Adhyaya 51

Verse 1

। सूत उवाच । अथ ताच्छपथाञ्छ्रुत्वा स व्याघ्रो विस्मयान्वितः । सत्यं मत्वा पुनः प्राह नन्दिनीं पुत्रवत्सलाम्

సూతుడు పలికెను—ఆ శపథాలను విని ఆ వ్యాఘ్రుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయెను. అవి సత్యమని భావించి, పుత్రవాత్సల్యముగల నందినిని మరల పలికెను.

Verse 2

यद्येवं तद्गृहं गच्छ वीक्षयस्व निजात्मजम् । सखीनामर्पयित्वाथ भूय आगमनं कुरु

అలా అయితే నీ ఇంటికి వెళ్లి నీ స్వంత కుమారుని దర్శించు. అతనిని సఖులకు అప్పగించి, మళ్లీ ఇక్కడికి రా.

Verse 3

सूत उवाच । इति व्याघ्रवचः श्रुत्वा सुशीला नन्दिनी तदा । गतालयं समुद्दिश्य यत्र बालः सुतः स्थितः

సూతుడు పలికెను—వ్యాఘ్రుని మాటలు విని సుశీల నందిని అప్పుడు తన నివాసమునకు బయలుదేరెను; అక్కడ ఆమె బాలుడు కుమారుడు ఉన్నాడు.

Verse 4

अथाकालागतां दृष्ट्वा मातरं त्रस्तचेतसम् । रंभमाणां समालोक्य वत्सः प्रोवाच विस्मयात्

అనంతరం అనుచిత సమయమున వచ్చిన, భయంతో కలతచెందిన, విలపిస్తున్న తల్లిని చూసి ఆ బాలుడు ఆశ్చర్యంతో పలికెను.

Verse 5

कस्मात् प्राप्तास्यकाले तु कस्मादुद्भ्रांतमानसा । वाष्पक्लिन्नमुखी कस्माद्वद मातर्द्रुतंमम

ఈ సమయమున నీవెందుకు వచ్చితివి? నీ మనస్సు ఎందుకు కలతపడెను? నీ ముఖము కన్నీళ్లతో ఎందుకు తడిసెను? అమ్మా, నాకు త్వరగా చెప్పు.

Verse 6

नंदिन्युवाच । यदि पृच्छसि मां पुत्र स्तनपानं समाचर । येन तृप्तस्य ते सर्वं वृत्तांतं तद्वदाम्यहम्

నందినీ పలికెను—పుత్రా, నన్ను అడుగుదువా? అయితే ముందుగా స్తనపానం చేయుము. నీవు తృప్తి పొందిన తరువాత సమస్త వృత్తాంతమును నేను చెప్పెదను.

Verse 7

सूत उवाच । सोऽपि तद्वचनं श्रुत्वा पीत्वा क्षीरं यथोचितम् । आघ्रातश्च तया मूर्ध्नि ततः प्रोवाच सत्वरम्

సూతుడు పలికెను—అతడును ఆమె మాటలు విని యథోచితంగా పాలు త్రాగెను. ఆపై ఆమె స్నేహంతో అతని శిరస్సును ఆఘ్రాణించి (ముద్దాడి), అతడు వెంటనే పలికెను.

Verse 8

सर्वं कीर्तय वृत्तांतमद्यारण्यसमुद्भवम् । येन मे जायते स्वास्थ्यं श्रुत्वा मातस्तवास्यतः

ఈ రోజు అరణ్యంలో జరిగిన సమస్త వృత్తాంతమును చెప్పుము. అమ్మా, నీ నోట నుండే విని నా మనశ్శాంతి, ఆరోగ్యం పునఃప్రాప్తి చెందును.

Verse 9

नंदिन्युवाच । अहं गता महारण्ये ह्यद्य पुत्र यथेच्छया । व्याघ्रेणासादिता तत्र भ्रममाणा इतस्ततः

నందినీ పలికెను—పుత్రా, ఈ రోజు నేను నా ఇష్టానుసారం మహారణ్యానికి వెళ్లితిని. అక్కడ ఇటు అటు తిరుగుచుండగా ఒక వ్యాఘ్రము నన్ను ఎదుర్కొనెను.

Verse 10

स मया प्रार्थितः पुत्र भक्षमाणो नखायुधः । शपथैरागमिष्यामि गोकुले वीक्ष्य चात्मजम्

పుత్రా, నఖాయుధధారి వాడు నన్ను భక్షించుటకు సిద్ధమై యుండెను. నేను అతనిని ప్రార్థించి శపథములతో బద్ధురాలినై—‘గోకులమునకు వెళ్లి నా కుమారుని దర్శించి తిరిగి వచ్చెదను’ అని చెప్పితిని.

Verse 11

साहं तेन विनिर्मुक्ता शपथैर्बहुभिः कृतैः । भूयस्तत्रैव यास्यामि दृष्टः संभाषितो भवान्

ఇలా అనేక ప్రమాణాలు చేసి అతడు నన్ను విముక్తం చేశాడు. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని చూసి మాట్లాడిన తరువాత నేను మళ్లీ అదే స్థలానికి వెళ్తాను.

Verse 12

वत्स उवाच । अहं तत्रैव यास्यामि यत्र त्वं हि प्रगच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं सम्यङ्मातुरग्रे ममाधुना

వత్సుడు అన్నాడు—నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావో నేనూ అక్కడికే వెళ్తాను. ఎందుకంటే ఇప్పుడు నాకు తల్లి ఎదుట ధర్మంగా మరణించడం గౌరవనీయమైన మరణం.

Verse 13

एकाकिनापि मर्तव्यं त्वया हीनेन वै मया । विनापि क्षीरपानेन स्वल्पेन समयेन तु

నీవు లేక నేను ఒంటరిగా ఉన్నా మరణించాల్సిందే. పాలుతాగకపోయినా కొద్దిసమయంలోనే ప్రాణాలు విడిచిపోతాయి.

Verse 14

यदि मातस्त्वया सार्धं व्याघ्रो मां सूदयिष्यति । या गतिर्मातृभक्तानां सा मे नूनं भविष्यति

అమ్మా, నీతో కలిసి ఉండగా పులి నన్ను చంపితే, తల్లిభక్తులకు లభించే గతి నాకూ నిశ్చయంగా కలుగుతుంది.

Verse 16

नास्ति मातृसमो बन्धुर्बालानां क्षीरजीविनाम् । नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः

పాలతో జీవించే పిల్లలకు తల్లిలాంటి బంధువు లేడు; తల్లిలాంటి రక్షకుడు లేడు; తల్లిలాంటి శరణ్యగతి లేదు.

Verse 17

नास्ति मातृसमः पूज्यो नास्ति मातृसमः सखा । नास्ति मातृसमो देव इह लोके परत्र च

తల్లితో సమానంగా పూజ్యుడు ఎవడూ లేడు, తల్లితో సమానంగా స్నేహితుడు ఎవడూ లేడు. ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ తల్లితో సమానమైన దేవుడు కూడా లేడు.

Verse 18

एवं मत्वा सदा मातुः कर्तव्या भक्तिरुत्तमैः । तमेनं परमं धर्मं प्रजापतिविनिर्मितम् । अनुतिष्ठंति ये पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

ఇట్లు తెలుసుకొని ఉత్తములు ఎల్లప్పుడూ తల్లియందు పరమ భక్తిని ఆచరించాలి. ఇది ప్రజాపతి నిర్మించిన పరమ ధర్మము; దీనిని అనుష్ఠించు పుత్రులు పరమ గతిని పొందుదురు.

Verse 19

तस्मादहं गमिष्यामि त्वं च तिष्ठात्र गोकुले । आत्मप्राणैस्तव प्राणान्रक्षयिष्याम्यसंशयम्

కాబట్టి నేను వెళ్తాను; నీవు ఇక్కడ గోకులములోనే నిలిచివుండు. నా స్వప్రాణాలతోనే నీ ప్రాణాలను నిశ్చయంగా రక్షిస్తాను.

Verse 20

नंदिन्युवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्राद्य वासरे । तत्कथं मम जीवं त्वं रक्षस्यसुभिरात्मनः

నందినీ పలికెను: ఈ రోజున మరణము నా కొరకే విధించబడింది, నీ కొరకు కాదు, కుమారా. అయితే నీవు నీ ప్రాణాలతో నా జీవాన్ని ఎలా రక్షించగలవు?

Verse 21

अपश्चिममिदं पुत्र मातृसंदिष्टमुत्तमम् । त्वया कार्यं प्रयत्नेन मद्वाक्यमनुतिष्ठता

కుమారా, ఇది తల్లి ఇచ్చే చివరి, ఉత్తమ ఉపదేశము. నా వాక్యాన్ని అనుసరించి నీవు ప్రయత్నపూర్వకంగా దీనిని తప్పక ఆచరించాలి.

Verse 22

भ्रममाणो वने पुत्र मा प्रमादं करिष्यसि । लोभात्संजायते नाश इहलोके परत्र च

అడవిలో సంచరిస్తూ, కుమారా, నిర్లక్ష్యం చేయకుము. లోభం వల్ల నాశనం కలుగుతుంది—ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ.

Verse 23

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । इह तन्नास्ति लोभेन यत्र कुर्वंति मानवाः

లోభమోహితులైన జనులు సముద్రంలాంటి అరణ్యంలోకీ, యుద్ధంలోకీ ప్రవేశిస్తారు. ఇక్కడ మనుష్యులు చేసే కార్యాల్లో లోభం లేనిది ఏదీ లేదు.

Verse 24

लोभात्प्रमादाद्विश्रंभात्पुरुषो वध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

లోభం, నిర్లక్ష్యం, అంధవిశ్వాసం—ఈ మూడింటివల్ల మనిషి నశిస్తాడు. కాబట్టి లోభం చేయకుము, నిర్లక్ష్యం చేయకుము, వివేకం లేకుండా నమ్మకము పెట్టకుము.

Verse 25

आत्मा पुत्र त्वया रक्ष्यः सर्वदैव प्रय त्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च भ्रमता गहने वने

కుమారా, నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నపూర్వకంగా నీను నీవే రక్షించుకోవాలి—ప్రత్యేకంగా ఘన అరణ్యంలో సంచరిస్తూ, అన్ని క్రూర మృగాల నుండి.

Verse 26

विषमस्थं तृणान्नाद्यं कथंचित्पुत्रक त्वया । नैकाकिना प्रगंतव्यं यूथं त्यक्त्वा निजं क्वचित्

ప్రియ బిడ్డా, ప్రమాదకర స్థలంలో ఉన్న గడ్డిని ఏ విధంగానూ మేయకుము. అలాగే నీ గుంపును విడిచి ఎక్కడికీ ఒంటరిగా వెళ్లకుము.

Verse 27

एवं संभाष्य तं वत्समवलिह्य मुहुर्मुहुः । शोकेन महताविष्टा बाष्पव्याकुललोचना

ఇట్లు పలికి ఆమె తన దూడను మళ్లీ మళ్లీ నాకింది. మహాశోకంతో ఆవరించబడి ఆమె కన్నులు కన్నీళ్లతో వ్యాకులమయ్యాయి.

Verse 28

ततः सखीजनं सर्वं गता द्रष्टुं द्विजोत्तमाः । नन्दिनीं पुत्रशोकेन पीडितांगी सुविह्वला

అనంతరం, ఓ ద్విజోత్తమా, ఆమె సఖులందరూ నందినిని చూడటానికి వెళ్లారు—ఆమె పుత్రశోకంతో దేహం పీడితమై, పూర్తిగా విహ్వలంగా ఉంది.

Verse 29

ततः प्रोवाच ताः सर्वा गत्वाऽरण्यं द्विजोत्तमाः । चरंतीः स्वेच्छया हृष्टा वांछितानि तृणानि ताः

అప్పుడు, ఓ ద్విజోత్తమా, అరణ్యానికి వెళ్లి ఆమె వారందరితో పలికింది—స్వేచ్ఛగా ఆనందంగా తిరుగుతూ, కోరిన గడ్డిని మేస్తున్న ఆ ఆవులతో.

Verse 30

बहुले चंपके दामे वसुधारे घटस्रवे । हंसनादि प्रियानंदे शुभक्षीरे महोदये

‘బహులా, చంపక, దామ, వసుధారా, ఘటస్రవలో; అలాగే హంసనాద, ప్రియానంద, శుభక్షీర, మహోదయలో (వెళ్లి మేయండి).’

Verse 31

तथान्या धेनवो याश्च संस्थिता गोकुलांतिके । शृण्वंतु वचनं मह्यं कुर्वंतु च ततः परम् । अद्याहं निजयूथस्य भ्रमंती नातिदूरतः

‘అలాగే గోకుల సమీపంలో ఉన్న ఇతర ఆవులు నా మాట వినాలి, దానికి తగినట్లు చేయాలి. ఈ రోజు నేను నా గుంపు నుండి ఎక్కువ దూరం తిరగను.’

Verse 32

ततश्च गहनं प्राप्ता वनं मानुषवर्जितम् । व्याघ्रेणासादिता तत्र भ्रमंती तृणवांछया

అనంతరం ఆమె మనుష్యరహితమైన ఘన అరణ్యాన్ని చేరింది. అక్కడ గడ్డి వెదుకుతూ తిరుగుతుండగా ఒక వ్యాఘ్రుడు ఆమెను ఎదుర్కొన్నాడు.

Verse 33

युष्माकं दर्शनार्थाय सुतसंभाषणाय च । संप्राप्ता शपथैः कृच्छ्रात्तं विश्वास्य नखायुधम्

‘మీ దర్శనం పొందుటకును, నా కుమారునితో సంభాషించుటకును నేను మహాకష్టంతో వచ్చాను. శపథాలతో నఖాయుధుడైన ఆ శత్రువును నమ్మించి నేను అతని సమీపానికి వెళ్లాను.’

Verse 34

दृष्टः संभाषितः पुत्रः शासितश्च मया हि सः । अधुना भवतीनां च प्रदत्तः पुत्रको यथा

‘నేను కుమారుణ్ని చూశాను, అతనితో మాట్లాడాను, ఉపదేశించాను కూడా. ఇప్పుడు ఈ బాలుణ్ని మీ అందరి చేతుల్లో అప్పగిస్తున్నాను—అప్పగింపబడినవాడిగా భావించి కాపాడండి.’

Verse 35

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि भवतीनां मया कृतम् । यत्किंचिद्दुष्कृतं भद्रास्तत्क्षंतव्यं प्रसादतः

‘అజ్ఞానంతో గానీ, తెలిసి గానీ, మీ పట్ల నేను ఏదైనా దుష్కృతం చేసినట్లయితే, ఓ భద్రులారా, కృపచేసి దానిని క్షమించండి.’

Verse 36

अनाथो ह्यबलो दीनः क्षीरपो मम बालकः । मातृशोकाभिसंतप्तः पाल्यः सर्वाभिरेव सः

‘నా చిన్నవాడు అనాథుడు, బలహీనుడు, దయనీయుడు; ఇంకా పాలతోనే జీవిస్తున్నాడు. తల్లి శోకంతో దగ్ధుడైన అతడిని మీ అందరూ కలిసి కాపాడాలి.’

Verse 37

भ्रममाणोऽसमे स्थाने व्रजमानोऽन्यगोकुले । अकार्येषु च संसक्तो निवार्यः सर्वदाऽदरात्

అతడు అసమమైన చోట తిరుగుతూ, లేదా ఇతర గోకులానికి వెళ్లి, అనుచిత కార్యాలలో ఆసక్తి చెందితే—అతనిని ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తతో, ఆదరంతో నియంత్రించాలి।

Verse 38

अहं तत्र गमिष्यामि स व्याघ्रो यत्र संस्थितः । अपश्चिमप्रणामोऽयं सर्वासां विहितो मया

ఆ వ్యాఘ్రుడు నిలిచిన చోటుకు నేను వెళ్తాను। వీడ్కోలు తీసుకుంటూ మీ అందరికీ ఇదే నా చివరి నమస్కారం।

Verse 39

धेनव ऊचुः । न गंतव्यं त्वया तत्र कथंचिदपि नंदिनि । आपद्धर्मं न वेत्सि त्वं नूनं येन प्रगच्छसि

ఆవులు చెప్పాయి—ఓ నందినీ, నీవు ఏ విధంగానూ అక్కడికి వెళ్లకూడదు। నీవు ఆపద్ధర్మాన్ని తెలియకనే ఇలా ముందుకు సాగుతున్నావు।

Verse 40

न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु जातिर्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्वधनापहारे पंचानृतान्याहुरपातकानि

వినోదంగా చెప్పిన మాట హానికరం కాదు; స్త్రీల విషయంలో కాదు, వివాహ సమయంలో కాదు. ప్రాణాపాయంలో, సర్వధన నష్టంలో—ఈ ఐదు అసత్యాలు ‘అపాతక’మని చెప్పారు।

Verse 41

तस्मात्तत्र न गंतव्यं दोषो नास्त्यत्र ते शुभे । पालयस्व निजं पुत्रं व्रजास्माभिर्निजं गृहम्

కాబట్టి అక్కడికి వెళ్లకూడదు; ఓ శుభే, ఇందులో నీకు దోషం లేదు. నీ కుమారుణ్ని కాపాడు—మేము మా ఇంటికి తిరిగి వెళ్తాము।

Verse 42

नंदिन्युवाच । परेषां प्राणयात्रार्थं तत्कर्तुं युज्यते शुभाः । आत्मप्राणहितार्थाय न साधूनां प्रशस्यते

నందినీ పలికెను—హే శుభులారా, ఇతరుల ప్రాణయాత్రార్థం అలా చేయుట యుక్తమే. కాని స్వప్రాణహితార్థం మాత్రమే చేసిన కార్యం సద్గుణులలో ప్రశంసింపబడదు.

Verse 43

सत्ये प्रतिष्ठितो लोको धर्मः सत्ये प्रतिष्ठितः । उदधिः सत्यवाक्येन मर्यादां न विलंघयेत्

సత్యమునందే లోకము ప్రతిష్ఠితమైయున్నది; ధర్మమును కూడా సత్యమునందే స్థాపితమైయున్నది. సత్యవాక్య ప్రభావముచేత సముద్రము కూడ తన మర్యాదను లంఘించదు.

Verse 44

विष्णवे पृथिवीं दत्त्वा बलिः पातालमाश्रितः । सत्यवाक्यं समाश्रित्य न निष्क्रामति दैत्यपः

విష్ణువుకు భూమిని దానమిచ్చి బలి పాతాళమును ఆశ్రయించెను. సత్యవాక్యమునకు బద్ధుడై ఆ దైత్యపతి అక్కడి నుండి నిష్క్రమించడు.

Verse 45

यः स्वं वाक्यं प्रतिज्ञाय न करोति यथोदितम् । किं तेन न कृतं पापं चौरेणाकृत बुद्धिना

యెవడు తన వాక్యమున ప్రతిజ్ఞ చేసి చెప్పినట్లుగా చేయడు, ఆ బుద్ధిహీనుడు దొంగవలె ఏ పాపమును చేయనివాడు అవుతాడు?

Verse 46

सख्य ऊचुः । त्वं नंदिनि नमस्कार्या सर्वेरपि सुरासुरैः । या त्वं सत्यप्रतिष्ठार्थं प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

సఖులు పలికిరి—హే నందినీ, దేవాసురులందరిచేత నీవు నమస్కారార్హురాలవు; ఎందుకనగా సత్యప్రతిష్ఠార్థం నీవు త్యజించుట దుష్కరమైన ప్రాణములను కూడ విడిచెదవు.

Verse 47

किं त्वां कल्याणि वक्ष्यामः स्वयं धर्मार्थवादिनीम् । सवरेंपि गुणैर्युक्ता नित्यं सत्ये प्रतिष्ठिताम्

హే కల్యాణీ! మేము నీకు ఏమని చెప్పగలం? నీవే ధర్మార్థసారమైన వాక్యాలు పలికే వదువు; సర్వగుణసంపన్నురాలివి, నిత్యం సత్యంలో స్థిరంగా ఉన్నావు।

Verse 48

तस्माद्गच्छ महाभागे न शोच्यः पुत्रकस्तव । भवत्या यद्वयं प्रोक्तास्तत्करिष्याम एव हि

కాబట్టి, హే మహాభాగే! నీవు వెళ్ళు; నీ కుమారుని గురించి శోకించవలసిన అవసరం లేదు. నీవు మాకు చెప్పినదే మేము నిశ్చయంగా చేస్తాము।

Verse 49

एतत्पुनर्वयं विद्मः सदा सत्यवतां नृणाम् । न निष्फलः क्रियारंभः कथंचिदपि जायते

ఇది మేము నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నాము: సత్యనిష్ఠులైన మనుష్యులకు ధర్మక్రియారంభం ఏ విధంగానూ ఫలహీనంగా ఉండదు।

Verse 50

सूत उवाच । एवं संभाष्य तं सर्वं नंदिनी स्वसखीजनम् । प्रस्थिता व्याघ्रमुद्दिश्य पुत्रशोकेन पीडिता

సూతుడు పలికెను—ఇలా తన సఖీజనమంతటితో సంభాషించి, కుమారశోకంతో బాధపడుతున్న నందినీ వ్యాఘ్రాన్ని లక్ష్యంగా బయలుదేరింది।

Verse 51

शोकाग्निनापि संतप्ता निराशा पुत्रदर्शने । वियुक्ता चक्रवाकीव लतेव पतिता तरोः

శోకాగ్నితో దహించబడినదానిలా, కుమారదర్శనంపై ఆశలేక, జంటనుండి విడిపోయిన చక్రవాకిలా; చెట్టునుండి జారిన లతలా ఆమె అయింది।

Verse 52

अंधेव दृष्टिनिर्मुक्ता प्रस्खलंती पदेपदे । वनाधिदेवताः सर्वाः प्राऽर्थयच्च सुतार्थतः

దృష్టి లేని అంధురాలిలా ఆమె అడుగడుగునా తడబడుతూ, తన కుమారుని కోసమే అరణ్యాధిదేవతలందరినీ భక్తితో ప్రార్థించింది।

Verse 53

प्रसुप्तं भ्रममाणं वा मम पुत्रं सुबालकम् । वनाधिदेवताः सर्वा रक्षंतु वचनान्मम

నా చిన్న కుమారుడు నిద్రలో ఉన్నా లేదా తిరుగుతూ ఉన్నా—అరణ్యాధిదేవతలందరూ నా వాక్యబలంతో నా సుకుమార బాలుణ్ని రక్షించుగాక।

Verse 54

एवं प्रलप्य मनसा संप्राप्ता तत्र यत्र सः । आस्ते विस्फूर्जितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रो भयावहः

ఇలా మనసులో విలపిస్తూ ఆమె అతడు ఉన్న చోటుకు చేరింది; అక్కడ అతడు నిలిచివున్నాడు—నోరు విప్పి కంపిస్తూ, పదునైన దంతాలతో, చూడగానే భయంకరంగా।

Verse 55

व्याघ्रः क्षुत्क्षामकण्ठश्च तस्या मार्गावलोककः । संरंभाटोपसंयुक्तः सृक्किणी परिलेहयन्

ఆకలితో గొంతు ఎండిపోయిన ఆ వ్యాఘ్రం ఆమె వచ్చే దారిని గమనిస్తూ, కోప-గర్వాలతో ఉప్పొంగి, నోటి మూలలను నాకుతూ నిలిచింది।

Verse 56

नंदिन्युवाच । आगताहं महाव्याघ्र सत्ये च शपथे स्थिता । कुरु तृप्तिं यथाकामं मम मांसेन सांप्रतम्

నందినీ చెప్పింది—ఓ మహావ్యాఘ్రా! సత్యం మరియు శపథంలో స్థిరంగా నేను వచ్చాను. ఇప్పుడు నా మాంసంతో, నీకు నచ్చినట్లు, ఆకలిని తీరించుకో.

Verse 57

तां दृष्ट्वा सोऽपि दुष्टात्मा वैराग्यं परमं गतः । सत्याशया पुनः प्राप्ता संत्यज्य प्राणजं भयम्

ఆమెను చూచి ఆ దుష్టహృదయుడుకూడా పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందెను. సత్యాశ్రయముతో ఆమె మళ్లీ వచ్చి, ప్రాణసంబంధ భయాన్ని విడిచెను.

Verse 58

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि सुधेनो सत्यवादिनि । न हि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

వ్యాఘ్రుడు పలికెను—కల్యాణీ, నీకు స్వాగతం; ఓ సుధేనూ, సత్యవాదినీ! సత్యవంతులకు ఎక్కడా ఏ అశుభమూ కలుగదు.

Verse 59

त्वयोक्तं शपथैर्भद्रे आगमिष्याम्यहं पुनः । तेन मे कौतुकं जातं किमेषा प्रकरिष्यति

భద్రే, నీవు శపథాలతో ‘నేను మళ్లీ వస్తాను’ అని చెప్పితివి. దానివల్ల నాకు కౌతుకం కలిగెను—ఇది నిజంగా ఏమి చేయును?

Verse 60

सोऽहं भद्रे दुराचारो नृशंसो जीवघातकः । यास्यामि नरकं घोरं कर्मणानेन सर्वदा

భద్రే, నేను దురాచారి, నృశంసుడు, జీవహంతకుడను. ఈ కర్మవల్ల నేను నిశ్చయంగా ఘోర నరకానికి పోవుదును.

Verse 61

तस्मात्त्वं मे महाभागे पापास्यातिदुरात्मनः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि

కాబట్టి, మహాభాగే, పాపియైన నన్ను—అతిదురాత్ముని—ఉపదేశమిచ్చి అనుగ్రహించుటకు నీవు అర్హురాలవు.

Verse 62

येन मे स्यात्परं श्रेय इह लोके परत्र च । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सत्याचारान्मतिर्मम

ఇహలోకములోను పరలోకములోను నాకు పరమ శ్రేయస్సు కలుగునట్లు ఏ ఉపాయం ఉంటే, దానిని నాకు ఉపదేశించండి. మీకు ఏదియు అజ్ఞాతము కాదు; నా మతి సత్యాచారమునకు మొగ్గింది.

Verse 63

तस्मात्त्वं धर्मसर्वस्वं संक्षेपान्मम कीर्तय । सत्संगमफलं येन मम संजायतेऽखिलम्

కాబట్టి మీరు ధర్మసర్వస్వాన్ని నాకు సంక్షేపంగా చెప్పండి; దానివల్ల సత్సంగఫలం సమస్తమూ నాకు సంపూర్ణంగా కలుగుగాక.

Verse 64

नंदिन्युवाच । तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञयोगं च दानमेकं कलौ युगे । सर्वेषामेव दानानां नास्ति दानमतः परम्

నందినీ పలికెను—కృతయుగములో తపస్సును ప్రశంసిస్తారు, త్రేతాయుగములో ధ్యానమే; ద్వాపరయుగములో యజ్ఞయోగ సాధన. కాని కలియుగములో దానమే ఏక పరమ మార్గము; సమస్త దానములలో దీనికన్నా మించిన దానం లేదు.

Verse 65

चराचराणां भूतानामभयं यः प्रयच्छति । स सर्वभयनिर्मुक्तः परं ब्रह्मा धिगच्छति

చరాచర సమస్త భూతములకు అభయమును ప్రసాదించువాడు, సర్వభయముల నుండి విముక్తుడై పరబ్రహ్మను పొందును.

Verse 66

व्याघ्र उवाच । अन्येषां चैव भूतानां तद्दानं युज्यते शुभे । अहिंसया भवेद्येषां प्राणयात्रान्नपूर्वकम्

వ్యాఘ్రుడు పలికెను—హే శుభే! ఆ (అభయ) దానం ఇతర జీవులకు మాత్రమే యుక్తము; ఎవరి ప్రాణయాత్ర అహింసతో, ఆహారాధారంగా, సాగగలదో వారికి.

Verse 67

न हिंसया विनाऽस्माकं यतः स्यात्प्राणधारणम् । तस्माद्ब्रूहि महाभागे किञ्चिन्मम सुखावहम् । उपदेशं सुधर्माय हिंसकस्यापि देहिनाम्

అహింస లేకుండా మా ప్రాణధారణ నిలవదు. కనుక, ఓ మహాభాగ్యవతీ, నాకు సుఖకరమైనదేదో చెప్పు—హింసకులైన దేహధారులకైనా సద్ధర్మోపదేశం.

Verse 68

नन्दिन्युवाच । अत्रास्ति सुमहल्लिंगं पुरा बाणप्रतिष्ठितम् । गहने यत्प्रभावेन त्वया मुक्तास्म्यहं ध्रुवम्

నందినీ చెప్పింది—ఇక్కడ పురాతనకాలంలో బాణుడు ప్రతిష్ఠించిన మహత్తర లింగం ఉంది. ఈ ఘన అరణ్యంలో దాని ప్రభావంతో నీ ద్వారా నేను నిశ్చయంగా విముక్తి పొందుతాను.

Verse 69

तस्य त्वं प्रातरुत्थाय कुरु नित्यं प्रदक्षिणाम् । प्रणामं च ततः सिद्धिं वांछितां समवाप्स्यसि

నీవు ప్రతిరోజు ఉదయాన్నే లేచి ఆ (లింగం) చుట్టూ నిత్యం ప్రదక్షిణ చేయి. తరువాత నమస్కరించు; అప్పుడు కోరుకున్న సిద్ధి పొందుతావు.

Verse 70

नान्यस्य कर्मणः शक्तिर्विद्यते ते नखायुध । पूजादिकस्य हीनत्वाद्धस्ताभ्यामिति मे मतिः

ఓ నఖాయుధా, ఇతర కర్మలు చేయగల శక్తి నీకు లేదు. పూజాదులకు అవసరమైన సాధనాలు లేనందున నా అభిప్రాయం—నీ ‘రెండు చేతులతోనే’, అంటే ప్రదక్షిణా, నమస్కారం వంటి సరళ క్రియలతో భక్తి చేయడం యుక్తం.

Verse 71

एवमुक्त्वाथ सा धेनुर्व्याघ्रस्याथ वनांतिके । तल्लिंगं दर्शयामास पुरः स्थित्वा द्विजोत्तमाः

ఇలా చెప్పి ఆ ధేనువు అరణ్యాంతంలో వ్యాఘ్రునికి ఆ లింగాన్ని చూపించింది; దాని ముందర నిలబడి—ఓ ద్విజోత్తములారా.

Verse 72

सोऽपि संदर्शनात्तस्य तत्क्षणान्मुक्तिमाप्तवान् । व्याघ्रत्वात्पार्थिवो भूयः स बभूव यथा पुरा

ఆయన దర్శనమాత్రముతో అతడును ఆ క్షణమే ముక్తిని పొందెను; వ్యాఘ్రత్వమునుండి విముక్తుడై, పూర్వంలాగానే మళ్లీ రాజయ్యెను।

Verse 73

शापं दुर्वाससा दत्तं राज्यं स्वं सहितैः सुतैः । सस्मार स नृपश्रेष्ठस्ततः प्रोवाच नंदिनीम्

దుర్వాసుడు ఇచ్చిన శాపాన్ని—దాని వల్ల తన కుమారులతో కూడ తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయినదాన్ని—స్మరించి, రాజశ్రేష్ఠుడు ఆపై నందినిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 74

नृपः कलशनामाहं हैहयान्वयसंभवः । शप्तो दुर्वाससा पूर्वं कस्मिंश्चित्कारणांतरे

నేను కలశనామక రాజును, హైహయ వంశసంభవుడను; పూర్వం ఏదో కారణాంతరమున దుర్వాసుడు నన్ను శపించెను।

Verse 75

ततः प्रसादितेनोक्तस्तेनाहं नंदिनी यदा । दर्शयिष्यति तल्लिंगं तदा मुक्तिर्भविष्यति

ఆపై ఆయన ప్రసన్నుడై నాతో ఇలా పలికెను—‘ఓ నందినీ, నీవు ఆ లింగాన్ని దర్శింపజేసినప్పుడు నా ముక్తి కలుగును।’

Verse 76

सा नूनं नन्दिनी त्वं हि ज्ञाता शापान्ततो मया । तत्त्वं ब्रूहि प्रदेशोऽयं कतमो वरधेनुके

నిశ్చయంగా నీవే నందినీ; శాపాంతముచేత నేను నిన్ను గుర్తించితిని. ఓ వరదాయిని ధేనువా, సత్యం చెప్పు—ఈ ప్రదేశం ఏది?

Verse 77

येन गच्छाम्यहं भूयः स्वगृहं प्रति सत्वरम् । मार्गं दृष्ट्वा महाभागे मानुषं प्राप्य कञ्चन

నేను ఏ మార్గమున త్వరగా మళ్లీ నా ఇంటికి చేరగలను? ఓ మహాభాగ్యవతీ, మార్గం చూపి నాకు ఒక మానవ మార్గదర్శి లభించునట్లు చేయుము.

Verse 78

नंदिन्युवाच । चमत्कारपुरक्षेत्रमेतत्पातकनाशनम् । सर्वतीर्थमयं राजन्सर्वकामप्रदायकम्

నందినీ పలికెను—ఇది చమత్కారపుర క్షేత్రము, పాపనాశకము. ఓ రాజా, ఇది సర్వతీర్థమయమై సర్వకామప్రదాయకము.

Verse 79

यदन्यत्र भवेच्छ्रेयो वत्सरेण तपस्विनाम् । दिनेनैवात्र तत्सम्यग्जायते नात्र संशयः

తపస్వులు ఇతరత్ర ఒక సంవత్సరములో పొందే ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సు, ఇక్కడ ఒక్క రోజులోనే సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 80

एवं मत्वा मया लिंगं स्नापितं पयसा सदा । एतद्यूथं परित्यज्य भक्त्या पूतेन चेतसा

ఇట్లు తెలిసికొని నేను ఎల్లప్పుడూ పాలతో లింగమును స్నాపించితిని. ఈ గుంపును విడిచి, భక్తిచేత పవిత్రమైన మనస్సుతో…

Verse 81

राजोवाच । गच्छ नन्दिनि भद्रं ते निजं प्राप्नुहि बालकम् । गोकुलं च सखीः स्वाश्च तथान्यं च सुहृज्जनम्

రాజు పలికెను—వెళ్లు నందినీ, నీకు మంగళం కలుగుగాక. నీ దూడను, నీ గోకులాన్ని, నీ సఖులను మరియు ఇతర సుహృజ్జనులను చేరుము.

Verse 82

एतत्क्षेत्रं मया पूर्वं ब्राह्मणानां मुखाच्छ्रुतम् । वांछितं च सदा प्रष्टुं न च द्रष्टुं प्रपारितम्

ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని నేను పూర్వం బ్రాహ్మణుల ముఖముల నుండి విన్నాను. దీని గురించి అడగాలని ఎల్లప్పుడూ కోరుకున్నాను; కాని దర్శించుటకు వీలుకాలేదు.

Verse 83

राज्यकर्मप्रसक्तेन भोगासक्तेन नंदिनि । स्वयमेवाधुना लब्धं नाहं सन्त्यक्तुमुत्सहे

ఓ నందినీ, రాజ్యకార్యాలలో మునిగిపోయి భోగాలలో ఆసక్తుడనైన నేను—ఇప్పుడే స్వయంగా పొందినదాన్ని త్యజించుటకు ధైర్యం చేయలేకున్నాను.

Verse 84

दिष्ट्या मे मुनिना तेन दत्तः शापो महात्मना । कथं स्यादन्यथा प्राप्तिः क्षेत्रस्यास्य सुशोभने

దైవానుగ్రహంగా ఆ మహాత్మ ముని నాకు శాపం ఇచ్చాడు. ఓ సుందరీ, లేకపోతే ఈ శోభన క్షేత్రం నాకు ఎలా లభించేది?

Verse 85

सूत उवाच । एवमुक्त्वा महीपालो नन्दिनीं तां विसृज्य च । स्थितस्तत्रैव तल्लिंगं ध्यायमानो दिवानिशम्

సూతుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి రాజు నందినీని పంపివేసి, అక్కడే నిలిచి ఆ లింగాన్ని పగలు-రాత్రి ధ్యానించుచుండెను.

Verse 86

प्रासादं तत्कृते मुख्यं विधायाद्भुतदर्शनम् । कैलासशिखराकारं तपस्तेपे तदग्रतः

అతడు దానికి అద్భుత దర్శనముగల ప్రధాన ప్రాసాదం (మందిరం) నిర్మించి, కైలాస శిఖరాకారంగా చేసి, దాని ముందర తపస్సు చేసెను.

Verse 87

ततस्तस्य प्रभावेन स्वल्पैरेव दिनैर्द्विजाः । संप्राप्तः परमां सिद्धिं दुर्लभां याज्ञिकैरपि

అప్పుడు ఆ తీర్థ ప్రభావంతో, ఓ ద్విజులారా, కొద్ది రోజులలోనే అతడు పరమ సిద్ధిని పొందెను; అది యజ్ఞకర్మనిష్ఠులైన యాజ్ఞికులకు కూడా దుర్లభము.

Verse 88

तत्र यः कार्तिके मासि दीपकं संप्रयच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

అక్కడ కార్తిక మాసంలో దీపాన్ని సమర్పించువాడు సర్వపాపవిముక్తుడై శివలోకంలో గౌరవింపబడును.

Verse 89

मार्गशीर्षे च सम्प्राप्ते गीतनृत्यादिकं नरः । तदग्रे कुरुते भक्त्या स गच्छति परां गतिम्

మార్గశీర్ష మాసం వచ్చినప్పుడు, భక్తితో దాని (లింగం) ముందర గీతనృత్యాదులను చేయువాడు పరమ గతిని పొందును.

Verse 90

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । कलशेश्वरमाहात्म्यं विस्तरेण द्विजोत्तमाः

ఓ ద్విజోత్తములారా, సర్వ మహాపాతకనాశకమైన కలశేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని నేను మీకు విస్తారంగా వివరించితిని.

Verse 91

भक्त्या पठति यश्चैतच्छ्रद्धया परया युतः । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

పరమ శ్రద్ధతో భక్తిగా దీనిని పఠించువాడు కూడా పాపవిముక్తుడై శివలోకంలో గౌరవింపబడును.

Verse 151

अथवा ये त्वया तस्य विहिताः शपथाः शुभे । ते संतु मम तिष्ठ त्वं तस्मादत्रैव गोकुले

లేదా, ఓ శుభాంగీ! నీవు అతనిపై విధించిన శపథాలు నాకే స్థిరమగునుగాక; అందుచేత నీవు ఇక్కడే ఈ గోకులములోనే నిలిచియుండుము।