Adhyaya 268

Verse 1

आनर्त उवाच । कर्मणा केन मर्त्ये च नराणां जायते वद । चक्रवर्तित्वमखिलं सर्वशत्रुविमर्दनम्

ఆనర్తుడు అన్నాడు—హే మునీ! మానవలోకంలో ఏ కర్మచేత మనుష్యునికి సమస్త చక్రవర్తిత్వం, అనగా అన్ని శత్రువులను నశింపజేసే సార్వభౌమాధికారం, కలుగుతుంది? చెప్పండి.

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । दुर्लभं भूमिपालत्वं सर्वपापैर्नराधिप । तपोभिर्नियमैर्दानैस्तथान्यैश्च शुभैर्व्रतैः

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—హే నరాధిపా! పాపభారంతో ఉన్నవానికి రాజ్యాధికారం దుర్లభం. తపస్సు, నియమాలు, దానం మరియు ఇతర శుభవ్రతాల ద్వారా అది సిద్ధిస్తుంది.

Verse 3

यः पुनर्भूपतिर्भूत्वा पृथ्वीं दद्याद्धिरण्मयीम् । गौतमेश्वरदेवस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । चक्रवर्ती भवेन्नूनमेवमाह पितामहः

కానీ ఎవడు రాజుగా అయ్యి, శ్రద్ధతో, గౌతమేశ్వర దేవుని సన్నిధిలో ‘హిరణ్మయీ పృథ్వీ’ (సువర్ణభూమి ప్రతీక దానం) సమర్పిస్తాడో, అతడు నిశ్చయంగా చక్రవర్తి అవుతాడు—ఇలా పితామహుడు (బ్రహ్మ) చెప్పాడు.

Verse 4

मांधाता धुन्धुमारश्च हरिश्चंद्रः पुरूरवाः । भरतः कार्तवीर्यश्च षडेते चक्रवर्तिनः

మాంధాతా, ధుంధుమారుడు, హరిశ్చంద్రుడు, పురూరవుడు, భరతుడు, కార్తవీర్యుడు—ఈ ఆరుగురు ప్రసిద్ధ చక్రవర్తులు.

Verse 5

पृथ्वीदानं पुरा कृत्वा गौतमेश्वरसंनिधौ । दत्त्वा हिरण्मयीं पृथ्वीं सार्वभौमास्ततः स्थिताः

పూర్వకాలంలో గౌతమేశ్వర సన్నిధిలో ‘పృథ్వీదానం’ చేసి, భూమికి స్వర్ణమయ ప్రతిరూపాన్ని దానం చేశారు; ఆపై వారు సార్వభౌమాధిపతులయ్యారు.

Verse 6

आनर्त उवाच । भगवन्केन विधिना दातव्या सा वसुन्धरा । अहं दास्यामि तां नूनं श्रद्धा मे महती स्थिता

ఆనర్తుడు అన్నాడు—భగవన్, ఆ వసుంధరను ఏ విధానంతో దానం చేయాలి? నేను నిశ్చయంగా దానమిస్తాను; నా మహాశ్రద్ధ దృఢంగా నిలిచింది.

Verse 7

भर्तृयज्ञ उवाच । कार्या पलशतेनोर्वी वृत्ताकारा नृपोत्तम । तदर्धेनाथवा शक्त्या पंचविंशत्पलात्मिका

భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—ఓ నృపోత్తమా, దానార్థం ‘ఉర్వీ/పృథ్వీ’ని వృత్తాకారంగా వంద పలాల బరువుతో తయారు చేయాలి; లేదా దాని సగం, లేక శక్తి మేరకు ఇరవై ఐదు పలాల రూపం.

Verse 9

धरादाने महाराज वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । नैव पंचपलादर्वाक्प्रदातव्या कथञ्चन । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोद्भवाः । समुद्राः सप्त चैतांस्तु कक्षायां तत्र दर्शयेत्

ధరాదానంలో, ఓ మహారాజా, ధన విషయంలో మోసాన్ని విడిచిపెట్టాలి. ఐదు పలాల కంటే తక్కువ బరువైన దానాన్ని ఏ విధంగానూ ఇవ్వకూడదు. అక్కడ లవణ, ఇక్షురసం, సురా, సర్పి, దధి, దుగ్ధ, జలజన్యమైన ఏడు సముద్రాలను చుట్టూ కక్షలుగా (వలయాలుగా) చూపించాలి.

Verse 10

जंबूप्लक्षकुशक्रौंचशाकशाल्मलिपुष्कराः । समुद्रान्सरितः सप्त द्वैगुण्येन प्रकल्पयेत्

జంబూ, ప్లక్ష, కుశ, క్రౌంచ, శాక, శాల్మలి, పుష్కర అనే ఏడు ద్వీపాలను నిర్మించాలి; అలాగే ఏడు సముద్రాలు మరియు నదులను కూడా తగిన ప్రమాణంతో, క్రమంగా ద్విగుణ విస్తారంగా అమర్చాలి।

Verse 11

महेन्द्रो मलयः सह्यो हिमवान्गंधमादनः । विंध्यः शृंगी च सप्तैव कल्पयेत्कुलपर्वतान्

మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, హిమవాన్, గంధమాదన, వింధ్య, శృంగీ—ఈ ఏడు కులపర్వతాలను కూడా విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 12

मध्ये प्रकल्पयेन्मेरुं दिक्षु विष्कम्भपर्वतान् । जंबून्यग्रोधनीपांश्च प्लक्षश्चैव तथा द्रुमान्

మధ్యంలో మేరుపర్వతాన్ని స్థాపించి, దిక్కులలో ఆధారపర్వతాలను అమర్చాలి; అలాగే జంబూ, న్యగ్రోధ, నీప, ప్లక్ష మొదలైన పవిత్ర వృక్షాలను కూడా చిత్రించాలి।

Verse 13

गंगाद्याः सरितस्तत्र प्राधान्येन प्रकल्पयेत् । एवं निर्माप्य वसुधां सर्वां हेममयीं नृप

అక్కడ గంగా మొదలైన నదులను ప్రధానంగా ప్రతిష్ఠించాలి. ఈ విధంగా, ఓ నృపా, సమస్త భూమండలాన్ని స్వర్ణమయ రూపంగా నిర్మించి,

Verse 14

मंडपं कारयेत्पश्चाद्यथापूर्वं प्रकल्पितम्

ఆ తరువాత, ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారం, యథాపూర్వంగా నిర్దేశించినట్లే మండపాన్ని నిర్మింపజేయాలి।

Verse 15

कुण्डानि तोरणान्येव ब्राह्मणग्रहपूजने । पूर्ववत्सकलं कृत्वा मध्ये वेदिं प्रकल्पयेत्

బ్రాహ్మణులు మరియు గ్రహదేవతల పూజలో కుండములు, తోరణములును ఏర్పాటు చేయాలి. పూర్వవిధంగా సమస్తం చేసి మధ్యలో వేదికను స్థాపించాలి.

Verse 16

तत्र संस्थापयेत्पृथ्वीं पंचगव्येन पार्थिव । यथोक्तमंत्रैस्तल्लिंगैस्ततः शुद्धोदकेन तु

అక్కడ, ఓ రాజా, పంచగవ్యంతో భూమితత్త్వాన్ని విధివిధానంగా స్థాపించాలి. తరువాత నియత మంత్రాలు, తగిన లింగచిహ్నాలతో శుద్ధజలంతో అభిషేకించాలి.

Verse 17

इमं मे गंगे यमुने पंचनद्यस्त्रिपुष्करम् । श्रीसूक्तं पावमानं च हैमीं च तदनंतरम्

‘ఇది నా అర్పణం—ఓ గంగా, ఓ యమునా, ఓ పంచనదులు; (ఇది) త్రిపుష్కరం; శ్రీసూక్తం; పావమానం; మరియు అనంతరం హైమీ’—ఇవన్నీ క్రమంగా పఠించాలి.

Verse 18

स्नानकर्मणि योग्यांश स्वादिष्ठायनमुत्तमम्

స్నానకర్మకు అత్యుత్తమంగా, యోగ్యంగా ఉన్న భాగం ‘స్వాదిష్ఠాయన’ (అనే పాఠభాగం) అని చెప్పబడింది.

Verse 19

एवं संस्नाप्य विधिवद्वासांसि परिधापयेत् । युवा सुवासा मंत्रेण सूक्ष्माणि विविधानि च

ఇలా విధివిధానంగా స్నానం చేయించి వస్త్రాలు ధరింపజేయాలి. ‘యువా సువాసా’ మంత్రంతో సూక్ష్మమైన, వివిధమైన వస్త్రాలనూ అర్పించాలి.

Verse 20

ये भूतानामधीत्येवं ततः प्रोच्य प्रपूजयेत् । धूरसीति च मंत्रेण धूपं दद्यात्समाहितः

ఈ విధంగా భూతతత్త్వాలకు సంబంధించిన మంత్రాలను అధ్యయనం/జపం చేసి, తరువాత వాటిని ఉచ్చరించి సమ్యక్గా పూజించాలి. మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి ‘ధూరసి’ మంత్రంతో ధూపం సమర్పించాలి.

Verse 21

अग्निर्ज्योतीति मंत्रेण कुर्यादारार्तिकं ततः । अहमस्मीति मंत्रेण सप्तधान्यं प्रकल्पयेत्

తర్వాత ‘అగ్నిర్జ్యోతి’ మంత్రంతో ఆరతి చేయాలి. ‘అహమస్మి’ మంత్రంతో సప్తధాన్యాలు (ఏడు ధాన్యాలు) ఏర్పాటు చేసి సమర్పించాలి.

Verse 22

एवं कृत्वाऽखिलं तस्या यजमानः सितांबरः । पुरः स्थितोंजलिं बद्ध्वा मंत्रानेतानुदाहरेत्

ఈ విధంగా ఆమెకు సంబంధించిన సమస్త కర్మలను పూర్తి చేసి, తెల్ల వస్త్రధారి యజమానుడు ముందర నిలబడి అంజలి బద్ధం చేసి ఈ మంత్రాలను ఉచ్చరించాలి.

Verse 23

त्वया संधार्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । तव दानं करिष्यामि सांनिध्यं कुरु मेदिनि

నీ చేతనే ఈ సమస్త విశ్వం—చరాచర జగత్తు—ధరించబడుతోంది. ఓ మేదినీ! నేను నీకు ఈ దానాన్ని సమర్పిస్తాను; నాకు నీ సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించు.

Verse 24

शरीरेष्वपि भूतानां त्वं देवि प्रथमं स्थिता । ततश्चान्यानि भूतानि जलादीनि वसुन्धरे

హే దేవీ! జీవుల శరీరాల్లో కూడా నీవే మొదట స్థితమై ఉంటావు. తరువాత, ఓ వసుంధరా! జలాది ఇతర భూత/తత్త్వాలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 25

ये त्वां यच्छंति ते भूयस्त्वां लभंते न संशयः । इह लोके परे चैव पार्थिवं रूपमाश्रिता

నిన్ను దానరూపంగా అర్పించువారు నిస్సందేహంగా మళ్లీ నిన్నే పొందుదురు. ఇహలోకములోను పరలోకములోను, నీ పార్థివ రూపమునకు ఆశ్రయమై వారు ఫలము పొందుదురు।

Verse 26

एवं स्तुत्वा समादाय तोयं हेमाकृतिं नृप । वासुदेवं हृदि स्थाप्य मंत्रेणानेन कल्पयेत्

ఓ నృపా! ఈ విధంగా స్తుతించి జలమును గ్రహించి స్వర్ణాకృతిని నిర్మించవలెను. అనంతరం హృదయంలో వాసుదేవుని స్థాపించి, ఈ మంత్రంతో విధిని ఆచరించవలెను।

Verse 27

पातालादुद्धृता येन पृथ्वी सा लोककारिणा । अस्या दानेन च सदा प्रीयतां मे जनार्दनः

లోకహితకారియైన ఆ ప్రభువు పాతాళమునుండి భూమిని उद्धరించెను. ఈ భూమిని దానమిచ్చుటవలన నా జనార్దనుడు సదా ప్రసన్నుడగునుగాక।

Verse 28

एवमुच्चार्य तत्तोयं तोयमध्ये परिक्षिपेत् । न भूमौ नैव हस्ते च ब्राह्मणस्य नृपोत्तम

ఓ నృపోత్తమా! ఈ విధంగా ఉచ్చరించి ఆ జలమును జలమధ్యమునే ఉంచవలెను. దానిని నేలపై పెట్టకూడదు, బ్రాహ్మణుని చేతిలోనూ పెట్టకూడదు।

Verse 29

ततो विसर्जयेद्देवीं मन्त्रेणानेन भागशः । आगता च यथान्यायं पूजिता च यथाविधि

అనంతరం ఈ మంత్రంతో దేవిని భాగభాగముగా విసర్జించవలెను—విధిపూర్వకంగా ఆహ్వానింపబడి, నియమానుసారంగా పూజింపబడిన ఆమెను।

Verse 30

अस्माकं त्वं हितार्थाय यत्रेष्टं तत्र गम्यताम् । उस्रा वेदेति मंत्रेण समुच्चार्य ततः परम् । ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्या संविभज्य नराधिप

మా హితార్థంగా నీవు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లుము. అనంతరం ‘ఉస్రా వేదే…’ అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, దానిని విభజించి బ్రాహ్మణులకు దానం చేయవలెను, ఓ నరాధిపా।

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं पृथिवीदानमुत्तमम् । शृणुयात्पार्थिवो भावी दाता जन्मनिजन्मनि

ఇలా నీకు శ్రేష్ఠమైన ‘పృథ్వీదానం’ సమగ్రంగా వివరించబడింది. దీన్ని వినే భావి రాజు జన్మ జన్మకు దాతగా అవుతాడు.

Verse 32

यो राजा पृथिवीं दद्याद्विधिनानेन पार्थिव । राज्यभ्रंशो न वंशेऽपि तस्य संजायते क्वचित्

ఓ రాజా, ఈ విధి ప్రకారం పృథ్వీదానం చేసే రాజునకు, అతని వంశంలో కూడా ఎప్పటికీ రాజ్యభ్రంశం కలగదు.

Verse 33

राज्यभ्रंशसमोपेता ये दृश्यंते महीभुजः । न तैर्वसुन्धरा दत्ता ब्राह्मणानां धृतात्मनाम्

రాజ్యభ్రంశంతో కూడినవారిగా కనిపించే రాజులు—వారు ధృతాత్ములైన బ్రాహ్మణులకు వసుంధరను (భూమిని) దానం చేయలేదు.

Verse 34

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पृथ्वीदानं समाचरेत् । न हरेत्परदत्तां च कथंचिदपि मेदिनीम्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో పృథ్వీదానాన్ని ఆచరించాలి; మరియు ఇతరులకు దానంగా ఇచ్చిన భూమిని ఏ విధంగానూ హరించకూడదు.

Verse 35

एतत्पुण्यं प्रशस्यं च पृथिवीदानमुत्तमम् । शृण्वतामपि राजेंद्र तद्देहाद्यघनाशनम्

ఈ భూదానం పరమ పుణ్యకరం, అత్యంత ప్రశంసనీయం. ఓ రాజేంద్రా, దీనిని వినుట మాత్రమేగానీ దేహాది సంబంధ పాపాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 36

आस्तां तावत्प्रदानं च पृथिव्याः पृथिवीपतेः । दातुः संप्रेरणं यस्या अज्ञानौघविनाशनम्

ఓ భూపతీ, భూదాన మహిమను పక్కన పెట్టినా సరే; ఈ పుణ్యకార్యంలో దానం చేయాలనే ప్రేరణే అజ్ఞాన ప్రవాహాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 37

रूपवान्सुभगश्चैव तथा च प्रियदर्शनः । आधिव्याधिविनिर्मुक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः

దీనిప్రభావంతో మనిషి రూపవంతుడై, సుభగుడై, చూడముచ్చటగా ఉంటాడు; మానసిక బాధలు, వ్యాధుల నుండి విముక్తుడై పుత్రపౌత్రులతో సమన్వితుడవుతాడు.

Verse 38

मेधावी जायते मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः । इत्थंभूता महाराज कृत्वा राज्यमकण्टकम्

ఈ దాన ప్రభావంతో మానవుడు మేధావిగా జన్మిస్తాడు. ఓ మహారాజా, ఈ విధంగా సమర్థుడై కంటకరహితంగా—అడ్డంకులు, శత్రువులు లేని—రాజ్యాన్ని స్థాపిస్తాడు.

Verse 39

प्रीता विष्णोः पदं यांति शाश्वतं यन्निरामयम् । अन्यत्रापि धरादानात्प्रकुर्याच्चक्रवर्तिताम्

ఈ దానంతో ప్రసన్నులై వారు విష్ణువின் శాశ్వతమైన, నిరామయమైన పదాన్ని పొందుతారు. అలాగే ఇతరత్రా కూడా భూదానంతో చక్రవర్తిత్వం లభించగలదు.

Verse 40

एकजन्मांतरं यावत्सम्यग्दत्तं नृपोत्तमः । गौतमेश्वरदेवस्य यत्पुरा पुरतः कृतम्

హే నృపోత్తమా! గౌతమేశ్వరదేవుని సన్నిధిలో పూర్వం సమ్యక్గా ఇచ్చిన దానం, ఒక జన్మాంతరం వరకు ఫలప్రదంగా నిలుస్తుంది।

Verse 41

सप्तजन्मांतरं यावत्प्रकरोति न संशयः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र देया मही नृप

ఆ దానం ఏడు జన్మాంతరాల వరకు కార్యం చేస్తుంది—సందేహమే లేదు। కాబట్టి, హే రాజా, సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ భూమిదానం చేయవలెను।

Verse 268

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वरमाहात्म्ये पृथ्वीदानमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణం, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర-క్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత గౌతమేశ్వరమాహాత్మ్యంలో ‘పృథ్వీదానమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే 268వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।