Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः

Transliteration

anuviddhā sitā caiva īrṣyā hiṃsā tathā parā | māyā niṣkṛtisaṃyuktā dakṣaḥ pūrvaṃ mahāmatiḥ

Translation

అనువిద్ధా, సీత; అలాగే ఈర్ష్య, హింస, పరా; ఇంకా నిష్కృతితో సంయుక్తమైన మాయా—ఇవీ (నామాలు) కీర్తించబడ్డాయి. పూర్వకాలంలో దక్షుడు మహామతిగలవాడు।

Word by Word

• अनुविद्धा: pierced/struck through
• अनुविद्धा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + √व्यध् (धातु) → अनुविद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त)

• सिता: Sitā (name)
• सिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)

• ईर्ष्या: jealousy
• ईर्ष्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईर्ष्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• हिंसा: violence
• हिंसा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिंसा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'thus/also')

• परा: supreme/other
• परा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• माया: Māyā/illusion
• माया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• निष्कृतिसंयुक्ता: associated with expiation/atonement
• निष्कृतिसंयुक्ता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निष्कृति (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (निष्कृत्या संयुक्ता); संयुक्त = √युज् (धातु) क्त

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पूर्वम्: formerly/earlier
• पूर्वम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय/नपुंसकलिङ्ग-रूप)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: 'formerly/at first')

• महामतिः: great-minded one
• महामतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक: महा + मति)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (महती मतिः यस्य)

Speaker

Sūta (deduced from Purāṇic māhātmya narration style within Prabhāsakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (varānane)

Visual Art Cues

Scene: An allegorical procession of personified qualities: Īrṣyā with greenish gaze, Hiṃsā with a weapon lowered in shame, Parā as a transcendent luminous figure, Māyā veiled with shimmering patterns, Niṣkṛti holding a water-pot and kusa grass—standing near Dakṣa, who is praised as ‘mahāmati’ in a retrospective frame.

Characters & Entities

• Anuviddhā
• Sitā
• Īrṣyā
• Hiṃsā
• Parā
• Māyā
• Niṣkṛti
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even personified qualities like jealousy and violence are placed within a cosmic genealogy, implying dharma must govern and transform such forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse is not a tīrtha-praise; it supports the Prabhāsa Māhātmya’s wider sacred narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly.