Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

Transliteration

avaśiṣṭāstu ṣaḍviṃśanmalinā vigataśriyaḥ | pāṇigrahaṇamārabhya rohiṇyā saha caṃdramāḥ

Translation

కానీ మిగిలిన ఇరవై ఆరు మలినమై కాంతిని కోల్పోయారు; పాణిగ్రహణం మొదలైన నాటి నుంచే చంద్రుడు రోహిణితో మాత్రమే ఉన్నాడు.

Word by Word

• अवशिष्टाः: remaining (ones)
• अवशिष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अवशिष्ट (कृदन्त; √शिष्/शेष् (धातु) + अव- उपसर्ग)
• Form: बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः, स्त्रीलिङ्गः; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) — “remaining”

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), विरोध/विशेषार्थकः — “but/indeed”

• षड्विंशत्: twenty-six
• षड्विंशत्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षड्विंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनस्य विशेषणरूपेण (अवशिष्टाः इत्यस्य) — “twenty-six”

• मलिनाः: stained, sullied
• मलिनाः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मलिन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः, स्त्रीलिङ्गः; विशेषणम् — “stained/impure”

• विगतश्रियः: bereft of beauty/splendor
• विगतश्रियः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विगत-श्री (प्रातिपदिक; विगत (कृदन्त) + श्री (प्रातिपदिक))
• Form: बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः, स्त्रीलिङ्गः; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्रियः विगताः यस्याः) — “deprived of splendor”

• पाणिग्रहणम्: the hand-taking (marriage)
• पाणिग्रहणम्: Apadana/Adhikarana (Temporal point; from the act)
• Type: Noun
• Root: पाणि-ग्रहण (प्रातिपदिक; पाणि + ग्रहण)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधार/तत्पुरुषार्थः “hand-taking (marriage)”

• आरभ्य: starting from
• आरभ्य: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: आरभ्य (अव्यय; √रभ् (धातु) + आ- उपसर्ग, ल्यप्)
• Form: कृदन्त-अव्ययम् (ल्यप्/gerund) — “starting from”

• रोहिण्या: with Rohiṇī
• रोहिण्या: Sahakaraka (Instrumental of accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् — “with Rohiṇī”

• सह: together with
• सह: Sambandha (Association marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सह-शब्दः (preposition/particle) — “together with”

• चन्द्रमाः: the Moon
• चन्द्रमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — “the Moon”

Speaker

Narrator (within Prabhāsakṣetra-māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A celestial tableau: twenty-six Nakṣatra-brides appear dim and tarnished, their ornaments dulled; Soma shines beside Rohiṇī alone, highlighting imbalance; the sky-wheel of stars forms a mandala around them.

Characters & Entities

• Candramā (Soma)
• Rohiṇī
• Dakṣa’s daughters (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In relationships and duties, sustained inequity diminishes harmony and ‘splendor’—a puranic warning against adharma in household conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa is the overarching tīrtha-context; the māhātmya uses this cosmic-family episode to amplify the sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse highlights the ethical dimension of marriage (pāṇigrahaṇa) and ensuing imbalance.