Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । ओंनमोनंताय सूक्ष्माय ज्ञानगम्याय वेधसे । शुद्धाय विश्वरूपाय देवदेवाय शंभवे

వ్యాసుడు పలికెను—ఓం, అనంతుడైన, సూక్ష్ముడైన, జ్ఞానముచేత గమ్యుడైన వేదసు (సృష్టికర్త), శుద్ధుడైన, విశ్వరూపుడైన, దేవదేవుడైన శంభువుకు నమస్కారం।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययोः । मन्वंतराणि सर्वाणि सृष्टिश्चैव पृथग्विधा

ఋషులు పలికిరి—మీరు సోమసూర్యుల వంశవిస్తారమును, అలాగే సమస్త మన్వంతరములను మరియు సృష్టి యొక్క భిన్న విధానములను కూడా వివరించారు।

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कानि तीर्थानि पुण्यानि भूतलेऽस्मिन्महामते

ఇప్పుడు మేము ఉత్తమమైన తీర్థమాహాత్మ్యమును వినదలచుకున్నాము. ఓ మహామతీ, ఈ భూతలమున ఏ ఏ తీర్థములు విశేష పుణ్యప్రదములు?

Verse 4

सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा

సూతుడు పలికెను—ఈ లోకంలో అనేక తీర్థములు ఉన్నవి; వాటి సంఖ్యను నిశ్చయంగా తెలిసికొనుట సాధ్యం కాదు. అయినను పూర్వకాలంలో వాటి సంఖ్య మూడు కోట్లు మరియు మరొక అర్ధకోటి అని చెప్పబడెను।

Verse 5

क्षेत्राणि सरितश्चैव पर्वताश्च नदा स्तथा । ऋषीणां तपसो वीर्यान्माहात्म्यं परमं गताः

పుణ్యక్షేత్రములు, నదులు, పర్వతములు మరియు ప్రవాహములు—ఋషుల తపస్సు యొక్క తేజోబలముచేత పరమ మహాత్మ్యమును, ఖ్యాతిని పొందుతాయి।

Verse 6

तेषां मध्येऽर्बुदोनाम सर्वपापहरोऽनघः । अस्पृष्टः कलिदोषेण वसिष्ठस्य प्रभावतः

వాటిలో ‘అర్బుద’ అనే పర్వతము ఉంది—నిర్మలమైనది, సర్వపాపహరము; వసిష్ఠుని ప్రభావముచేత కలిదోష స్పర్శకు అతీతమై నిలిచియున్నది।

Verse 7

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानदानादिकैर्यथा । अर्बुदो दर्शनादेव सर्वपापहरो नृणाम्

స్నానము, దానము మొదలైనవాటిచేత అన్ని తీర్థములు శుద్ధి చేయునట్లే, అర్బుదము—కేవలం దర్శనమాత్రముచేతనే—మనుష్యుల సర్వపాపములను హరించును।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । किं प्रमाणोऽर्बुदो नाम कस्मिन्देशे व्यवस्थितः । कथं वासिष्ठमाहात्म्यात्प्रथितो धरणीतले

ఋషులు పలికిరి—‘అర్బుద’ అనే స్థలము యొక్క ప్రమాణము, విస్తృతి ఎంత? అది ఏ దేశములో స్థితమై ఉంది? మరియు వసిష్ఠ మహాత్మ్యముచేత అది భూమిపై ఎలా ప్రసిద్ధి పొందింది?

Verse 9

कानि तीर्थानि मुख्यानि ह्यर्बुदे संति पर्वते । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

అర్బుద పర్వతంలో ఉన్న ప్రధాన తీర్థాలు ఏవి? మా కుతూహలం ఎంతో గొప్పది; కావున అన్నిటినీ విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 10

सूत उवाच । अहं च संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । अर्बुदस्य द्विजश्रेष्ठा माहात्म्यं च यथा श्रुतम्

సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! నేను ఇప్పుడు పాపనాశినీ కథను, అనగా అర్బుద మహాత్మ్యాన్ని, నేను విన్నట్లే చెప్పుదును।

Verse 11

वसिष्ठो नाम देवर्षिः पितामहसमुद्भवः । स पूर्वं भूतलं प्राप्तस्तपस्तेपे सुदारुणम्

వసిష్ఠుడు అనే దేవర్షి ఉండెను; ఆయన పితామహుడు బ్రహ్మ నుండి జన్మించినవాడు. పూర్వకాలంలో భూమికి వచ్చి అత్యంత కఠిన తపస్సు చేసెను।

Verse 12

नियतो नियताहारः सर्वभूतहिते रतः । वर्षास्वाकाशवासी च हेमंते सलिलाशयः

ఆయన నియమశీలుడు, నియతాహారుడు; సమస్త భూతాల హితంలో నిమగ్నుడు. వర్షాకాలంలో ఆకాశం క్రింద నివసించెను, హేమంతంలో జలంలో ఉండెను।

Verse 13

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे जपहोमपरायणः । केनचित्त्वथ कालेन तस्य धेनुः पयस्विनी । नंदिनीति सुविख्याता सा वै कामदुघा शुभा

గ్రీష్మంలో ఆయన పంచాగ్ని సాధన చేసెను, జపహోమాలలో పరాయణుడై ఉండెను. కొంతకాలానికి ఆయనకు పాలు సమృద్ధిగా ఇచ్చే ధేనువు కలిగెను; నందినీ అని ప్రసిద్ధి పొందిన ఆ శుభ కామధేనువు కోరినదాన్ని ప్రసాదించెను।

Verse 14

सा कदाचिद्धरापृष्ठे भ्रममाणा तृणाशया । पतिता दारुणे श्वभ्रे अगाधे तिमिरावृते

ఒకసారి ఆమె భూమిమీద గడ్డి కోసం వెదుకుతూ తిరుగుతుండగా, అత్యంత భయంకరమైన, అతి లోతైన, చీకటితో కప్పబడిన గోతిలో పడిపోయింది।

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्तं गतो न संप्राप्ता नंदिनी मुनिसत्तमाः

అదే సమయంలో తీక్ష్ణ కిరణములుగల భగవాన్ సూర్యుడు అస్తమించాడు; కానీ ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నందినీ ఇంకా తిరిగి రాలేదు।

Verse 16

तस्याः क्षीरेण नित्यं स सायं प्रातर्द्विजो मुनिः । करोति होममग्नौ हि सुसमिद्धे जितव्रतः

ఆమె పాలతో ఆ ద్విజ ముని ప్రతిదినం ఉదయం మరియు సాయంత్రం, బాగా ప్రజ్వలించిన పవిత్ర అగ్నిలో, వ్రతనిష్ఠతో హోమం చేసేవాడు।

Verse 17

अथ चिंतापरो विप्रः प्रायश्चित्तभयाद्ध्रुवम् । वीक्षांचक्रे वने तस्मिन्समेषु विषमेषु च

అప్పుడు ఆ విప్రుడు చింతలో మునిగిపోయాడు; నిశ్చయంగా ప్రాయశ్చిత్త భయంతో, ఆ అడవిలో సమతలమైన చోట్లలోనూ కఠినమైన ప్రదేశాల్లోనూ వెదికాడు।

Verse 18

स तच्छ्वभ्रमथासाद्य भूंभारावमथाशृणोत् । तां प्रोवाच मुनिश्रेष्ठः कथं त्वं पतिता शुभे

అతడు ఆ గోతిని చేరి, అక్కడ నుండి పెద్దగా అరచే ధ్వనిని విన్నాడు. మునిశ్రేష్ఠుడు ఆమెతో—“ఓ శుభే, నీవు ఇక్కడ ఎలా పడిపోయావు?” అని పలికాడు।

Verse 19

अहं होमस्य चोद्वेगान्निःसृतस्त्वामवेक्षितुम् । साऽब्रवीद्भक्षमाणाहं विप्रर्षे तृणवांछया

ముని అన్నాడు—“హోమకార్యంపై కలిగిన ఆందోళనతో నేను బయటికి వచ్చి నిన్ను వెదకాను.” ఆమె పలికింది—“ఓ బ్రాహ్మణఋషీ, నేను మేత మేస్తూ తృణం కోరి గడ్డి భక్షిస్తున్నాను…”

Verse 20

पतितात्र विभो त्राहि कृच्छ्रादस्मात्सुदुःसहात् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्ध्यान मास्थितः

“నేను ఇక్కడ పడిపోయాను; ఓ ప్రభూ, ఈ అసహ్యమైన కష్టంనుండి నన్ను రక్షించండి!” ఆమె మాటలు విని ముని ధ్యానంలో లీనుడయ్యాడు।

Verse 21

सरस्वतीं समादध्यौ नदीं त्रैलोक्यपावनीम् । सा ध्याता मनसा तेन मुनिना तत्र तत्क्षणात्

ముని త్రిలోకపావనమైన సరస్వతీ నదిని ధ్యానించాడు. ఆయన మనస్సులో ధ్యానించిన వెంటనే ఆమె ఆ క్షణమే అక్కడ ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 22

श्वभ्रं तत्पूरयामास समंताद्विमलैर्जलैः । परिपूर्णं ततः श्वभ्रे निष्क्रांता नंदिनी तदा

ఆమె ఆ గోతిని చుట్టూ నిర్మల జలాలతో నింపింది. గోతి నిండగానే నందినీ అప్పుడు దానిలోనుండి బయటికి వచ్చింది।

Verse 23

संहृष्टा मुनिना सार्द्धं ययावाश्रमसम्मुखम्

ఆమె ఆనందంతో మునితో కలిసి ఆశ్రమం వైపు వెళ్లింది।

Verse 24

स दृष्ट्वा श्वभ्रमध्यं तं गंभीरं च महामुनिः । चिंतयामास मेधावी श्वभ्रस्यैव प्रपूरणे

ఆ గంభీరమైన గోతిని చూచి ఆ మహాముని, మేధావి, ఆ శ్వభ్రం ఎలా నింపబడిందో మనసులో ఆలోచించెను।

Verse 25

तस्य चिंतयतो विप्रा बुद्धिरेषोदपद्यत । आनीय पर्वतं मुक्त्वा श्वभ्रमेतत्प्रपूर्यते । तस्माद्गच्छाम्यहं शीघ्रं हिमवन्तं नगोत्तमम्

హే విప్రులారా! ఆలోచించుచుండగా ఆయనకు ఈ నిశ్చయం కలిగెను—“ఒక పర్వతాన్ని తెచ్చి ఇక్కడ ఉంచితే ఈ భయంకర గోతు నిండును. అందుచేత నేను శీఘ్రంగా పర్వతశ్రేష్ఠుడైన హిమవంతుని యొద్దకు వెళ్తాను.”

Verse 26

स एव पर्वतं चात्र प्रेषयिष्यति भूधरः । येन स्यात्परिपूर्णं च श्वभ्रमेतन्महात्मना

ఆ పర్వతధారి హిమవంతుడే ఇక్కడికి ఒక పర్వతాన్ని పంపును; ఆ మహాత్ముని శక్తిచేత ఈ గోతు సంపూర్ణంగా నిండును।

Verse 27

ततो जगाम स मुनिर्हिमवन्तं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा वसिष्ठमायांतं हिम वान्हृष्टमानसः । अर्घ्यपाद्यादिसंस्कारैः संपूज्य इदमब्रवीत्

అనంతరం ఆ ముని పర్వతశ్రేష్ఠుడైన హిమవంతుని యొద్దకు వెళ్లెను. వస్తున్న వసిష్ఠుని చూచి హిమవంతుడు హర్షితమనస్కుడై, అర్ఘ్య-పాద్యాది ఉపచారాలతో పూజించి ఇలా పలికెను.

Verse 28

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्य जीवितम् । यद्भवान्मे गृहे प्राप्तः पूज्यः सर्वदिवौकसाम्

హే మునిశ్రేష్ఠా! మీకు స్వాగతం. నేడు నా జీవితం సఫలమైంది; ఎందుకంటే సర్వ దేవలోకవాసులకు పూజ్యుడైన మీరు నా గృహానికి వచ్చితిరి.

Verse 29

ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः । नूनं तुभ्यं प्रदास्यामि नियोगो दीयतां मम

హే మునిశ్రేష్ఠా! మీ కార్యం చెప్పండి; అది నా ప్రాణాల విషయమైనా సరే. నిశ్చయంగా నేను అది మీకు సమర్పిస్తాను; నా మీద మీ ఆజ్ఞను విధించండి.

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । ममाश्रमस्य सांनिध्ये श्वभ्रमस्ति सुदारुणम् । अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा

వసిష్ఠుడు పలికెను— నా ఆశ్రమ సమీపంలో అత్యంత భయంకరమైన లోయ ఉంది. ఆ అగాధ గర్తంలో ఉత్తమ గోవు నందిని పడిపోయింది.

Verse 31

यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात् । तवांतिकमनुप्राप्तो नान्यो योग्यो महीपतिः

అత్యంత యత్నంతో ఆమెను అక్కడి నుండి లాగి పైకి తీసివచ్చారు; అయినా మళ్లీ పడిపోతుందేమో అన్న భయంతో నేను మీ దగ్గరకు వచ్చాను. ఈ కార్యానికి తగిన పర్వతాధిపతి మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 32

तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम् । येन तत्पूर्यते श्वभ्रं भृशं प्रेषय तादृशम्

కాబట్టి, హే నగశ్రేష్ఠా! అక్కడికి ఒక పర్వతఖండాన్ని పంపండి, దానితో ఆ లోయ నిండిపోవాలి. అటువంటి బలమైన భూధరాన్ని వెంటనే పంపండి.

Verse 33

हिमवानुवाच । किंप्रमाणं मुने श्वभ्रं विस्तारायामतो वद । तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च

హిమవాన్ పలికెను— హే మునీ! ఆ లోయ యొక్క పరిమాణం చెప్పండి— దాని వెడల్పు, పొడవు. ఆలోచించి అదే పరిమాణమైన పర్వతఖండాన్ని నేను పంపుతాను.

Verse 34

वसिष्ठ उवाच । द्विसहस्रं तु दैर्घ्येण विस्तरेण त्रिसहस्रकम् । न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम

వసిష్ఠుడు పలికెను— దాని దీర్ఘము రెండు సహస్రములు, విస్తారము మూడు సహస్రములు. కాని క్రింద దాని గంభీరతకు లెక్క లేదు, ఓ పర్వతశ్రేష్ఠా।

Verse 35

हिमवानुवाच । कथं तेन प्रमाणेन सञ्जातो विवरो महान् । अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद

హిమవంతుడు పలికెను— ఆ ప్రమాణముతో ఆ మహా వివరం ఎలా ఏర్పడింది? దానివల్ల నాకు కుతూహలం కలిగింది; అన్నిటినీ విస్తారంగా చెప్పుము।