Adhyaya 199
ఈ అధ్యాయంలో తీర్థమార్గదర్శనపు నేపథ్యంతో శివ–దేవి తత్త్వసంభాషణ వర్ణించబడింది. ఈశ్వరుడు దేవిని దక్షిణదిశలో సరస్వతీ నది సుందర తీరాన ఉన్న స్వయంభూ క్షేత్రానికి దారి చూపి, అక్కడ ‘కృతస్మరదేవ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన దేవుడు పాపశుద్ధికరుడని తెలియజేస్తాడు. అనంతరం కామదహనం తర్వాత రతి విలాపం, శివుడు ఆమెను ఓదార్చి దైవానుగ్రహంతో భవిష్యత్తులో కాముని పునఃస్థాపన జరుగుతుందని చెప్పడం—ఈ కారణకథ మొదలవుతుంది. దేవి “కాముడు ఎందుకు దగ్ధమయ్యాడు? పునర్జన్మ ఎలా జరిగింది?” అని అడుగగా, శివుడు దక్షయజ్ఞపు విస్తృత సందర్భాన్ని వివరిస్తాడు—దక్షుని కుమార్తెల వివాహవిభజన, మహాయజ్ఞానికి దేవర్షుల సమాగమం, కపాలం–భస్మం వంటి తపస్వీచిహ్నాల కారణంగా శివుని అవమానించి బహిష్కరించడం. దీనితో సతి ఆగ్రహించి యోగతపస్సుతో దేహత్యాగం చేస్తుంది. తదనంతరం శివుడు వీరభద్రుని నేతృత్వంలో ఉగ్ర గణాలను యజ్ఞభంగానికి పంపుతాడు. దేవతలతో యుద్ధంలో విష్ణువు సుదర్శనచక్రం కూడా మింగబడుతుంది; రుద్రవరంతో వీరభద్రుడు అవధ్యుడవుతాడు. శివుడు త్రిశూలంతో ముందుకు సాగగానే దేవతలు వెనుదిరుగుతారు; బ్రాహ్మణులు రుద్రమంత్రాలతో రక్షాహోమం చేసినా యజ్ఞం ధ్వంసమవుతుంది. చివరికి యజ్ఞం మృగరూపంలో పారిపోతూ, ఆకాశంలో నక్షత్రసదృశంగా కనిపించే చిరచిహ్నంగా నిలిచిందని చెప్పబడింది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ మహాదేవీ, ఆ తరువాత దాని దక్షిణ భాగమున ఉన్న సరస్వతీ నది రమ్య తీరమున, కృతస్మరదేవుడు విరాజిల్లుచున్న స్థలమునకు వెళ్లవలెను।
Verse 2
स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले
ఓ మహాదేవీ, అది స్వయంభూ, సమస్త పాపాలను నశింపజేయునది. ఇప్పుడు దాని ఉద్భవాన్ని వివరిస్తాను—అది భూమిపై ఎలా ప్రాదుర్భవించిందో।
Verse 3
पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता
హే వరాననే! పూర్వకాలంలో నేను అక్కడ కామదేవుణ్ణి దహించినప్పుడు, రతి నా సమీపానికి వచ్చి తీవ్రమైన దుఃఖంతో విలపించింది।
Verse 4
तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः
ఆమెను శోకంతో కుంగిపోయినదిగా చూసి నేను కరుణతో అక్కడ ఇలా అన్నాను—‘హే శుభే! ఏడవకు; నా ప్రసాదంతో కాలానుగుణంగా నీ భర్త మళ్లీ లేచివస్తాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।’
Verse 5
देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे
దేవి పలికింది—హే విభో! పూర్వకాలంలో మీరు కామదేవుణ్ణి ఎందుకు దహించారు? అతడు పునర్జన్మను ఎలా పొందాడు? వివరంగా చెప్పండి।
Verse 6
ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्
ఈశ్వరుడు పలికాడు—హే ప్రియే! పూర్వకాలంలో ప్రజాపతి దక్షుడు నీ తండ్రిగా ఉండెను. అతనికి గౌరవర్ణములు, దీర్ఘనేత్రములు గల వంద మంది కుమార్తెలు జన్మించిరి।
Verse 7
ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा
అతడు ముందుగా నిన్ను నాకు ఇచ్చెను—‘సతీ’ అని కీర్తింపబడినదానివి. అలాగే ధర్మునికి పది కుమార్తెలను ఇచ్చెను—శ్రద్ధ, మేధ, ధృతి, క్షమ మొదలైనవారు।
Verse 8
अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च
అనసూయ, శుచి, లజ్జ, స్మృతి, శక్తి మరియు శ్రుతి—ఇవీ (కన్యలు); అలాగే కామదేవునికి రెండు భార్యలు దత్తమయ్యాయి—రతి మరియు ప్రీతి।
Verse 9
एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः
ఒక కుమార్తె స్వాహాను అగ్నికి ఇచ్చెను; ఆపై పితృదేవతలకు స్వధాను ఇచ్చెను. అలాగే చంద్రునికి ఇరవైఏడు కుమార్తెలను ఇచ్చెను—అశ్విని మొదలైన నక్షత్రనామాలతో ప్రసిద్ధులు।
Verse 10
तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश
దేవీ! రేవతి వరకు (నక్షత్రకన్యలు) నీకూ తెలిసినవే, జనులలోనూ ప్రసిద్ధమే. దేవీ! కశ్యపునికి అతడు పదమూడు కుమార్తెలను దత్తమిచ్చెను।
Verse 11
अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने
అదితి, దితి; అలాగే వినత, కద్రూ; ఇంకా సింహిక, సుప్రభ, ఉలూకీ—ఇవీ (కన్యలు), ఓ సుందరముఖీ।
Verse 12
अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः
అనువిద్ధా, సీత; అలాగే ఈర్ష్య, హింస, పరా; ఇంకా నిష్కృతితో సంయుక్తమైన మాయా—ఇవీ (నామాలు) కీర్తించబడ్డాయి. పూర్వకాలంలో దక్షుడు మహామతిగలవాడు।
Verse 13
गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे
హే పర్వతాత్మజే! గౌరీ, సుప్రభ, వార్తా, సాధ్వీ, సుమాలికా—ఈ ఐదుగురిని అతడు అప్పుడు వరుణదేవునికి సమర్పించాడు.
Verse 14
भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे
హే పర్వతాత్మజే! భద్రా, మదిరా, విద్యా, ధన్యా, ధనా-శుభా—ఈ ఐదుగురిని భార్యలుగా కుబేరదేవునికి అతడు ఇచ్చాడు.
Verse 15
जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा
జయా, విజయా, మధుస్పందా, ఇరావతీ; అలాగే సుప్రియా, జనకా, కాంతా, సుభద్రా, ధార్మికా, శుభా—ఇవే వారి నామాలు.
Verse 16
रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता
హే పర్వతాత్మజే! ధర్మసంపదలను ప్రసాదించే కుమార్తెలను అతడు దశ రుద్రులకు ఇచ్చాడు—ప్రభావతీ, సుభద్రా, విమలా, నిర్మలా, అనృతా మొదలైనవారు.
Verse 17
तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये
హే ప్రియే! తీవ్రమైన తీవ్రా, దక్షారుణా, విద్యా, ధారపాలా, వర్చసా—ఇలా పేర్లతో; దక్షుడు ఆదిత్యులకు పన్నెండు కుమార్తెల సమూహాన్ని ఇచ్చాడు.
Verse 18
योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च
యోగనిద్రచే ఆవరించబడిన (అతని) విషయమున సంసర్పా, సరమా, గుహా; అలాగే మాలా, చంపా, జ్యోత్స్నా—వీటినీ ఆయన విశ్వేదేవులకు కూడా దానమిచ్చెను।
Verse 19
अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः
అశ్వినీదేవతల జంటకు రెండు కన్యలు—సువేషధారిణులు, శుభాభరణాలతో అలంకృతులు—ఇచ్చబడెను; అలాగే ఒక కన్య వాయుదేవునికీ దత్తమైంది. ఇవే సంప్రదాయంలో ప్రఖ్యాతములు।
Verse 20
सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता
ఆయన సావిత్రిని బ్రహ్మదేవునికి దానమిచ్చెను, లక్ష్మీదేవిని మహాత్ముడైన విష్ణువుకు అర్పించెను. అనంతరం కొంతకాలం గడిచిన తరువాత దక్షిణాసమృద్ధమైన యజ్ఞం నిర్వహించెను।
Verse 21
यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्
హే పర్వతసుతే! హిమవంతుడైన మహాగిరిపై ఆ యజ్ఞ ప్రభావంతో అతని యజ్ఞవాటము సర్వకామసమృద్ధితో పరిపూర్ణమైంది।
Verse 22
तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः
ఆ యజ్ఞానికి ఆదిత్యులు, వసువులు, విశ్వేదేవులు, మరుతులు మరియు లోకపాలకులు—అన్ని దిక్కుల నుండీ—సమాగమమయ్యారు।
Verse 23
ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः
బ్రహ్మా, విష్ణువు, సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు), వరుణుడు, యముడూ వచ్చారు. ధనదుడు (కుబేరుడు), కుమారుడు (స్కందుడు) కూడా—నదులు, సముద్రాలు కూడ అక్కడికి చేరాయి.
Verse 24
वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः
వాపీలు, బావులు, చెరువులు, సరస్సులు కూడా; అలాగే సుపర్ణుడు (గరుడుడు) మరియు నాగులు—అందరూ దేహధారులై అక్కడ నిలిచియున్నారు.
Verse 25
दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः
దానవులు, అప్సరసలు, యక్షులు, కిన్నరులు, గుహ్యకులు కూడా వచ్చారు. వారు అనుచరులతోను భార్యలతోను—వేదవేదాంగాలలో నిపుణులై—అక్కడికి చేరారు.
Verse 26
महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने
మహాభాగులైన మహర్షులు, దేవర్షులు కూడా—ఓ వరాననే—భార్యలతో కలిసి అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
Verse 27
कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः
కపాలమాల ధరించి, చితాభస్మాన్ని దరిచే వాడైన శంభువును ‘అపవిత్రుడు’ అని భావించి, ఆ రూపంలో ఆహ్వానించలేదు.
Verse 28
यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्
అక్కడక్కడి నుండి అందరూ పర్వతోత్తమమైన కైలాసానికి చేరి సమవేతమయ్యారు. అశ్వినీ మొదలైన సోదరీమణులు నిన్ను ఉద్దేశించి ఈ మాటలు పలికారు.
Verse 29
किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः
హే కల్యాణీ, హే సుమధ్యమే! నీవు తృప్తిగా ఉన్నట్లుగా ఇక్కడ ఎందుకు నిలుచున్నావు? మేమందరం భర్తలతో కలిసి తండ్రి యజ్ఞానికి బయలుదేరుతున్నాం.
Verse 30
वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः
హే యశస్వినీ! మేమందరం అతని కుమార్తెలమే; అతడు మమ్మల్ని అందరినీ ఆహ్వానించాడు. కానీ దక్షుడు నిన్ను పిలవలేదు; శంకరుని కారణంగా అతడు లజ్జతో (ద్వేషంతో) ఉన్నాడు.
Verse 31
तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्
వారి మాటలు విని సతీ కోపంతో నిండిపోయి పలికింది—“హా! దురాచారి దక్షునికి ధిక్కారం! నేను మహేశ్వరునికి ఏమని చెప్పాలి?”
Verse 32
कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन
“నేను ముఖం ఎలా చూపగలను?” అని చెప్పి, ఆమె తన సంకల్పంతో తపోయోగం ద్వారా దేహాన్ని విడిచిపెట్టింది; ఆపై ఆమెకు మరేదీ జ్ఞాపకం లేదు.
Verse 33
अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्
అప్పుడు మహాదేవుడు సతీని ప్రాణరహితంగా పడి ఉన్నదిగా చూచి, అవమానాన్ని హృదయంలో ధరించి, తన్ను కపాలధారిగా భావించి లోకసంబంధమైన ఆత్మగౌరవాన్ని విడిచెను।
Verse 34
गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः
యజ్ఞాన్ని విధ్వంసం చేయుటకై ఆయన గణులను పంపెను; ఆ రౌద్ర గణులు వందలుగా, మరి వేలలుగా బయలుదేరిరి।
Verse 35
विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्
వారు వికృతులు, వికృతాకారులు, అసంఖ్యాకులు, మహాబలవంతులు—రుద్రుని ప్రేరణతో, ముందుగా వీరభద్రుడు నడిపించగా।
Verse 36
ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः
అప్పుడు సమస్త దేవగణములు—భాస్కరులతో కూడిన వసువులు, విశ్వేదేవులు మరియు సాధ్యులు—ధనుస్సులు చేతబట్టి మహాబలులై బయలుదేరిరి।
Verse 37
युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह
వారు యుద్ధార్థం బయలుదేరి, కోరినట్లు బాణాలను విడిచిరి; ఆపై ప్రమథులు దేవగణములతో పరస్పరం ఢీకొని యుద్ధం చేసిరి।
Verse 38
मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः
వారు మేఘాలు వర్షధారలు కురిపించినట్లు బాణవర్షాన్ని విడిచారు. అప్పుడు వారి ఒక ఏనుగు గణనాథుడు త్రిశూలంతో హృదయంలో చీల్చివేశాడు.
Verse 39
स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा
ఆ దెబ్బతో అతడు స్పృహతప్పి కూలిపోయాడు. అప్పుడు అదే క్షణంలో ఐరావత ఏనుగు కుంభస్థలంపై ముష్టిప్రహారం తగిలింది.
Verse 40
सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्
అకస్మాత్తుగా అతని దెబ్బతో ఆ ఏనుగు భయంకర గర్జనలు చేసింది. ఘోరంగా నాదిస్తూ వేగం పుంజుకొని యజ్ఞవాటిక వైపు దూసుకెళ్లింది.
Verse 41
विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः
అతని రౌద్ర మహాశరాల వల్ల విశ్వేదేవులు ఊపిరాడక తడబడారు. అప్పుడు అత్యంత బలవంతుడైన వసువు ధనుస్సును పూర్తిగా లాగాడు.
Verse 42
निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः
రణరంగంలో అతడు ఆదిత్యుల తేజస్సును హరించి వారిని నిస్తేజులుగా చేశాడు. అదే సమయంలో దేవతలను కూడా అతడు పరాంగ్ముఖులుగా చేసి వెనుదిరిగేలా చేశాడు.
Verse 43
ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्
అప్పుడు వారు అక్కడే ఉన్న శ్రీ విష్ణువును శరణు కోరారు. తదనంతరం ధర్మక్రోధంతో ఆవేశించిన విష్ణువు ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలను ఉద్దేశించి పలికెను.
Verse 44
दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्
అందరినీ పారిపోతున్నట్లు చూసి ఆయన వెంటనే సుదర్శన చక్రాన్ని విడిచెను. విష్ణువின் సుదర్శన చక్రం మహావేగంతో దూసుకొచ్చెను.
Verse 45
प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे
అప్పుడు అతడు అకస్మాత్తుగా నోరు విప్పి దానిని తన ఉదరంలో నిలిపెను. పర్వతజుడైన వాడు ఆ అమోఘ చక్రాన్ని మింగినప్పుడు,
Verse 46
चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च
అప్పుడు శార్ఙ్గధనుస్సు ధరించిన భగవాన్ విష్ణువు కోపించి ముందుకు దూసుకొచ్చెను. ఆయన పది తీక్ష్ణ బాణాలతో నందిని, వంద బాణాలతో భృంగిని సంహరించెను.
Verse 47
महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्
వెయ్యి బాణాలతో మహాకాలుని, పది వేల బాణాలతో గణాధిపుని ఆయన ఛేదించెను. అనంతరం అనేక వేల బాణాలతో చీల్చి వీరభద్రునిపై దూసుకొచ్చెను.
Verse 48
तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः
గదతో అతనిని కొట్టి విష్ణువు, రక్తంతో తడిసిన వాడై విహ్వలుడైనట్లు చూసి, అతని పాదాలను పట్టుకొని పరమక్రోధంతో భూమిపై బలంగా పడగొట్టెను।
Verse 49
हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु
అతనిని కొడుతుండగా సుదర్శన చక్రం భూమిపై పడిపోయెను; రక్తప్రవాహంతో లేపితమై ఉండుటచే అది ప్రహారం చేయలేకపోయెను।
Verse 50
रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः
హే దేవీ! రుద్రుని వరం పొందిన గణేశ్వరుడు వీరభద్రుడు, గదచే నలిగింపబడినప్పటికీ మరణాన్ని పొందలేదు।
Verse 51
पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः
అతడు పడిపోయినదాన్ని చూసి, విష్ణు తేజోబలానికి అణచబడిన వారందరూ అన్ని దిశలకూ పారిపోయి, దేవుడు మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి చేరిరి।
Verse 52
तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः
వారు అతనికి జరిగినదంతా—పరాభవమును మరియు వీరభద్రుని విక్రమమును—వివరించి చెప్పిరి; అప్పుడు మహేశ్వరుడు క్రోధించెను।
Verse 53
प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः
సహసా త్రిశూలాన్ని పట్టుకొని ఆయన తన గణాలతో కలిసి బయలుదేరాడు. దక్షుని యజ్ఞవాటిక వైపు—అపమానం పుట్టిన ఆ స్థలానికి—అక్కడ వీరభద్రుడు పరాక్రమం ప్రదర్శిస్తూ ఉండగా, స్వయంగా విష్ణువూ అక్కడే ఉన్నాడు।
Verse 54
तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत
కోపంతో యుక్తుడైన మహేశ్వరుడు వస్తున్నాడని చూసి, ఆయన యుద్ధంలో అజేయుడని భావించి, అతడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।
Verse 55
मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः
మరుతులు, వసువులు, కిన్నరులతో కూడిన ఇంద్రుడూ—శివుని మనస్సు క్రోధంతో ఆవరించబడినప్పుడు—అప్పుడు కనుమరుగయ్యాడు।
Verse 56
केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्
ఓ సుందరీ, అక్కడ సభలో కేవలం బ్రాహ్మణులే నిలిచివున్నారు. వారు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో శంకరుడు వచ్చుటను చూశారు।
Verse 57
होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश
అప్పుడు భయంతో వారు అన్ని వైపులా రుద్రమంత్రాలతో హోమం చేశారు; మరికొందరు భీతితో నిండిపోయి పది దిశలకూ పారిపోయారు।
Verse 58
अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः
అప్పుడు మహాదేవుడు అక్కడికి వచ్చి ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను చూచి, అక్కడ దేవతలను కనుగొనక, ఆ యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేశాడు।
Verse 59
स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि
శివభయంతో అతడు జింకరూపం ధరించి పారిపోయాడు. అతని వెనుక ధనుస్సు చేతబట్టి భగవాన్ శివుడు వెళ్లాడు. ఓ మహేశ్వరీ, అతడు నేటికీ ఆకాశంలో నక్షత్రరూపంగా దర్శనమిస్తాడు।
Verse 199
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి సహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘దక్షయజ్ఞవిధ్వంసన’ అనే నూట తొంభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।