Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

Transliteration

pragṛhya sahasā śūlaṃ prasthitaḥ svagaṇaiḥ saha | yajñavāṭaṃ tu dakṣasya parābhavabhavaṃ tataḥ | vikramanvīrabhadreṇa yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitaḥ

Translation

సహసా త్రిశూలాన్ని పట్టుకొని ఆయన తన గణాలతో కలిసి బయలుదేరాడు. దక్షుని యజ్ఞవాటిక వైపు—అపమానం పుట్టిన ఆ స్థలానికి—అక్కడ వీరభద్రుడు పరాక్రమం ప్రదర్శిస్తూ ఉండగా, స్వయంగా విష్ణువూ అక్కడే ఉన్నాడు।

Word by Word

• प्रगृह्य: having seized
• प्रगृह्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-√ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• सहसा: suddenly
• सहसा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: अव्यय; manner adverb

• शूलम्: trident
• शूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• प्रस्थितः: set out
• प्रस्थितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रस्थित (कृदन्त; प्र-√स्था धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; used as predicate ‘set out’

• स्वगणैः: with his own attendants
• स्वगणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व-गण (प्रातिपदिक)
• Form: समास: स्वस्य गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• सह: with
• सह: Sahakaraka (Accompaniment/सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (postposition ‘with’)

• यज्ञवाटम्: the sacrificial enclosure
• यज्ञवाटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ-वाट (प्रातिपदिक)
• Form: समास: यज्ञस्य वाटः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle ‘but/indeed’)

• दक्षस्य: of Dakṣa
• दक्षस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• पराभवभवम्: arisen from (causing) defeat
• पराभवभवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पराभव-भव (प्रातिपदिक)
• Form: समास: पराभवात् भवम्/उत्पन्नम् (पञ्चमी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; qualifies यज्ञवाटम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; sequence adverb ‘then/from there’

• विक्रमम्: prowess; assault
• विक्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• वीरभद्रेण: by Vīrabhadra
• वीरभद्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: समास: वीरः भद्रः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb ‘where’)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; emphasis/reflexive adverb

• स्थितः: stood; was present
• स्थितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्थित (कृदन्त; √स्था धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; predicate ‘stood/was present’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame); Dakṣa-yajñavāṭa (mythic locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A addressed ‘bhāminī’ (female interlocutor within the narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: Śiva, suddenly gripping the trident, strides toward Dakṣa’s blazing yajña-vedi with a storm of gaṇas; Vīrabhadra stands in the arena mid-feat of martial prowess; Viṣṇu is visibly present as a divine witness.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva) (implied)
• Śūla (trident)
• Gaṇas
• Dakṣa
• Vīrabhadra
• Viṣṇu
• Yajñavāṭa (sacrificial arena)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual without reverence becomes hollow; when dharma is violated, the Lord moves to re-establish sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, presented as a sanctified landscape that preserves the memory of cosmic events like Dakṣa’s yajña.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse references a yajña (sacrifice) contextually, but does not prescribe a specific rite for the listener.