Adhyaya 237

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यादवस्थलमुत्तमम् । यादवा यत्र नष्टा वै षट्पंचाशच्च कोटयः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! అనంతరం ‘యాదవస్థల’మనే అత్యుత్తమ పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లవలెను; అక్కడ నిజంగా యాభై ఆరు కోట్లు యాదవులు నశించారు.

Verse 2

यत्र वज्रेश्वरो देवो वज्रेणाराधितः सदा । यत्राभूद्दिव्यदृष्टीनामृषीणामाश्रमं कुलम्

అక్కడ వజ్రేశ్వర దేవుడు వజ్రంతో నిత్యం ఆరాధింపబడుతాడు; అలాగే దివ్యదృష్టి కల ఋషుల కులాశ్రమం అక్కడ ఉండేది.

Verse 3

देव्युवाच । कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह । पश्यतो वासुदेवस्य भोजाश्चैव महारथाः

దేవి పలికెను—ఓ భగవన్! వృష్ణులతో కలిసి అంధకులు ఎలా నశించారు? వాసుదేవుడు చూస్తుండగానే మహారథులైన భోజులు కూడా ఎలా అంతమయ్యారు?

Verse 4

केन शप्तास्तु ते वीरा नष्टा वृष्ण्यन्धकादयः । भोजाश्चैव महादेव विस्तरेण वदस्व मे

ఆ వీరులు ఎవరి శాపంతో నశించారు—దాంతో వృష్ణి, అంధకాది మరియు భోజులు కూడా ధ్వంసమయ్యారు? ఓ మహాదేవా, నాకు విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 5

ईश्वर उवाच । षट्त्रिंशे च कलौ वर्षे संप्राप्तेऽन्धकवृष्णयः । अन्योन्यं मुशलैस्ते हि निजघ्नुः कालनोदिताः

ఈశ్వరుడు పలికెను—కలియుగ ముప్పై ఆరవ సంవత్సరం వచ్చినప్పుడు అంధకులు, వృష్ణులు కాలప్రేరితులై ముసలాలతో పరస్పరం ఒకరినొకరు సంహరించారు.

Verse 6

विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च यशस्विनम् । सारणप्रमुखान्भोजान्ददृशुर्द्वारकां गतान्

వారు విశ్వామిత్రుడు, కణ్వుడు, యశస్వి నారదుడిని చూశారు; అలాగే సారణుడు నాయకత్వం వహించిన భోజులు ద్వారకకు వచ్చినవారినీ చూశారు.

Verse 7

ते वै सांबं समानिन्युर्भूषयित्वा स्त्रियं यथा । अब्रुवन्नुपसंगम्य देवदंडनिपीडिताः

వారు సాంబుని స్త్రీలా అలంకరించి ముందుకు తీసుకొచ్చారు; తరువాత దైవదండన ఒత్తిడితో ప్రేరితులై ఋషుల దగ్గరకు వెళ్లి పలికారు.

Verse 8

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः । ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति

ఈ స్త్రీ అమితతేజస్సుగల బభ్రువునకు చెందినది; అతడు పుత్రకాంక్షతో ఉన్నాడు. ఓ ఋషులారా, సత్యంగా తెలుసుకోండి—ఇది ఏమి ప్రసవించును?

Verse 9

इत्युक्तास्ते तदा देवि विप्रलंभप्रधर्षिताः । प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयस्तच्छृणुष्व यथातथम्

ఓ దేవీ, అలా చెప్పబడినప్పుడు పరిహాసం, అవమానంతో క్షోభించిన మునులు వారికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చారు. ఇప్పుడు వినుము—యథాతథంగా.

Verse 10

ऋषय ऊचुः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुशलं घोरमायसम् । वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति

ఋషులు పలికిరి—వృష్ణులు, అంధకుల వినాశార్థం వాసుదేవుని వంశజుడైన ఈ సాంబుడు భయంకరమైన ఇనుప ముసలాన్ని ప్రసవింపజేయును.

Verse 11

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः । उच्छेत्तारः कुलं सर्वमृते रामाज्जनार्द्दनात्

మీరు అత్యంత దుర్వృత్తులు, క్రూరులు, అహంకారాగ్నితో మండిపోతున్నారు; అందువల్ల రాముడు, జనార్దనుడు తప్ప మీ సమస్త కులాన్ని మీరు నిర్మూలించుదురు.

Verse 12

त्यक्त्वा यास्यति वः श्रीमांत्यक्त्वा भूमिं हलायुधः । जरा कृष्णं महाभागं शयानं तु निवेत्स्यति

శ్రీ (సంపద) మిమ్మల్ని విడిచి వెళ్లిపోతుంది. హలాయుధుడు (బలరాముడు) భూమిని విడిచిపెడతాడు. జరా విశ్రాంతిగా శయనించిన మహాభాగ కృష్ణుని గాయపరచును.

Verse 13

इत्यब्रुवंस्ततो देवि प्रलब्धास्ते दुरात्मभिः । मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम्

హే దేవి, ఇలా పలికిన తరువాత ఆ మునులు దురాత్ములచే పరిహసింపబడి, కోపంతో రక్తనేత్రులై పరస్పరం ఒకరినొకరు చూచిరి.

Verse 14

तथोक्ता मुनयस्ते तु ततः केशवमभ्ययुः । अथावदत्तदा वृष्णीञ्छ्रुत्वैवं मधुसूदनः

అలా పలికిన మునులు తరువాత కేశవుని సమీపమునకు వెళ్లిరి. జరిగినది విని మధుసూదనుడు అప్పుడు వృష్ణులను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 15

अभिज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तत् । एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान्

సర్వజ్ఞుడూ బుద్ధిమంతుడైన హృషీకేశుడు ‘భవితవ్యము అలాగే’ అని గ్రహించాడు. అలా చెప్పి ఆయన మళ్లీ తన గృహములో ప్రవేశించాడు.

Verse 16

कृतांतमन्यथाकर्त्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः । श्वोभूते सततः सांबो मुसलं तदसूत वै

జగత్ప్రభువు విధివిధానాన్ని మార్చుటకు ఇష్టపడలేదు. మరునాడే సాంబుడు నిజముగా ఆ ఇనుప ముసలాన్ని ప్రసవింపజేశాడు.

Verse 17

येन वृण्ष्यन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्

దానివలన వృష్ణ్యంధక వంశపు పురుషులు భస్మమయ్యిరి. వృష్ణులు-అంధకుల వినాశార్థం అది మహత్తరమై, విధికి సేవకునివలె నిలిచెను.

Verse 18

असूत शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयत् । विषण्णोऽथ ततो राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत्

అతడు శాపజన్యమైన ఆ ఘోర వస్తువును ఉత్పత్తి చేసి రాజుకు నివేదించాడు. ఆపై రాజు విషణ్ణుడై దానిని అతి సూక్ష్మ చూర్ణంగా చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 19

प्राक्षिपत्सागरे तत्र पुरुषो राजशासितः । अथोवाच स्वनगरे वचनादाहुकस्य हि

అక్కడ రాజాజ్ఞ ప్రకారం ఒక మనిషిని సముద్రంలోకి విసిరివేశారు. తరువాత తన నగరంలో అతడు దీనిని ప్రకటించాడు, ఎందుకంటే అది ఆహుకుని వచనంగా చెప్పబడింది.

Verse 21

यश्च वो विदितं कुर्यादेवं कश्चित्क्वचिन्नरः । स जीवञ्छूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबांधवः

ఎవడైనా ఎక్కడైనా మీకు ఈ విషయం వెల్లడిస్తే, అతడు తన కృతదోషం వల్ల బంధువులతో కూడి జీవించి ఉండగానే శూలంపై ఎక్కవలసి వస్తుంది.

Verse 22

ततो राजभयात्सर्वे नियमं तत्र चक्रिरे । नराः शासनमाज्ञाय रामस्याक्लिष्टकर्मणः

అప్పుడు రాజభయంతో అక్కడ అందరూ కఠిన నియమాన్ని స్వీకరించారు. అక్లిష్టకర్ముడైన రాముని ఆజ్ఞను గ్రహించి ప్రజలు దానికి లోబడ్డారు.

Verse 23

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनामन्धकैः सह । कालो गृहाणि सर्वाणि परिचक्राम नित्यशः

ఈ విధంగా అంధకులతో కూడిన వృష్ణులు ప్రయత్నిస్తూ ఉండగా, కాలము ప్రతిదినం వారి సమస్త గృహాల చుట్టూ నిరంతరం పరిభ్రమించెను.

Verse 24

करालो विकटो मुंडः पुरुषः कृष्णपिंगलः । सम्मार्जनी महाकेतुर्जपापुष्पावतंसकः

ఒక పురుషుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు—భయంకరుడు, వికటాకారుడు, ముండితశిరస్సు, కృష్ణపింగళ వర్ణుడు. అతడు చీపురు, మహాధ్వజం ధరించి, జపా (గుడ్హల్) పుష్పమాలలతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు.

Verse 25

कृकलासवाहनश्च रत्तिकाकर्णभूषणः । गृहाण्यवेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यत पुनः क्वचित्

అతనికి కృకలాసం (బల్లి) వాహనంగా ఉండేది; చెవులకు రత్తికా ఆభరణాలు ధరించాడు. వృష్ణుల గృహాలను పరిశీలించి, అతడు మళ్లీ ఎక్కడా కనబడలేదు.

Verse 26

तस्य चासन्महेष्वासाः शरैः शतसहस्रशः । न चाशक्यत वेद्धुं स सर्वभूताप्ययं सदा

అతనిపై మహాధనుర్ధరులు శతసహస్రాల బాణాలు సంధించారు; అయినా అతడు ఛేదింపబడలేదు—అతడు సదా సమస్త భూతాల అప్యయ (లయ) స్వరూపుడు.

Verse 27

उत्पेदिरे महावाता दारुणा हि दिने दिने । वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो लोमहर्षणाः

రోజుకో రోజు భయంకరమైన మహావాయువులు లేచాయి—అనేకం రోమాంచం కలిగించేవి. అవి వృష్ణులు మరియు అంధకుల వినాశానికి పూర్వసూచకాలు అయ్యాయి.

Verse 28

विवृद्ध्य मूषिका रथ्यावितुन्नमणिकास्तथा । केशान्ददंशुः सुप्तानां नृणां युवतयो निशि

ఎలుకలు విపరీతంగా పెరిగాయి; అలాగే రథ్యావితున్నమణికా అనే కీటకాలు కూడా విస్తరించాయి. రాత్రి నిద్రిస్తున్న పురుషుల జుట్టును యువతులు కొరికేవారు.

Verse 29

चीचीकूचीत्यवाशंत सारिका वृष्णिवेश्मसु । नोपशाम्यति शब्दश्च स दिवारात्रमेव वा

వృష్ణుల గృహాలలో మైనా పక్షులు “చీచీకూచీ” అని నిరంతరం కూశాయి; ఆ శబ్దం పగలు రాత్రి ఆగలేదు.

Verse 30

अन्वकुर्वन्नुलूकाश्च वायसान्वृष्णिवेश्मसु । अजाः शिवानां च रुतमन्वकुर्वत भामिनि

వృష్ణుల గృహాలలో కాకుల కేకలకు ప్రతిగా గుడ్లగూబలు కూశాయి; ఓ సుందరీ, నక్కల అశుభ రుతాన్ని మేకలూ అనుకరించాయి—ఇది అపశకున సూచన.

Verse 31

पांडुरारक्तपादाश्च विहगाः कालप्रेरिताः । वृष्ण्यन्धकगृहेष्वेवं कपोता व्यचरंस्तदा

కాలప్రేరణతో పాండుర-ఎర్రటి పాదాలున్న పక్షులు కనబడ్డాయి; అప్పుడు వృష్ణి, అంధకుల గృహాలలో పావురాలు ఎక్కడికక్కడ తిరిగాయి—ఇది కూడా అపశకునం.

Verse 32

व्यजायंत खरा गोषु करभाश्चाश्वतरीषु च । शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषका नकुलीषु च

ఆవుల మధ్య గాడిదలు పుట్టాయి, ఆడఖచ్చర్లలో ఒంటెలు; కుక్కల్లోనూ పిల్లులు, ముంగిసల్లో ఎలుకలు—ఇలాంటి ప్రకృతి విపర్యాసాలు భయంకర అపశకునాలు.

Verse 33

तापत्रयांत पापानि कुर्वंतो वृष्णयस्तथा । अद्विषन्ब्राह्मणांश्चापि पितॄन्देवांस्तथैव च

త్రితాపాలతో బాధపడిన వృష్ణులు పాపకర్మలు చేయసాగారు; అయినా వారు బ్రాహ్మణులను, పితృదేవతలను, దేవతలను ద్వేషించలేదు.

Verse 34

गुरूंश्चाप्यवमन्यंते न तु रामजनार्दनौ । भार्याः पतीन्व्युच्चरंति पत्नीश्च पुरुषास्तथा

ప్రజలు గురువులనూ ఆచార్యులనూ కూడా అవమానించసాగారు; కాని రాముడిని, జనార్దనుడిని మాత్రం కాదు. భార్యలు భర్తలపై కఠిన వాక్యాలు పలికారు; భర్తలూ అలాగే భార్యలపై పలికారు.

Verse 35

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्त्तते । नीललोहितमांजिष्ठा विसृजंश्चार्चिषः पृथक्

ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్ని కూడా ఎడమవైపు తిరిగింది. అది నీల, ఎర్ర, మంజిష్ఠ వర్ణాలుగా విడివిడిగా జ్వాలలను విసిరింది—అశుభ సూచనలు వెల్లడయ్యాయి.

Verse 36

उदयास्तमने नित्यं पर्यस्तः स्याद्दिवाकरः । व्यदृश्यत सकृत्पुंभिः कबन्धैः परिवारितः

సూర్యోదయ సూర్యాస్తమయ వేళ సూర్యుడు నిత్యం వికృతంగా కనిపించాడు. కొన్నిసార్లు మనుష్యులకు అతడు తలలేని ధడాలైన కబంధాలతో చుట్టుముట్టబడ్డట్టుగా దర్శనమిచ్చి భయంకరంగా అనిపించాడు.

Verse 37

महानसेषु सिद्धांते संस्कृतेऽन्ने तु भामिनि । उत्तार्यमाणे कृमयो दृश्यंते च वरानने

ఓ సుందరీ! మహా వంటశాలల్లో అన్నం పూర్తిగా సిద్ధమై సిద్ధం చేసిన తరువాత, ఓ వరాననే, వడ్డించేటప్పుడు అందులో పురుగులు కనిపించేవి—అది అశుభ సూచనగా నిలిచింది.

Verse 38

पुण्याहे वाच्यमाने च पठत्सु च महात्मसु । अभिधावंति श्रूयंते न चादृश्यत कश्चन

పుణ్యాహ వాచనం జరుగుతుండగా, మహాత్ములు శాస్త్రపఠనం చేస్తుండగా కూడా పరుగుల శబ్దం వినిపించేది; కానీ ఎవరూ కనబడలేదు.

Verse 39

परस्परस्य नक्षत्रं हन्यमानं पुनःपुनः । ग्रहैरपश्यन्सर्वैस्ते नात्मनस्तु कथञ्चन

వారు పరస్పరుల జన్మనక్షత్రాలు గ్రహాలచే మళ్లీ మళ్లీ దెబ్బతింటున్నట్లు చూశారు; కాని తమ స్వంత విధిగతిని ఏ విధంగానూ గ్రహించలేకపోయారు।

Verse 40

न हुतं पाचयत्यग्निर्वृष्ण्यंधकपुरस्कृतम् । समंतात्प्रत्यवाशंत रासभा दारुणस्वनाः

వృష్ణి-అంధకులు సమర్పించిన హవిస్సును అగ్ని సరిగా జీర్ణించలేదు; చుట్టూ అన్ని వైపులా గాడిదలు కఠినమైన, భయంకరమైన స్వరాలతో అరచి ప్రతిధ్వనించాయి—అపశకున సూచనలు।

Verse 41

एवं पश्यन्हृषीकेशः संप्राप्तान्कालपर्ययान् । त्रयोदशीं ह्यमावास्यां तां दृष्ट्वा प्राब्रवीदिदम्

ఇలా హృషీకేశుడు వచ్చిన కాలపరివర్తనాలను చూశాడు; త్రయోదశి అమావాస్యలా అంధకారమయంగా మారినదాన్ని చూసి ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 42

त्रयोदशी पंचदशी कृतेयं राहुणा पुनः । तदा च भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षयाय नः

రాహు ప్రభావంతో ఈ త్రయోదశి మళ్లీ పంచదశిలా, అమావాస్యలాంటి అంధకారంగా మారింది; భారతయుద్ధ సమయంలో వచ్చినట్లే, నేడు కూడా మన నాశనార్థం వచ్చింది।

Verse 43

धिग्धिगित्येवकालं तं परिचिंत्य जनार्दनः । मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं केशिनिषूदनः । पुत्रशोकाभिसंतप्ता गांधारी यदुवाच ह

ఆ కాలాన్ని తలచి జనార్దనుడు ‘ధిక్ ధిక్’ అని పలికాడు; కేశినిషూదనుడు ముప్పై ఆరవ సంవత్సరం వచ్చిందని గ్రహించాడు—పుత్రశోకంతో తపించిన గాంధారీ పూర్వం చెప్పినట్లే।

Verse 44

एवं पश्यन्हृषीकेशस्तदिदं समुपस्थितम् । इदं च समनुप्राप्तमब्रवीद्यद्युधिष्ठिरः

ఈ విధంగా హృషీకేశుడు ఆ సముపస్థితమైన విధిక్షణాన్ని దర్శించాడు; అదే సందర్భంలో యుధిష్ఠిరుడు చెప్పిన మాటలను స్మరించి పలికాడు।

Verse 45

पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वोत्पातान्सुदारुणान् । पुण्यग्रन्थस्य श्रवणाच्छांतिहोमाद्विशोधनात्

పూర్వం, సేనలు వ్యూహబద్ధంగా నిలిచినప్పుడు భయంకరమైన ఉత్పాతాలు కనబడితే, పుణ్యగ్రంథ శ్రవణం, శాంతిహోమం మరియు శోధనక్రియల ద్వారా శుద్ధి పొందేవారు।

Verse 46

पूततीर्थाभिषेकांच्च नान्यच्छ्रेयो भवेदिति । इत्युक्त्वा वासुदेवस्तच्चिकीर्षन्सत्यमेव च । आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्रामरिंदमः

“పవిత్ర తీర్థాలలో అభిషేకస్నానం కన్నా మించిన శ్రేయస్సు లేదు.” అని చెప్పి, సత్యాన్ని ఆచరించేందుకు నిశ్చయించిన వాసుదేవుడు, శత్రుదమకుడై, అప్పుడే తీర్థయాత్రను ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 47

अघोषयंत पुरुषास्तत्र केशवशासनात् । तीर्थयात्रा प्रभासे वै कार्येति वरवर्णिनि

అప్పుడు కేశవుని ఆజ్ఞతో అక్కడి పురుషులు ప్రకటించారు—“ఓ సుందరీ, ప్రభాస తీర్థయాత్ర తప్పక చేయవలెను.”

Verse 48

अथारिष्टानि वक्ष्यामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । काली स्त्री पांडुरैर्दंतैः प्रविश्य नगरीं निशि

ఇప్పుడు ద్వారవతీ నగరాన్ని లక్ష్యంగా వచ్చిన అరిష్టలక్షణాలను చెబుతాను—రాత్రి పాండుర దంతాలుగల ఒక నల్ల స్త్రీ నగరంలో ప్రవేశించింది।

Verse 49

स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां प्रति धावति । अग्निहोत्रनिकेतं च सुमेध्येषु च वेश्मसु

స్త్రీల స్వప్నాలలో ఆమె దోచుకుంటూ ద్వారక వైపు పరుగెత్తేది; అగ్నిహోత్ర నికేతనాలలోకీ, సుమేధుల గృహాలలోకీ కూడా వేగంగా దూసుకుపోయేది—ఇది భయంకర అపశకునం।

Verse 50

वृष्ण्यंधकांश्च खादंती स्वप्ने दृष्टा भयानका । कुर्वंती भीषणं नादं कुर्कुटश्वानसंयुता

స్వప్నంలో భయంకరమైన ఒక ప్రేతస్త్రీ దర్శనమై, వృష్ణులు మరియు అంధకులను మింగుతూ కనిపించేది; కోళ్లు, కుక్కలతో కలిసి భీషణ నాదం చేసేది—రాబోయే విపత్తుకు అపశకునం।

Verse 51

तथा सहस्रशो रौद्राश्चतुर्बाहव एव च । स्त्रीणां गर्भेष्वजायंत राक्षसा गुह्यकास्तथा

అలాగే వేల సంఖ్యలో ఉగ్ర సత్త్వాలు—కొన్ని నాలుగు చేతులవీ—స్త్రీల గర్భాలలో జన్మించసాగాయి; రాక్షసులు మరియు గుహ్యకులు—ఇదీ ఘోర అపశకునం।

Verse 52

अलंकाराश्च च्छत्राणि ध्वजाश्च कवचानि च । ह्रियमाणानि दृश्यंते रक्षोभिस्तु भयानकैः

ఆభరణాలు, ఛత్రాలు, ధ్వజాలు, కవచాలు—ఇవి భయంకర రాక్షసుల చేత హరించబడుతూ కనిపించాయి; ఇది వినాశ సూచక అపశకునం।

Verse 53

यच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयस्मयम् । दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा

అగ్ని కృష్ణునికి ఇచ్చిన వజ్రనాభం, ఇనుములా కఠినమైన ఆ చక్రం—అప్పుడు వృష్ణులు చూస్తుండగానే ఆకాశానికి ఎగసి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయింది।

Verse 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

దారుకుడు చూస్తుండగా సూర్యవర్ణమైన దివ్యమైన భయంకర రథం ప్రత్యక్షమైంది. అది సముద్రం మీదుగా సాగుతూ, మనోజవములైన నాలుగు శ్రేష్ఠ అశ్వాలతో యుక్తమై ఉంది.

Verse 55

तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जगुः स्वप्सरसो दिवानिशं वाचं चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्राम्

ఆ రెండు మహాధ్వజాలు—తాలము, సుపర్ణము—రాముడు, జనార్దనుడు చేత సుపూజితమయ్యాయి. అవి గట్టిగా నినదించాయి; దివ్య అప్సరసలు దినరాత్రులు ప్రకటించాయి—“తీర్థయాత్రకు వెళ్లుడి।”

Verse 56

ततो जिगमिषंतस्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । सांतःपुरास्तीर्थयात्रामीहंते स्म नरर्षभाः

అప్పుడు వృష్ణి, అంధక వంశాల మహారథులు—నరశ్రేష్ఠులు—అంతఃపురంతో కూడి తీర్థయాత్ర చేయాలని సంకల్పించి బయలుదేరారు.

Verse 57

ततो मांसपरा हृष्टाः पेयं वेश्मसु वृष्णयः । बहु नानाविधं चक्रुर्मांसानि विविधानि च

తర్వాత వృష్ణులు హర్షించి తమ ఇళ్లలో మాంసము, పానీయములపై ఆసక్తి చూపారు; వారు విరివిగా అనేక విధాల పానీయాలు, వివిధ మాంసాహారాలను సిద్ధం చేశారు.

Verse 58

तथा सीधुषु बद्धेषु निर्ययुर्नगराद्बहिः । यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमंतस्तिग्मतेजसः

అలాగే సీధు పాత్రలు బిగించబడిన తరువాత, ఆ శ్రీమంతులు, తిగ్మతేజస్సులు వాహనాలతో, అశ్వాలతో, గజాలతో కూడి నగరము వెలుపలికి బయలుదేరారు.

Verse 59

ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम् । प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा

అనంతరం ప్రభాసక్షేత్రంలో యాదవులు తమ తమ నియతస్థానాలలో, తమ ఇంటిలో ఉన్నట్లుగా, భార్యలతో కలిసి నివసించారు. ఆ సమయంలో వారికి భక్ష్యపానీయాలు సమృద్ధిగా ఉండెను.

Verse 60

निर्विष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रांते स योगवित् । जगामामंत्र्य तान्वीरानुद्धवोर्थविशारदः

వారు అక్కడ స్థిరపడినట్లు విని, యోగవిదుడు మరియు అర్థవిశారదుడైన ఉద్ధవుడు ఆ వీరులను వీడ్కోలు చెప్పి సముద్రతీరానికి బయలుదేరెను.

Verse 61

प्रस्थितं तं महात्मानमभिवाद्य कृतांजलिम् । जानन्विनाशं भोजानां नैच्छद्वारयितुं हरिः

ప్రయాణమయ్యే ఆ మహాత్మునికి హరి కరజోడించి నమస్కరించాడు. భోజుల వినాశం విధిగా నిర్ణీతమని తెలిసి, దానిని ఆపదలచలేదు.

Verse 62

ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । अपश्यन्नुद्धवं यांतं तेजसाऽदीप्य रोदसी

అనంతరం కాలబలానికి లోనైన వృష్ణి-అంధక మహారథులు, ఆకాశభూములను ప్రకాశింపజేసే తేజస్సుతో వెలిగుతూ వెళ్తున్న ఉద్ధవుణ్ణి చూచిరి.

Verse 63

ब्राह्मणार्थेषु यत्क्लृप्तमन्नं तेषां वरानने । तद्वाहनेभ्यः प्रददुः सुरागंधरसान्वितम्

హే వరాననే! బ్రాహ్మణుల కొరకు సిద్ధం చేసిన అన్నమును వారు తమ వాహనాలకు ఇచ్చిరి; అది సురా యొక్క సువాసన, రసములతో కలిసియుండెను.

Verse 64

ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्त्तकसंकुलम् । प्रावर्त्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्

అప్పుడు ప్రభాసక్షేత్రంలో వందల వాద్యాల నాదంతో, నటనర్తకుల గుంపుల మధ్య, తిగ్మతేజస్వులలో మహాపానం ప్రారంభమైంది।

Verse 65

कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणा । अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च

కృష్ణుని సన్నిధిలో రాముడు కృతవర్మతో కలిసి పానము చేశాడు; యుయుధానుడు, గదుడు, బభ్రువూ అలాగే పానము చేశారు।

Verse 66

ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः । अब्रवीत्कृतवर्माणमवहस्यावमन्य च

తర్వాత సభ మధ్యలో మదంతో ఉన్మత్తుడైన యుయుధానుడు కృతవర్మను ఎగతాళి చేసి అవమానిస్తూ పలికాడు।

Verse 67

कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव । न तन्मृष्यत हार्दिक्यस्त्वया तत्साधु यत्कृतम्

‘తన్ను క్షత్రియుడని గొప్పగా భావించి నిద్రిస్తున్న వారిని మృతుల్లా భావించి ఎవడు సంహరిస్తాడు? హార్దిక్యా, నీవు చేసినది సహించదగినది కాదు, అది ధర్మ్యమూ కాదు।’

Verse 68

इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः । प्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यमथ भर्त्सयन्

యుయుధానుడు ఇలా పలికినప్పుడు, రథవీరులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రద్యుమ్నుడు ఆ మాటలను సమర్థించి, ఆపై హార్దిక్యను గద్దించాడు।

Verse 69

ततः पुनरपि क्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् । निर्विशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना

అప్పుడు మళ్లీ కోపంతో కృతవర్ముడు అతనితో అవమానభావంతో పలికాడు; ఆ క్షణంలో ఎడమ చేతితో కొట్టబోయినట్లుగా సంకేతం చేశాడు।

Verse 70

भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायोगतस्त्वया । व्याधेनेव नृशंसेन कथं वैरेण घातितः

యుద్ధంలో నీవు అన్యాయమైన ఉపాయంతో భూరిశ్రవుని భుజాన్ని కోసివేశావు; ఆపై వైరం చేత అతడు ఎలా హతుడయ్యాడు—క్రూర వేటగాడు వేటను కొట్టినట్లుగా?

Verse 71

इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा । तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे समः पुमान्

ఆ మాటలు విని పరవీరహంత కేశవుడు బయటకు సమంగా ఉన్నా, అదుపులో ఉన్న కోపంతో నిండిన వంకర చూపును వేసాడు।

Verse 72

मणिं स्यमंतकं चैव यः स सत्राजितोऽभवत् । स कथं स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्

స్యమంతక మణిని కలిగిన సత్రాజితుడు—ఆ విషయం గురించి సాత్యకితో మధుసూదనునికి ఎలా గుర్తు చేయించాడు?

Verse 73

तच्छ्रुत्वा केशवस्यांकमगमद्रुदती सती । सत्यभामा प्रक्षुभिता कोपयन्ती जनार्द्दनम्

అది విని సతీ సత్యభామ కలతచెంది, జనార్దనుని కోపపెట్టుతూ, ఏడుస్తూ కేశవుని ఒడిలోకి వచ్చింది।

Verse 74

तत उत्थाय स क्रोधात्सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत् । पंचानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखंडिनः

అప్పుడు సాత్యకి కోపంతో లేచి, ద్రౌపది ఐదుగురు కుమారులు, ధృష్టద్యుమ్నుడు మరియు శిఖండి గురించి ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 75

एष गच्छामि पदवीं सत्ये तव पथे सदा । सौप्तिके निहता ये च सुप्तास्तेन दुरात्मना

ఓ సత్యవంతుడా! నేను ఎల్లప్పుడూ నీ మార్గంలోనే నడుస్తాను. ఆ దుర్మార్గునిచే రాత్రి నిద్రిస్తున్నప్పుడు ఎవరైతే చంపబడ్డారో (వారి గురించి).

Verse 76

द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा । समाप्तं चायुरस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे

ద్రోణుని కుమారుడైన అశ్వత్థామకు సహాయకుడైన పాపీ కృతవర్మచే (ఇది జరిగింది). ఓ సుందరీ! నేడు ఇతని ఆయుష్షు మరియు కీర్తి అంతమయ్యాయి.

Verse 77

इतीदमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः । अभिहत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः

ఇలా పలికి కేశవుని సమీపంలోనే, కోపంతో కత్తితో కొట్టి కృతవర్మ తలను నరికివేశాడు.

Verse 78

तथान्यानपि निघ्नंतं युयुधानं समंततः । अन्वधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तथा

అలాగే నలువైపులా ఇతరులను కూడా చంపుతున్న యుయుధానుని (సాత్యకిని) వారించడానికి హృషీకేశుడు (కృష్ణుడు) అతని వెనుక పరుగెత్తాడు.

Verse 79

एकीभूतास्ततस्तस्य कालपर्यायप्रेरिताः । भोजांधका महाराजं शैनेयं पर्यवारयन्

అప్పుడు కాలపరిణామ ప్రేరణతో భోజులు, అంధకులు ఏకమై వచ్చి మహారాజు శైనేయుడు (సాత్యకి)ను అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టారు।

Verse 80

तान्दृष्ट्वाऽपततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्द्दनः । न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्

వారు వేగంగా దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూసి జనార్దనుడు కోపోద్రిక్తుడైనప్పటికీ, మహాతేజస్సుతో క్రోధానికి లోనుకాలేదు; కాలపరిణామాన్ని ఆయన తెలిసికొన్నాడు।

Verse 81

ते च पानमदाविष्टाश्चोदिताश्चैव मन्युना । युयुधानमथाजघ्नुरुच्छिष्टै र्भोजनैस्तथा

వారు మద్యమత్తులో మునిగి, కోపంతో ప్రేరితులై, అప్పుడు యుయుధానుని కొట్టారు; అంతేకాదు అతనిపై ఉచ్ఛిష్ట భోజనావశేషాలను కూడా విసిరారు।

Verse 82

हन्यमाने तु शैनेये कुद्धो रुक्मिणिनंदनः । तदंतरमथाधावन्मोक्षयिष्यञ्छिनेः सुतम्

శైనేయునిపై దాడి జరుగుతుండగా చూసి రుక్మిణీనందనుడు కోపించాడు; శినిపుత్రుని విడిపించాలనే ఉద్దేశంతో మధ్యలోకి దూసుకెళ్లాడు।

Verse 83

स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चांधकैः सह । बहुत्वात्तु हतौ वीरावुभौ कृष्णस्य पश्यतः

సాత్యకి భోజులతోను అంధకులతోను యుద్ధంలో చిక్కుకున్నాడు; కానీ వారి అధిక సంఖ్య వల్ల ఆ ఇద్దరు వీరులు కృష్ణుడు చూస్తుండగానే హతులయ్యారు।

Verse 84

हतं दृष्ट्वा तु शैनेयं पुत्रं च यदुनंदनः । एरकाणां तदा मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः

శైనేయుడు హతుడై, తన కుమారుడును అలాగే పడి ఉండుట చూచి యదునందనుడైన కేశవుడు కోపావేశంతో అప్పుడే ఎరక గడ్డల ముష్టిని పట్టుకొనెను।

Verse 86

ततोंऽधकाश्च भोजाश्च शिनयो वृष्णयस्तदा । न्यघ्नन्नन्योन्यमाक्रन्दैर्मुशलैः कालप्रेरिताः

అప్పుడు అంధకులు, భోజులు, శినులు, వృష్ణులు—కాలప్రేరితులై—ఆర్తనాదాల మధ్య ముషలసమాన ఆయుధాలతో పరస్పరం కొట్టుకొని హతముచేసుకొనిరి।

Verse 87

यश्चैकामेरकां कश्चिज्जग्राह रुषितो नरः । वज्रभूता च सा देवि ह्यदृश्यत तदा प्रिये

కోపించిన ఏ మనిషి ఒక్క ఎరక గడ్డను కూడా పట్టుకున్నా, ఓ ప్రియ దేవీ, అది అప్పుడే వజ్రస్వరూపమై కనిపించెను।

Verse 88

तृणं च मुशलीभूतमण्वपि तत्र दृश्यते । ब्रह्मदंडकृतं सर्वमिति तद्विद्धि भामिनि

అక్కడ తృణమాత్రమూ అణువంతైనా ముషలమై మారినట్లు కనిపించెను; ఓ భామినీ, ఇది అంతా బ్రహ్మదండవిధానమేనని తెలుసుకొనుము।

Verse 89

तदभून्मुशलं घोरं वज्रकल्पमयस्मयम् । जघान तेन कृष्णोपि ये तस्य प्रमुखे स्थिताः

అది భయంకరమైన ముషలమై, వజ్రసమానమై, ఇనుముతో ఏర్పడినదై మారెను; దానితోనే శ్రీకృష్ణుడు కూడా తన ముందున్న వారిని హతముచేసెను।

Verse 90

अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भामिनि । मत्तास्ते पर्यटंति स्म योधमानाः परस्परम्

హే భామిని! కుమారుడు తండ్రిని వధించాడు, తండ్రి కుమారుని వధించాడు. మదోన్మత్తులై వారు తిరుగుతూ పరస్పరం యుద్ధం చేసుకున్నారు.

Verse 91

पतंगा इव चाग्नौ तु न्यपतन्यदुपुंगवाः । नासीत्पलायने बुद्धिर्वध्यमानस्य कस्यचित्

అగ్నిలోకి పతంగాలు దూకినట్లు, శ్రేష్ఠ యాదవులు తలకిందులుగా పడిపోయారు. వధింపబడుతున్న వారిలో ఎవరికీ పారిపోవాలనే బుద్ధి కలగలేదు.

Verse 92

तं तु पश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्यपर्ययम् । मुशलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः

అది చూచి, కాలపరిణామాన్ని తెలిసికొని, మహాబాహువు మధుసూదనుడు ముసలాన్ని పట్టుకొని దృఢంగా నిలిచాడు.

Verse 93

सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भामिनि

హే భామిని! సాంబుడు, చారుదేష్ణుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు హతులైనట్లు చూసి మాధవుడు అప్పుడు క్రోధంతో మండిపోయాడు.

Verse 94

यादवान्क्ष्माशयानांश्च भृशं कोपसमन्वितः । स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगदाधरः

భయంకర క్రోధంతో నిండిన శార్ఙ్గధనుస్సు, చక్రం, గదను ధరించిన ప్రభువు, నేలపై పడి ఉన్న యాదవులనూ అప్పుడే నిశ్శేషంగా సంహరించాడు.

Verse 95

एवं तत्र महादेवि अभवद्यादव स्थलम् । गव्यूतिमात्रं तद्देवि यादवानां चिताः स्मृताः

ఇట్లు, ఓ మహాదేవీ, ఆ స్థలం ‘యాదవస్థలం’గా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఓ దేవీ, అక్కడ యాదవుల చితులు గవ్యూతి-పరిమాణం వరకూ విస్తరించినవిగా స్మరించబడుతున్నాయి.

Verse 96

तेषां किलास्थिनिचयैः स्थलरूपं बभूव तत् । भस्मपुंजनिभाकारं तेनाभूद्यादव स्थलम्

వారి ఎముకల గుట్టల వల్ల ఆ నేల ఒక ప్రత్యేక రూపాన్ని పొందిందని చెబుతారు. భస్మపు గుట్టలా కనిపించినందున అది ‘యాదవస్థలం’గా మారింది.

Verse 97

दिव्यरत्नसमायुक्तं मणिमाणिक्यपूरितम् । यादवानां किरीटैश्च दिव्यगन्धैः सुपूरितम्

అది దివ్య రత్నాలతో అలంకృతమై, మణి-మాణిక్యాలతో నిండిపోయి, యాదవుల కిరీటాలతో చల్లబడింది—దివ్య సుగంధాలతో పూర్తిగా పరిమళించింది.

Verse 98

तेषां रक्षानिमित्तं हि गंगा गणपतिस्तथा । यादवानां तु सर्वेषां जीवितो वज्र एव हि

వారి రక్షణార్థం నిజంగా గంగా మరియు అలాగే గణపతి (ఉన్నారు); యాదవులందరికీ జీవనాశ్రయం మాత్రం నిశ్చయంగా వజ్రుడే.

Verse 99

वयसोंते ततः सोऽपि प्रभासं क्षेत्रमागतः । निषिच्य स्वसुतं राज्ये नाम्ना ख्यातं महद्बलम्

తర్వాత వయస్సు అంత్యంలో అతడూ ప్రభాస పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చాడు. తన కుమారుని రాజ్యంలో అభిషేకించి—‘మహాబల’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైనవాడిని.

Verse 100

तेनापि स्थापितं लिंगं यादवेन्द्रेण धीमता । वज्रेश्वरमिति ख्यातं तत्स्थितं यादवस्थले

ఆ ధీమంతుడైన యాదవేంద్రుడు కూడా అక్కడ ఒక లింగాన్ని స్థాపించాడు; అది ‘వజ్రేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి పొందింది, యాదవస్థలంలో నిలిచి ఉంది।

Verse 101

तत्रैव सुचिरं कालं तपस्तप्तं सुपुष्कलम् । नारदस्योपदेशेन प्रभासे पापनाशने

అక్కడే పాపనాశకమైన ప్రభాసక్షేత్రంలో నారదుని ఉపదేశంతో అతడు ఎంతో దీర్ఘకాలం సమృద్ధిగా, ఘోరంగా తపస్సు చేశాడు।

Verse 102

प्राप्तवान्परमां सिद्धिं स राजा यादवोत्तमः । तत्रैव यो नरः सम्यक्स्नात्वा जांबवती जले

ఆ రాజు, యాదవుల్లో శ్రేష్ఠుడు, పరమ సిద్ధిని పొందాడు. అలాగే అక్కడ జాంబవతీ జలంలో విధిగా స్నానం చేసే ఏ మనిషైనా ఆ పుణ్యఫలానికి భాగస్వామి అవుతాడు।

Verse 103

वज्रेश्वरं तु संपूज्य ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत् । यादवस्थलसामीप्ये गोसहस्रफलं लभेत्

వజ్రేశ్వరుని విధిగా సంపూజించి అక్కడ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. యాదవస్థల సమీపంలో ఇలా చేస్తే వెయ్యి గోవుల దానఫలంతో సమానమైన పుణ్యం లభిస్తుంది।

Verse 104

षट्कोणं तत्र दातव्यमंगुल्या यादवस्थले । यात्राफलमवाप्नोति सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

యాదవస్థలంలో అక్కడ వేళ్లతో షట్కోణ ఆకారాన్ని గుర్తుగా వేయాలి (అర్పించాలి). సమ్యక్ శ్రద్ధ కలవాడు యాత్రాఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతాడు।

Verse 237

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీ-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ భాగంలో ‘యాదవస్థల ఉత్పత్తి మరియు వజ్రేశ్వర మహాత్మ్య వర్ణన’ అనే 237వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।