Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

धरादाने महाराज वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । नैव पंचपलादर्वाक्प्रदातव्या कथञ्चन । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोद्भवाः । समुद्राः सप्त चैतांस्तु कक्षायां तत्र दर्शयेत्

Transliteration

dharādāne mahārāja vittaśāṭhyaṃ vivarjayet | naiva paṃcapalādarvākpradātavyā kathañcana | lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalodbhavāḥ | samudrāḥ sapta caitāṃstu kakṣāyāṃ tatra darśayet

Translation

ధరాదానంలో, ఓ మహారాజా, ధన విషయంలో మోసాన్ని విడిచిపెట్టాలి. ఐదు పలాల కంటే తక్కువ బరువైన దానాన్ని ఏ విధంగానూ ఇవ్వకూడదు. అక్కడ లవణ, ఇక్షురసం, సురా, సర్పి, దధి, దుగ్ధ, జలజన్యమైన ఏడు సముద్రాలను చుట్టూ కక్షలుగా (వలయాలుగా) చూపించాలి.

Word by Word

• धरादाने: in the gift of land
• धरादाने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/7th case), एकवचन; तत्पुरुष (धरायाः दानम्)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् राजा)

• वित्तशाठ्यम्: deceit regarding wealth
• वित्तशाठ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वित्त (प्रातिपदिक) + शाठ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/2nd case), एकवचन; तत्पुरुष (वित्ते शाठ्यम्)

• विवर्जयेत्: should avoid
• विवर्जयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्गः—वि

• न: not
• न: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• एव: indeed/at all
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• पंचपलात्: than five palas
• पंचपलात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पंच (संख्या-प्रातिपदिक) + पल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/5th case), एकवचन; द्विगु (पञ्च पलानि)

• अर्वाक्: less (below)
• अर्वाक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्वाक् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: दिशा/परिमाणवाचक-अव्यय (adverb: below/less than)

• प्रदातव्या: should be given
• प्रदातव्या: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र-दा (धातु) + तव्यत् (कृत् प्रत्यय) → प्रदातव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाव्य/कर्तव्य (gerundive: should be given)

• कथञ्चन: in any way (at all)
• कथञ्चन: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथञ्चन (अव्यय)
• Form: निषेध-प्रयोगे 'कदापि/कथमपि' अर्थे अव्यय (at all/in any way)

• लवण: salt
• लवण: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• इक्षु: sugarcane
• इक्षु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• सुरा: liquor
• सुरा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• दधि: curd
• दधि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दधि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• दुग्ध: milk
• दुग्ध: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• जल: water
• जल: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• उद्भवाः: arisen from (i.e., consisting of)
• उद्भवाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्-भू (धातु) + अच् (कृत्) → उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (arisen/produced)

• समुद्राः: oceans
• समुद्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: संख्यावाचक, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे (समुद्रान् विशेषयति)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एतान्: these
• एतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)

• कक्षायाम्: in the armpit/at the side (tucked at the waist)
• कक्षायाम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• दर्शयेत्: should show
• दर्शयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच् (causative sense: cause to see/show) implied by usage

Speaker

Bhartṛyajña (continuing procedural instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gautameśvara (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A circular earth-model with seven concentric ocean-belts labeled by substance (salt, sugarcane-juice, liquor, ghee, curds, milk, water), while the teacher warns against deceit and shows a minimum weight standard.

Characters & Entities

• Seven Oceans (Sapta-samudra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity must be free from deceit; symbolic rites gain power when the donor is honest and the offering is not trivialized.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Gautameśvara tīrtha setting within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Avoid wealth-deceit; do not donate an earth-model under five palas; depict the seven oceans as concentric belts on the model.