘కొంతమంది దైత్య, దానవ, రాక్షసుల చేత ధాత్రి రక్షణ శోభించదు. మరెందుకు ఎక్కువ మాటలు? త్రిభువనంలో రాజు బలియే.’

Verse 68

संविभज्याथ रत्नानि समं राज्यं विधीयताम् । यावदेवं प्रगल्भंते तावत्पश्यंति नारदम्

అప్పుడు వారు—“రత్నాలను సముచితంగా పంచి, రాజ్యాన్ని కూడా సమంగా ఏర్పాటు చేయాలి” అని ధైర్యంగా పలుకుతుండగా, అంతలోనే నారదుని దర్శించారు।

Verse 69

गगनात्समुपायांतं द्वितीयमिव भास्करम् । ब्रह्मदंडकरासक्तयुद्धपुस्तकधारिणम्

ఆకాశం నుండి దిగివచ్చిన ఆయన రెండవ సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు—చేతిలో బ్రహ్మదండం, ధర్మరక్షణ యుద్ధానికి సిద్ధంగా, జ్ఞానగ్రంథాన్ని ధరించినవాడు।

Verse 70

कृष्णाजिनधरं शांतं छत्रवीणाकमण्डलून् । मौंजीगुणत्रयासक्तग्रंथिप्रवरमेखलम्

ఆయన శాంతస్వరూపుడు, కృష్ణాజినం ధరించినవాడు; ఛత్రం, వీణ, కమండలువును మోసేవాడు; నడుమున ముంజగడ్డి తంతువుల త్రిగుణ గుచ్చుతో గట్టిగా ముడివేసిన ఉత్తమ మేఖల ధరించాడు।

Verse 71

ब्रह्मरूपधरं शांतं दिव्यरुद्राक्षभूषितम् । गत कल्पकृतग्रंथिसूत्रमालावलंबितम्

ఆయన బ్రహ్మస్వరూపాన్ని ధరించి శాంతంగా, దివ్య రుద్రాక్షలతో అలంకృతుడై; పూర్వకల్పాలలోనే కట్టబడిన ముడులు గల పవిత్ర సూత్రమాలలను ధరించి ప్రకాశించాడు।

Verse 72

विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः । संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्

విరంచి (బ్రహ్మ) మరియు హర (శివ) మధ్య జన్మగర్వం, అహంకారంతో ఉబ్బిన ఆ వివాదాన్ని—ఈ రోజు కోపంతో మళ్లీ ఎవరు రేపుతున్నారు? ఎవరి మనస్సు అంతా చింతలోనే లీనమై ఉంది?

Verse 73

आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुपस्थिताः । प्रभो प्रसादः क्रियतामागंतव्यं गृहे मम

నారదుడు వచ్చినట్లు చూచి వారు ఆశ్చర్యంతో లేచి నిలబడి అన్నారు—“ప్రభూ, ప్రసన్నుడవండి; దయచేసి నా ఇంటికి రండి.”

Verse 74

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वं गृहागतः । इत्युक्तो बलिना विप्रो विवेशासुरमंदिरे । आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः

“నేను ధన్యుణ్ని, నేను కృతపుణ్యుణ్ని; ఎందుకంటే మీరు నా ఇంటికి వచ్చారు”—అని బలి చెప్పగా, ఆ బ్రాహ్మణుడు అసురమందిరంలో ప్రవేశించాడు. అతనికి ఆసనం, పాద్యము, అర్ఘ్యము ఇచ్చి ఆ ద్విజుని యథావిధిగా పూజించారు.

Verse 75

प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः । शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः

అందరూ దైత్యదానవులు కలిసి లోపలికి ప్రవేశించి కూర్చున్నారు. అప్పుడు శుక్రాచార్యునితో కూడిన దైత్యరాజు బలి నారదునితో మాట్లాడాడు.

Verse 76

इदं राज्यमिमे दारा इमे पुत्रा अहं बलिः । ब्रूहि येनात्र ते कार्यं दानं मे प्रथमं व्रतम्

“ఇది నా రాజ్యం, వీరు నా భార్యలు, వీరు నా కుమారులు—నేను బలిని. ఇక్కడ మీకు ఏ కార్యం కావాలో చెప్పండి; దానం నా ప్రధాన వ్రతం.”

Verse 77

नारद उवाच । भक्त्या तुष्यंति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः । न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचंति तेऽधमाः

నారదుడు అన్నాడు—“భక్తితో తృప్తి చెందే బ్రాహ్మణులే భూమిదేవతలు. కానీ సామర్థ్యానుసారం పూజింపబడి కూడా మళ్లీ అడిగేవారు అధములు.”

Verse 78

त्वयाऽहं पूजितो हृष्टो न वित्तैर्मे प्रयोजनम् । हृष्टोऽहं तव राज्येन यज्ञैर्दानैर्व्रतैस्तथा

నీవు నన్ను యథావిధిగా పూజించావు; నేను ప్రసన్నుడను, నాకు ధనం అవసరం లేదు. నీ ధర్మయుక్త రాజ్యమునందు, యజ్ఞాలు, దానాలు, వ్రతాలలో నేను పరమానందం పొందుతున్నాను।

Verse 79

देवैः कृतं विप्रियं ते किंचित्पश्याम्यहं बले । त्वया संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति

ఓ బలి, దేవతలు నీకు ఏదో అప్రీతికరమైనది చేసినట్లు నేను చూస్తున్నాను. నీవు యథావిధిగా పూజించినా దేవరాజ ఇంద్రుడు తృప్తి చెందడం లేదు।

Verse 80

न क्षमंति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले । स्वर्गे मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे

భూమిపై నీ రాజ్యాన్ని సమస్త దేవతలు సహించలేరు. దేవతల నీపై ఉన్న వైరం వల్ల స్వర్గంలో కూడా నాకు దహించే ఆందోళన కలిగింది।

Verse 81

संनह्य प्रथमं याति यः सैन्यं शत्रुभूमिषु । स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते

ఏ క్షత్రియుడు ముందుగా ఆయుధసన్నద్ధుడై శత్రుభూమిలోకి తన సైన్యాన్ని నడిపిస్తాడో, అతడే విజయాన్ని పొందుతాడు; అతని రాజ్యం కూడా విస్తరిస్తుంది।

Verse 82

उच्छेदस्तव राज्यस्य भविष्यति श्रुतं मया । एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तच्छीघ्रं तु विधीयताम्

నీ రాజ్యానికి వినాశనం సంభవించబోతుందని నేను విన్నాను. ఇది తెలిసి, యథోచితమైన ఏర్పాటును ఆలస్యం లేకుండా వెంటనే చేయించు।

Verse 83

बलिरुवाच । यैर्गुणैः कुरुते राज्यं राजा तान्वद मे विभो । दानं पात्रे प्रदातव्यं मया त्वमपि तं वद

బలి అన్నాడు—హే విభో! ఏ గుణాల వల్ల రాజు రాజ్యాన్ని సక్రమంగా పాలిస్తాడో నాకు చెప్పండి. అలాగే దానం ఏ పాత్రునికి ఇవ్వాలో అది కూడా మీరు చెప్పండి.

Verse 84

नारद उवाच । षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं करोति च । स राज्यफलमाप्नोति शृणु तत्कथयाम्यहम्

నారదుడు అన్నాడు—ఇరవై ఆరు గుణాలతో యుక్తుడైన రాజే రాజ్యాన్ని సక్రమంగా నిర్వహిస్తాడు. అతడు ధర్మబద్ధ పాలన ఫలాన్ని పొందుతాడు; విను, ఆ గుణాలను నేను చెబుతున్నాను.

Verse 85

चरेद्धर्मानकटुको मुंचेत्स्नेहमनास्तिके । अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः

అతడు కఠినత లేకుండా ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; నాస్తికునిపై మమకారాన్ని విడిచిపెట్టాలి. క్రూరత లేకుండా ధనార్జన చేయాలి, అహంకారం లేకుండా న్యాయమైన భోగాలను అనుభవించాలి.

Verse 86

प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः । दाता चाऽयामवर्जः स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः

అతడు మధురంగా మాట్లాడాలి, కృపణుడు కాకూడదు. వీరుడై ఉండాలి, కానీ గొప్పలు చెప్పకూడదు. దాతగా ఉండాలి, శ్రమను తప్పించుకోకూడదు; ధైర్యంగా ఉండాలి, కానీ క్రూరుడిగా కాకూడదు.

Verse 87

संदधीत न चानार्यान्विगृह्णीयान्न बंधुभिः । नानाप्तैश्चारयेच्चारान्कुर्यात्कार्यमपीडयन्

అతడు సంధి చేయాలి, కానీ అనార్యులతో కాదు; తన బంధువులతో కలహించకూడదు. విశ్వసనీయుల ద్వారా గూఢచారులను నియమించి, ఎవరికీ బాధ కలగకుండా కార్యాలను సాధించాలి.

Verse 88

अर्थान्ब्रूयान्न चापत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः । आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत्

ధనమూ నీతీ విషయాలు చెప్పవచ్చు, కాని ఆపదకాలంలో కాదు; గుణాలను చెప్పాలి, కాని తన గుణాలను కాదు. సజ్జనుల నుండి ఏదీ తీసుకోకూడదు; దుష్టుని శరణు ఎప్పుడూ ఆశ్రయించకూడదు.

Verse 89

नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मंत्रं प्रकाशयेत् । विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु

సరిగా పరిశీలించకుండా శిక్ష విధించకూడదు; గోప్యమైన మంత్రణను వెల్లడించకూడదు. లోభులకు పనులు అప్పగించకూడదు; అపకారం చేసినవారిని నమ్మకూడదు.

Verse 90

आप्तैः सुगुप्तदारः स्याद्रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः । स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुंजीत नाऽहितम्

రాజు విశ్వాసపాత్రుల చేత తన గృహాన్ని బాగా రక్షించుకోవాలి; కరుణతో ఇతరులను కూడా కాపాడాలి. అతిగా భోగాసక్తి చెందకూడదు; శుద్ధమైన, హితమైన ఆహారం తినాలి; హానికరమైనది కాదు.

Verse 91

अस्तेयः पूजयेन्मान्यान्गुरुं सेवेदमायया । अर्च्यो देवो न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम्

అతడు దొంగతనం లేనివాడై ఉండాలి; గౌరవనీయులను పూజించాలి, గురువును మాయలేక సేవించాలి. దంభంతో దేవారాధన చేయకూడదు; నిందనీయం కాని శ్రీ-సంపదను కోరాలి.

Verse 92

सेवेत प्रणयं कृत्वा दक्षः स्यादथ कालवित् । सांत्ववाक्यं सदा वाच्यमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत्

స్నేహాన్ని స్థాపించి వ్యవహరించాలి; నైపుణ్యవంతుడై కాలజ్ఞానం కలిగి ఉండాలి. ఎల్లప్పుడూ సాంత్వన వాక్యాలు పలకాలి, అనుగ్రహించాలి, కఠినంగా దూషించకూడదు.

Verse 93

प्रहरेन्न च विप्राय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् । क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु

బ్రాహ్మణునిపై ఎప్పుడూ దాడి చేయకూడదు; శత్రువులను జయించిన తరువాత వారు మళ్లీ లేచేలా మిగల్చకూడదు. కారణం లేకుండా కోపించకూడదు; అపకారం చేసేవారిపట్ల అతిమృదువుగా కూడా ఉండకూడదు।

Verse 94

एवं राज्ये चिरं स्थेयं यदि श्रेय इहेच्छसि । तपःस्वाध्यायदानानि तीर्थयात्राऽश्रमाणि च

ఈ జన్మలోనే శ్రేయస్సు కోరితే, ఈ విధంగా రాజ్యంలో దీర్ఘకాలం స్థిరంగా ఉండాలి. తపస్సు, స్వాధ్యాయం, దానాలు చేయాలి; అలాగే తీర్థయాత్రలు, ఆశ్రమ సందర్శనలూ చేయాలి।

Verse 95

योगेनात्मप्रबोधस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । त्वया संसारवैराग्यं कर्त्तव्यं विप्रपूजनम्

యోగం ద్వారా వారు ఆత్మప్రబోధంలోని పదహారవ భాగానికీ చేరరు. కాబట్టి నీవు సంసారంపై వైరాగ్యాన్ని పెంపొందించి, బ్రాహ్మణుల పూజా-సత్కారాలు చేయాలి।

Verse 96

यष्टव्यं विविधैर्यज्ञैर्ध्येयो नारायणो हरिः । प्रसंगेन समायातो यास्ये रैवतके गिरौ

వివిధ యజ్ఞాలు నిర్వహించాలి; నారాయణ హరిని ధ్యానించాలి. శుభసందర్భంగా ఇక్కడికి వచ్చాను; ఇప్పుడు రైవతక పర్వతానికి వెళ్తాను।

Verse 97

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्नदी त्रैलोक्यपावनी । तत्रास्ते च शिवावृक्षो बहुपुष्पफलान्वितः । तत्र गत्वा करिष्यामि व्रतं तद्विष्णुवल्लभम्

అక్కడ భగవాన్ విష్ణువు నివసిస్తాడు; త్రిలోకాలను పవిత్రం చేసే నదీ అక్కడే ఉంది. అక్కడ పుష్పఫలాలతో సమృద్ధిగా ఉన్న శివా వృక్షమూ ఉంది. అక్కడికి వెళ్లి విష్ణువుకు ప్రియమైన ఆ వ్రతాన్ని నేను ఆచరిస్తాను।

Verse 98

बलिरुवाच । कोऽयं रैवतकोनाम व्रतं किं विष्णुवल्लभम् । शिवावृक्षास्तु के प्रोक्तास्तत्कथं कथयस्व मे

బలి అన్నాడు— ‘రైవతక’ అనే ఈ స్థలం ఏమిటి? విష్ణువుకు ప్రియమైన వ్రతం ఏది? ‘శివవృక్షాలు’ అని ఏ చెట్లను అంటారు? ఇవన్నీ నాకు యథార్థంగా చెప్పండి।

Verse 99

नारद उवाच । पुरा युगादौ दैत्येन्द्र सपक्षाः पर्वताः कृताः । संचिंत्य ब्रह्मणा पश्चादचलास्ते कृताः पुनः

నారదుడు అన్నాడు— ఓ దైత్యేంద్రా! పూర్వం యుగారంభంలో పర్వతాలు రెక్కలతో సృష్టించబడ్డాయి. తరువాత బ్రహ్మదేవుడు ఆలోచించి, అవే పర్వతాలను మళ్లీ రెక్కలులేని అచలాలుగా చేశాడు।

Verse 100

उत्पतंति महाकाया निपतंति यदृच्छया । मेरुमंदरकैलासा वचसा संस्थिताः स्थिराः

ఆ మహాకాయ పర్వతాలు ఎగిరి పైకి లేచి, యథేచ్ఛగా కింద పడేవి. కానీ మేరు, మందర, కైలాసాలు దివ్య ఆజ్ఞవల్ల స్థిరంగా, దృఢంగా నిలిపబడ్డాయి।

Verse 101

वारिता न स्थिता ये तु त इंद्रेण स्थिरीकृताः । मेरोर्दक्षिण शृंगे तु कुमुदेति स पर्वतः

ఆపినప్పటికీ స్థిరంగా నిలవని పర్వతాలను ఇంద్రుడు స్థిరపరిచాడు. మేరువు దక్షిణ శిఖరంపై ‘కుముద’ అనే ఆ పర్వతం ఉంది।

Verse 102

दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः । तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता

అది దివ్యమైనది, రెక్కలతో కూడిన స్వర్ణమయమైనది, దివ్య వృక్షాలతో ఆవరించబడి ఉంది. దాని మీద విష్ణువు నిర్మించిన ‘వైష్ణవీ’ అనే దివ్య పురి ఉంది।

Verse 103

तस्या मध्ये गृहं दिव्यं यस्मिल्लंक्ष्मीः सदा स्थिता । मेरोः शृंगे पुरी रम्या गृहं तत्र मनोरमम्

ఆ నగరమధ్యంలో ఒక దివ్య గృహము ఉంది; అందులో శ్రీలక్ష్మీ నిత్యము నివసించుచున్నది. మేరుశిఖరమున రమ్యమైన పురి ఉంది; అక్కడ అత్యంత మనోహర నివాసము విరాజిల్లుచున్నది.

Verse 104

तत्रास्ते स भवो देवो भवानी यत्र संस्थिता । सभा माहेश्वरी रम्या सौवर्णी रत्नमंडिता

అక్కడే భవదేవుడు (శివుడు) నివసించుచున్నాడు; అక్కడ భవానీ స్థాపితమై ఉంది. అక్కడ రమ్యమైన మాహేశ్వరీ సభ ఉంది—సువర్ణమయమై రత్నాలతో అలంకృతమై ఉంది.

Verse 105

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्देवैर्ब्रह्मादिभिर्वृतः । तस्यां विष्णुः सदा याति देवं द्रष्टुं महेश्वरम्

అక్కడ భగవాన్ విష్ణువు కూడా బ్రహ్మాది దేవులతో పరివృతుడై నివసించుచున్నాడు. ఆ స్థలమున విష్ణువు నిత్యము మహేశ్వర దేవుడు (శివుడు) దర్శనార్థం వెళ్తాడు.

Verse 106

सौवर्णैः कुमुदैर्यस्मादसौ सर्वत्र मंडितः । कुमुदेति कृतं नाम देवैस्तत्र समागतैः

అది సర్వత్ర సువర్ణ కుముద పుష్పాలతో అలంకృతమై ఉన్నందున, అక్కడ సమాగతమైన దేవతలు దానికి ‘కుముదా’ అనే నామము పెట్టిరి.

Verse 107

एकदा भगवान्रुद्रो गिरौ तस्मिन्समागतः । द्रष्टुं तच्छिखरे रम्ये तां पुरीं विष्णुपालिताम्

ఒకసారి భగవాన్ రుద్రుడు ఆ పర్వతమునకు వచ్చెను; దాని రమ్య శిఖరమున విష్ణువు పరిరక్షించిన ఆ పురిని దర్శించుటకు.

Verse 108

गृहागतं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः । लक्ष्म्या संपूजिता गौरी हर्षिता तत्र संस्थिता

తన గృహానికి వచ్చిన హరుడు (శివుడు)ను చూచి హరి (విష్ణువు) ఆయనను పూజించాడు. లక్ష్మీ దేవి విధివిధానంగా గౌరీ (పార్వతి)ని సత్కరించగా, ఆమె ఆనందించి అక్కడే నిలిచింది.

Verse 109

एकासनोपविष्टौ तौ मंत्रयंतौ परस्परम् । हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः

ఆ ఇద్దరూ ఒకే ఆసనంపై కూర్చొని పరస్పరం మంత్రణ చేశారు. హరుడు (శివుడు) ద్వారా కారణాన్ని తెలుసుకొని హరి (విష్ణువు) ఆ సమస్త విషయాన్ని హరునికి వివరించాడు.

Verse 110

त्वयेयं नगरी कार्या मंदरे पर्वतोत्तमे । प्रष्टव्यः कारणं नाहमवश्यं तद्भविष्यति

“హే పర్వతోత్తమ మందరా! ఈ నగరాన్ని నీవే స్థాపించవలెను. కారణం గురించి నన్ను ప్రశ్నించకు—నిశ్చయంగా అది జరుగుతుంది.”

Verse 111

हर एव विजानाति कारणं कतमोऽपि न । एवं तथेति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः

“కారణాన్ని హరుడు (శివుడు) ఒక్కడే తెలుసును; మరెవ్వరూ కాదు।” అని చెప్పి—“అలానే కావాలి” అని వారు ఇద్దరూ అక్కడే నిలిచారు; ఆ పర్వతమూ స్థిరంగా నిలిచింది.

Verse 112

तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ

రుద్రుడు సహితంగా వచ్చినట్లు చూసి కుముదుడు స్వయంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతడు అన్నాడు, “నేను ధన్యుడను, కృతపుణ్యుడను; ఎందుకంటే మీరు ఇద్దరూ నా ఇంటికి వచ్చారు.”

Verse 113

द्वाभ्यामुक्तो गिरिवरो ददाव किं वरं तव । इत्युक्तः पर्वतस्ताभ्यां वरं वव्रे स मूढधीः

ఆ ఇద్దరి మాటలకు స్పందించిన శ్రేష్ఠ పర్వతుడు— “మీకు ఏ వరం ఇవ్వాలి?” అన్నాడు. వారి మాటలతో, మోహబుద్ధిగల ఆ పర్వతుడు ఒక వరాన్ని కోరుకున్నాడు.

Verse 114

भविष्यत्कार्यहेतुत्वाद्भविष्यति न तद्वृथा । यत्राहं तत्र वस्तव्यं भवद्भ्यामस्तु मे वरः

ఇది భవిష్యత్ కార్యానికి కారణం గనుక వ్యర్థం కాదు. నేను ఎక్కడ ఉంటానో అక్కడే మీరు ఇద్దరూ నివసించాలి— ఇదే నా వరం.

Verse 116

मत्सन्निधौ समागत्य स्थातव्यं ब्रह्मवासरम् । तथेत्युक्त्वा सपत्नीकौ गतौ हरिहरावुभौ

నా సన్నిధికి వచ్చి బ్రహ్మదేవుని ఒక దినమంతా నిలిచి ఉండాలి. “తథాస్తు” అని చెప్పి, భార్యలతో కూడిన హరి-హరులు ఇద్దరూ వెళ్లిపోయారు.

Verse 117

ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः । तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः

ఋతవాక్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన మహాభాగ్యశాలి ఋషి ఒకరు ఉన్నాడు. ఆ మహాత్ముడికి కుమారుడు లేకపోయినా, రేవతి నక్షత్రాంతంలో ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 118

स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । तथोपनयनाद्याश्च स चाशीलोऽभवन्नृप

అతడు విధివిధానంగా జాతకర్మ మొదలైన సంస్కారాలను, అలాగే ఉపనయనం మొదలైన కర్మలను కూడా నిర్వహించాడు. అయినా, ఓ రాజా, ఆ బాలుడు దురాచారుడయ్యాడు.

Verse 119

यतः प्रभृति जातोऽसौ ततः प्रभृत्यसावृषिः । दीर्घरोगपरामर्शमवापातीव दुर्द्धरम्

ఆ బాలుడు జన్మించిన నాటి నుంచే, ఆ ఋషి దీర్ఘరోగపు దుర్భర స్పర్శతో బాధపడినవాడివలె అయ్యాడు।

Verse 120

माता चास्य परामार्तिं कुष्ठरोगाभिपीडिता । जगाम चिन्तां स ऋषिः किमेतदिति दुःखितः

అతని తల్లీ కుష్ఠరోగంతో తీవ్రంగా బాధపడుతూ ఘోర వేదనలో పడింది. అది చూసి ఋషి దుఃఖించి—“ఇది ఏమిటి?” అని చింతించాడు।

Verse 121

मूर्खस्तु मंदधीः पुत्रो दुःखं जनयते पितुः । अमार्गगो विशेषेण दुःखाद्दुःखतरं हि तत्

మూర్ఖుడూ మందబుద్ధియైన కుమారుడు తండ్రికి దుఃఖం కలిగిస్తాడు; అతడు అధర్మమార్గంలో నడిచితే ఆ దుఃఖం మరింత ఘోరమవుతుంది।

Verse 122

अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता । सुहृदां नोपकाराय पितॄणां नापि तृप्तये

మనుష్యుల శ్రేయస్సుకు కుపుత్రుడుండటంకన్నా సంతానం లేకపోవడమే మేలు; ఎందుకంటే అతడు స్నేహితులకు ఉపకారం చేయడు, పితృదేవతలకు తృప్తి కలిగించడు।

Verse 123

सुपुत्रो हृदयेऽभ्येति मातापित्रोर्दिनेदिने । पित्रोर्दुःखाय धिग्जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः

సుపుత్రుడు రోజురోజుకూ తల్లిదండ్రుల హృదయంలో మరింతగా నిలుస్తాడు; కానీ దుష్కర్మి వారి దుఃఖకారణమైతే, అతని జన్మకు ధిక్కారం।

Verse 124

धन्यास्ते तनया ये स्युः सवर्लोकाभिसंमताः । परोपकारिणः शांताः साधुकर्मण्यनुव्रताः

సర్వలోకములచే సమ్మతులైన కుమారులు ధన్యులు—పరోపకారులు, శాంతస్వభావులు, సత్కర్మములందు నిత్యానువ్రతులు।

Verse 125

अनिर्वृतं निरानंदं दुःखशोकपरिप्लुतम् । नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः

ఆనందరహితం, శాంతిరహితం, దుఃఖశోకములతో మునిగినది—కుపుత్రత్వం జీవుని స్వర్గానికి కాదు, నరకానికే నడిపిస్తుంది।

Verse 126

करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् । अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल

కుపుత్రుడు సుహృదులకు దైన్యాన్ని కలిగించి, శత్రువులకు ముదాన్ని ఇస్తాడు; తల్లిదండ్రులను కాలానికి ముందే వృద్ధుల్ని చేస్తాడు।

Verse 127

नारद उवाच । एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः । दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत

నారదుడు పలికెను—అత్యంత దుష్టుడైన కుమారుని చేష్టలచే అంతరంగమున దగ్ధమైన ఆ ముని వృద్ధ గర్గుని ప్రశ్నించెను।

Verse 128

ऋतवागुवाच । सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया । समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः

ఋతవాక్ పలికెను—పూర్వము సువ్రతంతో నేను విధిపూర్వకంగా వేదములను అధ్యయనం చేసితిని. విద్యను సమాప్తి చేసి, తరువాత విధివిధానంగా భార్యను స్వీకరించి గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించితిని।

Verse 129

सदारेण हि याः कार्याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः । ताः कृताश्च विधानेन कामं समनुरुध्य च

భార్యతో కూడి చేయవలసిన శ్రౌత, స్మార్తాది కర్మలను నేను విధివిధానంగా నిర్వహించాను; అలాగే ధర్మార్థకామముల న్యాయమైన లక్ష్యాలను కూడా అనుసరించాను।

Verse 130

पुत्रार्थं जनितश्चायं पुंनाम्नो विच्युतौ मुने । सोऽयं किमात्मदोषेण मातुर्दोषेण किं मम । अस्मद्दुःखावहो जातो दौःशील्याद्वद कोविद

ఓ మునీ! పుత్రప్రాప్తి కోసం, అలాగే ‘పుం-నామ’ నరకం నుండి విముక్తి కోసం ఈ శిశువు జన్మించాడు. అయితే నా ఏ దోషం వల్ల, లేదా అతని తల్లి ఏ దోషం వల్ల, ఇతడు మా ఇంటికి దుఃఖకారకుడయ్యాడు? ఓ జ్ఞానీ, ఈ దురాచారం ఎక్కడి నుండి వచ్చింది చెప్పండి।

Verse 131

गर्ग उवाच । रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव । तेन दुःखाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत

గర్గుడు అన్నాడు—ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నీ కుమారుడు రేవతీ అంత్యసంధిలో జన్మించాడు. అందువల్ల అశుభకాలంలో పుట్టిన కారణంగా అతడు నీకు దుఃఖకారణమయ్యాడు।

Verse 132

तवापचारो नैवास्य मातुर्नापि कुलस्य च । अन्यद्दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यंत उपागतम्

ఇందులో నీ అపచారం లేదు, తల్లిదీ కాదు, వంశానిదీ కాదు. ఈ దురాచారానికి కారణం రేవతీ అంత్యసంధి (కాల) నుంచే వచ్చినది।

Verse 133

रेवती अश्विनोर्मध्यमाश्लेषामघयोस्तथा । ज्येष्ठामूलर्क्षयोः प्रोक्तं गंडांतं तु भयावहम्

రేవతీ చివర మరియు అశ్వినీ ఆరంభం మధ్య, అలాగే ఆశ్లేషా–మఘా మధ్య, జ్యేష్ఠా–మూల మధ్య ఉన్న సంధిని భయంకరమైన ‘గండాంతం’ అని చెప్పారు।

Verse 134

गंडत्रये तु ये जाता नरनारीतुरंगमाः । तिष्ठंति न चिरं गेहे तिष्ठन्तोऽपि भयंकराः । एवमुक्तोऽथ गर्गेण चुक्रोधातीव कोपनः

ఆ మూడు గండాంత సంధికాలాల్లో పుట్టిన పురుషులు, స్త్రీలు, అశ్వములు ఇంటిలో ఎక్కువకాలం నిలువరు; నిలిచినా భయకరములగుదురు. గర్గుడు ఇలా పలికిన వెంటనే ఆ కోపిష్ఠుడు అత్యంతంగా క్రోధించాడు.

Verse 135

ऋतवागुवाच । यस्मान्ममैक पुत्रस्य रेवत्यन्ते समुद्भवः

ఋతవాగు అన్నాడు— నా ఏకైక కుమారుడు రేవతీ అంత్యసంధిలో జన్మించినందున…

Verse 136

रेवती किं न जानाति मां विप्रः शापयिष्यति । जाज्वल्यमाना गगनात्तस्मात्पततु रेवती

రేవతీకి తెలియదా— ఒక బ్రాహ్మణుడు నన్ను శపిస్తాడని? అందుచేత రేవతీ జ్వలిస్తూ ఆకాశం నుండి పడిపోవుగాక!

Verse 137

नारद उवाच । तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः

నారదుడు అన్నాడు— ఆ మాటలు అలా పలికిన వెంటనే రేవతీ నక్షత్రం నిజంగా పడిపోయింది; సమస్త లోకాలు చూస్తుండగా వారి మనస్సులు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాయి.

Verse 138

ईश्वरेच्छाप्रभावेन पतिता गिरिमूर्द्धनि । रेवत्यृक्षं निपतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः

ఈశ్వరేచ్ఛా ప్రభావంతో అది పర్వత శిఖరంపై పడింది; కుముద పర్వతంపై చుట్టూరా రేవతీ నక్షత్రం దిగివచ్చి పడిపోయింది.

Verse 139

सुराष्ट्रदेशे स प्राप्तः पतितो भूतले शुभे । हिमाचलस्य पुत्रो य उज्जयंतो गिरिर्महान्

అది సురాష్ట్రదేశానికి చేరి శుభ భూతలంపై పడింది—హిమాచలుని కుమారుడని ప్రసిద్ధమైన మహా ఉజ్జయంతగిరి అదే.

Verse 140

कुमुदेन समं मैत्री कृता पूर्वं परस्परम् । यत्र त्वं स्थास्यसे स्थाता तत्राहमपि निश्चितम्

పూర్వం కుముదునితో నా పరస్పర మైత్రి స్థాపించబడింది. నీవు స్థిరుడవై ఎక్కడ నిలిచివుంటావో, అక్కడనే నేనూ నిశ్చయంగా ఉంటాను.

Verse 141

इति कृत्वा गृहीत्वाथ गंगावारि सयामुनम् । सारस्वतं तथा पुण्यं सिंचितुं तं समागतः

అలా చేసి అతడు గంగా-యమునల జలాన్ని, అలాగే పుణ్యమైన సరస్వతీ జలాన్ని కూడా తీసుకొని, ఆ పవిత్ర జలంతో అతనికి సింఛనాభిషేకం చేయుటకు అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 142

आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् । कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्

ఆహ్వానిత జలప్రళయం శాంతించేవరకు ఆ ఇద్దరూ అక్కడ పరస్పరం కలిసి నిలిచారు. ఆ అవతరణ వల్ల కుముదగిరి ‘రైవతక’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 143

अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीपते । कुमुदाद्रिश्च सौवर्णो रेवतीच्यवनात्पुनः

హే భూపతీ! కుముదగిరి సమస్త భూమిలో అత్యంత రమణీయమైనది; మరల రేవతీ అవతరణ వల్ల అది స్వర్ణకాంతితో ప్రకాశించింది.

Verse 144

पंकजाभः स बाह्येन जातो वर्णेन भूपते । मेरुवर्णः स मध्ये तु सौवर्णः पर्वतोत्तमः

హే భూపతే! ఆ పర్వతోత్తముడు బయటనుండి పద్మసదృశ వర్ణాన్ని ధరించాడు; మధ్యలో మాత్రం మేరువర్ణమైన స్వర్ణప్రభతో ప్రకాశించాడు।

Verse 145

ततः सञ्जनयामास कन्यां रैवतको गिरिः । रेवतीकांति संभूतां रेवतीसदृशाननाम्

అనంతరం రైవతక గిరి ఒక కన్యను సృష్టించాడు—రేవతీ కాంతి నుండి జన్మించినదీ, ముఖంలో రేవతీకి సమానమైనదీ।

Verse 146

प्रमुचो नाम राजर्षिस्तेन दृष्टा वरांगना । पितृवद्रेवतीनाम कृतं तस्या नृपोत्तम

ప్రముచ అనే రాజర్షి ఆ వరాంగనను దర్శించాడు; హే నృపోత్తమా! తండ్రివలె ఆమెకు ‘రేవతీ’ అని నామకరణం చేశాడు।

Verse 147

रेवतीति च विख्याता सा सर्वत्र वरांगना । सर्वतेजोमयं स्थानं सर्वतीर्थजलाश्रयम्

ఆ వరాంగన ‘రేవతీ’ అని సర్వత్ర ప్రసిద్ధి చెందింది; ఆ స్థలం సర్వతేజోమయం, సమస్త తీర్థజలాలకు ఆశ్రయభూతం।

Verse 148

गंगाजलप्रवाहैश्च संयुक्तं यामुनैस्तथा । स्थितं सारस्वतं तोयं तत्र गर्तेषु तत्त्रयम्

అక్కడ గంగాజల ప్రవాహాలతో కలసి, అలాగే యమునాజలంతో కూడి సరస్వతీ జలం నిలిచింది; అక్కడి గోతుల్లో ఆ మూడు పవిత్ర జలాలు ఏకంగా స్థితిచెందాయి।

Verse 149

विख्यातं रेवतीकुंडं यत्र जाता च रेवती । स्मरणाद्दर्शनात्स्नानात्सर्वपापक्षयो भवेत्

రేవతీ జన్మించిన చోట ప్రసిద్ధమైన రేవతీ కుండము. దాని స్మరణ, దర్శనము, స్నానము వలన సమస్త పాపక్షయము కలుగును.

Verse 150

सा बाला वर्द्धिता तेन प्रमुंचेन महात्मना । यौवनं तु तया प्राप्तं तस्मिन्रैवतके गिरौ

ఆ బాలికను మహాత్ముడైన ప్రముంచ ముని పెంచి పోషించాడు; ఆ రైవతక పర్వతములోనే ఆమె యౌవనాన్ని పొందింది.

Verse 151

तां तु यौवनसंपन्नां दृष्ट्वाऽथ प्रमुचो मुनि । एकांते चिन्तयामास कोऽस्या भर्ता भविष्यति

యౌవనసంపన్నమైన ఆమెను చూచి ముని ప్రముంచ ఏకాంతముగా ఆలోచించాడు—“ఈమె భర్త ఎవరు అవుతారు?”

Verse 152

हूत्वाहूत्वा स पप्रच्छ गुरुं वह्निं द्विजोत्तमः । प्रसादं कुरु मे ब्रूहि कोऽस्या भर्ता भविष्यति

మళ్లీ మళ్లీ ఆహ్వానించి ఆ ద్విజోత్తముడు తన గురువైన అగ్నిని అడిగాడు—“ప్రసన్నుడవై చెప్పుము, ఈమె భర్త ఎవరు?”

Verse 153

अन्योऽस्याः सदृशः कोऽपि वंशे नास्ति करोमि किम् । वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान्हव्यवाहनः

“ఆమెకు సమానుడు ఆమె వంశములో మరెవ్వరూ లేరు—నేను ఏమి చేయుదును?” అని హవ్యవాహనుడు (అగ్ని) అగ్నికుండమునుండి లేచి పలికెను.

Verse 154

शृणु मे वचनं विप्र योऽस्या भर्ता भविष्यति । प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः

హే విప్రా, నా వాక్యము వినుము—ఈమెకు కాబోయే భర్త ప్రియవ్రత వంశమున జన్మించి మహాబలపరాక్రమములతో యుక్తుడై ఉంటాడు।

Verse 155

पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिंदीजठरोद्भवः । दुर्दमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः

అతడు విక్రమశీలుని కుమారుడు, కాలిందీ గర్భమున జన్మించినవాడు; ‘దుర్దమ’ అనే నామముతో భూపతిగా ఈమె భర్త అవుతాడు।

Verse 156

अत्रांतरे समायातो दुर्दमः स महीपतिः । गिरौ मृगवधाकांक्षी मुनिं गेहे न पश्यति । प्रियेऽयि तातः क्व गत एहि सत्यं ब्रवीहि मे

ఇంతలో భూపతి దుర్దమ పర్వతమున వేట కోరికతో అక్కడికి వచ్చెను. గృహములో మునిని చూడక—“ప్రియే, నీ తండ్రి ఎక్కడికి వెళ్లెను? రా, నాకు సత్యము చెప్పుము” అని అన్నాడు।

Verse 157

नारद उवाच । अग्निशालास्थितेनैव तच्छ्रुतं वचनं प्रियम् । प्रियेत्यामन्त्रणं कोऽयं करोति मम वेश्मनि

నారదుడు పలికెను—అగ్నిశాలలోనే ఉన్న అతడు ఆ స్నేహపూర్వక వాక్యమును విన్నాడు. “నా గృహములో ‘ప్రియే’ అని ఎవరు సంబోధిస్తున్నారు?” అని ఆలోచించాడు।

Verse 158

स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्दमं मुनिः । जहर्ष दुर्दमं दृष्ट्वा मुनिः प्राह स गौतमम्

ముని మహాత్ముడైన రాజు దుర్దముని దర్శించెను. అతనిని చూచి ముని హర్షించి (గౌరవంగా) పలికెను—“హే గౌతమా, స్వాగతము.”

Verse 159

शिष्यं विनयसम्पन्नमर्घ्यं पाद्यं समानय । एकं तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः

వినయసంపన్నుడైన నా శిష్యుణ్ని వెంటనే తీసుకురండి; అర్ఘ్యమును, పాద్యమును కూడా సమర్పించండి. ఈ భూపతి చాలా కాలం తరువాత ఇక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 160

जामाता सांप्रतं राजा योग्यास्य च सुता मम । ततः स चिंतयामास राजा जामातृ कारणम्

ఇప్పుడు ఈ రాజు నా అల్లుడవడానికి యోగ్యుడు; నా కుమార్తె కూడా అతనికి తగినదే. అందుచేత రాజు అల్లుడవుటకు కారణమూ విధానమూ గురించి ఆలోచించసాగాడు.

Verse 161

मौनेन विधिना राजा जगृहेऽर्घ्यं द्विजाज्ञया । तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घ्यं महामुनिः

మౌనవిధిని అనుసరించి రాజు ద్విజుని ఆజ్ఞతో అర్ఘ్యమును స్వీకరించాడు. అర్ఘ్యమును స్వీకరించిన ఆ మహాముని బ్రాహ్మణుడు తన ఆసనముపై కూర్చునే ఉన్నాడు.

Verse 162

प्रस्तुतं प्राह राजेन्द्रं नृपते कुशलं पुरे । कोशे बले च मित्रे च भृत्यामात्य प्रजासु च । तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

అప్పుడు సందర్భోచితంగా ఆయన రాజేంద్రునితో ఇలా పలికాడు— ‘ఓ నృపతీ, నగరంలో సమస్తం కుశలమేనా? కోశం, బలం, మిత్రులు, భృత్య-అమాత్యులు, ప్రజలు—అందరూ క్షేమమేనా? అలాగే ఓ మహాబాహో, సమస్తం ఆధారపడిన నీవు స్వయంగా క్షేమమేనా?’

Verse 163

पत्नी च ते कुशलिनी याऽत्र स्थाने हि तिष्ठति । अन्यासां कुशलं ब्रूहि याः संति तव मंदिरे

మరియు ఇక్కడ ఈ స్థలంలో నివసించే నీ భార్య క్షేమంగా ఉందా? నీ మందిరంలో ఉన్న ఇతర స్త్రీల కుశలమును కూడా చెప్పుము.

Verse 164

राजोवाच । त्वत्प्रसादादकुशलं नास्ति राज्ये क्वचिन्मम । जातकौतूहलोऽस्म्यस्मि मम भार्याऽत्र का मुने

రాజు పలికెను—నీ ప్రసాదమువలన నా రాజ్యంలో ఎక్కడా అమంగళము లేదు. అయినా నాకు కుతూహలము కలిగెను; ఓ మునీ, ఇక్కడ నా భార్య ఎవరు?

Verse 165

प्रमुच उवाच । रेवती ते वरा भार्या किं न वेत्सि नृपोत्तम । त्रैलोक्यसुन्दरी या तु कथं सा विस्मृता तव

ప్రముచుడు పలికెను—ఓ నృపోత్తమా, రేవతీ నీ శ్రేష్ఠ భార్య; నీవు ఇది ఎందుకు తెలియకున్నావు? త్రిలోకసుందరీ అయిన ఆమె నీకు ఎలా మరచిపోయింది?

Verse 166

राजोवाच । सुभद्रां शांतपापां च कावेरीतनयां तथा । सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम्

రాజు పలికెను—నేను సుభద్రను, శాంతపాపను, కావేరీతనయను కూడా స్మరిస్తున్నాను; అలాగే సూరాత్మజానుజను, ఉత్తమ సంతానముగల కదంబను కూడా।

Verse 168

ऋषिरुवाच । प्रियेति सांप्रतं प्रोक्ता रेवती सा प्रिया तव । तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम

ఋషి పలికెను—ఇప్పుడే ఆమెను ‘ప్రియ’ అని పేర్కొన్నారు; ఆ రేవతీనే నీ ప్రియ. ఓ నృపసత్తమా, ఈ వాక్యం వేరుగా కాదుగాను జరుగదు.

Verse 169

राजोवाच । नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम । विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम

రాజు పలికెను—నా మాటలో ఉద్దేశ్యపూర్వక దోషము లేదు; దయచేసి ఆ వాక్యాన్ని క్షమించండి. ఓ ద్విజోత్తమా, నోటి నుండి వెలువడిన మాటను నేను పూర్తిగా నియంత్రించలేను.

Verse 170

ऋषिरुवाच । नास्ति भावकृतो दोषः परिवेद्मि कुरुष्व तत् । वह्निना कथितस्त्वं मे जामाताद्य भविष्यसि

ఋషి పలికెను—భావపూర్వకంగా చేసిన దోషము లేదు; నేను గ్రహించితిని. యథోచితముగా ఆ కార్యము చేయుము. అగ్ని నీ విషయమును నాకు తెలిపెను; నేడు నీవు నా జామాతవగుదువు.

Verse 171

इत्यादिवचनै राजा भार्या मेने स रेवतीम् । ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं विवाहं विधि पूर्वकम् । उवाच कन्या पितरं किञ्चिन्मे श्रूयतां पितः

ఇలాంటి వచనములతో రాజు రేవతీని భార్యగా అంగీకరించెను. ఋషి విధిపూర్వకంగా వివాహం చేయుటకు సిద్ధపడెను. అప్పుడు కన్య తండ్రితో పలికెను—తండ్రీ, నా మాట కొంచెము వినుము.

Verse 172

यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि । रेवत्यृक्षं विवाहं मे तत्करोतु प्रसादतः

కన్య పలికెను—తండ్రీ, ఈ భర్తతో నా వివాహము చేయదలచినచో, దయచేసి రేవతీ నక్షత్రంలోనే నా వివాహము జరిపించుము.

Verse 173

ऋषिरुवाच । रेवत्यृक्षश्च न वै भद्रे चन्द्रयोगे दिवि स्थितम् । ऋक्षाण्यन्यान्यपि संति सुभ्रूर्वैवाहकानि च

ఋషి పలికెను—భద్రే, ఈ వేళ చంద్రయోగంతో ఆకాశంలో రేవతీ నక్షత్రం స్థితి లేదు. సుభ్రూ, వివాహయోగ్యమైన ఇతర నక్షత్రాలు కూడా ఉన్నవి.

Verse 174

कन्योवाच । तात तेन विना कालो विकलः प्रतिभाति मे । विवाहो विकले तात मद्विधायाः कथं भवेत्

కన్య పలికెను—తండ్రీ, అది లేక కాలము నాకు వికలముగా అనిపించుచున్నది. తండ్రీ, వికలకాలములో నావంటి కన్యకు వివాహము యథావిధిగా ఎలా జరుగును?

Verse 175

प्रमुञ्च उवाच । ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति । चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं तन्निपातितम्

ప్రముఞ్చుడు అన్నాడు—రేవతీ విషయమున ‘ఋతవాక్’ అని ప్రసిద్ధుడైన మహాతపస్వి కోపించాడు; కోపావేశంలో ఆ నక్షత్రాన్ని పడగొట్టించాడు।

Verse 176

मया चास्मै प्रतिज्ञाता भार्येति विदितं तव । न चेच्छसि विवाहं त्वं संकटं नः समागतम्

మరియు నేను నిన్ను అతనికి భార్యగా ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాను—ఇది నీకు బాగా తెలుసు. నీవు వివాహానికి అంగీకరించకపోతే, మనకు మహా సంకటము వచ్చిపడింది।

Verse 177

कन्योवाच । ऋतवागेव स मुनिः किमेतत्तप्तवान्स्वयम् । न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताऽस्मि किम्

కన్య అన్నది—ఆ ముని నిజంగా ఋతవాక్‌నేనా? అతడు స్వయంగా ఇంత తపస్సు చేశాడా? లేక, నాన్నా, నీ కారణంగా నన్ను ‘బ్రహ్మబంధు’ కుమార్తెగా భావించి ఇలా వ్యవహరిస్తున్నారా?

Verse 178

ऋषिरुवाच । ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं तपस्वी नास्ति मेऽधिकः । सुता त्वं च मया देया नान्यत्कर्तुं समुत्सहे

ఋషి అన్నాడు—నీవు బ్రహ్మబంధు కుమార్తెవు కాదు; నాకంటే గొప్ప తపస్వి ఎవడూ లేడు. నిన్ను నా చేతులమీదుగానే (వివాహంలో) ఇవ్వాలి; వేరేలా చేయడానికి నాకు ధైర్యం లేదు।

Verse 179

कन्योवाच । तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि । समारोप्य विवाहो मे कस्मान्न क्रियते पुनः

కన్య అన్నది—నాన్నా, అతడు నిజంగా తపస్వి అయితే ఆకాశంలో ఈ నక్షత్రం ఏమిటి? దానిని మళ్లీ పైకి స్థాపించి నా వివాహం మళ్లీ ఎందుకు చేయరు?

Verse 180

ऋषिरुवाच एवं भवतु भद्रं ते भद्रे प्रीतिमती भव । आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव

ఋషి పలికెను—“అలానే జరుగుగాక; ఓ భద్రే, నీకు మంగళం కలుగుగాక, నీవు ప్రీతితో నిండియుండుము. నీ కోసమే నేను చంద్రపథమున రేవతీ నక్షత్రాన్ని స్థాపించెదను.”

Verse 181

ततस्तपःप्रभावेन रेवत्यृक्षं महामुनिः । यथा पूर्वं तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तमः । विवाहं दुहितुः कृत्वा जामातरमुवाच ह

అనంతరం తపశ్శక్తి ప్రభావముచేత ఆ మహాముని—సోమయోగమున స్థితుడైన శ్రేష్ఠ ద్విజుడు—రేవతీ నక్షత్రాన్ని పూర్వస్థితికి తెచ్చెను. కుమార్తె వివాహం చేసి అల్లుడితో ఇలా పలికెను.

Verse 182

औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् । दुष्प्रापमपि दास्यामि विद्यते मे महत्तपः

“ఓ భూపాలా, నీకు కావలసిన ఔద్వాహిక దానమేమిటో చెప్పుము—నేను ఏమి ఇవ్వగలను? దుర్లభమైనదైనా ఇస్తాను; నాకు మహత్తపోబలం ఉంది.”

Verse 183

राजोवाच । मनोः स्वायंभुवस्याहमुत्पन्नः संततौ मुने । मन्वंतराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद्वृणोम्यहम्

రాజు పలికెను—“హే మునీ, నేను స్వాయంభువ మనువు వంశంలో జన్మించాను. మీ అనుగ్రహంతో నేను వరంగా కోరేది—మన్వంతరాధిపతిగా నిలిచే కుమారుడు.”

Verse 184

ऋषिरुवाच । भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः । रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति

ఋషి పలికెను—“మహాబల పరాక్రమములు గల భూపతి నిశ్చయంగా జన్మించును. రేవతీ, రేవతీ కుండమున స్నానము చేసి, కుమారుని ప్రసవించును.”

Verse 185

एवं कृत्वा गतो राजा सा च पुत्रमजीजनत् । रैवतेति कृतं नाम बभूव स मनुर्नृपः

ఇలా చేసి రాజు వెళ్లిపోయెను; ఆమె ఒక కుమారుని ప్రసవించెను. ఆ రాజర్షి మనువుకు ‘రైవత’ అనే నామము పెట్టబడెను.

Verse 186

अमुना च तदा प्रोक्तमस्मिन्रैवतके गिरौ । स्त्रियः स्नानं करिष्यंति तासां पुत्रा महाबलाः । दीर्घायुषो भविष्यंति दुःखदारिद्र्यवर्जिताः

అప్పుడు రైవతక గిరిపై ఆయన ఇలా ప్రకటించెను—ఇక్కడ స్నానం చేసే స్త్రీలకు మహాబలవంతులైన కుమారులు కలుగుదురు; వారు దీర్ఘాయుష్మంతులు, దుఃఖ-దారిద్ర్యరహితులు అవుదురు.

Verse 187

नारद उवाच । इत्युक्ते पर्वतो राजन्दीर्घो भूत्वा पपात सः । एतौ तौ संस्मृतौ देवौ सभार्यौ हरिशंकरौ

నారదుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఇలా చెప్పగానే ఆ పర్వతము దీర్ఘమై తరువాత పడిపోయెను. అప్పుడు భార్యలతో కూడిన హరి-శంకరులు అనే ఆ ఇద్దరు దేవతలు స్మరించబడిరి (ఆహ్వానింపబడిరి).

Verse 188

स्मृतमात्रौ तदाऽयातौ तेन बद्धौ पुरा यतः । यत्राहं तत्र स्थातव्यं भवद्भ्यामिति निश्चितम्

స్మరణమాత్రముననే వారు ఇద్దరూ వెంటనే వచ్చిరి; ఎందుకంటే పూర్వము ఆయనచే వారు బద్ధులై యుండిరి. ‘నేను ఎక్కడ ఉంటానో అక్కడే మీరు ఇద్దరూ నిలిచి ఉండాలి’ అని నిశ్చయమై యుండెను.

Verse 189

अतो विष्णुहरौ देवौ स्थितौ तौ पर्वतोत्तमे । गिरौ रैवतके रम्ये स्वर्णरेखानदीजले । आराधयद्धरिं देवं रेवती तां च सोब्रवीत्

అందువలన ఆ ఇద్దరు దేవులు—విష్ణువు మరియు హరుడు—ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతముపై, రమ్యమైన రైవతక గిరిపై, స్వర్ణరేఖా నది జలసమీపమున నిలిచిరి. అక్కడ రేవతి శ్రీహరిని ఆరాధించెను; ఆయన ఆమెతో పలికెను.

Verse 190

भवताच्चंद्रयोगस्ते गगने ब्राह्मणाज्ञया । अन्यद्वृणीष्व तुष्टोऽहं वरं मनसि यत्स्थितम्

బ్రాహ్మణుని ఆజ్ఞవలన ఆకాశంలో నీకు చంద్రునితో యోగము కలిగింది. ఇప్పుడు నేను ప్రసన్నుడను; నీ హృదయంలో ఉన్నదేదైనా మరో వరం కోరుకో।

Verse 191

रेवत्युवाच । गिरौ रैवतके देव स्थातव्यं भवता सदा । मया स्नानं कृतं यत्र तत्र स्नास्यंति ये जनाः

రేవతి పలికెను—ఓ దేవా, మీరు ఎల్లప్పుడూ రైవతక పర్వతంపై నివసించాలి. నేను ఎక్కడ పవిత్రస్నానం చేసానో, అక్కడే ప్రజలు కూడా స్నానం చేస్తారు.

Verse 192

तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति वृतं मया । एवमस्तु तदा प्रोच्य गिरौ रैवतके स्थितः । दामोदरश्चतुर्बाहुः स्वयं रुद्रोपि संस्थितः

“ఆ జనులకు విష్ణుపురిలో నివాసం కలుగుగాక” అని నేను వ్రతం చేసితిని. అప్పుడు “ఏవమస్తు” అని పలికి చతుర్భుజుడు దామోదరుడు రైవతక పర్వతంపై స్థిరమయ్యెను; స్వయంగా రుద్రుడూ అక్కడే నిలిచెను.

Verse 193

गंगाद्याः सरितः सर्वाः संस्थिता विष्णुना सह । क्षीरोदे मथ्यमाने तु यदा वृक्षः समुत्थितः

గంగా మొదలైన సమస్త నదులు విష్ణువుతో కలిసి అక్కడ స్థితిచెందినవి; క్షీరసాగర మథన సమయంలో ఆ దివ్య వృక్షము ఉద్భవించినప్పుడు.

Verse 194

आमर्द्दे देवदैत्यानां तेन सामर्दकी स्मृता । अस्मिन्वृक्षे स्थिता लक्ष्मीः सदा पितृगृहे नृप

దేవదైత్యుల మర్దన సమరమధ్య అది ఉద్భవించినందున అది ‘సామర్దకీ’ అని స్మరింపబడుతుంది. ఓ రాజా, ఈ వృక్షంలో లక్ష్మీ సదా పితృగృహంలో ఉన్నట్లే నివసిస్తుంది.

Verse 195

शिवालक्ष्मीः स्मृतो वृक्षः सेव्यते सुरसत्तमैः । देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्वृक्षोऽसौ वैष्णवः स्मृतः

ఆ వృక్షము ‘శివాలక్ష్మీ’ అని స్మరింపబడుతుంది; దేవశ్రేష్ఠులు భక్తితో దానిని సేవిస్తారు. బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు ఆ వృక్షము నిజముగా వైష్ణవ-స్వభావమని ప్రకటించారు।

Verse 196

सर्वैः संचिंत्य मुक्तोऽसौ गिरौ रैवतके पुरा । अस्य वृक्षस्य यात्रां ये करिष्यंति हरेर्दिने

అందరూ సమ్యకంగా ఆలోచించి, అది పూర్వము రైవతక పర్వతంపై ప్రతిష్ఠింపబడింది. హరి దినమున ఈ వృక్షయాత్రను ఎవరు చేయుదురో…

Verse 197

फाल्गुने च सिते पक्ष एकादश्यां नृपोत्तम । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति गुणाधिकाः । प्रांते विष्णुपुरे वासो जायतेनात्र संशयः

ఫాల్గుణ మాస శుక్లపక్ష ఏకాదశీన, ఓ నృపోత్తమా, వారి కుమారులు మరియు మనుమలు గుణాధికులై ఉంటారు. అంతిమంగా విష్ణుపురిలో నివాసం లభిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 198

बलिरुवाच । कथमेतद्व्रतं कार्यं वैष्णवं विष्णुवल्लभम् । रात्रौ जागरणं कार्यं विधिना केन तद्वद

బలి అన్నాడు—విష్ణువుకు ప్రియమైన ఈ వైష్ణవ వ్రతాన్ని ఎలా చేయాలి? అలాగే రాత్రి జాగరణం ఏ విధానంతో చేయాలి? అది నాకు చెప్పండి।

Verse 199

नारद उवाच । फाल्गुनस्य सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । स्नात्वा नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽपि वा

నారదుడు చెప్పాడు—ఫాల్గుణ శుక్లపక్ష ఏకాదశీన ఉపవాసముండి, నదిలో గానీ, చెరువులో గానీ, బావిలో గానీ, ఇంట్లోనైనా స్నానం చేయాలి…

Verse 200

गत्वा गिरौ वने वाऽपि यत्र सा प्राप्यते शिवा । पूज्या पुष्पैः शुभै रात्रौ कार्यं जागरणं नरैः

పర్వతములో గాని అరణ్యములో గాని ఎక్కడ ఆ శుభ శివా-స్వరూపిణి దివ్యసన్నిధి లభించునో, అక్కడ ఆమెను పవిత్ర పుష్పములతో పూజించవలెను; రాత్రి భక్తులు జాగరణ చేయవలెను।

Verse 201

अष्टाधिकशतैः कार्या फलैस्तस्याः प्रदक्षिणा । प्रदक्षिणीकृत्य नगं भोक्तव्यं तु फलं नरैः

నూట ఎనిమిది ఫలములతో ఆమెకు ప్రదక్షిణ చేయవలెను. పవిత్ర వృక్షమును ప్రదక్షిణ చేసి, అనంతరం భక్తులు ఆ ఫలమును ప్రసాదముగా స్వీకరించవలెను।

Verse 202

करकं जलपूर्णं तु कर्त्तव्यं पात्रसंयुतम् । हविष्यान्नं तु कर्त्तव्यं दीपः कार्यो विधानतः

జలముతో నిండిన కలశమును తగిన పాత్రతో కూడి ఏర్పాటు చేయవలెను. హవిష్యాన్నము సిద్ధం చేయవలెను; విధి ప్రకారం దీపమును కూడా సమర్పించవలెను।