Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā lajjayāvanataḥ sthitaḥ | bāḍhamityeva ṛkṣeṃdro dakṣasya purato'bravīt

Translation

ఆ మాటలు విని అతడు లజ్జతో తల వంచి నిలిచాడు; దక్షుని సమక్షంలో నక్షత్రాధిపతి “బాఢమ్, అలాగే” అని పలికాడు.

Word by Word

• तस्य: of him/that (person)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः, नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• वचनम्: speech, statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया

• लज्जया: with shame
• लज्जया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लज्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अवनतः: bowed, humbled
• अवनतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अवनत (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) अर्थे ‘bowed down’

• स्थितः: stood, remained
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्थित = ‘stood/remained’

• बाढम्: certainly, indeed (yes)
• बाढम्: Sambodhana/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: बाढम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुमोदनार्थक-निपात (particle of assent)

• इति: thus
• इति: Quotation marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक (quotative)

• एव: indeed, just
• एव: Emphasis particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic particle)

• ऋक्षेन्द्रः: lord of the bears (the Bear-king)
• ऋक्षेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-भावे ‘ऋक्षाणाम् इन्द्रः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दक्षस्य: of Dakṣa
• दक्षस्य: Adhikaraṇa (context: in presence of) / Sambandha
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पुरतः: in front of
• पुरतः: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय (adverb of place)

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Ṛkṣendra (Soma/Moon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Soma lowers his head in shame before Dakṣa, hands joined or held respectfully; the starry lord’s radiance is softened, indicating submission to dharma.

Characters & Entities

• Ṛkṣendra (Soma)
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lajjā (moral shame) and acceptance of correction are virtues that restore dharma after wrongdoing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is part of the Prabhāsakṣetra-māhātmya, presenting cosmic morality within the Prabhāsa tīrtha’s sacred frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts confession-like humility and assent to dharmic instruction.