Adhyaya 21

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

దేవి పలికెను—చంద్రుని ఉద్భవకారణమును నేను సంపూర్ణంగా విన్నాను. ఇప్పుడు అతనిపై ఏర్పడిన ప్రత్యేక చిహ్నము యథావిధిగా వివరించుము।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవి! పూర్వకాలమున బ్రహ్మకు దక్షుడు అనే కుమారుడు కలిగెను. ముందుగా స్వయంభువు (బ్రహ్మ) దక్షునికి ‘ప్రజలను సృష్టించుము’ అని ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

ప్రజాపతి దక్షుడు వైరిణీ నుండి అరవై కుమార్తెలను సృష్టించాడు. వాటిలో పది మందిని ధర్మునికి, పదమూడు మందిని కశ్యపునికి ఇచ్చెను.

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

ఇరవైఏడు కుమార్తెలను సోమునికి, నాలుగును అరిష్టనేమికి, రెండును భృగుపుత్రునికి, రెండును ధీమంతుడైన కృశాశ్వునికి ఇచ్చెను.

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

అదేవిధంగా రెండు కుమార్తెలను అంగిరసునికి ఇచ్చెను. ఇప్పుడు, ఓ దేవీ, ఆ మాతృల పేర్లను విస్తారంగా, మొదటినుండి వారి సంతాన విస్తారాన్ని వినుము.

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

ఓ భామినీ, (వారు) మరుత్వతీ, వసు, జామీ, లంబా, భాను, అరుంధతీ; అలాగే సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వా.

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

ఇట్లు ధర్ముని భార్యల పేర్లు చెప్పబడినవి. ప్రాచేతసపుత్రుడైన దక్షుడు అదితి, దితి, దను; అలాగే అరిష్టా మరియు సురసాను కూడా (కశ్యపునికి) ఇచ్చెను.

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

సురభి, వినత, అలాగే క్రోధవశా, త్విలా; ఇంకా కద్రూ, త్విషా, వసు కూడా—ఇప్పుడు వారి పుత్రులను నేను వివరిస్తాను.

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

విశ్వా నుండి విశ్వదేవులు జన్మించారు; అలాగే (ఆ) విశ్వా నుండే సాధ్యులు సాధ్యులను ఉత్పత్తి చేశారు. మరుత్వతీ నుండి మరుతులు, వసు నుండి అలాగే వసువులు ప్రదర్శితమయ్యారు.

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

భాను నుండి భానవులు జన్మించారు; ముహూర్తా నుండి ముహూర్తకులు. లంబా నుండి ‘ఘోషనామ’ అని ప్రసిద్ధులు; జామి నుండి నాగవీథి జన్మించింది.

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

సంకల్పా నుండి సంకల్పుడు పుత్రుడుగా జన్మించాడు. ధర్ముని పది పుత్రులు స్మరించబడతారు—ఆప, ధ్రువ, సోమ, ధర, అలాగే అనల మరియు అనిల.

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

ప్రత్యూష, ప్రభాస—ఇవరు అష్ట వసువులలో కీర్తించబడినవారు. ఆపుని పుత్రులు వైదండ్య, శ్రమ, శాంత, ధ్వని అని చెప్పబడతారు.

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

ధ్రువుని కుమారుడు భగవాన్ కాలుడు—లోకచక్రాన్ని నియమించువాడు. సోముని కుమారుడు భగవాన్ శర్వుడు; ధ్రువుడు గృహాలను బోధించి జాగృతం చేయువాడని కూడా చెప్పబడెను.

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

హుతహవ్యవహుడు మరియు ద్రవిణుడు—ధరుని కుమారులుగా స్మరించబడుదురు. అనిలుని కుమారులు మనోజవుడు, అలాగే అవిజ్ఞాతగతియు జన్మించిరి.

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

ప్రత్యూషుని కుమారుడిగా భగవాన్ యోగి దేవలుడు జన్మించెను. అలాగే బృహస్పతికి సోదరి భువనా బ్రహ్మవాదిని—బ్రహ్మతత్త్వాన్ని పలికెదని ప్రసిద్ధి.

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

ఆమె వసువులలో అష్టముడైన ప్రభాసుని భార్య. ఆమె కుమారుడు విశ్వకర్మ—శిల్పకర్త, ప్రజాపతి—జన్మించెను.

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

ఇప్పుడు తుషితులలోని సాధ్యుల ఈ నామాలను నీకు చెప్పుచున్నాను—మన, అనుమంతా, ప్రాణ, నర, అపాన మరియు వీర్యవాన్.

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

భక్తి, భయ, అనఘ; అలాగే హంస, నారాయణ; విభు, ప్రభు కూడ—ఇవే ద్వాదశ సాధ్యులని కీర్తించబడినవి.

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

హే వరవర్ణినీ! కశ్యపుని సంతతిని నేను వివరిస్తాను—అంశ, ధాతా, భగ, త్వష్టా, మిత్ర, వరుణ, ఆర్యమా.

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

వివస్వాన్, సవితృ, పూషా, అంశుమాన్, విష్ణువు కూడ—ఈ సహస్రకిరణులు ద్వాదశ ఆదిత్యులని స్మరించబడతారు.

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

అజైకపాద్, అహిర్బుధ్న్య, విరూపాక్ష, రైవత; హర, బహురూప, త్ర్యంబక, సురేశ్వర—ఇవి రుద్రావతారాలలో కీర్తించబడినవి.

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

సావిత్ర, జయంత, పినాకీ, అపరాజిత—ఇవే రుద్రులని సమాఖ్యాతము; దేవగణములకు ఏకాదశ గణేశ్వరులు.

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

దితి కశ్యపుని ద్వారా బలగర్వంతో ఉన్న ఇద్దరు కుమారులను పొందింది—శ్రేష్ఠుడైన హిరణ్యకశిపుడు మరియు అతని అనుజుడు హిరణ్యాక్షుడు।

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

హిరణ్యకశిపుని గురించి ప్రాచీన దైత్యులు ఒక పురాతన ప్రశంసా శ్లోకాన్ని పాడారు।

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

రాజు హిరణ్యకశిపుడు ఏ ఏ దిశను చూచెనో, ఆ ఆ దిశలో దేవతలు మహర్షులతో కలిసి అతనికి నమస్కరించిరి. హిరణ్యకశిపునికి అత్యంత మహాబలముగల నలుగురు కుమారులు ఉన్నారు।

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

వారిలో ప్రహ్లాదుడు జ్యేష్ఠుడు; తరువాత అనుహ్రాదుడు; అలాగే హ్రాదుడు మరియు హ్రదుడు—ఇలా ఈ కుమారులు పేర్కొనబడ్డారు।

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

హ్రదునికి సుందుడు, ఉపసుందుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. హ్రాదునికి మాత్రం ఒక్క కుమారుడు ఉండి, అతడు ‘మూక’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు।

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

సుందుని కుమారుడైన మారీచుడు తాటక గర్భమున జన్మించాడు; దండకారణ్యంలో మహాబలుడైన రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) అతనిని సంహరించాడు।

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

కైరాత ప్రసంగంలో కూడా మూకుడు సవ్యసాచి (అర్జునుడు) చేత వినిహతుడయ్యాడు; దైత్యుడు సంహ్రాదుని వంశంలో నివాతకవచులు జన్మించారు।

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

సవ్యసాచి (అర్జునుడు) ఖ్యాతిగాంచిన మూడు కోట్ల శత్రువులను సంహరించాడు—గవేష్ఠీ, కాలనేమి, జంభ, వల్కల కూడా।

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

వారిలో జృంభుడు ఆరవ తమ్ముడిగా స్మరించబడుతున్నాడు; వారు ప్రహ్లాదుని కుమారులని చెప్పబడతారు. శుంభుడు, నిశుంభుడు గవేష్ఠీ కుమారులని స్మృతం।

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

ధనుకుడు, అసిలోమా శుంభుని ఇద్దరు కుమారులుగా ప్రఖ్యాతులు; విరోచనుని కుమారుడు మాత్రం బలి ఒక్కడే, మహాప్రతాపవంతుడు।

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

హిరణ్యాక్షుని ఐదుగురు కుమారులు మహాపరాక్రమశాలులు, మహాబలవంతులు—అంధకుడు, శకుని, అలాగే కాలనాభుడును।

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

మహానాభుడు పరాక్రమశాలి, భూతసంతాపనుడూ అలాగే; తారకా కోసం జరిగిన యుద్ధంలో లక్షల సంఖ్యలో హతులయ్యారు।

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ఇలా సంక్షేపంగా కశ్యప వంశ పరంపర చెప్పబడింది; దానివల్ల దేవులు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడిన సమస్త జగత్తు వ్యాప్తమైంది।

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

ఇప్పుడు చంద్రునికి ఇచ్చిన ఇరవైఏడు కన్యలలో, ఓ మహాదేవీ, రోహిణీ అతనికి ప్రియమైనది।

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

అప్పుడు వారందరిలో నక్షత్రనాథుడు (చంద్రుడు)కు రోహిణీ దేవి అత్యంత ప్రియమైంది—ప్రాణాలకన్నా కూడా అధికంగా।

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

ఇతరులందరినీ విడిచిపెట్టి, రోహిణితో కలిసి ఏకాంతంగా ఉన్నాడు. కామావేశిత మనస్సుతో అడవుల్లో, ఉపవనాల్లో, మనోహర ప్రదేశాల్లో, కందరాల్లో మరియు గుహల్లో విహరించాడు.

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

అప్పుడు మిగిలిన భార్యలు దుఃఖంతో నిండిపోయి, ఓ యశస్వినీ, దక్షుని శరణు కోరుతూ వెళ్లి ఈ మాటలు పలికారు.

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

సోముడు ఇతరులందరినీ పక్కనబెట్టి రోహిణితో మాత్రమే ఆనందించాడు; తన ఇష్టానుసారం వెయ్యి సంవత్సరాలు విహరిస్తూ క్రీడించాడు.

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

కానీ మిగిలిన ఇరవై ఆరు మలినమై కాంతిని కోల్పోయారు; పాణిగ్రహణం మొదలైన నాటి నుంచే చంద్రుడు రోహిణితో మాత్రమే ఉన్నాడు.

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

వెయ్యి సంవత్సరాలుగా అతడు (మాతో) ఒక్క రాత్రినే తెలిసినవాడయ్యాడు; ఓ తండ్రీ, మేము నిర్దోషులమై ఉన్నా శశి మమ్మల్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

అతడు రోహిణితో కలిసి విహరించి మాకు మాత్రం దుఃఖమే కలిగించాడు. శోకాగ్నితో దగ్ధులమైన మాకు దీనికంటే మరణమే శ్రేయస్కరం.

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

దుఃఖార్తులైన తన కుమార్తెల మాటలు విని ప్రజాపతి దక్షుడు—బ్రహ్మతేజస్సుతో యుక్తుడై, కుమార్తెలపై స్నేహంతో ఆకర్షితుడై—నక్షత్రాధిపతి ఉన్న చోటికి వెళ్లి ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

ఓ నిశాకరా! నా కుమార్తెల పట్ల సమంగా ప్రవర్తించు; లేకపోతే నిస్సందేహంగా నీవు దోషభాగి అవుతావు.

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

ఆ మాటలు విని అతడు లజ్జతో తల వంచి నిలిచాడు; దక్షుని సమక్షంలో నక్షత్రాధిపతి “బాఢమ్, అలాగే” అని పలికాడు.

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

ఓ విప్రర్షే! ఈ రోజు నుంచే నీ కుమార్తెలతో నేను సమంగా ప్రవర్తిస్తాను. ఇది సత్యం; శపథంతో నీకు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను.

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

హే అంబికే! ప్రతిజ్ఞాబద్ధుడైన నిశానాథుడు చంద్రునికి, ఆ కన్యలందరూ మళ్లీ సౌందర్య-తేజస్సులతో యుక్తులై సమర్పింపబడ్డారు।

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

దక్షుడు తన భవనానికి వెళ్లి పరమానందాన్ని పొందెను; కాని హే దేవి, చంద్రుడు పూర్వవలె రోహిణియందే నిమగ్నుడై ఉండెను।

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

కామంతో కలత చెందిన మనస్సుతో చంద్రుడు వారందరినీ విడిచి తిరస్కరించెను; అప్పుడు వారు అందరూ మళ్లీ దక్షునితో మాటలు పలికిరి।

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

వారందరూ మలినులై, కృశాంగులై, దీనులై, వ్యాకులచిత్తులయ్యారు; అట్టి స్థితిని చూసి దక్షుడు మోహానికి లోనయ్యెను।

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

మళ్లీ స్పృహ పొందిన అతడు, కోపంతో రోమాంచితుడై, తన కుమార్తెలందరితో అన్నాడు—“మీరు ఎందుకు ఇలా మలిన వస్త్రాలతో ఉన్నారు? మీరందరూ ఎందుకు కాంతిహీనులై ఉన్నారు? హే అనఘలారా, నాకు చెప్పండి।”

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

హే దేవశ్రేష్ఠా! అనుచరులతో కూడిన అసురులను, ఇంకా ఇతరులనూ—హే కుమార్తెలారా, నేడు నేను నిశ్చయంగా శాపంతో వారిని పీడితుల్ని చేస్తాను; సందేహం లేదు.

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

దక్షుడు ఇలా పలికినప్పుడు వారు అందరూ ఒకేసారి పలికారు.

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

హే ప్రభూ! నిశానాథ చంద్రుడు మాకు ఋతుమాత్రమైనా తన సాన్నిధ్యాన్ని ఇవ్వడు; అందుకే మేము మళ్లీ మీ సమీపానికి వచ్చాము.

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

మీ వాక్యాన్ని లెక్కచేయకుండా అతడు రహస్యంగా రోహిణీపై ఆసక్తితో నిలిచాడు; కామంతో ఆవరితమైన మనస్సుతో క్రీడిస్తూ మా శోకాన్ని మరింత పెంచాడు.

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

వారి మాటలు విని దక్షుడు కోపంతో నిండిపోయాడు. హే మహాదేవీ! అతడు చంద్రుని వద్దకు వెళ్లి, ఎదురుగా నిలిచిన చంద్రునికి ముఖాముఖిగా శాపం పెట్టాడు.

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

నా ఆజ్ఞను నిర్లక్ష్యం చేసి నీవు రోహిణీపై ఆసక్తితో ఉండి, మా ఇతర నిర్దోష కుమార్తెలను విడిచిపెట్టావు; అందువల్ల యక్ష్మా (క్షయరోగం) నీ శరీరాన్ని నిశ్చయంగా గ్రసిస్తుంది—సందేహం లేదు.

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

అదే క్షణంలో, ఓ పర్వతపుత్రికా దేవీ, దక్షుని ఆజ్ఞచే ప్రేరితమైన యక్ష్మా అనే వ్యాధి అతని శరీరంలో ప్రవేశించింది.

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

యక్ష్మా చేత గ్రసింపబడిన అతని దేహం రోజురోజుకు క్షీణించసాగింది.

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

ఇలా దక్షుని శాపంతో సోముని కాంతి నశించింది; ఓ దేవీ, రోహిణితో కూడి అతడు నిశ్చేష్టుడై భూమిపై పడిపోయాడు.

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

కొద్దిసేపటికి స్పృహ పొందిన సోముడు రోహిణితో మాటలు పలికాడు.

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

హే దేవీ, ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? నీ తండ్రి శాపంతో నేను శపించబడ్డాను. క్షయరోగం మరియు కుష్ఠంతో బాధపడుతూ, ప్రియే, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయుదును?

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు రోహిణి కన్నులు కన్నీళ్లతో కలవరపడ్డాయి. దక్ష శాపంతో బాధపడుతున్న సోముణ్ణి చూసి ఆమె ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

నీకు శాపం ఇచ్చిన వాడినే శరణు వేడు. శాపంతో అణచివేయబడిన నీకు అతడే నిశ్చయంగా శ్రేయస్సును కలిగించును.

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

ఆయన ప్రసాదంతో నీవు పూర్వంలో ఉన్నట్లే శుభమైన ప్రభను, నీ పాత కాంతిని, మళ్లీ పొందుతావు.

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

రోహిణి మాటలు విని చంద్రుడు దక్షుని సమీపానికి వెళ్లాడు. వినయంతో, కన్నీళ్లతో కలవరపడిన కన్నులతో చంద్రుడు పలికాడు.

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

కారణముండినా లేకపోయినా, క్రోధావేశంతో మీరు నాపై ఈ శాపాన్ని విధించారు. ఇప్పుడు నాపై కరుణచేసి శాపవిమోచన కార్యాన్ని దయచేసి చేయండి.

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

ఓ మహాభాగ్యవంతుడా, ఏ కర్మవలన నేను శపించబడ్డానో అది తెలిసినదే. ఓ దక్షా, దీనుడై వేడుకొంటున్న నాపై అనుగ్రహం చేయుము.

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ఇలా విలపిస్తున్న మహాత్ముడైన సోముని చూసి (దక్షుడు) అనుగ్రహించాలనే సంకల్పం చేసి ఈ వచనాన్ని పలికెను.

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

దక్షుడు పలికెను—ఓ సోమా, నా శాపంతో బాధితుడైన నిన్ను దేవతలూ రక్షించలేరు. అయితే ఓ సోమా, నేను ఏది చెప్పుతానో అది అచ్చంగా అలాగే జరుగును; సందేహం లేదు.

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

ఆయువు, కర్మ, ధనం, విద్య, మరణమూ—ముందే సృష్టించబడినవి ఏవైతే ఉన్నాయో అవే నిశ్చయంగా సంభవిస్తాయి.

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

అసురులైనా దేవులైనా, ఇతర యక్ష-రాక్షసులైనా—వారెవ్వరూ నిన్ను రక్షించలేరు; మహేశ్వరుని తప్ప మరెవ్వరూ కాదు.

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

వారిపై నా చేత ఇచ్చబడిన శాపం ఉంది; శంకరుడే అనుగ్రహిస్తాడు. పశుపతి భవుని తప్ప మరెవ్వరూ రక్షించలేరు. కాబట్టి వెంటనే వేగంగా వెళ్లి శంకరుని విధివిధానంగా ఆరాధించు.

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

ఓ చంద్రా! మహాదేవుడు—నీలకంఠుడు, ఉమాపతి—తప్ప మరెవ్వరూ నిన్ను మళ్లీ నిర్మలంగా చేయలేరు.

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

దక్షుని మాటలు విని సోముడు అంజలి ముద్రతో నిలిచాడు; ఆపై అంతరాత్మలో ఆనందంతో సోముడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

హే భగవాన్, హే సువ్రత! నా వంటి భక్తునిపై మీరు ప్రసన్నులై అనుగ్రహించదలచితే, చెప్పండి—శివుడు ఎక్కడ (ఎలా) లభిస్తాడు?

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

హే దక్షా! ఆ మహేశ్వరుని నేను ఏ స్థలంలో దర్శించగలను? నేను సంచరించవలసిన ఆ స్థలాలన్నిటిని నాకు చెప్పుము; నేను వాటిని యాత్రచేస్తాను।

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

దక్షుడు పలికెను—హే సోమా! శ్రద్ధతో వినుము; విని మనస్సులో దృఢంగా నిలుపుకొనుము. వరుణదిక్కు అనగా పడమర వైపు, సముద్రం మరియు తీరపు చిత్తడుల సమీపంలో…

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

కృతస్మరా అనే స్థలానికి ఆపైన, మూడు వందల ధన్వంతరాల దూరంలో, మహాప్రభావముగల స్వయంభూ లింగం అక్కడ స్థితమై ఉంది।

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

అది సూర్యబింబంలా ప్రకాశిస్తుంది, సర్పమేఖలతో అలంకృతమై ఉంది; కోడి గుడ్డు పరిమాణముతో, భూమి మధ్యలో స్థిరంగా నిలిచిఉంది।

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

దానిని ‘స్పర్శలింగం’ అని తెలుసుకొనుము; దాని భక్తిచేత నీవే దాని సత్యాన్ని గ్రహించగలవు. అక్కడ దేవుడు శంకరుడు, పరమేశ్వరుడు, సన్నిహితంగా ఉన్నాడు।

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

దేవదేవేశ్వరుని స్తుతించి నిన్ను నీవు నిర్మలుడవు చేసుకో; ఆయన శీఘ్ర వరప్రదానంతో నీవు ఉత్తమ రూపాన్ని పొందుతావు.

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

నీవు వెళ్లి, ఘోర తపస్సుతో సురేశ్వరుని ఆరాధించు.

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

హే దక్షా, ప్రసన్నమైన అంతరాత్మతో నాపై అనుగ్రహం చేయుము. హే మహర్షీ, కోపాన్ని విడిచి నాపై దయ చూపుము.