Adhyaya 16

Verse 1

राजोवाच । अथासौ वामनो विप्रः प्रविष्टो गहने वने । एकाकी किं चकाराथ कौतुकं तद्वदस्व मे

రాజు పలికెను—ఆ తరువాత ఆ వామన బ్రాహ్మణుడు ఘనమైన అడవిలో ప్రవేశించాడు. ఒంటరిగా అక్కడ ఏమి చేసెను? ఆ ఆశ్చర్యకరమైన విషయాన్ని నాకు చెప్పుము.

Verse 2

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो गत्वा रैवतके गिरौ । स्वर्णरेखानदीतोये स्नात्वाथ विधिपूर्वकम्

సారస్వతుడు పలికెను—అప్పుడు ఆ వామన బ్రాహ్మణుడు రైవతక పర్వతానికి వెళ్లెను. స్వర్ణరేఖా నది జలంలో స్నానమాచరించి విధిపూర్వకంగా కర్మలను నిర్వహించెను.

Verse 3

सुगंधपुष्पधूपाद्यैर्देवं संपूज्य भक्तितः । तस्थौ तदग्रतो राजन्नेकाकी निर्जने वने

సుగంధ పుష్పాలు, ధూపాది సమర్పణలతో దేవుని భక్తితో పూజించి, ఓ రాజా, ఆ నిర్జన అరణ్యంలో ఆయన సమక్షంలో ఒంటరిగా నిలిచెను.

Verse 4

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले । अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते

ఆ అరణ్యం సమస్త జీవరాశులతో నిండినది, సర్పాది సరీసృపాలతో కిక్కిరిసినది, అనేక స్వరాలతో మార్మోగినది, మయూరధ్వనులతో నాదితమైనది.

Verse 5

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते । खद्योतद्योतिते तस्मिन्वलीमुखविधूनिते

ఆ ప్రదేశం కోకిలల మధుర కూయింపులతో రమణీయమై, అడవి కోళ్ల కేకలతో మార్మోగి, మిణుగురుల వెలుగులతో ప్రకాశించి, వానరాల ఎగరడాలతో కొమ్మలు కంపించెను.

Verse 6

क्वचिद्वंशाग्निना शांते क्वचित्पुष्पितपादपे । गगनासक्तविटपे सूर्यतापविवर्जिते

కొన్ని చోట్ల వెదురు మంటలు ఆరిపోయి నిశ్శబ్దంగా ఉండెను; మరికొన్ని చోట్ల పుష్పించిన వృక్షాలు, ఆకాశాన్ని తాకినట్లైన కొమ్మలతో, సూర్యదాహం లేని శీతలతతో నిలిచెను।

Verse 7

लुब्धकाघात संत्रस्तभ्रांतसूकरशंबरे । संहृष्टक्षत्रियवातस्थानदानविचक्षणे

అక్కడ వేటగాళ్ల దెబ్బలకు భయపడి గందరగోళంగా పందులు, జింకలు తిరుగుచుండెను; ఉల్లాసిత క్షత్రియులు గాలివీసే ఆ స్థలాన్ని శిబిరానికి తగినదిగా భావించి జాగ్రత్తగా పరిశీలించుచుండిరి।

Verse 8

अनेकाश्चर्यसंपन्नं सस्मार मनसा हरिम् । तं भीतमिव विज्ञाय नरसिंहः समाययौ

అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండిన ఆ స్థలాన్ని చూసి అతడు మనసులో హరిని స్మరించెను; అతడు భయపడినట్లుగా గ్రహించి నరసింహుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 9

रक्षार्थं तस्य विप्रस्य बभाषे पुरतः स्थितः । न भेतव्यं त्वया विप्र वद ते किं करोम्यहम्

ఆ బ్రాహ్మణుని రక్షించుటకై ముందర నిలిచి ఆయన పలికెను—“హే విప్రా, భయపడకుము. చెప్పుము, నీకోసం నేను ఏమి చేయుదును?”

Verse 10

विप्र उवाच । यदि तुष्टो वरो देयो नरसिंह त्वया मम । सदात्र रक्षा कर्त्तव्या सर्वेषां तीर्थवासिनाम्

విప్రుడు పలికెను—“మీరు ప్రసన్నులై నాకు వరమిచ్చదలచినచో, హే నరసింహా, ఈ తీర్థంలో నివసించు వారందరినీ ఎల్లప్పుడూ రక్షించవలెను।”

Verse 11

देवस्याग्रे सदा स्थेयं यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । एवमस्त्विति तं प्रोच्य तथा चक्रे हरिस्तदा

“దేవుని సమక్షంలో ఎల్లప్పుడూ నిలిచియుండుము—పద్నాలుగు ఇంద్రులు నిలిచినంతకాలం.” అని చెప్పి, “ఎవమస్తు” అని హరి అచ్చుగానే అలాగే చేసెను.

Verse 12

अतो दामोदरस्याग्रे नरसिंहः स पूज्यते । वनं सौम्यं कृतं तेन तीर्थरक्षां करोति सः

అందుచేత దామోదరుని ముందర నరసింహుడు పూజింపబడుచున్నాడు. ఆయన ప్రభావముచేత ఆ వనం సౌమ్యమై శుభమైయెను; ఆయన తీర్థరక్షకుడై నిలిచియున్నాడు.

Verse 13

भूतप्रेतादिसंवासो वने तस्मिन्न जायते । नरसिंहप्रभावेन नष्टं सिंहादिजं भयम्

ఆ వనంలో భూతప్రేతాదుల నివాసం కలుగదు. నరసింహ ప్రభావముచేత సింహాదుల వల్ల కలిగే భయము నశించెను.

Verse 14

कार्त्तिके वासरे विष्णोर्द्वादश्यां पारणे कृते । दामोदरं नमस्कृत्य भवं द्रष्टुं ततो ययौ

కార్తీకమాసంలో విష్ణువారి రోజున, ద్వాదశీనాడు పారణము చేసిన తరువాత, దామోదరునకు నమస్కరించి, ఆపై భవుడు (శివుడు) దర్శనార్థం వెళ్లెను.

Verse 15

चतुर्दश्यां कृतस्नानो भवं संपूज्य भावतः । भवभावभवं पापं भस्मीभूतं भवार्चनात्

చతుర్దశీనాడు స్నానము చేసి, భక్తిభావంతో భవుడు (శివుడు)ను సమ్యక్‌గా పూజించెను. భవార్చనచేత భవభావజ పాపము భస్మమైపోయెను.

Verse 16

स क्षीणपापनिचयो जातो देवस्य दर्शनात् । भवस्याग्रे स्थितं शांतं तथा वस्त्रापथस्य च

దేవదర్శన ప్రభావంతో అతని పాపసంచయం క్షీణించింది. ఆపై అతడు శాంతచిత్తుడై భవుని సమక్షంలో, అలాగే వస్త్రాపథ దేవత సమక్షంలోనూ నిలిచెను.

Verse 17

तं कालमेघं समभ्यर्च्य ततो वस्त्रापथं ययौ । देवं संपूज्य मंत्रैः स वेदोक्तैर्विधिपूर्वकम्

ఆ కాలమేఘుని సమ్యక్గా అర్చించి, తరువాత అతడు వస్త్రాపథానికి వెళ్లెను. అక్కడ వేదోక్త మంత్రాలతో విధిపూర్వకంగా దేవునికి సంపూర్ణ పూజ నిర్వహించెను.

Verse 18

धूपदीपादिनैवेद्यैः सर्वं चक्रे स वामनः । प्रदक्षिणाशतं कृत्वा भवस्याग्रे व्यवस्थितः

ఆ వామనుడు ధూపదీప నైవేద్యాదులతో సమస్త పూజను నిర్వహించెను. వంద ప్రదక్షిణలు చేసి భవుని సమక్షంలో నిలిచెను.

Verse 19

यावन्निरीक्षते सर्वं तावत्पश्यति पर्वतम् । उज्जयंतं गिरिवरं मैनाकस्य सहोदरम्

అతడు చుట్టూ పరిశీలిస్తున్నంతలోనే ఒక పర్వతాన్ని చూచెను—ఉజ్జయంతమనే శ్రేష్ఠ గిరి, మైనాకుని సహోదరుడని ప్రసిద్ధి పొందినది.

Verse 20

सुराष्ट्रदेशे विख्यातं युगादौ प्रथमं स्थितम् । भूधरं भूधरैर्युक्तं शिलापादपमंडितम्

అది సురాష్ట్రదేశంలో ప్రసిద్ధి పొందినది, యుగాది నుంచే ప్రథమంగా స్థాపితమైనది. ఆ భూధరం ఇతర భూధరాలతో కూడి, శిలలతోను వృక్షాలతోను అలంకృతమై ఉంది.

Verse 21

तं दृष्ट्वा चिंतयामास सूक्ष्मान्धर्मान्स वामनः । अल्पायासान्सुबहुलान्पुत्रलक्ष्मीप्रदायकान्

అది చూచి వామనుడు సూక్ష్మ ధర్మాలను మనసులో ఆలోచించాడు—అల్ప ప్రయత్నంతో మహాఫలమిచ్చే, పుత్రలక్ష్మీ అనుగ్రహం ప్రసాదించే ఆచారాలను।

Verse 22

अवश्यं क्रिय माणेषु स्वधर्म उपजायते । दृष्ट्वा नदीं सागरगां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते

నిశ్చయంగా పుణ్యక్రియలు చేయబడితే స్వధర్మం సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది. సముద్రగామి నదిని దర్శించి, అందులో స్నానం చేస్తే పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 23

गां स्पृष्ट्वा ब्राह्मणं नत्वा संपूज्य गुरुदेवताः । तपस्विनं यतिं शांतं श्रोत्रियं ब्रह्मचारिणम्

గోవును స్పర్శించి, బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి, గురువులను మరియు దేవతలను విధిగా పూజించి—తపస్వి, యతి, శాంతుడు, వేదాధ్యయనశీలి శ్రోత్రియుడు, బ్రహ్మచారిని కూడా గౌరవించాలి.

Verse 24

पितरं मातरं भगिनीं तत्पतिं दुहितां पतिम् । भागिनेयमथ दौहित्रं मित्रसंबधिबांधवान् । संभोज्य पातकैः सर्वैर्मुच्यंते गृहमेधिनः

తండ్రి, తల్లి, సోదరి మరియు ఆమె భర్త, కుమార్తె మరియు అల్లుడు, మేనల్లుడు మరియు దౌహిత్రుడు, అలాగే మిత్రులు-బంధువులు-సంబంధులను భోజనం పెట్టి ఆదరించితే గృహస్థులు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.

Verse 25

राजा गजाश्वनकुलं सतीवृषमहीधराः । आदर्शक्षीरवृक्षाश्च सततान्नप्रदास्तु ते

వారికి రాజ్యసంపద కలుగుగాక; గజాశ్వసమృద్ధమైన ఉత్తమ వంశాలు కలుగుగాక; సతీ భార్య, శ్రేష్ఠ వృషభం, పర్వతసమానమైన ఐశ్వర్యం కలుగుగాక. కోరికతీర్చే ‘క్షీరవృక్షాలు’ మరియు నిత్య అన్నదాతలు కూడా ఉండుగాక.

Verse 26

दृष्टमात्राः पुनन्त्येते ये नित्यं सत्यवादिनः । वेदधर्मकथां श्रुत्वा भुक्तिमुक्तिप्रदा नरान्

నిత్యం సత్యం పలికే వారు కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే ఇతరులను పవిత్రం చేస్తారు. వారి వేదధర్మకథను వినితే మనుష్యులకు భోగమూ మోక్షమూ రెండూ లభిస్తాయి.

Verse 27

स्मृत्वा हरिहरौ गंगां कृत्वा तीरेण मार्जनम् । गत्वा जागरणे विष्णोर्दत्त्वा दानं च शक्तितः

హరి-హరులను, గంగను స్మరించి తీరంలో శుద్ధిక్రియ చేయడం; విష్ణువు జాగరణానికి వెళ్లడం, సామర్థ్యానుసారం దానం చేయడం—ఇవి పుణ్యకార్యాలు.

Verse 28

तांबूलं कुसुमं दीपं नैवेद्यं तुलसीदलम् । गीतं नृत्यं च वाद्यं च विधाय सुरमंदिरे

దేవాలయంలో తాంబూలం, పుష్పాలు, దీపం, నైవేద్యం, తులసిదళాలు సమర్పించడం; అలాగే గానం, నృత్యం, వాద్యాల ఏర్పాటు చేయడం—ఇది మహాపుణ్యకరమైన పూజ.

Verse 29

एते सूक्ष्माः स्मृता धर्माः क्रियमाणा महोदयाः । अतो गिरीन्द्रं पश्यामि सर्वदेवालयं शुभम्

ఇవి ధర్మానికి సూక్ష్మరూపాలుగా స్మరించబడినవి; ఆచరించితే మహోన్నతిని ప్రసాదిస్తాయి. అందుకే నేను శుభమైన, సర్వదేవాలయస్వరూపుడైన ‘గిరీంద్రుని’ దర్శిస్తున్నాను.

Verse 30

तेषां करतले स्वर्गः शिखरं यांति ये नराः

ఆ పవిత్ర శిఖరాన్ని చేరే మనుష్యులకు స్వర్గం చేతి అరచేతిలో ఉన్నట్లే; వారికి స్వర్గసుఖం సులభంగా లభిస్తుంది.

Verse 31

इति ज्ञात्वा समा रूढो वामनो गिरिमूर्द्धनि । ऐरावतपदाक्रांत्या यत्र तोयं विनिःसृतम्

ఇట్లు తెలిసికొని వామనుడు గిరిశిఖరమునకు ఎక్కెను; ఐరావత పాదముద్ర స్పర్శవలన అక్కడ జలము ఉద్భవించెను.

Verse 32

ततः शिखरमारूढां भवानीं स्कन्दमातरम् । द्रष्टुं स वामनो याति शिखरे गगनाश्रिते

అనంతరం ఆకాశాన్నే ఆశ్రయించిన శిఖరమునకు ఎక్కిన భవానీ—స్కందమాత—దర్శనార్థం వామనుడు ఆ శిఖరమునకు వెళ్లెను.

Verse 33

यथायथा गिरिवरे समारोहंति मानवाः । तथातथा विमुच्यंते पातकैः सर्वदेहिनः

మనుష్యులు ఆ శ్రేష్ఠ గిరిపై యథాయథంగా ఎక్కుతారో, తథాతథంగా సమస్త దేహధారులు పాపములనుండి విముక్తులగుదురు.

Verse 34

इति कृत्वा मतिं विप्रो जगाम गिरिमूर्द्धनि । भवभक्तो भवानीं स ददर्श स्कन्दमातरम्

ఇట్లు మనసు నిశ్చయించుకొని ఆ విప్రుడు గిరిశిఖరమునకు వెళ్లెను; భవుడు (శివుడు) పట్ల భక్తితో భవానీ—స్కందమాత—ను దర్శించెను.

Verse 35

अंबेति भाषते स्कंदस्ततोऽन्ये सर्वदेवताः । पृथिव्यां मानवाः सर्वे पाताले सर्वपन्नगाः

స్కందుడు ‘అంబా’ అని పలికెను; తదనంతరం ఇతర సమస్త దేవతలూ అదే పలికిరి. భూమిపై సమస్త మనుష్యులు, పాతాళంలో సమస్త నాగులూ అలాగే ఘోషించిరి.

Verse 36

अतो ह्यंबेति विख्याता पूज्यते गिरिमूर्द्धनि । संपूज्य विविधैर्मुख्यैः फलैर्नानाविधैर्द्विजः

అందుచేత ఆమె ‘అంబా’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; పర్వతశిఖరంపై పూజింపబడుతుంది. ద్విజ బ్రాహ్మణుడు నానావిధమైన ప్రధాన ఫలాలతో విధివిధానంగా ఆమెను సంపూజించి తన కర్మను కొనసాగించాడు।

Verse 37

गगनासक्तशिखरे संस्थितः कौतुकान्वितः । एकाकी शिखरे तस्मिन्नूर्द्ध्वबाहुर्व्यवस्थितः

ఆకాశాన్ని తాకే ఆ శిఖరంపై అతడు ఆశ్చర్యభరితుడై నిలిచాడు. ఆ శిఖరంలో ఒంటరిగా, చేతులు పైకెత్తి అక్కడే స్థిరంగా ఉన్నాడు।

Verse 38

निरीक्ष्य मेदिनीं सर्वां सपर्वतससागराम् । आद्यं सनातनं देवं भास्करं त्रिगुणात्मकम्

పర్వతాలు, సముద్రాలతో కూడిన సమస్త భూమిని పరిశీలించి అతడు ఆద్యుడూ సనాతనుడైన దేవుడు, త్రిగుణాత్మక భాస్కరుని ధ్యానించాడు।

Verse 39

सर्वतेजोमयं सर्वदेवं देवैर्नमस्कृतम् । भ्रममाणं निराधारं कालमानप्रयोजकम्

అతడు ఆ సర్వతేజోమయ దేవుని దర్శించాడు—అతడే సర్వదేవస్వరూపుడైనట్లు—దేవతలచే నమస్కరింపబడినవాడు; ఆధారంలేక సంచరిస్తూ కాలమానాలను నియమించేవాడు।

Verse 40

यावत्पश्यति तं विप्रस्तावत्पश्यति शंकरम् । दिगंबरं भवं देवं समंतादश्मगुंठितम्

బ్రాహ్మణుడు భాస్కరుని ఎంతసేపు దర్శించాడో అంతసేపు శంకరుని కూడా దర్శించాడు—దిగంబరుడైన భవదేవుని—అతడు చుట్టూరా శిలామాసాలతో ఆవరించబడి ఉన్నాడు।

Verse 41

बुद्धरूपाकृतिं देवं सर्वज्ञं गुणभूषितम् । कृशांगं जटिलं सौम्यं व्योममार्गे स्वयं स्थितम्

అతడు బుద్ధస్వరూపాకృతిగల దేవుని దర్శించాడు—సర్వజ్ఞుడు, గుణభూషితుడు; కృశాంగుడు, జటాధారి, సౌమ్యుడు, ఆకాశమార్గంలో స్వయంగా నిలిచినవాడు।

Verse 42

श्रीशिव उवाच । शृणु वामन तुष्टोऽहं दास्ये ते विविधान्वरान् । त्रैलोक्यव्यापिनी वृद्धिर्भविष्यति न संशयः

శ్రీశివుడు పలికెను—“విను, ఓ వామన! నేను సంతోషించితిని; నీకు నానావిధ వరములు ప్రసాదించెదను. నీ వృద్ధి త్రిలోకమంతట వ్యాపించును—సందేహము లేదు।”

Verse 43

प्रतिभास्यंति ते वेदा गीतनृत्यादिकं च यत् । असाध्यसाधनी शक्ति भविष्यति तव स्थिरा । परं वस्त्रापथे गत्वा कुरु तीर्थावलोकनम्

“నీకు వేదములు స్పష్ట జ్యోతిలా ప్రతిభాసించును; గీత-నృత్యాది కళలూ అలాగే. అసాధ్యమును సాధించగల స్థిరశక్తి నీలో ఉద్భవించును. కనుక వస్త్రాపథమునకు వెళ్లి తీర్థములను దర్శించుము।”

Verse 44

वामन उवाच । वस्त्रापथे महादेव यानि तीर्थानि तानि मे । वद देव विशेषेण यद्यस्ति करुणा मयि

వామనుడు పలికెను—“ఓ మహాదేవా! వస్త్రాపథములో ఉన్న తీర్థములన్నిటిని నాకు విశేషంగా చెప్పుము; నాపై కరుణ ఉంటే.”

Verse 45

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा

రుద్రుడు పలికెను—“వస్త్రాపథమున వాయవ్య కోణమందు ఒక దివ్య సరోవరం ఉంది. దాని పశ్చిమ దిశాభాగమున ‘జాలి’ అనే ఘన పల్లవములతో కూడిన దట్టమైన అడవి ఉంది।”

Verse 46

बिल्ववृक्षमयी मध्ये लिंगं तत्रास्ति मृन्मयम् । यत्रासौ लुब्धकः सिद्धो गतो मम पुरे पुरा

బిల్వవృక్షవనమధ్యంలో అక్కడ మృణ్మయ లింగం విరాజిల్లుచున్నది. ఆ స్థలమందే ఒక లుబ్ధకుడు (వేటగాడు) పూర్వకాలంలో సిద్ధిని పొంది నా (శివుని) పురికి వెళ్లెను.

Verse 47

तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । इंद्रो वै वृत्रहा यस्मिन्विमुक्तो ब्रह्महत्यया

దాని కేవల దర్శనమాత్రముతో బ్రహ్మహత్యా దోషము నశించును. ఆ స్థలమందే వృత్రహా ఇంద్రుడు బ్రహ్మహత్యా మలమునుండి విముక్తుడయ్యెను.

Verse 48

तस्माद्रुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । लिंगं त्रैलोक्यविख्यातं तत्र देवी त्रिशूलिनी

ఆ స్థలమునకు ఉత్తరదిక్భాగమందు ధనదుడు (కుబేరుడు) ప్రతిష్ఠించిన త్రైలోక్యవిఖ్యాత లింగము ఉన్నది. అక్కడ దేవి త్రిశూలినీ కూడా విరాజిల్లుచున్నది.

Verse 49

यस्या दर्शनमात्रेण पुत्रोऽस्य नलकूबर । पाशानुषक्तहस्तोऽभूद्देवं चक्रे त्रिशूलिनम्

ఆమె (త్రిశూలినీ) దర్శనమాత్రముతో అతని కుమారుడు నలకూబరుడు—పాశముతో బంధింపబడిన చేతిగలవాడు—ముక్తుడై స్వస్థుడయ్యెను; మరియు త్రిశూలధారి దేవుడు (శివుడు)ను సేవించి ఆరాధించెను.

Verse 50

भवस्य नैरृते कोणे गणो हेरंबसंज्ञितः । यमेन कुर्वता लिंगं प्रथमं च प्रतिष्ठितः

భవుని (శివుని) నైరృత కోణమందు హేరంబ అనే గణుడు ఉన్నాడు. అక్కడ యముడు తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించుచుండగా మొదటగా ఒక లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించెను.

Verse 51

विचित्रं तस्य माहात्म्यं चित्रगुप्तोऽति विस्मितः । दृष्ट्वा समागतो द्रष्टुं देवं तं मृन्मयं पुरा

ఆ స్థల/లింగ మహాత్మ్యం అతి విచిత్రమైనది. దాన్ని చూచి చిత్రగుప్తుడు మహా విస్మయంతో ఒకప్పుడు ఆ మృణ్మయ దేవలింగ దర్శనార్థం అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 52

तेनापि निर्मितं लिंगं तस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । चित्रगुप्तेश्वरंनाम विख्यातं भुवन त्रये

హే ద్విజోత్తమా! అతడూ ఆ క్షేత్రంలో ఒక లింగాన్ని నిర్మించి ప్రతిష్ఠించాడు. అది ‘చిత్రగుప్తేశ్వర’ అనే నామంతో త్రిభువనమందు ప్రసిద్ధమైంది.

Verse 53

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

పడమర దిశలో ఉదారబుద్ధి ప్రజాపతి అప్పుడు ‘కేదార’ అనే లింగాన్ని స్థాపించాడు; అది రైవతక పర్వతంపై నిలిచింది. ప్రజాపతి స్వయంగా కూడా ఆ పర్వత సానువులో అక్కడే నిలిచెను.

Verse 54

रुद्र उवाच । इंद्रेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्ये शृणुष्व तत् । ईशानकोणे विख्यातं भवस्य विदितं मम

రుద్రుడు పలికెను—ఇంద్రేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని నేను చెప్పుదును; దానిని వినుము. అది ఈశాన కోణంలో ప్రసిద్ధమై ఉంది, భవుడైన నాకు సుపరిచితము.

Verse 55

वामन उवाच । कस्मादिंद्रः समायातः कथं चक्रे हरं हरिः । कथां सविस्तरामेतां कथयस्व मम प्रभो

వామనుడు పలికెను—ఇంద్రుడు ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చెను? మరియు హరి హరుని (శివుని) ఎలా ప్రదర్శింపజేసెను? ప్రభో, ఈ కథను నాకు విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 56

रुद्र उवाच । लुब्धकस्तु पुरा सिद्धः शिवरात्रिप्रजागरात् । शिवलोके तदा प्राप्तं विमानं गणसंयुतम्

రుద్రుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ఒక లుబ్ధకుడు (వేటగాడు) శివరాత్రి జాగరణవ్రతం వల్ల సిద్ధిని పొందెను. అప్పుడు శివలోకంలో గణసహితమైన దివ్య విమానం అతని సమీపానికి వచ్చింది.

Verse 57

सर्वत्रगं सुरुचिरं दिव्यस्त्रीगीतनादितम् तदारुह्य समायातो द्रष्टुं तां नगरीं हरेः

ఆ విమానం సర్వత్ర సంచరించేది, అత్యంత సుందరమైనది, దివ్యస్త్రీల గీతనాదాలతో మ్రోగేది. దానిపై అధిరోహించి అతడు హరి నగరాన్ని దర్శించుటకు వచ్చెను.

Verse 58

यस्यां युद्धं समभवद्गणानां यमकिंकरैः । आगच्छमानं तं ज्ञात्वा देवराजेन चिंतितम्

అక్కడ గణులకు యమకింకరులకు మధ్య యుద్ధం ఏర్పడింది. అతడు సమీపిస్తున్నాడని తెలిసి దేవరాజు ఇంద్రుడు చింతాకులుడయ్యెను.

Verse 59

पूज्योऽयं हरवत्सर्वैश्चित्रगुप्तयमादिभिः । इंद्रो गजं समारुह्य महिषेण यमो यतः

‘ఈయన హరితో సమానంగా చిత్రగుప్తుడు, యముడు మొదలైన వారందరికీ పూజ్యుడు.’ అందుచేత ఇంద్రుడు తన గజంపై ఎక్కెను; యముడు మహిషంపై అధిరోహించి బయలుదేరెను.

Verse 60

विधाय लेखनीं कर्णे चित्रगुप्तो यमाज्ञया । ततो हूता गणाः सर्वे ये नीता धरणीतलात्

యమాజ్ఞతో చిత్రగుప్తుడు కర్ణమున లేఖనీని ఉంచుకొని (లిఖించుటకు సిద్ధమై) నిలిచెను. ఆపై భూతలమునుండి తీసికొనివచ్చిన గణులందరినీ పిలిపించిరి.

Verse 61

निजापराधसंतप्ता गतास्ते दक्षिणामुखम् आथित्यपू । जा कर्तव्या लुब्धके गृहमागते

తమ అపరాధాల పశ్చాత్తాపంతో బాధపడుతూ వారు దక్షిణదిశగా వెళ్లారు. వేటగాడు అతిథిగా ఇంటికి వచ్చినప్పుడు అతనికి ఆతిథ్యం, గౌరవపూర్వక పూజ చేయవలెను.

Verse 62

अपूजिते गते ह्यस्मिन्हरो मां शपयिष्यति । तस्मात्पूजां करिष्यामि यथा तुष्यति शंकरः

“పూజ చేయకుండా ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతే హరుడు నన్ను తప్పక శపిస్తాడు. అందుకే శంకరుడు పూర్తిగా తృప్తి చెందునట్లు నేను పూజ చేస్తాను.”

Verse 63

देवं द्रष्टुं समायातं ददर्शादूरतः स्थितम् । विमानस्थं हराकारं सूर्यकोटिसमप्रभम्

దర్శనం ఇవ్వడానికి వచ్చిన దేవుణ్ణి అతడు దూరంగా నిలిచి ఉన్నట్లు చూశాడు—విమానంలో ఆసీనుడై, హరస్వరూపుడై, కోటి సూర్యుల వంటి కాంతితో ప్రకాశిస్తూ.

Verse 64

संस्तूयमानं चरितैः शिवरात्रेः शिवस्य च । माघे मासे चतुर्द्दश्यां कृष्णायां जागरे कृते

మాఘమాసంలో కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు జాగరణం చేసినప్పుడు, శివరాత్రి మరియు స్వయంగా శివుని పవిత్ర చరిత్రకథలతో ఆయన స్తుతింపబడుతున్నాడు.

Verse 65

तदेवं जायते सर्वं सुरेश्वर धरातले । एवं देवांगना काचिदाचक्षंती पुरंदरम् । निवार्य हस्तमुद्यम्य गजेंद्रं चारुलोचना

“ఓ సురేశ్వరా, భూమిపై సమస్తమూ ఇలానే జరుగుతుంది.” అని ఒక దేవాంగన పురందరునికి తెలిపింది; అందమైన కన్నుల ఆమె చేతిని ఎత్తి గజేంద్రుని ఆపింది.

Verse 66

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैर्व्रतैः किं किं सुरार्चनैः । किं योगैः किं तपोभिश्च ब्रह्मचर्य्यैः सुरेश्वर

హే సురేశ్వరా! అనేక దానాలు ఇచ్చినద్వారా ఏమి ప్రయోజనం? వ్రతాల వల్ల ఏమి, దేవార్చన వల్ల ఏమి, యోగసాధన వల్ల ఏమి, తపస్సు వల్ల ఏమి, బ్రహ్మచర్యం వల్ల ఏమి లభిస్తుంది?

Verse 67

गयायां पिंडदानेन प्रयागमरणेन किम् । सोमेश्वरे सरस्वत्यां सोमपर्वणि किं गतैः

గయలో పిండదానం చేయడం వల్ల ఏమి, ప్రయాగంలో మరణించడం వల్ల ఏమి? సోమపర్వ పుణ్యదినాన సోమేశ్వరానికి గానీ సరస్వతీ తీరానికి గానీ వెళ్లడం వల్ల ఏమి సిద్ధి కలుగుతుంది?

Verse 68

कुरुक्षेत्रगतैः किं स्याद्राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलासुवर्णदानेन वेदपाठेन किं भवेत्

రాహుగ్రస్త సూర్యగ్రహణ సమయంలో కురుక్షేత్రానికి వెళ్లడం వల్ల ఏమి ఫలం? తులాదానంగా స్వర్ణదానం చేయడం వల్ల ఏమి, వేదపాఠం చేయడం వల్ల ఏమి కలుగుతుంది?

Verse 69

सर्वपापक्षयो येन वृषोत्सर्गेण तेन किम् । गोदानं किं करोत्येवं जलदानं तथैव च

సర్వపాపక్షయం కలిగించే వృషోత్సర్గం చేసినా ఏమి? మరి గోదానం ఏమి చేయగలదు—అలాగే జలదానం కూడా ఏమి చేయగలదు?

Verse 70

अयने विषुवे चैव संक्रांतौ कीदृशं फलम् । माघमासे चतुर्दश्यां यादृशं जागरे कृते

అయనం, విషువం, సంక్రాంతి సమయంలో ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది? అలాగే మాఘమాస చతుర్దశినాడు జాగరణం చేసినప్పుడు లభించే అపూర్వ ఫలం ఎంత గొప్పది!

Verse 71

यमः संभाषते वाण्या महिषोपरि संस्थितः । पश्य रुद्रस्य माहात्म्यं चित्रगुप्त विचारय

మహిషంపై ఆసీనుడైన యముడు వాణితో పలికెను— “రుద్రుని మహాత్మ్యాన్ని చూడు; ఓ చిత్రగుప్తా, సమ్యగ్విచారించు।”

Verse 72

अयं स लुब्धको येन हरः संपूजितः पुरा । सुराष्ट्रदेशे विख्यातं तीर्थं वस्त्रापथं शृणु

ఇతడే ఆ వేటగాడు; ఇతనిచేత పూర్వం హరుడు (శివుడు) సమ్యక్గా సంపూజితుడయ్యెను. ఇప్పుడు సురాష్ట్రదేశంలో విఖ్యాతమైన ‘వస్త్రాపథ’ అనే తీర్థాన్ని వినుము।

Verse 73

उज्जयंतो गिरिस्तत्र तथा रैवतको गिरिः । महती वर्त्तते जालिस्तयोर्मध्ये मया श्रुतम्

అక్కడ ఉజ్జయంత పర్వతమును, అలాగే రైవతక పర్వతమును చూడగలము. ఆ రెండింటి మధ్య మహత్తరమైన ‘జాలి’ ఉంది— అని నేను వినితిని।

Verse 74

मृन्मयं वर्तते लिगं रात्रौ चानेन पूजितः । रात्रौ जागरणं कर्त्तुं येन कार्येण चागतः

అక్కడ మృత్తికతో చేసిన లింగం ఉంది; దానిని ఇతడు రాత్రివేళ పూజించాడు. రాత్రి జాగరణం చేయుటకే అతడు ఆ కార్యంతో వచ్చెను।

Verse 75

तदस्माभिः कथं वाच्यं स्वयं जानंति ते सुराः । वरांगना वरं द्रष्टुं वरयंति परस्परम् । इंद्रावासात्समायाता नंदने वेगवत्तराः

ఇది మేమెట్లు చెప్పగలం? ఆ దేవతలే స్వయంగా తెలుసుకొనుచున్నారు. శ్రేష్ఠ దర్శనాభిలాషతో అప్సరసలు పరస్పరం వరించుకొనుచు, ఇంద్రావాసం నుండి అతి వేగంగా నందనవనానికి వచ్చిరి।

Verse 76

विरंचिना रायणशंकरत्विषा देहेन चागच्छति कोऽपि पूरुषः । पुरीं सुरेशाधिपतेर्निरीक्षितुं भर्त्ता ममायं तव चास्ति किं पतिः

విరంచి (బ్రహ్మ), నారాయణ, శంకరుల తేజస్సుతో ప్రకాశించే దేహముతో ఒక పురుషుడు వస్తున్నాడు. దేవాధిపతి ఇంద్రుని పురిని దర్శించుటకు వచ్చాడు. ‘ఇతడే నా భర్త!’—అయితే నీవు కూడా ఇతనిని కోరుటకు నీకు భర్త ఉన్నాడా?

Verse 77

मृदंगवीणा पटहस्वरस्तुतैः प्रवोधिताभिः सुरराजमन्दिरे । देवो हरोऽयं न नरो हराकृतिर्दृष्टोंगनाभिस्तव किं किमावयोः

మృదంగ, వీణ, పటహ స్వరాలతో చేసిన స్తుతులచే దేవరాజ మందిరంలో వారు మేల్కొన్నారు. వారు అన్నారు—‘ఇతడు హర దేవుడు; హరాకృతి ఉన్నా ఇతడు మనిషి కాదు!’ కన్యలు ఇతనిని చూశాక, ఇప్పుడు నీది ఏమి, నాది ఏమి—హక్కు ఎవరిది?

Verse 78

गायंति काश्चिद्विहसंति काश्चिन्नृत्यंति काश्चित्प्रपठंति काश्चित् । वदन्ति काश्चिज्जयशब्दसंयुतैर्वाक्यैरनेकैर्गुरुसन्निधाने

కొంతమంది పాడారు, కొంతమంది నవ్వారు, కొంతమంది నాట్యమాడారు, మరికొందరు పఠించారు. కొందరు గురువు సన్నిధిలో ‘జయ’ నినాదాలతో నిండిన అనేక వాక్యాలు పలికారు.

Verse 79

काचिच्छिवं स्तौति शिवां तथान्या पृच्छत्यथान्या किमु बिल्वपत्रात् । किं वोपवासेन फलं तवेदं निद्राक्षयेणाथ फलं तवैतत्

ఒకరు శివుని స్తుతించారు, మరొకరు శివా (దేవి)ని స్తుతించారు. ఇంకొకరు అడిగారు—‘బిల్వపత్రార్పణతో ఏ ఫలం? ఉపవాసంతో నీకు ఏ ఫలం? నిద్రత్యాగం చేసి జాగరణం వలన ఏ ఫలం?’

Verse 80

तासां नानाविधा वाचः श्रूयन्ते नन्दने वने । ब्रह्मलोकादिका वार्त्ताः कृत्वा च तदनन्तरम्

నందన వనంలో వారి నానావిధమైన మాటలు వినిపించాయి. బ్రహ్మలోకము మొదలైన లోకాల విషయాలు మాట్లాడి, ఆ తరువాత వారు ముందుకు సాగారు.

Verse 81

देवेन्द्रो लुब्धकं भूयो बभाषे कौतुकान्वितः । कस्मिन्देशे गिरौ जालिर्लिंगं यत्रास्ति दर्शय

దేవేంద్రుడైన ఇంద్రుడు కుతూహలంతో మళ్లీ వేటగాడితో పలికెను— “ఏ దేశంలో, ఏ పర్వతంపై ఆ జాళీ ఉంది, అక్కడ లింగం ఉన్నది? నాకు చూపి చెప్పుము.”

Verse 82

लुब्धक उवाच । सुराष्ट्रदेशे विख्यातो यस्मिन्देशे सरस्वती । वाडवं शिरसा धृत्वा प्रविष्टा लवणोदधौ

వేటగాడు అన్నాడు— “ప్రసిద్ధ సురాష్ట్రదేశంలో ఒక ఖ్యాతిగాంచిన ప్రాంతం ఉంది; అక్కడ సరస్వతీ నది వాడవాగ్నిని శిరస్సుపై ధరించి లవణసముద్రంలో ప్రవేశిస్తుంది.”

Verse 83

यत्र सा गोमती याति यत्रास्ते गन्धमादनः । उज्जयंतो गिरिवरो यत्र रैवतको गिरिः

“ఎక్కడ గోమతీ నది ప్రవహిస్తుంది, ఎక్కడ గంధమాదనము నిలిచియున్నది; ఎక్కడ శ్రేష్ఠమైన ఉజ్జయంత పర్వతము, ఎక్కడ రైవతక గిరి ఉన్నది।”

Verse 84

तत्र वस्त्रापथं क्षेत्रं भवस्तत्र व्यवस्थितः । तत्रास्ते मृन्मयं लिंगं जालिमध्ये सुरोत्तम

“అక్కడే ‘వస్త్రాపథ’ అనే పుణ్యక్షేత్రం ఉంది; అక్కడే భవుడు (శివుడు) స్థితుడై ఉన్నాడు. అక్కడే, ఓ సురోత్తమా, జాళీ మధ్య మృణ్మయ లింగం ఉంది.”

Verse 85

इन्द्र उवाच । सहितैस्तत्र गंतव्यं पूजयिष्ये भवं स्वयम् । जालिमध्ये तथा लिंगं दर्शयस्व च लुब्धक

ఇంద్రుడు అన్నాడు— “మనమందరం కలిసి అక్కడికి వెళ్లుదాం; నేను స్వయంగా భవుడిని (శివుడిని) పూజిస్తాను. అలాగే, ఓ వేటగాడా, జాళీ మధ్య ఉన్న ఆ లింగాన్ని కూడా చూపుము.”

Verse 86

परदारादिकं पापं दैत्यानां तु विकृंतने । वधे वृत्रस्य संजातं तत्सर्वं क्षालयाम्यहम्

పరస్త్రీగమనాది పాపము దైత్యులను సంహరించుచూ కలిగినదియు, వృత్రవధమున పుట్టిన దోషమును కూడ—ఆ సమస్తమును నేను కడిగి తొలగించెదను।

Verse 87

इत्युक्त्वा सहिताः सर्वे संप्राप्ता गिरिमूर्द्धनि । वाहनानि च ते त्यक्त्वा प्रस्थिताः पादचारिणः

ఇట్లు చెప్పి వారు అందరూ కలిసి గిరిశిఖరమునకు చేరిరి; తమ వాహనములను విడిచి పాదచారులై ముందుకు సాగిరి।

Verse 88

उज्जयन्तगिरेर्मूर्ध्नि गजराजः समागतः । तदाग्रचरणं तस्य ददौ मूर्धनि कारणात्

ఉజ్జయంతగిరి శిఖరమున గజరాజు వచ్చెను; అప్పుడు ఏదో కారణముచేత తన అగ్రపాదమును శిఖరమున ఉంచెను।

Verse 89

तेनाक्रान्तो गिरिवरस्तोयं सुस्राव निर्मलम् । गजपादोद्भवं वारि भविष्यति सदा स्थिरम्

అతడు నొక్కినందున శ్రేష్ఠగిరి నుండి నిర్మల జలము ప్రవహించెను; గజపాదమునుండి జనించిన ఆ నీరు సదా స్థిరముగా నిలిచియుండును।

Verse 90

इति प्रोक्तं सुरेन्द्रेण लोकानां हितकाम्यया । सर्वे समागतास्तत्र यत्र जालिर्व्यवस्थिता

లోకహితకాంక్షతో సురేంద్రుడు ఇట్లు పలికెను; అప్పుడు జాలి స్థితిచేసిన చోటకు అందరూ అక్కడ సమాగమించిరి।

Verse 91

संपूज्य विविधैः पुष्पैर्माघमासे चतुर्दशी । तस्यां जागरणं कृत्वा सञ्जातो निर्मलो हरिः

మాఘమాస చతుర్దశిన నానావిధ పుష్పాలతో సమ్యక్ పూజించి, ఆ రాత్రి జాగరణం చేసినందున హరి నిర్మలుడై నిష్కల్మషుడయ్యెను।

Verse 92

वस्त्रापथे भवं पूज्य हरिं रैवतके गिरौ । इन्द्रेश्वरं प्रतिष्ठाप्य संप्राप्तः स्वनिकतनम्

వస్త్రాపథంలో భవుడు (శివుడు)ను పూజించి, రైవతక గిరిపై హరిని ఆరాధించి, ఇంద్రేశ్వరాన్ని ప్రతిష్ఠాపించి తన స్వనికేతనానికి చేరెను।

Verse 93

लुब्धकोऽपि विमानेन संप्राप्तो हरिमन्दिरे । इत्युक्त्वा स भवो देवस्तत्रैवांतरधीयत

“లుబ్ధకుడుకూడా విమానమున హరిమందిరమునకు చేరెను” అని చెప్పి, దేవుడు భవుడు (శివుడు) అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 94

वामनोपि ततश्चक्रे तत्र तीर्थावगाहनम् । यादृग्रूपः शिवो दृष्टः सूर्यबिंबे दिगंबरः

ఆపై వామనుడుకూడా అక్కడి తీర్థంలో స్నానం చేసెను. సూర్యబింబములో దిగంబరరూపుడైన శివుని అట్లే దర్శించెను।

Verse 95

पद्मासनस्थितः सौम्यस्तथा तं तत्र संस्मरन् । प्रतिष्ठाप्य महामूर्त्तिं पूजयामास वासरम्

సౌమ్యుడై పద్మాసనమున కూర్చుండి అక్కడే ఆయనను స్మరించుచు, మహామూర్తిని ప్రతిష్ఠాపించి దినమంతా పూజ చేసెను।

Verse 96

मनोऽभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं ततः सिद्धिमवाप्तवान् । नेमिनाथशिवेत्येवं नाम चक्रे स वामनः

మనసులో కోరిన లక్ష్యం సిద్ధించుటకై అతడు తదనంతరం సిద్ధిని పొందెను. అప్పుడు వామనుడు దానికి ‘నేమినాథ-శివ’ అని నామకరణం చేసెను.

Verse 97

भवस्य पश्चिमे भागे प्रत्यासन्ने धरातले । वामनो वसतिं चक्रे तीर्थे वस्त्रापथे तदा

అప్పుడు భవుడు (శివుడు) ఆలయపు పశ్చిమ భాగానికి సమీపమైన నేలపై, వస్త్రాపథ తీర్థంలో వామనుడు తన నివాసాన్ని స్థాపించెను.

Verse 98

अतो यवाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवैः सवासवैः । इंद्रेण कुर्वता देवं समागत्य भवाग्रतः

అందుచేత వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సహ దేవతలు ఈ తీర్థాన్ని ‘యవాధిక’మని ప్రకటించారు. ఇంద్రుడు దేవప్రతిష్ఠ చేయుచుండగా వారు భవుడు (శివుడు) ఎదుట సమాగమమయ్యారు.

Verse 99

यवाधिकं प्रभासात्तु तीर्थमेतद्भवाज्ञया । अन्येषां षड्गुणं तीर्थं भविष्यति शिवाज्ञया

భవుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత ఈ తీర్థం ప్రభాసాన్ని మించిన ‘యవాధిక’మని ప్రసిద్ధి. శివాజ్ఞచేత ఇది ఇతర తీర్థాల కంటే ఆరు రెట్లు పుణ్యఫలదాయకమగును.

Verse 100

इत्येतत्कथितं सर्वं किमन्यत्परिपृच्छसि

ఇలా సమస్తమూ చెప్పబడెను; ఇక నీవు మరేమి ప్రశ్నించదలచుకున్నావు?

Verse 101

राजोवाच । शिवरात्रिप्रभावोयमतुलः परिकीर्त्तितः । अजानता कृता तेन लुब्धकेन पुरा श्रुतम्

రాజు పలికెను—శివరాత్రి మహిమ అపూర్వమని ప్రకటించబడింది. పూర్వకాలంలో ఆ వేటగాడు కూడా తెలియకుండానే దీనిని ఆచరించాడని నేను విన్నాను.

Verse 102

इदानीं वद कर्त्तव्या कथमन्यैर्जनैर्विभो । किं ग्राह्यं किं नु मोक्तव्यं शिवरात्र्यां वदस्व मे

ఇప్పుడు చెప్పండి, ఓ ప్రభూ—ఇతర జనులు దీన్ని ఎలా ఆచరించాలి? శివరాత్రిలో ఏది గ్రహ్యము, ఏది వర్జ్యము—నాకు వివరించండి.

Verse 103

सारस्वत उवाच । संप्राप्य मानुषं जन्म ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । शिवरात्रिः सदा कार्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

సారస్వతుడు పలికెను—మానవ జన్మ పొందీ, దేవుడు మహేశ్వరుని తెలిసికొని, శివరాత్రిని ఎల్లప్పుడూ ఆచరించాలి; అది భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 104

ईदृशं जायते पुण्यमेकया कृतया नृप । ये कुर्वंति सदा मर्त्त्यास्तेषां पुण्यमनंतकम्

ఓ నృపా! ఒక్కసారి ఆచరించినా ఇలాంటి పుణ్యం కలుగుతుంది. మానవులు దీన్ని నిరంతరం చేస్తే వారి పుణ్యం అనంతమవుతుంది.

Verse 105

द्वादशाब्दं व्रतमिदं कर्त्तव्यं प्रतिवत्सरम् । जीवितं चंचलं नृणां यदि कर्तुं न शक्यते

ఈ వ్రతాన్ని పన్నెండు సంవత్సరాలు, ప్రతి సంవత్సరం చేయాలి. కాని మనుష్యుల జీవితం చంచలమైనది; అంతకాలం చేయలేకపోతే…

Verse 106

तदा द्वादशभिर्मासैर्व्रत मेतत्समाप्यते । माघमासे चतुर्दश्यां प्रारम्भः क्रियते नृप

అప్పుడు ఈ వ్రతము పన్నెండు మాసములలో సమాప్తమగును. ఓ నృపా, మాఘమాస చతుర్దశీనాడు దీని ఆరంభము చేయబడును.

Verse 107

प्रतिमासं ततः कार्यं पौषांते तु समाप्यते । विघ्नश्चेज्जायते मध्ये कथं चिद्दैवयोगतः

ఆ తరువాత ప్రతి మాసము ఇది ఆచరించవలెను; పౌషాంతమున ఇది సమాప్తమగును. మధ్యలో దైవయోగముచేత ఏదైనా విఘ్నము కలిగితే…

Verse 108

न भवेद्व्रतभंगस्तु पुनः कार्यमनन्तरम् । द्वादशैव प्रकर्तव्याः कृत्वा संख्या विशेषतः

అది వ్రతభంగముగా భావింపరాదు; వెంటనే మళ్లీ చేయవలెను. సంఖ్యను ఖచ్చితంగా పూరించి పన్నెండు ఆచరణలే పూర్తిచేయవలెను.

Verse 109

कृतं न नश्यते लोके शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कृष्णायां तु चतुर्दश्यां कृतपूर्वाह्निकक्रियः

ఈ లోకములో చేసిన కర్మ నశించదు—శుభమైనా అశుభమైనా. అందుచేత కృష్ణపక్ష చతుర్దశీనాడు, పూర్వాహ్న కర్మలను ముగించి…

Verse 110

उपवासनियमो ग्राह्यो नद्यां स्नानं विधीयते । तदभावे तडागादौ कार्यं स्नानं स्वशक्तितः

ఉపవాస నియమము స్వీకరించవలెను; నదిలో స్నానము విధించబడింది. అది లేనిచో చెరువు మొదలైన వాటిలో స్వశక్తి ప్రకారం స్నానము చేయవలెను.

Verse 111

तैलाभ्यंगो न कर्त्तव्यो न कार्यं गमनं क्वचित् । तीर्थसेवा प्रकर्त्तव्या तस्मिंश्चागमनं शुभम्

నూనెతో అభ్యంగనం చేయకూడదు; ఎక్కడికైనా అలా తిరగడమూ చేయకూడదు. ఆ తీర్థసేవను చేయాలి; అక్కడికి వెళ్లడం శుభప్రదం.

Verse 112

शिवरात्रिः सदा कार्या लिंगे स्वायंभुवे नरैः । तदभावे महापुण्ये लिंगे वर्षशताधिके

మనుష్యులు ఎల్లప్పుడూ స్వయంభూ లింగంలో శివరాత్రి వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. అది లేనిచో, వందేళ్లకు మించి ప్రతిష్ఠితమైన మహాపుణ్య లింగంలో (వ్రతం) చేయాలి.

Verse 113

गिरौ वने समुद्रांते नद्यां यच्च शिवालये । तद्वै स्वायंभुवं लिंगं स्वयं तत्रैव संस्थितम्

పర్వతంలో, అడవిలో, సముద్రతీరంలో, నదీ తీరంలో లేదా శివాలయంలో—ఎక్కడ కనిపించినా, అది స్వయంభూ లింగమని తెలుసుకో; అది తానే అక్కడ స్థితమైంది.

Verse 114

वालुलिंगादिकं लिंगं पूजितं फलदं स्मृतम् । दिवा संपूज्य यत्नेन पुष्पधूपादिना नरः

వాలులింగం వంటి లింగం పూజించబడితే ఫలప్రదమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. పగటిపూట మనిషి పుష్పాలు, ధూపం మొదలైనవాటితో శ్రద్ధగా పూజించాలి.

Verse 115

वर्जयेन्मदिरां द्यूतं नारीं नखनिकृन्तनम् । ब्रह्मचर्यपरैः शांतैः कर्त्तव्यं समुपोषणम्

మద్యం, జూదం, స్త్రీసంగం (కామభోగం), గోర్లు కత్తిరించడం—ఇవన్నీ వర్జించాలి. బ్రహ్మచర్యనిష్ఠతో, శాంతంగా ఉపవాస-వ్రతాన్ని సక్రమంగా ఆచరించాలి.

Verse 116

रात्रौ देवाग्रतो गत्वा कर्त्तव्याः सप्त पर्वताः । पक्वान्नफलतांबूलपुष्पधूपादिचर्चिताः

రాత్రి దేవుని సమక్షానికి వెళ్లి ఏడు ‘పర్వతాలు’ (పూజా గుట్టలు) సిద్ధం చేయవలెను; అవి పక్వాన్నం, ఫలాలు, తాంబూలం, పుష్పాలు, ధూపం మొదలైనవాటితో అలంకరింపబడవలెను।

Verse 117

घृतेन दीपः कर्त्तव्यः पापनाशनहेतवे । यतो दीपस्य माहात्म्यं विज्ञेयं मुक्तिदायकम्

పాపనాశనార్థం నెయ్యితో దీపం వెలిగించవలెను; దీప మహాత్మ్యం ముక్తిదాయకమని తెలుసుకోవలెను।

Verse 118

दीपः सदैव कर्त्तव्यो गृहे देवालये नरैः । दिवा निशि च संध्यायां दीपः कार्यः स्वशक्तितः

మనుష్యులు ఇంటిలోను దేవాలయంలోను ఎల్లప్పుడూ దీపం ఉంచవలెను; పగలు, రాత్రి, సంధ్యాకాలంలో స్వశక్తి మేరకు దీపం వెలిగించవలెను।

Verse 119

किञ्चिदुद्द्योतमात्रेण देवास्तुष्यंति भूतले । पितॄणां प्रथमं दीपः कर्त्तव्यः श्राद्धकर्मणि

కొద్దిపాటి వెలుగుతోనే భూతలంలో దేవతలు సంతోషిస్తారు; పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధకర్మలో ముందుగా దీపం అర్పించవలెను।

Verse 120

रात्रौ जागरणं कार्यं यथा निद्रा न जा यते । शिवरात्रिप्रभावोऽयं श्रोतव्यः शिवसंनिधौ

రాత్రి నిద్ర రాకుండా జాగరణ చేయవలెను; శివరాత్రి యొక్క ఈ ప్రభావాన్ని శివసన్నిధిలోనే వినవలెను।

Verse 121

शिवस्य चरितं रात्रौ श्रोतव्यं बहुविस्तरम् । गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कर्तव्यं शिवसंनिधौ

రాత్రివేళ శివుని చరిత్రను విస్తారంగా శ్రవణం చేయవలెను. శివసన్నిధిలో గానం, నృత్యం మరియు వాద్యవాయనం చేయవలెను.

Verse 122

एवं सा नीयते रात्रिर्मुख्यं जागरणं यतः । रात्रौ देयानि दानानि शक्त्या वै तत्र जागरे

ఇలా రాత్రిని గడపవలెను, ఎందుకంటే జాగరణమే ప్రధాన వ్రతము. ఆ రాత్రి జాగరణలో శక్తి మేరకు దానాలు ఇవ్వవలెను.

Verse 123

पुनः स्नात्वा प्रभाते तु कर्त्तव्यं शिवपूजनम् । पूजनीयाश्च यतयो भोजनाच्छादनादिभिः

తరువాత ఉదయాన్నే మళ్లీ స్నానం చేసి శివపూజ చేయవలెను. యతులను కూడా భోజనం, వస్త్రం మొదలైన వాటితో సత్కరించవలెను.

Verse 124

तपस्विनां प्रदातव्यं भोजनं गृहमेधिभिः । द्वादशाष्टौ च चत्वारो भोक्तव्या एक एव वा

గృహస్థులు తపస్వులకు భోజనం సమర్పించవలెను. పన్నెండు గానీ, ఎనిమిది గానీ, నాలుగు గానీ—లేదా ఒక్కరినైనా భోజింపజేయవచ్చు.

Verse 125

एकोऽपि ब्रह्मचारी यो ब्रह्मविच्छिवपूजकः । सहस्राणां समो भक्त्या गृहे संभोजितो भवेत्

బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన శివపూజకుడైన ఒక్క బ్రహ్మచారినికైనా భక్తితో ఇంట్లో భోజనం పెట్టినచో, అది వెయ్యిమందికి భోజనం పెట్టిన సమాన ఫలమును ఇస్తుంది.

Verse 126

अक्षारालवणं पत्रे भोक्तव्यं वाग्यतैः स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्राणां दातव्यं भोजनं पुरः

వాక్సంయమంతో తానే ఆకుపై వడ్డించిన నిరక్షారము, అలవణమైన భోజనాన్ని భుజించాలి. ముందుగా కుమారులకు, మిత్రులకు, భార్యకు భోజనం ఇవ్వాలి.

Verse 127

अनेन विधिना कार्या शिवरात्रिः शिवव्रतैः । द्वादशैता यदा पूर्णास्तिलपात्राणि वै तदा

ఈ విధానంతో శివవ్రతాల ద్వారా శివరాత్రిని ఆచరించాలి. ఈ పన్నెండు (వ్రతాలు) పూర్తయినప్పుడు, అప్పుడు నువ్వుల పన్నెండు పాత్రలను సిద్ధం చేయాలి.

Verse 128

द्वादशैव प्रदेयानिगुरुब्राह्मणज्ञातिषु । व्रतांते गौः प्रदातव्या कृष्णा वत्सयुता दृढा

ఆ పన్నెండు నువ్వుల పాత్రలను గురువుకు, బ్రాహ్మణులకు, బంధువులకు తప్పక దానం చేయాలి. వ్రతాంతంలో దూడతో కూడిన దృఢమైన నల్ల ఆవును దానం చేయాలి.

Verse 129

सवस्त्राभरणा देया घंटाभरणभूषिता । अंगुलीयकवासांसि च्छत्रोपानत्कमण्डलु

ఆ ఆవును వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో, గంటల ఆభరణాలతో అలంకరించి దానం చేయాలి. అలాగే ఉంగరాలు, వస్త్రాలు, ఛత్రం, పాదరక్షలు, కమండలువును కూడా ఇవ్వాలి.

Verse 130

गुरवे दक्षिणा देयाब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । एवं कृत्वा ततो देयं तपस्विभ्योऽथ भोजनम् । मिष्टान्नं विविधं दत्त्वा क्षमाप्य च विसर्जयेत्

గురువుకు దక్షిణ ఇవ్వాలి; బ్రాహ్మణులకు తన శక్తి మేరకు దానం చేయాలి. ఇలా చేసిన తరువాత తపస్వులకు భోజనం పెట్టాలి. వివిధ మిష్టాన్నాలు సమర్పించి, క్షమాపణ కోరుకొని, వారిని గౌరవంతో వీడ్కోలు ఇవ్వాలి.

Verse 131

एवं यः कुरुते सत्यं तस्य पापं न विद्यते । संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान्

ఈ విధంగా సత్యంగా ఆచరించువానికి పాపం నిలవదు. ఉత్తమ సంతానం పొందినవాడు అనుత్తమ భోగములు, శ్రేయస్సును అనుభవిస్తాడు.

Verse 132

दिव्यविमानमारूढो दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । गतिवादित्रनिर्घोषैर्नीयते शिवमन्दिरे

దివ్య విమానముపై అధిరోహించి, దివ్య స్త్రీలచే పరివేష్టితుడై, చలించే దివ్య వాద్యాల నాదమధ్యలో అతడు శివమందిరానికి నీయబడతాడు.

Verse 133

तदेतत्कथितं पुण्यं शिवरात्रिव्रतं मया । कृतेन येन लोकानां सर्वपापक्षयो भवेत्

ఈ పుణ్యకరమైన శివరాత్రి వ్రతాన్ని నేను వివరించాను; దీనిని ఆచరించుటవలన ప్రజల సమస్త పాపములు క్షయమగును.