Adhyaya 35

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्भार्गवे वंशे यस्त्वौर्वः कथितस्त्वया । वैवस्वतेंऽतरे चास्मिंस्तस्योत्पत्तिं वद प्रभो

దేవి పలికెను— ఓ భగవన్! మీరు భార్గవ వంశంలో ఔర్వుని వర్ణించారు; ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో అతని జన్మవృత్తాంతాన్ని, ఓ ప్రభూ, నాకు చెప్పండి।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्राह्मणा निहता ये तु क्षत्रियैर्वित्तकारणात् । क्षयं नीतास्तु ते सर्वे सपुत्राश्च सगर्भतः

ఈశ్వరుడు పలికెను— ధనలోభం కారణంగా క్షత్రియులు హతమార్చిన బ్రాహ్మణులు అందరూ కుమారులతో కూడి, గర్భస్థ శిశువులతో కూడి కూడా నాశనానికి నెట్టబడ్డారు।

Verse 3

म्रियमाणेषु सर्वेषु एका स्त्री समतिष्ठत । तया तु रक्षितो गर्भ ऊर्वोर्देशे निधाय च

అందరూ మరణించుచుండగా ఒక స్త్రీ ధైర్యంగా నిలిచింది. ఆమె గర్భాన్ని కాపాడి తన తొడ ప్రాంతంలో ఉంచి దాచింది।

Verse 4

अन्यासां चैव नारीणां सर्वासामपि भामिनि । गर्भानि पातितास्तैस्तु द्रव्यार्थं क्षत्रियाधमैः

ఓ సుందరీ! ఇతర స్త్రీలందరి గర్భాలను కూడా, ధనదోపిడీ కోసం ఆ నీచ క్షత్రియులు పడగొట్టారు।

Verse 5

कालांतरे ततो भित्त्वा कुरुदेशं महाप्रभः । निर्गतोत्तंभितशिरा ज्वलदास्योतिभीषणः

కొంతకాలానంతరం ఆ మహాప్రభువు కురుదేశాన్ని చీల్చుకొని బయలుదేరాడు. తల ఎత్తి నిలిచి, అతని ముఖం జ్వాలలతో మండుతూ, దర్శనమాత్రమే భయంకరంగా ఉన్నాడు।

Verse 6

तद्वैरं हृदि चाधाय ददाह वसुधातलम् । उत्पाद्य वह्निं तपसा रौद्रमौर्वं जलाशनम्

ఆ వైరం హృదయంలో ధరించి అతడు భూమితలాన్ని దహించాడు. తపస్సుతో ఔర్వుని రౌద్ర అగ్నిని సృష్టించాడు—అది జలాన్నికూడా భక్షించే అగ్ని.

Verse 7

तमिन्द्रः प्लावयामास वृष्ट्यौघैर्वरवर्णिनि । न शशाक यदा नेतुं तदा स यतवाक्स्थितः

హే వరవర్ణినీ! ఇంద్రుడు వర్షధారల ప్రవాహాలతో అతడిని ముంచివేయాలని యత్నించాడు. కాని అతడిని వశపరచలేకపోయినప్పుడు, ఇంద్రుడు మాటలను నియంత్రించి నిశ్చలంగా నిలిచాడు.

Verse 8

ततो देवाः सगंधर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । अभवन्भयसंत्रस्ताः सर्वे प्रांजलयः स्थिताः

అప్పుడు దేవతలు గంధర్వులతో కలిసి బ్రహ్మదేవుని శరణు పొందారు. భయంతో కంపిస్తూ అందరూ అంజలి ముద్రతో వినయంగా నిలిచారు.

Verse 10

देवा ऊचुः । भगवन्भार्गवे वंशे जातः कोऽपि महाद्युतिः । अग्निरूपेण सर्वं स ददाह वसुधातलम् । कृतो यत्नः पुराऽस्माभिस्तद्विनाशाय सत्तम । जलेन वृद्धिमायाति ततो नो भयमागतम्

దేవతలు పలికారు— ఓ భగవన్! భార్గవ వంశంలో అపార తేజస్సు గలవాడు ఒకడు జన్మించాడు. అతడు అగ్నిరూపంతో సమస్త భూమితలాన్ని దహిస్తున్నాడు. హే సత్తమా! మునుపు మేము అతని వినాశానికి ప్రయత్నించాము; కానీ అతడు జలంతో మరింత పెరుగుతున్నాడు, అందుకే మాకు భయం కలిగింది.

Verse 11

विनष्टे भूतले देव अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । उच्छिद्यते ततोऽस्माकं नाशो नूनं भविष्यति

హే దేవా! భూతలం నశిస్తే అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞక్రియలు నిలిచిపోతాయి. అవి విచ్ఛిన్నమైతే మా వినాశం నిశ్చయంగా జరుగుతుంది.

Verse 12

तस्माद्यत्नं कुरु विभो त्रैलोक्यहितकाम्यया

కాబట్టి హే విభో, త్రిలోకాల హితాన్ని కోరుతూ నీవు యత్నం చేయుము।

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैः सार्द्धं भार्गवैश्च मह र्षिभिः । आगत्य चाब्रवीदौर्वं किमर्थं दहसि क्षितिम्

అప్పుడు బ్రహ్మ దేవతలతోను భార్గవ మహర్షులతోను కలిసి వచ్చి ఔర్వునితో పలికెను—“ఏ కారణంతో నీవు భూమిని దహించుచున్నావు?”

Verse 14

विरामः क्रियतां सद्यो ममार्थं च द्विजोत्तम

హే ద్విజోత్తమా, నా నిమిత్తముగాను వెంటనే విరామం చేయబడుగాక।

Verse 15

और्व उवाच । एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम । एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात्

ఔర్వుడు పలికెను—“హే సత్తమా, నీ వాక్యముచేతనే నేను నివృత్తుడనయ్యాను. నేను విడిచిన ఈ అగ్ని, హే విభో, నీ శాసనానుసారమే ప్రవర్తించును.”

Verse 16

यथा गच्छेत्समुद्रांतं तथा नीतिर्विधीय ताम्

ఆ అగ్ని సముద్రాంతమునకు చేరునట్లు మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేయుము; అట్లే నీతి విధించబడుగాక।

Verse 17

समाहूय ततो देवीं स्वां सुतां पद्मसंभवः । उवाच पुत्रि गच्छ त्वं गृहीत्वाग्निं महोदधिम् । मद्वाक्यं नान्यथा कार्यं गच्छ शीघ्रं महाप्रभे

అప్పుడు పద్మసంభవుడైన బ్రహ్మ దేవిని—తన కుమార్తెను—పిలిచి ఇలా అన్నాడు: “కుమార్తె, ఈ అగ్నిని తీసుకొని మహాసముద్రం వైపు వెళ్లు. నా ఆజ్ఞను ఇతరథా చేయకుము. శీఘ్రంగా వెళ్లు, ఓ మహాతేజస్విని।”

Verse 18

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् । इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता

సరస్వతి పలికింది: “ఓ దేవా, మీ వాక్యానుసారం నేను సందేహం లేకుండా బయలుదేరుతున్నాను.” ఆమె ఇలా చెప్పగానే బ్రహ్ముడు మళ్లీ మళ్లీ ప్రశంసించాడు: “సాధు, సాధు—ఓ సద్గుణవతీ!”

Verse 19

ततोभिमंत्रितं वह्निं क्षिप्त्वा कुंभे हिरण्मये । प्रायच्छत सरस्वत्यै स्वयं ब्रह्मा पितामहः । आशिषो विविधा दत्त्वा प्रोवाचेदं पुनः पुनः

అనంతరం పితామహుడైన బ్రహ్ముడు స్వయంగా మంత్రాలతో అభిమంత్రించిన అగ్నిని బంగారు కుంభంలో ఉంచి సరస్వతికి అందించాడు. అనేక ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చి, ఈ మాటలను మళ్లీ మళ్లీ పలికాడు।

Verse 20

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा संतु परिपन्थिनः

“వెళ్లు, కుమార్తె; నీవు ఏ విధంగానూ దుఃఖించకుము. క్షేమమైన, నిర్విఘ్న మార్గంలో ప్రయాణించు; నీ దారిలో అడ్డంకులు గానీ శత్రువులు గానీ లేకుండుగాక.”

Verse 21

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणा च सरस्वती । हिमवंतं गिरिं प्राप्य पिप्पलादाश्रमात्तदा

ఈశ్వరుడు పలికాడు: బ్రహ్ముడు ఇలా ఉపదేశించగా సరస్వతి అప్పుడు హిమవంత పర్వతాన్ని చేరి, పిప్పలాదుని ఆశ్రమానికి వెళ్లింది।

Verse 22

उद्भूता सा तदा देवी अधस्ताद्वृक्षमूलतः । तत्कोटर कुटीकोटिप्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

అప్పుడు ఆ దేవి వృక్షమూలం క్రిందనుండి అవతరించింది; అక్కడ అనేక ద్విజ ఋషులు కోటరాలలోను, అసంఖ్యాక పర్ణకుటీరాలలోను తపస్సుకోసం ప్రవేశించి ఉన్నారు।

Verse 23

श्रूयन्ते वेदनिर्घोषा सरसारक्तचेतसाम् । विष्णुरास्ते तत्र देवो देवानां प्रवरो गुरुः

సారరసంలో ప్రేమతో లీనమైన మనస్సులవారి వేదనాదాలు అక్కడ వినిపిస్తాయి; అదే స్థలంలో దేవులలో శ్రేష్ఠుడు, పూజ్య గురువు అయిన శ్రీ విష్ణుదేవుడు నివసిస్తాడు।

Verse 24

तस्मात्स्थानात्ततो देवी प्रतीच्यभिमुखं ययौ । अन्तर्द्धानेन सा प्राप्ता केदारं हिममध्यगम्

ఆ స్థలంనుండి దేవి పశ్చిమాభిముఖంగా బయలుదేరింది; అంతర్ధానమనే రహస్యగమనంతో హిమమధ్యస్థ కేదారాన్ని చేరింది।

Verse 25

तत्संप्लाव्य गिरेः शृंगं केदारस्य पुरः स्थिता । तेनाग्निना करस्थेन दह्यमाना सरस्वती

పర్వతశిఖరాన్ని ముంచివేసి ఆమె కేదారుని ముందర నిలిచింది; చేతిలో ధరించిన ఆ అగ్నిచేత సరస్వతి దహించబడుతున్నట్లుగా అయింది।

Verse 26

भूमिं विदार्य तस्याधः प्रविष्टा गजगामिनी । तदंतर्द्धानमार्गेण प्रवृत्ता पश्चिमामुखी

భూమిని చీల్చి గజగామినీ దేవి దాని క్రింద ప్రవేశించింది; ఆపై ఆ అంతర్ధానమార్గం ద్వారా పశ్చిమాభిముఖంగా సాగింది।

Verse 27

पापभूमिमतिक्रम्य भूमिं भित्त्वा विनि गता । तत्र कूपः समभवन्नाम्ना गन्धर्वसंज्ञितः

ఆమె పాపభూమిని అతిక్రమించి, భూమిని చీల్చుకొని బయటకు ప్రత్యక్షమైంది. అక్కడ ‘గంధర్వ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన ఒక బావి ఏర్పడింది.

Verse 28

तस्मात्कूपात्पुनर्दृश्या सा बभूव महानदी । मतिः स्मृतिस्तथा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्गिराधरा

ఆ కూపం నుండి ఆమె మళ్లీ దర్శనమిచ్చి మహానదిగా అవతరించింది. ఆమె మతి, స్మృతి, ప్రజ్ఞా, మేధా, బుద్ధి—ధరాధరా—అని స్తుతింపబడుతుంది.

Verse 29

उपासिकाः सरस्वत्याः षडेताः प्रस्थितास्तदा । पुनः प्रवृत्ता सा तस्मादुद्भेदात्पश्चिमामुखी

అప్పుడు సరస్వతీ దేవి యొక్క ఆరు ఉపాసికలు ప్రయాణమయ్యారు. అదే ఉద్భేదస్థలము నుండి ఆమె ధారా మళ్లీ ప్రవహించి పశ్చిమాభిముఖంగా సాగింది.

Verse 30

भूतीश्वरं समायाता सिद्धो यत्र महामुनिः । भूतीश्वरे समीपस्थं तत्र प्राप्ता मनोरमम्

ఆమె భూతీశ్వరానికి చేరింది; అక్కడ ఒక మహాముని సిద్ధిని పొందాడు. భూతీశ్వర సమీపంలో ఆమె ఒక మనోహరమైన, మంగళకరమైన స్థలాన్ని చేరింది.

Verse 31

तस्य दक्षिणदिक्संस्थं रुद्रकोट्युपलक्षितम् । श्रीकंठ देशं विख्यातं गता सर्वौषधीयुतम्

ఆ స్థలానికి దక్షిణదిశలో ‘రుద్రకోటి’తో విశిష్టమైన, ‘శ్రీకంఠ’ అనే ప్రసిద్ధ దేశానికి ఆమె వెళ్లింది; అది సమస్త ఔషధులతో సమృద్ధిగా ఉంది.

Verse 32

तस्मात्पुण्यतमाद्देशाच्छ्रीकण्ठात्सा मनस्विनी । संप्राप्ता वह्निना सार्द्धं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

ఆ పరమ పుణ్యదేశమైన శ్రీకంఠం నుండి మనస్వినీ సరస్వతి, వహ్నితో కలిసి కురుక్షేత్రానికి చేరింది।

Verse 33

पुनस्तस्मात्कुरुक्षेत्राद्विराटनगरस्य सा । समुद्भूता समीपस्था अन्तर्द्धानान्मनोरमा । गोपायनो गिरिर्यत्र तत्र सा पुनरुद्गता

మళ్లీ ఆ కురుక్షేత్రం నుండి ఆమె విరాటనగర సమీపంలో, అంతర్ధానమైన తరువాత మనోహర రూపంతో ఉద్భవించింది; గోపాయన పర్వతం ఉన్న చోట ఆమె మరల వెలిసింది.

Verse 34

गोपायिता केशवेन यत्र ते पाण्डुनन्दनाः । कुर्वंतः स्वानि कर्माणि न कैश्चिदुपलक्षिता

అక్కడ కేశవుడు ఆ పాండునందనులను కాపాడాడు; వారు తమ తమ కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించినా ఎవరికీ గుర్తుపడలేదు.

Verse 35

तत्र कुंडे स्थिता देवी महापातकनाशिनी । पुन र्गोपायनाद्देवी क्षेत्रं प्राप्तातिशोभनम्

అక్కడ ఆ కుండంలో మహాపాతకనాశినీ దేవి నిలిచింది; తరువాత గోపాయన నుండి దేవి అత్యంత శోభనమైన క్షేత్రానికి చేరింది.

Verse 36

खर्जुरीवनमापन्ना नन्दानाम्नीति तत्र सा । सरस्वती पुनस्तस्माद्वनात्खर्जूरसंज्ञितात्

ఆమె ఖర్జూరీ వనంలో ప్రవేశించింది; అక్కడ ఆమె ‘నందా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది; తరువాత సరస్వతి ‘ఖర్జూర’ అనే ఆ వనం నుండి మళ్లీ ముందుకు సాగింది.

Verse 37

मेरुपादं समासाद्य मार्कंडाश्रममागता । यत्र मार्कंडकं तीर्थं मेरुपादे समाश्रितम्

మెరుపాదాన్ని చేరి ఆమె మార్కండ ఋషి ఆశ్రమానికి వచ్చింది; అక్కడ మెరుపాదంలో స్థాపితమైన ‘మార్కండక తీర్థం’ ఉంది.

Verse 38

सरस्वती पुनस्तस्मादर्बुदारण्यमाश्रिता । गता वटवनं रम्यं मार्कंडेयाश्रमाच्छुभात्

ఆపై సరస్వతి అక్కడి నుంచి బయలుదేరి అర్బుద అరణ్యంలో ఆశ్రయం పొందింది; శుభమైన మార్కండేయ ఆశ్రమం నుండి రమ్యమైన వటవనానికి వెళ్లింది.

Verse 39

तपस्तप्तं पुरा यत्र वसिष्ठेन समाश्रितात् । तस्माद्वटवनात्पुण्यादुदुम्बरवनं गता । मेरुपादे च तत्रैव तण्डिर्यत्रा तपत्तपः

ప్రాచీనకాలంలో వసిష్ఠుడు ఆశ్రయమై తపస్సు చేసిన చోటు నుండి, ఆ పుణ్య వటవనం విడిచి ఆమె ఉదుంబర వనానికి వెళ్లింది. అలాగే అక్కడే మెరుపాదంలో తండి తపస్సు చేసిన స్థలం ఉంది.

Verse 40

ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती । अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी

ఆ ఉదుంబర వనం నుండి దేవి సరస్వతి మళ్లీ అంతర్ధానమై, మహానదిగా ముందుకు సాగుతూ, మరో శిఖరాన్ని చేరింది.

Verse 41

मेरुपादं तु सुमहत्सुरसिद्धनिषेवितम् । भिन्नांजनचयाकारं गोलांगूलमिति स्मृतम्

ఆ మెరుపాదం అత్యంత విశాలమైనది, దేవతలు మరియు సిద్ధులు సేవించే స్థలం; అది విరిగిన అంజన శిలల గుట్టలా కనిపించి ‘గోలాంగూల’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 42

स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

ఆ మనోహర స్థలమునుండి సుమధ్యమా దేవి ప్రాదుర్భవించింది. వెదురు మొద్దునుండి విస్తారంగా ఉద్భవించి దక్షిణాభిముఖంగా ప్రవహించసాగింది.

Verse 43

तत्रोद्गमवटस्तस्यास्तत्समाख्यो व्यवस्थितः । ततः प्रभृति सा देवी सुप्रभं प्रकटा स्थिता

అక్కడ ఆమె ఉద్భవించిన పేరుతో ‘ఉద్గమవట’ అనే మర్రిచెట్టు స్థితమై ఉంది. అప్పటినుండి దేవి సుప్రభలో ప్రత్యక్షంగా నిలిచియున్నది.

Verse 44

अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः

ప్రాణులపై కరుణతో ఆమె అంతర్ధానాన్ని విడిచిపెట్టింది. ఆమె రమ్యమైన తీరాలలో కోటానుకోట్ల తీర్థాలు ఉన్నాయి.

Verse 45

तेषु तीर्थेषु सर्वेषु धर्महेतुः सरस्वती । रुद्रावतार मार्गेऽस्मिन्प्रवरं प्रथमं स्मृतम्

ఆ సమస్త తీర్థాలలో సరస్వతీ దేవియే ధర్మహేతువు. రుద్రావతార మార్గములో ఆమె శ్రేష్ఠమై మొదటిగా స్మరించబడుతుంది.

Verse 46

तरत्तरंगनामाढ्यं काकतीर्थं महाप्रभम् । तत्र तीर्थं पुनस्त्वन्यत्तीर्थं धारेश्वरं स्मृतम्

‘తరత్తరంగ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన కాకతీర్థం మహాప్రభగా ప్రకాశిస్తుంది. అక్కడ మరొక తీర్థం కూడా ఉంది; అది ధారేశ్వర తీర్థమని స్మరించబడుతుంది.

Verse 47

धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् । सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् । तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम्

ధారేశ్వరము నుండి మరల ‘గంగోద్భేద’మని ప్రసిద్ధమైన మరో స్థలం ఉంది; అక్కడ సరస్వతీ–గంగ జలము ఒకటిగా నిలిచియుంటుంది. దాని తరువాత పరమ తీర్థమైన ‘పుండరీక’ము, దాని తరువాత కూడా (ఇంకొక) తీర్థము ఉంది.

Verse 48

मातृतीर्थं महापुण्यं सर्वातंकहरं परम् । मातृतीर्थात्पुनस्तस्मान्नातिदूरे व्यवस्थितम्

మాతృతీర్థము మహాపుణ్యప్రదము, సమస్త ఆతంకములను పరమంగా హరించునది. ఆ మాతృతీర్థము నుండి మరల చాలా దూరం కాకుండా ఇంకొక పవిత్ర స్థలం ఉంది.

Verse 49

तीर्थं त्वनरकंनाम नरकार्ति भयापहम् । ततस्तस्मादनरकात्तीर्थमन्यत्पुनः स्थितम्

‘అనరక’మని పేరుగల ఒక తీర్థము ఉంది; అది నరకయాతన మరియు భయమును తొలగించును. ఆ అనరక-తీర్థము నుండి మరల ఇంకొక తీర్థము స్థితమై ఉంది.

Verse 50

संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले । ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्

భూమిపై ‘సంగమేశ్వర’మని పేరుగల ఆ పుణ్యస్థలం ప్రసిద్ధి పొందింది. అక్కడి నుండి మరల ‘కోటీశ్వర’మని పిలువబడే మరో తీర్థము ఉంది.

Verse 51

ततस्तस्मान्महादेवि शंभुकुण्डेश्वरं स्मृतम् । तीर्थे सरस्वतीतीरे तस्मिन्सिद्धेश्वरं स्मृतम्

తదనంతరం, ఓ మహాదేవీ, అక్కడి నుండి ‘శంభుకుండేశ్వర’మని స్మరించబడును. అలాగే ఆ తీర్థములో సరస్వతీ తీరమున ‘సిద్ధేశ్వర’మని కూడా స్మరించబడును.

Verse 52

सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी । पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा

ఆమె సిద్ధేశ్వరమునుండి మరల బయలుదేరి పశ్చిమాభిముఖమైంది. పశ్చిమ సముద్రానికి వెళ్లాలని కోరుతూ సఖిని స్మరించి ఆమె విలపించింది.

Verse 53

स्थित्वा पूर्वमुखा देवी हा गंगेति विना त्वया । एकाकिनी मंदभाग्या क्व गमिष्याम्यबांधवा

దేవి తూర్పు వైపు ముఖం చేసి విలపించింది—‘హా గంగే! నీవు లేక నేను ఒంటరిదానిని, మందభాగ్యురాలిని; బంధువుల్లేక ఎక్కడికి పోవాలి?’

Verse 54

तां विज्ञाय ततो गंगा रुदतीं शोककर्शिताम् । शीघ्रं स्वर्गात्समायाता तीर्थानां कोटिभिः सह

ఆమెను గుర్తించి—విలపిస్తూ శోకంతో క్షీణించిన ఆమెను చూసి—గంగా దేవి కోట్లాది తీర్థాలతో కలిసి స్వర్గం నుండి వేగంగా దిగివచ్చింది.

Verse 55

ततो दुःखं परित्यज्य तत्र प्राची सरस्वती । सर्वदेवगुणैयुक्ता एवं तत्र स्थिताऽभवत्

అప్పుడు దుఃఖాన్ని విడిచి, తూర్పు దిశగా ప్రవహించే సరస్వతి అక్కడే నిలిచింది—సర్వ దేవగుణాలతో యుక్తమై; అలా ఆమె అక్కడ స్థితిచెందింది.

Verse 56

तत्र सिद्धवटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम् । वटेश्वरस्य पुरतः सर्वपापक्षयंकरम्

అక్కడ ‘సిద్ధవట’ అనే తీర్థం ఉంది; అది ‘పైతామహ’ (పితామహ బ్రహ్మకు సంబంధించినది) అని ప్రసిద్ధం. వటేశ్వరుని సమక్షంలో ఉన్న ఈ తీర్థం సమస్త పాపనాశకరం.

Verse 57

त्रिकालं यत्र रुद्रस्तु समागत्य व्यवस्थितः । तन्महालयमित्युक्तं स्थानं तस्य महात्मनः

యెక్కడ మహాత్మ రుద్రుడు త్రికాలములలో వచ్చి నిత్యంగా స్థిరంగా నివసించునో, ఆ స్థలమే ఆ మహాత్ముని ‘మహాలయము’ అని ప్రసిద్ధి పొందినది।

Verse 58

पिंडतारकमित्येतत्प्राचीनं तीर्थमुत्तमम् । कुम्भकुक्षिगिरिस्थं तत्पित्र्ये कर्मणि सिद्धिदम्

ఇది ప్రాచీనమైన అత్యుత్తమ తీర్థం ‘పిండతారకము’ అని ప్రసిద్ధి. కుంభకుక్షి గిరిపై ఉన్న ఈ స్థలం పితృకర్మములో, ముఖ్యంగా పిండదానములో, సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 59

प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रति ष्ठितम् । प्राची सरस्वती यत्र तत्र किं मृग्यते परम्

ప్రాచీనేశ్వర దేవుని సమక్షంలో, యెక్కడ ప్రాచీ సరస్వతి విరాజిల్లుచున్నదో, ఆ స్థలమును మించిన పరమలక్ష్యం ఇంకేమి వెదకాలి?

Verse 60

निवृत्ते भारते युद्धे तत्र तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरिता त्मना

భారత యుద్ధము ముగిసిన తరువాత, ఆ తీర్థములో కిరీటధారి (అర్జునుడు) విష్ణువు అంతఃప్రేరణచేత పూర్వము ప్రాయశ్చిత్తము ఆచరించెను।

Verse 61

तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात् । नरतीर्थं ततः ख्यातं तत्र पापभयापहम्

ఆ ప్రాయశ్చిత్తముచేత అతడు పూర్వసంచిత పాపములనుండి విముక్తుడయ్యెను. అందువల్ల అది ‘నరతీర్థము’ అని ఖ్యాతి పొందింది; అక్కడ పాపభయము తొలగిపోతుంది।

Verse 62

नरतीर्थादन्यतीर्थं पुंडरीकमिति स्मृतम् । अर्जुनेन सहागत्य यत्र स्नातो हरिः प्रिये

నరతీర్థానికి ఆపై పుండరీకమని ప్రసిద్ధమైన మరొక తీర్థం ఉంది. ప్రియే, అక్కడ అర్జునునితో కలిసి వచ్చి భగవాన్ హరి స్నానం చేశాడు.

Verse 63

प्राचीनेशात्परं तीर्थं वालखिल्येश्वरं महत् । तत्र तस्मान्महातीर्थात्तीर्थमन्यन्महो दयम्

ప్రాచీనేశుని ఆపై వాలఖిల్యేశ్వరమనే మహాతీర్థం ఉంది. ఆ మహాతీర్థం నుండి మరొక మహామంగళకరమైన తీర్థం కూడా ఉంది.

Verse 64

गंगासमागमंनाम तीर्थमन्यन्महोदयम् । तत्रालोक्य पुनर्देवीं दीनास्यां दीनमानसाम्

గంగాసమాగమమని పిలువబడే మరొక మహాశుభ తీర్థం ఉంది. అక్కడ మళ్లీ దేవిని చూచి—ఆమె ముఖం దిగులుగా, మనస్సు నిరాశగా ఉండగా—

Verse 65

ब्रह्मासृजत्सखीं तस्याः कपिलां विपुलेक्षणाम् । हरिणीं हरिरप्याशु वज्रिणीमपि देवराट् । न्यंकुं विनोदनार्थं च सरस्वत्या ददौ हरः

బ్రహ్మ ఆమెకు సఖిగా విశాలనేత్రాల కపిలను సృష్టించాడు. హరి కూడా త్వరగా హరిణీ అనే సఖిని ఏర్పరచాడు; దేవరాజ ఇంద్రుడు వజ్రిణీని కూడా సృష్టించాడు. ఇంకా హరుడు సరస్వతీకి వినోదార్థం న్యంకును ప్రసాదించాడు.

Verse 66

ततः प्रहृष्टा सा देवी देवादेशात्सरस्वती । तस्माद्गन्तुं समारब्धा प्राचीना पापनाशिनी

అప్పుడు దేవతల ఆజ్ఞచేత దేవి సరస్వతీ ఆనందించింది; అక్కడి నుండి బయలుదేరుటకు సిద్ధమైంది—ఆమె ప్రాచీన, పాపనాశిని.

Verse 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—దక్షిణ దిశను ఆశ్రయించి, వడవానలధారిణి మహాదేవి సరస్వతి మరల పశ్చిమముఖిగా నిలిచెను. ఆమె ఉత్తర తీరమున ‘ఏకద్వార’మని ప్రసిద్ధమైన తీర్థము ఉన్నది.

Verse 68

एकद्वारेण यत्सेना स्वर्गं प्राप्ता ततो वरात् । तस्मात्तीर्थात्पुनश्चान्यत्तीर्थं यत्र गुहेश्वरः

‘ఏకద్వార’ అనే తీర్థద్వారమున ద్వారా ఆ సేన వరప్రభావముతో స్వర్గాన్ని పొందెను. ఆ తీర్థమునుండి మరల ఇంకొక పవిత్రస్థానమునకు వెళ్లవలెను—అక్కడ గుహేశ్వరుడు నిలిచియున్నాడు.

Verse 69

गुहेन स्थापितः पूर्वं यत्र देवो महेश्वरः । गुहेश्वरान्नातिदूरे वटेश्वरमिति स्मृतम्

గుహుడు పూర్వము దేవుడు మహేశ్వరుని స్థాపించిన చోటే గుహేశ్వరము. గుహేశ్వరమునకు అతి దూరము కాక ‘వటేశ్వర’మని ప్రసిద్ధమైన స్థలము ఉంది.

Verse 70

दिव्यं सरस्वतीतीरे व्यासेनाराधितं पुरा । आमर्द्दकी नदी यत्र सरस्वत्या सहैकताम्

సరస్వతి తీరమున ఒక దివ్య తీర్థము ఉంది; పురాతన కాలమున వ్యాసుడు దానిని ఆరాధించెను. అక్కడ ఆమర్దకీ నది సరస్వతితో ఏకత్వమును పొందును.

Verse 71

संप्राप्ता तन्महातीर्थं फलदं सर्वदेहिनाम् । आमर्दकी संगमं तं नापुण्यो वेद कश्चन । संगमेश्वरनामेति तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

ఆ మహాతీర్థమును చేరినవారికి అది సమస్త దేహధారులకు ఫలప్రదమగును. ఆమర్దకీ సంగమము పుణ్యహీనులకు ఎవరికీ తెలియదు. అక్కడ ‘సంగమేశ్వర’ నామముతో లింగము ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

Verse 72

मुण्डीश्वरेति च तथा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ । मुंडीश्वरसमीपस्थं सरस्वत्यां महोदयम्

ఇది భూమిపై ‘ముణ్డీశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ముణ్డీశ్వర సమీపంలో సరస్వతీ తీరాన ‘మహోదయ’ అనే తీర్థం ఉంది.

Verse 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

సరస్వతీ తీరాన ‘ప్రాంగ్ముఖ’ అనే తీర్థం ఉంది. అక్కడ ఈశ్వరుడు ‘మాండవ్యేశ్వర’ నామంతో ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు.

Verse 74

पीलुकर्णिकसंज्ञं तु तीर्थमन्यत्पुनस्ततः । सरस्वतीतीरगतमृषिणा सेवितं महत्

అక్కడి నుండి మరల ‘పీలుకర్ణికా’ అనే మరో తీర్థం ఉంది. అది సరస్వతీ తీరాన ఉన్న మహత్తరమైనది, ఋషిచే సేవింపబడినది.

Verse 75

तस्मादन्यत्सरस्वत्यां तीर्थं द्वारवती स्मृतम् । तीर्थानां प्रवरं देवि यत्र संनिहितो हरिः

అక్కడి నుండి సరస్వతీ నదిలో ‘ద్వారవతీ’ అనే మరో తీర్థం ప్రసిద్ధం. ఓ దేవీ, తీర్థాలలో ఇది శ్రేష్ఠం, ఎందుకంటే అక్కడ హరి సన్నిహితుడై ఉన్నాడు.

Verse 76

ततस्तस्य समीपस्थं तीर्थं गोवत्ससंज्ञितम् । यत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः

ఆ (ద్వారవతీ) సమీపంలో ‘గోవత్స’ అనే తీర్థం ఉంది; అక్కడ అంబికాపతి గోవత్స స్వరూపాన్ని ధరించి అవతరించాడు.

Verse 77

स्वयं भूलिंगरूपेण संस्थितस्तेजसां निधिः । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका

అక్కడ తేజస్సుల నిధి స్వయంగా భూలింగరూపంలో నిలిచియున్నది. గోవత్సానికి నైరృత భాగంలో ఒక ఇనుప యష్టి (చిహ్నం) కనిపిస్తుంది.

Verse 78

स्वयंभूलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्वयं स्थितः । एकविंशति वारस्य भक्त्या पिंडस्य यत्फलम्

అక్కడ రుద్రుడు స్వయంభూ లింగరూపంలో స్వయంగా నివసిస్తున్నాడు. ఇరవై ఒక రోజులు భక్తితో పిండదానం చేసిన ఫలం—

Verse 79

गंगायां प्राप्यते पुंसां श्राद्धेनैकेन तत्र तत् । ततस्तस्मान्महातीर्थाद्बालक्रीडनकी यथा

అదే పుణ్యం పురుషులకు గంగలో అక్కడ ఒక్క శ్రాద్ధం చేసినంత మాత్రాన లభిస్తుంది. ఆ మహాతీర్థం నుండి ముందుకు ఆమె ఆడుకుంటున్న బాలికలా సాగింది.

Verse 80

सखीभिः सहिता तत्र क्रीडताऽसौ यथेच्छया । आनुलोम्यविलोम्येन दक्षिणेनोत्तरेण च

అక్కడ సఖులతో కూడి ఆమె ఇష్టానుసారం క్రీడించింది—కొన్నిసార్లు ప్రవాహానుకూలంగా, కొన్నిసార్లు ప్రతికూలంగా, దక్షిణంగా కూడా ఉత్తరంగా కూడా.

Verse 81

रुल्लं प्राप्य पुनर्देवी समुद्भूता मनोरमा । रुल्लं नाम पुरं यत्र सृष्टं देवेन शंभुना

రుల్లాను మళ్లీ చేరి ఆ మనోహర దేవి అక్కడ ప్రాదుర్భవించింది. శంభు దేవుడు ‘రుల్లా’ అనే నగరాన్ని సృష్టించిన స్థలం అది.

Verse 82

सह देवैस्तु पार्वत्या धारायंत्रप्रयोगकैः । एकं वर्षसहस्रं तु शंभुना तत्र रुल्लितम्

అక్కడ దేవతలతో పాటు పార్వతీతో కూడి, జలయంత్రాల ప్రయోగముచే శంభువు ఆ స్థలాన్ని సంపూర్ణంగా ఒక సహస్ర సంవత్సరాలు ‘రుల్లిత’ చేయించాడు।

Verse 83

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

అక్కడ సరస్వతీ తీరంలో ‘రుల్ల’ అనే హ్రదం ఉంది; అది మహత్తరమైన మంగళకర తీర్థం. అక్కడే సాక్షాత్తుగా మహాదేవుడు ‘ఆనందేశ్వర’ అనే నామంతో విరాజిల్లుతున్నాడు।

Verse 84

पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु । स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः

అక్కడ శంభువు ఆలయానికి పడమర వైపున ఉన్నది, మేరువు దక్షిణ పాదంలోని ‘నఖం’గా ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 85

पश्यंति ये नराः सम्यक्तेऽपि पापविवर्जिताः । अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवंति फलं ध्रुवम्

ఎవరు దానిని సమ్యకంగా దర్శిస్తారో, వారు పాపరహితులై నిశ్చయంగా సహస్ర అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతారు।

Verse 86

परतस्तस्य कूष्मांडमुनेस्तत्राश्रमं महत् । कूष्मांडेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

దాని ఆవల కూష్మాండ ముని యొక్క మహత్తర ఆశ్రమం ఉంది; ‘కూష్మాండేశ్వర’ అనే తీర్థం త్రిలోకమంతటా ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 87

कोल्लादेवी स्थिता तत्र सर्वपापभयापहा । अन्तर्द्धानेन तां कोल्लां संप्राप्ता सा महानदी

అక్కడ కోల్లా దేవి స్థితమై ఉంది; ఆమె సమస్త పాపభయాలను హరించేది. అంతర్ధానమై ఆ మహానది కోల్లా-ధామాన్ని చేరింది.

Verse 88

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा संप्राप्ता तु मनोरमम् । सानुं मदनसंज्ञं तु क्षेत्रं सिद्धनिषेवितम्

తర్వాత ఆమె మళ్లీ అంతర్ధానమై, మనోహరమైన స్థలానికి చేరింది—‘మదన’ అనే సానువుకు—సిద్ధులు సేవించే పవిత్ర క్షేత్రానికి.

Verse 89

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा पुनः प्राप्ता हिमाचलम् । खादिरामोदनामानं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम्

మళ్లీ అంతర్ధానమై ఆమె హిమాచలాన్ని చేరింది—‘ఖాదిరామోద’ అనే స్థలానికి—అది అన్ని ఋతువుల పుష్పాలతో ప్రకాశించేది.

Verse 90

तत्रारुह्य विलोक्याथ ददर्श सुमनोरमम । क्षारोदं पश्चिमाशास्थं घनवृंदमिवोन्नतम्

అక్కడ ఎక్కి చుట్టూ చూసి ఆమె అత్యంత మనోహర దృశ్యాన్ని చూచింది—పడమర దిశలో ఉన్న క్షారోదం, ఘన మేఘసమూహంలా ఎత్తుగా కనిపించింది.

Verse 91

एवंविधं च तं तत्र सा विलोक्य महाप्रभा । हर्षात्पंचानना भूत्वा देवकार्यार्थमुद्यता

అటువంటి అద్భుత దృశ్యాన్ని అక్కడ చూసి, మహాప్రభా దేవి ఆనందంతో పంచాననగా మారి దేవకార్య సాధనకు సిద్ధమైంది.

Verse 92

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पंचस्रोताः स्थिता तत्र मुनिनोक्ता सरस्वती

అక్కడ మునులు వర్ణించిన సరస్వతి ఐదు ప్రవాహాలుగా నిలిచింది—హరిణీ, వజ్రిణీ, న్యంకు, కపిలా మరియు సరస్వతి।

Verse 93

श्रमापनोदं कुर्वाणा मुनीनां यत्र संस्थिता । तत्तत्पादकमित्युक्तं तीर्थं तीर्थार्थिनां नृणाम् । सर्वेषां पातकानां च शोधनं तद्वरानने

ఆమె మునుల శ్రమను తొలగిస్తూ ఎక్కడ నిలిచియుంటుందో, ఆ స్థలం తీర్థార్థులైన జనులకు ‘తత్తత్పాదక’ అనే తీర్థమని చెప్పబడింది; ఓ సుందరీ, అది సమస్త పాపాలను శుద్ధిచేయును।

Verse 94

खादिरामोदमासाद्य तत्रस्था वीक्ष्य सागरम् । गन्तुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुन्दरि

ఖాదిరామోదాన్ని చేరి అక్కడ నిలిచి ఆమె సముద్రాన్ని చూచింది; ఆపై, ఓ సురసుందరీ, ఆ అగ్నిని తీసుకొని ముందుకు వెళ్లుటకు బయలుదేరింది।

Verse 95

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपस्था स्थिता हृष्टत नूरुहा

దేవి కృతస్మరుణ్ని దహించి మళ్లీ వాడవాగ్నిని ధరించింది; సముద్ర సమీపంలో, ఓ సన్నని అవయవాల సుందరీ, ఆనందంతో అక్కడే నిలిచింది।

Verse 96

ततः प्रविष्टा सा देवी अगाधे लवणांभसि । वाडवं वह्निमादाय जलमध्ये व्यसर्जयत्

ఆపై దేవి అగాధమైన లవణజలంలో ప్రవేశించింది; వాడవాగ్నిని తీసుకొని సముద్ర జలమధ్యంలో దానిని విడిచిపెట్టింది।

Verse 97

ततस्तस्याः पुनः प्रीतः स्वय मेव हुताशनः । तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म वचनं चेदमब्रवीत्

అనంతరం హుతాశనుడు (అగ్ని) స్వయంగా మరల ఆమెపై ప్రసన్నుడయ్యాడు. ఆమె చేసిన దుష్కర కర్మను చూచి ఈ వచనములు పలికెను.

Verse 98

परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । तत्ते दास्याम्यहं प्रीतो यद्यपि स्यात्सु दुर्लभम्

హే భద్రే, హే సువ్రతే! నేను నీపై సంపూర్ణంగా తృప్తుడనయ్యాను. వరం కోరుము; అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా, ప్రసన్నుడనై నేను నీకు ప్రసాదించెదను.

Verse 99

ईश्वर उवाच । प्रगृह्य वलयं हस्तादिदं वचनमब्रवीत् । इदं मे वलयं वह्ने वक्त्रे धार्यं सदा त्वया

ఈశ్వరుడు పలికెను—అతని చేతి నుండి వలయాన్ని తీసుకొని ఇలా అన్నాడు: ‘హే వహ్నే (అగ్ని), నా ఈ వలయాన్ని నీవు నీ ముఖమున సదా ధరించవలెను.’

Verse 100

अनेन शक्यते यावत्तावत्तोयं समाहर । न त्वया शोषणीयोऽयं समुदः सरितांपतिः

దీనితో సాధ్యమైనంత నీటినే సమకూర్చుము; నదుల అధిపతియైన ఈ సముద్రాన్ని నీవు ఎండబెట్టకూడదు.

Verse 101

बाढमित्येव चोक्त्वा स प्रविष्टो निधिमंभसाम् । एवमेषा महादेवि प्रभासे तु सरस्वती । गृहीत्वा वाडवं प्राप्ता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

‘బాఢమ్’ అని చెప్పి అతడు జలనిధి (సముద్రం) లో ప్రవేశించాడు. ఈ విధంగా, హే మహాదేవీ, ప్రభాసంలో సరస్వతి మునీశ్వరుల తృప్తికై వాడవాగ్నిని గ్రహించి అక్కడికి చేరింది.

Verse 102

सा विश्रांता कुरुक्षेत्रे भद्रावर्ते च भामिनि । पुष्करे श्रीकला देवी प्रभासे च महानदी

ఓ భామినీ! ఆమె కురుక్షేత్రంలోను భద్రావర్తంలోను విశ్రాంతి పొందింది. పుష్కరంలో ఆమె ‘శ్రీకలా’ దేవి, ప్రభాసంలో ఆమె ‘మహానది’గా విరాజిల్లుతుంది.

Verse 103

देवमातेति सा तत्र संस्थिता लवणोदधौ । अस्मिन्मन्वंतरे देवि आदौ त्रेतायुगे पुरा

అక్కడ లవణోదధిలో ఆమె ‘దేవమాతా’ అనే నామంతో స్థిరపడింది. ఓ దేవీ! ఈ మన్వంతరంలో, పురాతన కాలంలో త్రేతాయుగ ఆరంభంలో…

Verse 104

इति वृत्तं सरस्वत्या वाडवाग्नेस्तथाभवत् । मन्वन्तरे व्यतीतेऽस्मिन्भविताऽन्यस्तु वाडवः

ఇలా సరస్వతీ మరియు వాడవాగ్ని సంబంధమైన ఈ వృత్తాంతం జరిగింది. ఈ మన్వంతరం గడిచిన తరువాత మరొక వాడవాగ్ని ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 105

ज्वालामुखेति नाम्ना वै रुद्रक्रोधाद्भविष्यति । सरस्वत्यास्तथा नाम ख्यातिं ब्राह्मीति यास्यति

రుద్రుని క్రోధం వల్ల అది ‘జ్వాలాముఖ’ అనే నామంతో ఉద్భవిస్తుంది. అలాగే సరస్వతీ నామం ‘బ్రాహ్మీ’గా ఖ్యాతి పొందుతుంది.

Verse 106

सरस्वतीति वै लोके वर्तते नाम सांप्रतम् । अतीतं नाम यत्तस्याः कमंडलुभवेति च । रत्नाकरेति सामुद्रं सत्यं नामांतरं पुरा

ప్రస్తుతం లోకంలో ఆమె ‘సరస్వతీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి. ఆమె పూర్వ నామం ‘కమండలుభవ’ అని, పురాతన కాలంలో సముద్రసంబంధమైన ఆమె నిజమైన నామాంతరం ‘రత్నాకర’ అని చెప్పబడింది.

Verse 107

अस्मिन्मन्वंतरे देवि सागरेति प्रकीर्तितम् । क्षांरोदेति भविष्यं तु नाम देवि प्रकीर्ति तम्

హే దేవీ! ఈ మన్వంతరంలో ఆమె ‘సాగరా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి. భవిష్యత్తులో, హే దేవీ, ‘క్షాంరోదా’ అనే నామం ప్రకటింపబడును.

Verse 108

एवं जानाति यः कश्चित्स तीर्थफलमश्नुते । स्वर्गनिःश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती

ఇలా ఎవడు తెలుసుకొనునో, వాడు నిజముగా తీర్థఫలమును పొందును. ఎందుకంటే ప్రభాసంలో సరస్వతీ స్వర్గారోహణానికి ‘నిశ్రేణి’గా ఉద్భవించిందని చెప్పబడింది.

Verse 109

नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी । प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

పుణ్యరహితులైన పురుషులు ఈ మహానదిని చేరలేరు. హే దేవీ! ప్రాచీ సరస్వతీ ఎక్కడైనా అత్యంత దుర్లభమే—ప్రత్యేకంగా కురుక్షేత్రం, ప్రభాసం, పుష్కరం వద్ద.

Verse 110

एवंप्रभावा सा देवी वडवानल धारिणी । अग्नितीर्थसमीपस्था स्थिता देवी सरस्वती

అటువంటి ప్రభావముగల ఆ దేవి వడవానలాన్ని ధరించియున్నది. దేవి సరస్వతీ అగ్నితీర్థ సమీపమున నిలిచియున్నది.

Verse 111

तामादौ पूजयेद्यस्तु स तीर्थफलमश्नुते । सागरं यच्च तत्तीर्थं पापघ्नं पुण्य वर्द्धनम्

మొదట ఆమెను పూజించువాడు తీర్థఫలమును పొందును. మరియు సముద్రతీరంలోని ఆ తీర్థం పాపనాశకము, పుణ్యవర్ధకము.

Verse 112

दर्शनादेव तस्यैव महाक्रतुफलं लभेत् । अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः

దాని దర్శనమాత్రంతోనే మహాక్రతుఫలం లభిస్తుంది. ఇక్కడ అగ్నిచిత్, కపిలా, సత్రి, రాజు, భిక్షువు, మహోదధి అని పేర్కొనబడినారు.

Verse 113

दृष्टमात्राः पुनंत्येते तस्मा त्पश्येद्धि भावितः । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पावके प्रक्षिपेत्ततः । गुग्गुलं भारसहितं सोग्निलोके महीयते

ఇవి దర్శనమాత్రంతోనే పవిత్రం చేస్తాయి; అందువల్ల భక్తిభావంతో వీటిని దర్శించాలి. అగ్నితీర్థంలో స్నానం చేసి, తగిన మోతాదుతో గుగ్గులును పవకంలో వేస్తే అతడు అగ్నిలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 114

एवं संक्षेपतः प्रोक्तो ह्यग्नि तीर्थमहोदयः । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ఇలా సంక్షేపంగా అగ్నితీర్థ మహోన్నత మహిమ చెప్పబడింది; అలాగే సమస్త పాపనాశకమైన సరస్వతీ మహాత్మ్యమూ చెప్పబడింది.

Verse 115

स्नात्वाग्नितीर्थे विधिवत्कंकणं प्रक्षिपेततः । सुवर्णस्य महादेवि यथावित्तानु सारतः

ఓ మహాదేవీ! అగ్నితీర్థంలో విధివిధానంగా స్నానం చేసి, తరువాత తన సామర్థ్యానుసారం బంగారు కంకణాన్ని అర్పించాలి.

Verse 116

ततः सरस्वतीं पूज्य कपर्दिनमथार्चयेत्

ఆ తరువాత సరస్వతీని పూజించి, అనంతరం కపర్దిన్ (శివుడు)ను అర్చించాలి.

Verse 117

ततः केदारनामानं भीमेश्वरमतःपरम् । भैरवेश्वरनामानं चण्डीश्वरमतः परम्

ఆ తరువాత కేదారనామధారి శివుని పూజించాలి; తదుపరి భీమేశ్వరుని. ఆపై భైరవేశ్వరనామక శివుని, తరువాత చండీశ్వరుని ఆరాధించాలి.

Verse 118

ततः सोमेश्वरं देवं पूजयेद्विधिवन्नरः । नवग्रहेश्वरानिष्ट्वा रुद्रैकादशकं तथा

ఆ తరువాత మనిషి విధివిధానంగా దేవుడు సోమేశ్వరుని పూజించాలి. నవగ్రహేశ్వరులను యథావిధిగా ఆరాధించి, అలాగే ఏకాదశ రుద్రులను కూడా పూజించాలి.

Verse 119

ततः संपूजयेद्देवं ब्रह्माणं बालरूपिणम् । एवं रौद्री समाख्याता यात्रा पातकनाशिनी

ఆ తరువాత బాలరూపధారి దేవుడు బ్రహ్మను సమ్యకంగా పూజించాలి. ఈ విధంగా ‘రౌద్రీ’ అని పిలువబడే యాత్ర పాపనాశిని.

Verse 121

एवं कृत्वा ततो गच्छेन्महादेवीं सरस्वतीम्

ఇలా చేసి తరువాత మహాదేవి సరస్వతీ వద్దకు వెళ్లాలి.

Verse 122

सरस्वतीवससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः । सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

సరస్వతీ సాన్నిధ్యంలో నివసించుటతో సమానమైన గుణాలు ఎక్కడ? సరస్వతీతో వాసముతో సమానమైన ఆనందం ఎక్కడ? సరస్వతీని చేరి స్వర్గానికి వెళ్లిన నరులు కూడా తరువాత మళ్లీ సరస్వతీ నదినే స్మరిస్తారు.