Adhyaya 111

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करारण्यमुत्तमम् । तस्मादीशानकोणस्थं धनुषां षष्टिभिः स्थितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—తదుపరి, ఓ మహాదేవీ, ఉత్తమమైన పుష్కరారణ్యానికి వెళ్లవలెను. అక్కడి నుండి ఈశాన దిశలో, అరవై ధనుస్సుల దూరంలో, అది స్థితమై ఉంది.

Verse 2

तत्र कुण्डं महादेवि ह्यष्टपुष्करसंज्ञितम् । सर्व पापहरं देवि दुष्प्राप्यमकृतात्मभिः

అక్కడ, ఓ మహాదేవీ, ‘అష్టపుష్కర’ అనే పేరుగల పవిత్ర కుండము ఉంది. ఓ దేవీ, అది సమస్త పాపాలను హరించును; కాని అసంయమ స్వభావులకది దుర్లభము.

Verse 3

तत्र कुण्डसमीपे तु पुरा रामेशधीमता । स्थापितं तन्महालिङ्गं रामेश्वर इति स्मृतम्

అక్కడ కుండ సమీపంలో పురాతనకాలంలో ధీమంతుడైన రామేశుడు ఆ మహాలింగాన్ని స్థాపించాడు; అది ‘రామేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 4

तस्य पूजनमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया

ఆ (రామేశ్వర) లింగాన్ని కేవలం పూజించుట మాత్రముచేతనే బ్రహ్మహత్యా పాపమునుండి విముక్తి కలుగును.

Verse 5

श्रीदेव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि रामेश्वरसमुद्भवम् । कथं तत्रागमद्रामः ससीतश्च सलक्ष्मणः

శ్రీదేవి పలికెను— ఓ భగవన్, రామేశ్వరుని ఉద్భవాన్ని విస్తారంగా చెప్పుము. సీతతోను లక్ష్మణునితోను రాముడు అక్కడికి ఎలా వచ్చెను?

Verse 6

कथं प्रतिष्ठितं लिङ्गं पुष्करे पापतस्करे । एतद्विस्तरतो ब्रूहि फलं माहात्म्यसंयुतम्

పాపాలను దొంగిలించువాడైన ‘పాపతస్కర’ పుష్కరంలో ఆ లింగం ఎలా ప్రతిష్ఠించబడెను? దాని మహాత్మ్యసహిత ఫలమును కూడ విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 7

ईश्वर उवाच । चतुर्विंशयुगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा । पुरा रावणनाशार्थं जज्ञे दशरथात्मजः

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇరవై నాలుగవ యుగమున వశిష్ఠుడు పురోహితుడై ఉండగా, రావణవధార్థమై దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు జన్మించెను।

Verse 8

ततः कालान्तरे देवि ऋषिशापान्महातपाः । ययौ दाशरथी रामः ससीतः सहलक्ष्मणः

ఆపై కొంతకాలానంతరం, ఓ దేవీ, ఋషిశాపవశాత్ మహాతపస్వి దాశరథి రాముడు సీతతో కూడి లక్ష్మణునితో కూడి బయలుదేరెను।

Verse 9

वनवासाय निष्क्रांतो दिव्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः । ततो यात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागतः

వనవాసార్థం బయలుదేరి, దివ్య బ్రహ్మర్షులచే పరివృతుడై, యాత్రా సందర్భమున ప్రభాసక్షేత్రమునకు వచ్చెను।

Verse 10

तं देशं तु समासाद्य सुश्रांतो निषसाद ह । अस्तं गते ततः सूर्ये पर्णान्यास्तीर्य भूतले

ఆ దేశమును చేరి అతిక్లాంతుడై కూర్చుండెను; తరువాత సూర్యుడు అస్తమించగా భూమిపై ఆకులను పరచెను।

Verse 11

सुष्वापाथ निशाशेषे ददृशे पितरं स्वकम् । स्वप्ने दशरथं देवि सौम्यरूपं महाप्रभम्

ఆపై రాత్రి అంత్యభాగమున అతడు నిద్రించెను; ఓ దేవీ, స్వప్నమున తన తండ్రి దశరథుని సౌమ్యరూపుడై మహాతేజస్సుతో దర్శించెను।

Verse 12

प्रातरुत्थाय तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् । यथा दशरथः स्वप्ने दृष्टस्तेन महात्मना

ప్రాతఃకాలంలో లేచి ఆ మహాత్ముడు సమస్త విషయాన్ని బ్రాహ్మణులకు నివేదించాడు—తాను స్వప్నంలో రాజు దశరథుని దర్శించినట్లు।

Verse 13

ब्राह्मणा ऊचुः । वृद्धिकामाश्च पितरो वरदास्तव राघव । दर्शनं हि प्रयच्छंति स्वप्नान्ते हि स्ववंशजे

బ్రాహ్మణులు అన్నారు—ఓ రాఘవా! నీ పితృదేవతలు వంశవృద్ధి, క్షేమం కోరువారు, వరప్రదాతలు; వారు తమ వంశజునికి స్వప్నాంతంలో దర్శనం ప్రసాదిస్తారు।

Verse 14

एतत्तीर्थं महापुण्यं सुगुप्तं शार्ङ्गधन्वनः । पुष्करेति समाख्यातं श्राद्धमत्र प्रदीयताम्

ఈ తీర్థం మహాపుణ్యకరం, శార్ఙ్గధనుధారి (విష్ణువు) చేత సురక్షితంగా కాపాడబడినది. ఇది ‘పుష్కర’మని ప్రసిద్ధం; కనుక ఇక్కడ శ్రాద్ధం సమర్పించాలి।

Verse 15

नूनं दशरथो राजा तीर्थे चास्मिन्समीहते । त्वया दत्तं शुभं पिण्डं ततः स दर्शनं गतः

నిశ్చయంగా రాజు దశరథుడు ఈ తీర్థంలో ఫలాన్ని ఆశిస్తున్నాడు. నీవు సమర్పించిన శుభ పిండం వల్లనే అతడు దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 16

ईश्वर उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । निमंत्रयामास तदा श्राद्धार्हान्ब्राह्मणाञ्छुभान्

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—వారి మాటలు విని కమలనేత్రుడు రాముడు అప్పుడు శ్రాద్ధార్హులైన శుభ బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాడు।

Verse 17

अब्रवील्लक्ष्मणं पार्श्वे स्थितं विनतकंधरम् । फलार्थं व्रज सौमित्रे श्राद्धार्थं त्वरयाऽन्वितः

అప్పుడు పక్కనే నిలిచి, తల వంచిన లక్ష్మణునితో ఆయన పలికెను— “ఓ సౌమిత్రీ! శ్రాద్ధార్థం ఫలములు తెచ్చుటకు శీఘ్రముగా వెళ్ళుము; ఆలస్యం చేయకుము।”

Verse 18

स तथेति प्रतिज्ञाय जगाम रघुनंदनः । आनयामास शीघ्रं स फलानि विविधानि च

“అలానే” అని ప్రతిజ్ఞ చేసి రఘునందనుడు వెళ్లి, శీఘ్రముగా వివిధ రకాల ఫలములను తెచ్చి తిరిగివచ్చెను।

Verse 19

बिल्वानि च कपित्थानि तिन्दुकानि च भूरिशः । बदराणि करीराणि करमर्दानि च प्रिये

ప్రియమా! విరివిగా బిల్వఫలములు, కపిత్థములు, తిందుకములు ఉండెను; అలాగే బదరములు, కరీరములు, కరమర్దములు కూడ ఉండెను।

Verse 20

चिर्भटानि परूषाणि मातुलिंगानि वै तथा । नालिकेराणि शुभ्राणि इंगुदीसंभवानि च

చిర్భటములు, పరూషములు, మాతులింగములు కూడ ఉండెను; తెల్లని నాళికేరములు మరియు ఇంగుదీ నుండి పుట్టిన ఫలములు కూడా ఉండెను।

Verse 21

अथैतानि पपाचाशु सीता जनकनंदिनी । ततस्तु कुतपे काले स्नात्वा वल्कलभृच्छुचिः

అనంతరం జనకనందిని సీత ఆ పదార్థములను శీఘ్రముగా వండెను. తరువాత కుతపకాలమున స్నానము చేసి, శుచిగా ఉండి, వల్కలములు ధరించి (శ్రాద్ధకర్మకు) సిద్ధపడెను।

Verse 22

ब्राह्मणानानयामास श्राद्धार्हान्द्विजसत्तमान् । गालवो देवलो रैभ्यो यवक्रीतोऽथ पर्वतः

అతడు శ్రాద్ధార్హులైన శ్రేష్ఠ ద్విజ బ్రాహ్మణులను పిలిపించాడు—గాలవుడు, దేవలుడు, రైభ్యుడు, యవక్రీతుడు మరియు పర్వతుడు।

Verse 23

भरद्वाजो वसिष्ठश्च जावालिर्गौतमो भृगुः । एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणा वेदपारगाः

భరద్వాజుడు, వశిష్ఠుడు, జావాలి, గౌతముడు, భృగువు—ఇవే కాక మరెందరో వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 24

श्राद्धार्थं तस्य संप्राप्ता रामस्याक्लिष्टकर्मणः । एतस्मिन्नेव काले तु रामः सीतामभाषत

అక్లిష్టకర్ముడైన రాముని శ్రాద్ధార్థంగా వారు అక్కడికి చేరుకున్నారు. అదే సమయంలో రాముడు సీతతో మాటలాడాడు।

Verse 25

एहि वैदेहि विप्राणां देहि पादावनेजनम् । एतच्छ्रुत्वाऽथ सा सीता प्रविष्टा वृक्षमध्यतः

“రా వైదేహీ; బ్రాహ్మణుల పాదప్రక్షాళనకు నీరు ఇవ్వు.” అని విని సీత చెట్ల మధ్యకు ప్రవేశించింది।

Verse 26

गुल्मैराच्छाद्य चात्मानं रामस्यादर्शने स्थिता । मुहुर्मुहुर्यदा रामः सीतासीतामभाषत

పొదల మధ్య తనను దాచుకొని ఆమె రాముని చూపుకు అందకుండా నిలిచింది. అప్పుడు రాముడు మళ్లీ మళ్లీ పిలిచాడు—“సీతా! సీతా!”

Verse 27

ज्ञात्वा तां लक्ष्मणो नष्टां कोपाविष्टं च राघवम् । स्वयमेव तदा चक्रे ब्राह्मणार्ह प्रतिक्रियाम्

ఆమె కనబడకపోయిందని తెలిసి, కోపావిష్టుడైన రాఘవుణ్ణి చూచి, లక్ష్మణుడు అప్పుడు స్వయంగా బ్రాహ్మణులకు యోగ్యమైన విధివిధాన ప్రతిక్రియను నిర్వహించాడు।

Verse 28

अथ भुक्तेषु विप्रेषु कृत पिंडप्रदानके । आगता जानकी सीता यत्र रामो व्यवस्थितः

తర్వాత విప్రులు భోజనం చేసి, పిండప్రదాన కర్మ పూర్తైన వేళ, రాముడు ఉన్న చోటికి జానకీ సీత వచ్చి చేరింది।

Verse 29

तां दृष्ट्वा परुषैर्वाक्यैर्भर्त्सयामास राघवः । धिग्धिक्पापे द्विजांस्त्यक्त्वा पितृकृत्यमहोदयम् । क्व गताऽसि च मां हित्वा श्राद्धकाले ह्युपस्थिते

ఆమెను చూచి రాఘవుడు కఠిన వాక్యాలతో గద్దించాడు— “ధిక్ ధిక్, పాపినీ! ద్విజులను, పితృకార్యమనే ఈ మహాశుభ కర్తవ్యాన్ని వదలి, శ్రాద్ధకాలం వచ్చినప్పుడు నన్ను విడిచి నీవెక్కడికి వెళ్లావు?”

Verse 30

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयभीता च जानकी

ఈశ్వరుడు పలికెను— అతని ఆ మాటలు విని జానకీ భయపడింది।

Verse 31

कृताञ्जलिपुटा भूत्वा वेपमाना ह्यभाषत । मा कोपं कुरु कल्याण मा मां निर्भर्त्सय प्रभो

ఆమె అంజలి ఘటించి, వణుకుతూ పలికింది— “హే కల్యాణమూర్తీ! కోపం చేయవద్దు; హే ప్రభూ! నన్ను గద్దించవద్దు।”

Verse 32

शृणु यस्माद्विभोऽन्यत्र गता त्यक्त्वा तवान्तिकम् । दृष्टस्तत्र पिता मेऽद्य तथा चैव पितामहः

వినుము, ఓ విభో! నీ సన్నిధిని విడిచి నేను ఇతరత్రా వెళ్లాను; అక్కడ నేడు నా తండ్రిని చూశాను, అలాగే పితామహుని కూడా చూశాను.

Verse 33

तस्य पूर्वतरश्चापि तथा मातामहादयः । अंगेषु ब्राह्मणेन्द्राणामाक्रान्तास्ते पृथक्पृथक्

అతని పూర్వికులైన మాతామహాదులు కూడా బ్రాహ్మణేంద్రులైన పురోహితుల అవయవాలలో ఒక్కొక్కరుగా వేరువేరుగా అధిష్ఠితులయ్యారు.

Verse 34

ततो लज्जा समभवत्तत्र मे रघुनन्दन । पित्रा तत्र महाबाहो मनोज्ञानि शुभानि च

అప్పుడు, ఓ రఘునందన, అక్కడ నాకు లజ్జ కలిగింది. అలాగే అక్కడే, ఓ మహాబాహో, నా తండ్రి మనోహరమైన శుభకార్యాలను సమకూర్చాడు.

Verse 35

तत्र पुष्करसान्निध्ये दक्षिणे धनुषां त्रये । लिंगं प्रतिष्ठयामास रामेश्वरमिति श्रुतम्

అక్కడ పుష్కర సన్నిధిలో, దక్షిణంగా మూడు ధనుస్సుల దూరంలో, ఆయన ఒక లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు—అది ‘రామేశ్వరము’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 36

भक्ष्याणि भक्षितान्येव यानि वै गुणवन्ति च । स कथं सुकषायाणि क्षाराणि कटुकानि च । भक्षयिष्यति राजेन्द्र ततो मे दुःखमाविशत्

అతడు గుణవంతమైన శ్రేష్ఠ భక్ష్యాలనే భుజించాడు; మరి అతడు కషాయమైనవి, క్షారమైనవి, కటువైనవి ఎలా భక్షిస్తాడు? ఓ రాజేంద్ర, అందుకే నాకు దుఃఖం కలిగింది.

Verse 37

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मितो राघवोऽभवत् । विशेषेण ददौ तस्मिञ्छ्राद्धं तीर्थे तु पुष्करे

ఆమె మాటలు విని రాఘవుడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. అక్కడ పుష్కర తీర్థంలో అతడు విశేష శ్రద్ధతో, విధివిధానంగా శ్రాద్ధం ఆచరించాడు.

Verse 39

यस्तं पूजयते भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । स प्राप्नोति परं स्थानं य्रत्र देवो जनार्दनः

ఎవడు భక్తితో క్రమంగా గంధం, పుష్పాలు మొదలైనవి సమర్పించి ఆయనను పూజిస్తాడో, వాడు దేవుడు జనార్దనుడు నివసించే పరమ స్థానాన్ని పొందుతాడు.

Verse 40

किमत्र बहुनोक्तेन द्वादश्यां यत्प्रदापयेत् । न तत्र परिसंख्यानं त्रिषु लोकेषु विद्यते

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది? ద్వాదశీనాడు ఏ దానం చేయింపబడుతుందో, దాని పుణ్యాన్ని మూడు లోకాలలో కూడా లెక్కించలేరు.

Verse 41

शुक्रांगारकसंयुक्ता चतुर्थी या भवेत्क्वचित् । षष्ठी वात्र वरारोहे तत्र श्राद्धे महत्फलम्

ఓ సుందరీ! ఎప్పుడైనా చతుర్థి శుక్రవారం మరియు మంగళవారాలతో కలిసి వస్తే, లేదా ఇక్కడ షష్ఠి అయితే, ఆ సందర్భంలో చేసిన శ్రాద్ధం మహాఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 42

यावद्द्वादशवर्षाणि पितरश्च पितामहाः । तर्पिता नान्यमिच्छन्ति पुष्करे स्वकुलोद्भवे

పన్నెండు సంవత్సరాల వరకు పితృదేవతలు మరియు పితామహులు తర్పణంతో తృప్తి చెంది మరేదీ కోరరు; పుష్కరంలో తమ వంశంలో పుట్టినవాడు తర్పణం చేసినప్పుడు అట్లే జరుగుతుంది.

Verse 43

तत्र यो वाजिनं दद्यात्सम्यग्भक्तिसमन्वितः । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

అక్కడ యథావిధి భక్తితో అశ్వదానం చేసే మనిషి, అశ్వమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 44

इति ते कथितं सम्यङ्माहात्म्यं पापनाशनम् । रामेश्वरस्य देवस्य पुष्करस्य च भामिनि

హే సుందరీ, ఈ విధంగా దేవుడైన రామేశ్వరుని మరియు పుష్కరుని పాపనాశక మహాత్మ్యాన్ని నీకు సమ్యకంగా చెప్పితిని।

Verse 111

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करमाहात्म्ये रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनामैकादशोत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలో, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, పుష్కరమాహాత్మ్యంలో ‘రామేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే నూట పదకొండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।