Adhyaya 5

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोमतीं कृष्णसंश्रयाम् । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः कृष्णसायुज्यमाप्नुयात्

ప్రహ్లాదుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆపై శ్రీకృష్ణాశ్రయమైన గోమతీ నదిని దర్శించుటకు వెళ్లవలెను. ఆమెను కేవలం దర్శించిన మాత్రముననే సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తి కలుగును; సర్వపాపవిముక్తుడై శ్రీకృష్ణసాయుజ్యాన్ని పొందును.

Verse 2

दुरितौघक्षयकरममंगल्यविनाशनम् । सर्वकामप्रदं नॄणां प्रणमेद्गोमतीजलम्

గోమతీ జలమునకు నమస్కరించవలెను; అది పాపప్రవాహాన్ని క్షయపరచును, అమంగళాన్ని నశింపజేయును, మరియు మనుష్యులకు సమస్త ధర్మోచిత కోరికలను ప్రసాదించును.

Verse 3

महापापक्षयकरमगतीनांगतिप्रदम् । पूर्वपुण्यवशात्प्राप्तं प्रणमेद्गोमतीजलम्

గోమతీ జలమునకు నమస్కరించవలెను; అది మహాపాపాలను కూడా క్షయపరచును, ఆశ్రయహీనులకు ఆశ్రయం ప్రసాదించును, మరియు పూర్వపుణ్యబలముచేతనే లభించును.

Verse 4

ऋषय ऊचुः । दैत्येन्द्र संशयोऽस्माकं तं त्वं छेत्तुमिहार्हसि । इयं का गोमती तत्र केनानीता महामते

ఋషులు పలికిరి—హే దైత్యేంద్రా, మాకు ఒక సందేహము ఉంది; దానిని ఇక్కడ మీరు నివృత్తి చేయవలెను. అక్కడ ఈ గోమతీ ఎవరు, ఆమెను ఎవరు తీసుకొని వచ్చిరి, హే మహామతీ?

Verse 5

केन कार्यवशेनेह संप्राप्ता वरुणालयम् । सर्वं भागवतश्रेष्ठ ह्येतद्विस्तरतो वद

ఏ కార్యనిమిత్తమున ఆమె ఇక్కడ వరుణాలయమునకు చేరింది? హే భాగవతశ్రేష్ఠా, ఈ సంగతులన్నిటిని విస్తారముగా చెప్పుము.

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । एकार्णवे पुरा भूते नष्टे स्थावर जंगमे । तदा ब्रह्मा समभवद्विष्णोर्नाभिसरोरुहात्

ప్రహ్లాదుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో ఏకార్ణవమే మిగిలి, స్థావరజంగమములు లయమైనప్పుడు, విష్ణువు నాభి-పద్మమునుండి బ్రహ్ముడు అవతరించెను।

Verse 7

आदिष्टः प्रभुणा ब्रह्मा सृजस्व विविधाः प्रजाः । इति धाता समादिष्टो हरिणा सृष्टि कारणे

ప్రభువు బ్రహ్మునకు ఆజ్ఞాపించెను—“వివిధ ప్రజలను సృష్టించుము.” ఈ విధంగా సృష్టికార్యమునకు హరి ధాతను నియమించెను।

Verse 8

उक्त्वा बाढमिति ब्रह्मा ततः सृष्टौ मनो दधे । ससर्ज मानसात्सद्यः सनकाद्यान्कुमारकान् । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रजाः सृजत पुत्रकाः

“బాఢం” అని పలికి బ్రహ్ముడు సృష్టిపై మనస్సు నిలిపెను. ఆయన మానసమునుండి సనకాదికుమారులను తక్షణమే సృష్టించి, “పుత్రులారా, ప్రజలను సృష్టించుడి” అని చెప్పెను।

Verse 9

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा ते कृतांजलयोऽब्रुवन् । भगवन्भगवद्रूपं द्रष्टुकामा वयं प्रभो

బ్రహ్ముని వచనము విని వారు కృతాంజలులై పలికిరి—“భగవన్, ప్రభో! మేము భగవంతుని రూపాన్ని దర్శించగోరుచున్నాము।”

Verse 10

न बन्धमनुवर्त्तामः सृष्टिरूपं दुरासदम् । इत्युक्त्वा ते ययुः सर्वे सनकाद्या कुमारकाः

వారు పలికిరి—“సృష్టిరూపమైన దురతిక్రమ బంధనాన్ని మేము అనుసరించము.” అని చెప్పి సనకాదికుమారులందరు వెళ్లిపోయిరి।

Verse 11

पश्चिमां दिशमास्थाय तीरे नदनदीपतेः । तेजोमयस्य रूपस्य द्रष्टुकामा महात्मनः । तस्मिन्मानसमाधाय तेपिरे परमं तपः

వారు పశ్చిమ దిశను ఆశ్రయించి నదీనాథుని తీరమున నిలిచిరి. ఆ మహాత్ముని తేజోమయ స్వరూప దర్శనాభిలాషతో మనస్సును ఆయనయందే స్థిరపరచి పరమ తపస్సు చేసిరి.

Verse 12

बहुवर्षसहस्रैस्तु प्रसन्ने धरणीधरे । भित्त्वा जलं समुत्तस्थौ तेजोरूपं दुरासदम्

అనేక సహస్ర సంవత్సరాల తరువాత ధరణీధరుడు ప్రసన్నుడైనప్పుడు, జలాన్ని చీల్చుకొని దురాసదమైన శుద్ధ తేజోరూపం ఉద్భవించింది.

Verse 13

अनेकदैत्यदमनं बहुयंत्रविदारणम् । सूर्यकोटिप्रभाभासं सहस्रारं सुदर्शनम्

అది సుదర్శనము—అనేక దైత్యులను దమనము చేయునది, అనేక యంత్రములను యుద్ధోపకరణములను చీల్చునది; కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో ప్రకాశించు, సహస్రారములతో కూడినది.

Verse 14

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे ब्रह्मपुत्राः परस्परम् । वीक्षमाणा भगवतः परमायुधमुत्तमम्

దానిని చూచి బ్రహ్మపుత్రులందరూ విస్మయమొందిరి; పరస్పరం ఒకరినొకరు చూచుచూ భగవంతుని పరమోత్తమ ఆయుధమును వీక్షించిరి.

Verse 15

तान्विलोक्य तथाभूतान्वागुवाचाशरीरिणी । भो ब्रह्मपुत्रा भगवाञ्छ्रीघ्रमाविर्भविष्यति

వారిని అలా చూసి ఒక అశరీర వాణి పలికెను—“హే బ్రహ్మపుత్రులారా, భగవానుడు శీఘ్రమే అవిర్భవించును.”

Verse 16

अर्हणार्थं भगवतः शीघ्रमर्घ्यं प्रकल्प्यताम् । आयुधं लोकनाथस्य द्विजाः शीघ्रं प्रसाद्यताम्

భగవంతుని అర్హణార్థం శీఘ్రంగా అర్ఘ్యాన్ని సిద్ధం చేయుడి. ఓ ద్విజులారా, లోకనాథుని ఆయుధాన్ని కూడా త్వరగా ప్రసన్నం చేయుడి.

Verse 18

ऋषय उचुः । ज्योतिर्मय नमस्तेऽस्तु नमस्ते हरिवल्लभ । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु सहस्राराऽक्षराऽव्यय

ఋషులు పలికిరి— ఓ జ్యోతిర్మయా, నీకు నమస్కారం; ఓ హరివల్లభా, నీకు నమస్కారం. ఓ సుదర్శనా, నీకు నమస్కారం— సహస్రార, అక్షర, అవ్యయా.

Verse 19

नमस्ते सूर्यरूपाय ब्रह्म रूपाय ते नमः । अमोघाय नमस्तुभ्यं रथांगाय नमोनमः

సూర్యరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; బ్రహ్మరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. ఓ అమోఘా, నీకు నమస్కారం; ఓ రథాంగమా, నీకు పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 20

एवं ते पूजयामासुः सुमनोभिस्तथाऽक्षतैः

ఈ విధంగా వారు సుమనస్సులైన సుగంధ పుష్పాలతోను, అక్షతాలతోను (అఖండ ధాన్యంతోను) ఆయనను పూజించారు.

Verse 21

अस्मरन्मनसा देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । तेषां तु चिंतितं ज्ञात्वा ब्रह्मा गंगामथाब्रवीत्

వారు మనసులో తమ తండ్రియైన దేవ బ్రహ్మను స్మరించారు. వారి మనోభావాన్ని తెలిసికొని బ్రహ్ముడు అప్పుడు గంగతో పలికెను.

Verse 22

याहि शीघ्रं सरिच्छ्रेष्ठे पृथिव्यां हरिकारणात् । गां गता त्वं महाभागे ततो बहुमताऽसि मे

హే నదీశ్రేష్ఠే! హరి కార్యార్థం శీఘ్రంగా భూమికి వెళ్ళుము. హే మహాభాగ్యవతీ! భూమికి వెళ్లిన తరువాత నీవు నా చేత అత్యంత గౌరవింపబడుదువు.

Verse 23

उर्व्यां ते गोमती नाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

భూమిపై నీకు ‘గోమతీ’ అనే నామము అత్యంత ప్రసిద్ధమగును.

Verse 24

वसिष्ठस्यानुगा भूत्वा याहि शीघ्रं धरातलम् । तातं पुत्रीवानुयाता वसिष्ठतनया भव

వసిష్ఠుని అనుగామిగా మారి శీఘ్రంగా భూమికి వెళ్ళుము. కుమార్తె తండ్రిని అనుసరించునట్లు ఆ పూజ్యుని అనుసరించి ‘వసిష్ఠతనయ’గా ప్రసిద్ధి పొందుము.

Verse 25

बाढमित्येव सा देवी प्रस्थिता वरुणालयम् । वसिष्ठस्त्वग्रतो याति तं गंगा पृष्ठतोऽन्वगात्

‘బాఢమ్’ అని పలికి ఆ దేవి వరుణాలయమునకు ప్రస్థానమైంది. వసిష్ఠుడు ముందుగా నడిచెను; గంగా ఆయనను వెనుకనుండి అనుసరించెను.

Verse 26

तां दृष्ट्वा मनुजाः सर्वे वसिष्ठेन समन्विताम् । नमश्चक्रुर्महाभागां गच्छतो पश्चिमार्णवम्

వసిష్ఠునితో కూడి పశ్చిమ సముద్రం వైపు సాగుచున్న ఆ మహాభాగ్యవతీ దేవిని చూచి సమస్త జనులు ఆమెకు నమస్కరించిరి.

Verse 27

आविर्बभूव तत्रैव यत्र ते मुनयः स्थिताः । द्रष्टुकामा हरे रूपं श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम्

ఆ మునులు ఉన్న చోటనే ఆమె ప్రత్యక్షమైంది. శ్రీతో శోభితమైన చతుర్భుజ హరి రూపాన్ని దర్శించాలనే కోరికతో।

Verse 28

दृष्ट्वा वसिष्ठमनुगामायान्तीं सुरपावनीम् । अवाकिरन्महाभागां सुमनोभिश्च सर्वशः

వసిష్ఠుని అనుసరిస్తూ వస్తున్న దేవపావని ఆ మహాభాగ్యవతిని చూసి, వారు అన్ని వైపుల నుంచీ పుష్పవర్షం కురిపించారు।

Verse 29

दिव्यैर्माल्यैः सुगन्धैश्च गन्धधूपैस्तथाऽक्षतैः । संपूज्य हृष्टमनसः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

దివ్యమాలలు, సువాసనలు, సుగంధ ధూపం, అక్షతలతో వారు సంపూర్ణంగా పూజించారు. హర్షభరితులై “సాధు! సాధు!” అని పలికారు।

Verse 30

वसिष्ठं तेऽग्रगं दृष्ट्वा ह्युदतिष्ठंस्ततो द्विजाः । अर्घ्यादिसत्क्रियां कृत्वा प्रहृष्टा इदमब्रुवन्

ముందుగా వసిష్ఠుని చూసి ఆ ద్విజులు లేచి నిలబడ్డారు. అర్ఘ్యాది సత్కారాలు చేసి, హర్షంతో ఈ మాటలు పలికారు।

Verse 31

यस्मात्त्वया समानीता ह्यस्मिंल्लोके सरिद्वरा । तस्मात्तव सुतेत्येवं ख्यातिं लोके गमिष्यति

ఈ లోకానికి ఈ శ్రేష్ఠ నదిని నీవే తీసుకొచ్చినందున, ఆమె లోకంలో ‘నీ కుమార్తె’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది।

Verse 32

गोः स्वर्गादागता यस्मादिदं स्थानं मती मता । तस्माद्धि गोमतीनाम ख्यातिं लोके गमिष्यति

ఆమె స్వర్గమునుండి వచ్చిన ‘గో’—దివ్య గోవు—అని భావించబడినందున, ఈ స్థలం కూడా అట్లే పూజ్యమని గణించబడింది. అందుచేత ‘గోమతీ’ అనే నామము లోకమందు ప్రసిద్ధి పొందును.

Verse 33

अस्या दर्शनमात्रेण मुक्तिं यास्यंति मानवाः । किं पुनः स्नान दानादि कृत्वा यांति हरेः पदम्

ఈ పుణ్యక్షేత్ర దర్శనమాత్రముతోనే మనుష్యులు ముక్తిని పొందుతారు. మరి స్నానం, దానం మొదలైన విధికర్మలు చేసి హరి పరమపదాన్ని ఎంతగా పొందుదురో!

Verse 34

तामेव चार्घ्यं दत्त्वा ते योगींद्रा ईडिरे हरिम् । परं पुरुषसूक्तेन पुरुषं शेषशायिनम्

అదే జలాన్ని అర్ఘ్యంగా సమర్పించి ఆ యోగీంద్రులు హరిని స్తుతించారు—పురుషసూక్తముతో, శేషశాయినైన పరమపురుషుని కీర్తిస్తూ.

Verse 35

इति संस्तुवतां तेषां हरिराविर्बभूव ह । पीतकौशेयवसनो वनमालाविभूषितः । दिव्यमाल्यानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः

వారు అలా స్తుతించుచుండగా హరి ప్రత్యక్షమయ్యెను—పీత కౌశేయ వస్త్రధారి, వనమాలాతో విభూషితుడు; దివ్య సుగంధలేపనముతో, దివ్య పుష్పమాలలతో అలంకృత అవయవములు కలవాడు, దివ్యాభరణాలతో భూషితుడు.

Verse 36

शेषासनगतं देवं दिव्यानेकोद्यतायुधम् । ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुंडलम्

వారు శేషాసనముపై ఆసీనుడైన దేవుని దర్శించారు—అనేక దివ్యాయుధాలను కాంతితో ఎత్తి ధరించినవాడు; జ్వలించే కిరీటముకుటధారి, స్ఫురించే మకరకుండలాలతో శోభించువాడు.

Verse 37

भक्ताभयप्रदं शांतं श्रीवत्सांकं महाभुजम् । सदा प्रसन्नवदनं घनश्यामं चतुर्भुजम्

ఆయన భక్తులకు అభయమిచ్చేవాడు, శాంతస్వరూపుడు, శ్రీవత్సచిహ్నధారి, మహాబాహువు. సదా ప్రసన్నవదనుడు, ఘనశ్యాముడు, చతుర్భుజుడు.

Verse 38

पादसंवाहनासक्तलक्ष्म्या जुष्टं मनोहरम् । तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे हर्षोत्कर्षसमन्विताः । विष्णुं ते विष्णुसूक्तैश्च तुष्टुवुर्वेदसंभवैः

లక్ష్మీ దేవి ఆయన పాదాలను సంభాహనం చేస్తూ భక్తితో సేవించగా, ఆయన అతి మనోహరంగా ప్రకాశించాడు. ఆయనను చూచి సమస్త మునులు హర్షోల్లాసంతో నిండిపోయి, వేదజనిత విష్ణుసూక్తాలతో విష్ణువును స్తుతించారు.

Verse 39

एवं संस्तुवता तेषां विष्णुर्दीनानुकंपकः । उवाच सुप्रसन्नेन मनसा द्विजसत्तमान्

ఇలా స్తుతిస్తున్న వారిని చూసి, దీనులపై కరుణగల విష్ణువు అత్యంత ప్రసన్నమనస్సుతో శ్రేష్ఠ ద్విజులను ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 40

श्रीभगवानुवाच । भोभोः कुमारास्तुष्टोऽहं प्रदास्यामि यथेप्सितम् । भविष्यथ ज्ञानयुता अस्पृष्टा मम मायया

శ్రీభగవానుడు పలికెను— ఓ ఓ కుమారులారా! నేను సంతుష్టుడను; మీరు కోరినదే ప్రసాదిస్తాను. మీరు జ్ఞానయుతులై, నా మాయచే అస్పృశ్యులుగా ఉండగలరు.

Verse 41

यस्मान्मोक्षार्थिभिर्विप्रा जलेनाहं प्रसादितः । तस्मादिदं परं तीर्थं सर्वकामप्रदं परम्

మోక్షార్థులైన మీరు బ్రాహ్మణులు ఈ జలంతో నన్ను ప్రసన్నం చేసారు; అందువల్ల ఇది పరమ తీర్థం—అత్యుత్తమం, సమస్త శుభకామనలను ప్రసాదించేది.

Verse 42

अनुग्रहाय भवतां यत्र चक्रं सुदर्शनम् । निःसृतं प्रथमं विप्रा जलं भित्त्वा ममाग्रतः

హే విప్రులారా, మీ అనుగ్రహార్థమే ఇక్కడ సుదర్శనచక్రం తొలిసారిగా ప్రాదుర్భవించింది—నా సమక్షంలో జలాన్ని చీల్చుకొని బయలుదేరింది।

Verse 43

चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । ममापि नियतं वासो भविष्यति महार्णवे

అందువల్ల ఈ స్థలం ‘చక్రతీర్థం’గా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది; అలాగే ఈ మహాసముద్రంలో నా స్థిర నివాసమూ ఇక్కడే స్థాపితమవుతుంది।

Verse 44

येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति प्रसंगेनापि मानवाः । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठास्तेषां मुक्तिः करे स्थिता

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఇక్కడ చక్రతీర్థంలో యాదృచ్ఛికంగానైనా స్నానం చేసే మనుష్యులకు మోక్షం వారి చేతిలోనే సిద్ధంగా ఉంటుంది।

Verse 45

भवतोऽपि सदा ह्यत्र तिष्ठध्वं च द्विजर्षभाः । वायुभूतांतरिक्षस्थाः सर्वकामस्य दायकाः

మీరూ, హే ద్విజర్షభులారా, ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడే నిలిచి ఉండండి; వాయుస్వరూపులై అంతరిక్షంలో నివసిస్తూ సమస్త ధర్మ్యకామనలను ప్రసాదించేవారై ఉండండి।

Verse 46

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा हृष्टमनसः कृत्वार्घ्यं सुरपावनीम् । अवनिज्य हरेः पादौ मूर्ध्नाऽपश्चाप्यधारयन्

ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—అది విని వారు హర్షభరితులయ్యారు; దేవపావన జలంతో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించారు; అనంతరం హరి పాదాలను కడిగి, ఆ జలాన్ని శిరస్సుపై కూడా ధరించారు।

Verse 47

प्रक्षाल्य सा हरेः पादौ प्रविष्टा वरुणालयम् । तस्मिन्महापापहरा गोमती सागरं गता

ఆమె హరి పాదాలను ప్రక్షాళన చేసి వరుణాలయం అయిన సముద్రంలో ప్రవేశించింది. అక్కడ మహాపాపహారిణి గోమతి ప్రవహించి సాగరంలో కలిసింది.

Verse 48

वरं दत्त्वा ततो विष्णुस्तत्रैवान्तर धीयत । सनकाद्या ब्रह्मसुतास्तस्थुस्तत्र समाहिताः

ఆపై విష్ణువు వరం ప్రసాదించి అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. సనకాది బ్రహ్మపుత్రులు అక్కడే సమాధానచిత్తులై నిలిచారు.

Verse 49

एवं सा गोमती तत्र संजाता सागरंगमा । सर्वपापहरा प्रोक्ता पूर्वगंगेति या श्रुता

ఇలా గోమతి అక్కడ ఉద్భవించి సాగరగామినిగా మారింది. ఆమె సర్వపాపహారిణి అని ప్రకటించబడింది; ‘పూర్వగంగా’గా ప్రసిద్ధి పొందింది.