
ఈ అధ్యాయంలో విశ్వామిత్రుడు ముందుగా తీర్థస్నాన మహిమను, శుద్ధికర శక్తిని మరియు నిర్దిష్ట కాలంలో స్నానం చేయవలసిన విధానాన్ని వివరిస్తాడు. తరువాత ఆనర్తుడు—ఇంద్రుని భూలోక పూజ ఎందుకు కేవలం ఐదు రాత్రులకే పరిమితం, అది ఏ ఋతువులో చేయాలి? అని ప్రశ్నిస్తాడు. అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు గౌతమ–అహల్య కథను చెబుతాడు—ఇంద్రుని అపరాధం, గౌతముని శాపం (వీర్యనాశం, ముఖంపై సహస్ర చిహ్నాలు, భూమిపై పూజ చేస్తే శిరోభేద భయం), అహల్య శిలారూపం పొందడం, ఇంద్రుడు వెనుదిరగడం। ఇంద్ర రాజత్వం లేక లోకం కలత చెందగా బృహస్పతి మరియు దేవతలు గౌతముని ప్రార్థిస్తారు. బ్రహ్మ విష్ణు శివులతో కలిసి మధ్యస్థత వహించి నియమసంయమం, క్షమాగుణం గొప్పదని బోధిస్తాడు; అయితే పలికిన వాక్యసత్యం నిలవాలని కూడా చెప్పబడుతుంది. శాపం కొంత శమిస్తుంది—ఇంద్రునికి మేషసంబంధ అవయవాలు లభిస్తాయి, ముఖచిహ్నాలు నేత్రాలుగా మారి అతడు ‘సహస్రాక్ష’గా ప్రసిద్ధి చెందుతాడు। ఇంద్రుడు మానవలోకంలో పూజ పునరుద్ధరణ కోరగా గౌతముడు ఐదు రాత్రుల ‘ఇంద్ర మహోత్సవం’ను స్థాపిస్తాడు; అది జరిగే చోట ఆరోగ్యం, క్షామనివారణ, రాజ్యవిపత్తుల లేమి ఉంటాయని వరం ఇస్తాడు. నియమం—ఇంద్ర ప్రతిమను పూజించరాదు; వృక్షజన్య యాష్టిని వేదమంత్రాలతో ప్రతిష్ఠించాలి, వ్రతాచరణ నైతిక శుద్ధి మరియు కొన్ని పాపాల విమోచనతో అనుసంధానమై ఉంటుంది. ఫలశ్రుతిగా పఠనం/శ్రవణం వలన సంవత్సరం వ్యాధిరాహిత్యం, అర్ఘ్యమంత్రం వలన ప్రత్యేక దోషక్షయం చెప్పబడింది।
Verse 1
विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । बालमंडनमाहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्
విశ్వామిత్రుడు పలికెను—ఓ నరాధిపా, నన్ను నీవు అడిగినదంతా నేను వివరించితిని. ఇది బాలమండన మహాత్మ్యం; ఇది సమస్త పాపాలను నశింపజేయును.
Verse 2
यत्रैकस्मिन्नपि स्नाने कृते पार्थिवसत्तम । सर्वेषां लभ्यते पुण्यं तीर्थानां स्नानसंभवम् । माघमासे त्रयोदश्यां शुक्लपक्ष उपस्थिते
హే రాజశ్రేష్ఠా! ఆ స్థలంలో ఒక్కసారి స్నానం చేసిన మాత్రాననే అందరికీ అనేక తీర్థాలలో స్నానం చేసినద్వారా కలిగే పుణ్యం లభిస్తుంది—ప్రత్యేకంగా మాఘమాస శుక్లపక్ష త్రయోదశి వచ్చినప్పుడు।
Verse 3
आनर्त उवाच । कस्माच्छक्रस्य संस्थानं पंचरात्रं धरातले । नाधिकं जायते तेषां यथान्येषां दिवौकसाम्
ఆనర్తుడు అన్నాడు—శక్రుడు భూమిపై ఉండే కాలం ఎందుకు కేవలం ఐదు రాత్రులే? ఇతర స్వర్గవాసుల వలె అతనికి మరింత కాలం ఎందుకు ఉండదు?
Verse 4
वर्षांते कानि चाहानि येषु शक्रो धरातले । समागच्छति को मास एतत्सर्वं ब्रवीहि मे
వర్షాకాలాంతంలో ఏ ఏ రోజుల్లో శక్రుడు భూమికి వస్తాడు? ఏ నెలలో అతడు వస్తాడు? ఇవన్నీ నాకు చెప్పుము।
Verse 5
विश्वामित्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि कथा मेनां धराधिप । पंचरात्रात्परं शक्रो यथा न स्याद्धरातले
విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు—హే భూపాలా, వినుము; శక్రుడు ఐదు రాత్రుల తరువాత భూమిపై ఎందుకు ఉండడో స్పష్టమగునట్లు ఈ కథను నేను వివరిస్తాను।
Verse 6
आसीत्पूर्वं बृहत्कल्पे जयत्सेनः सुरेश्वरः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य स्वामी दानवदर्पहा
పూర్వకాలంలోని బృహత్కల్పంలో జయత్సేన అనే దేవేశ్వరుడు ఉండెను—సమస్త త్రిలోకాలకు స్వామి, దానవుల గర్వాన్ని నశింపజేసేవాడు।
Verse 7
त्रैलोक्ये सकले पूजां भजमानः सदैव हि । कस्यचित्त्वथ कालस्य गौतमस्य मुनेः प्रिया
అతడు సమస్త త్రిలోకములలో నిత్యము పూజింపబడుచుండెను. ఆపై ఒక కాలమున గౌతమముని ప్రియ భార్య (ప్రసంగము కలిగెను)—
Verse 8
अहिल्यानाम भार्याऽभूद्रूपे णाप्रतिमा भुवि । तां दृष्ट्वा चकमे शक्रः कामदेववशं गतः
ఆమె పేరు అహల్య; భూమిపై రూపమునకు సాటి లేనిది. ఆమెను చూచి శక్రుడు కామదేవుని వశమై ఆమెను కోరెను.
Verse 9
नित्यमेव समागत्य स्वर्गलोकात्स कामभाक् । गौतमे निर्गते राजन्समिदिध्मार्थमेव हि । दर्भार्थं फलमूलार्थं स्वयमेव महात्मभिः
కామముతో దహించబడిన వాడు స్వర్గలోకమునుండి నిత్యము వచ్చుచుండెను. ఓ రాజా, గౌతముడు సమిధలు-ఇంధనం, దర్భ, ఫలములు, మూలములు తెచ్చుటకు—మహాత్మ ఋషులు స్వయంగా చేయు కార్యమై—బయలుదేరిన వేళ అతడు అవకాశమును వెదకెను.
Verse 11
तच्छ्रुत्वा सहसा तूर्णं गौतमो गृहमभ्यगात् । यावत्पश्यति देवेशं सह पत्न्या समागतम्
అది విని గౌతముడు సహసా వేగముగా గృహమునకు చేరెను. అక్కడ దేవేశుడు తన భార్యతో కూడ వచ్చియున్నదాన్ని చూచెను.
Verse 12
शक्रोऽपि गौतमं दृष्ट्वा पलायनपरायणः । निर्जगामाश्रमात्तस्माद्विवस्त्रोऽपि भयाकुलः
శక్రుడును గౌతముని చూచి పారిపోవుటకే సిద్ధపడెను. భయాకులుడై వస్త్రములేకుండానే ఆ ఆశ్రమమునుండి బయటికి పరుగెత్తెను.
Verse 13
अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया
ఓ రాజా, తన భర్త రాకను చూసి అహల్య కూడా భయంతో వణికిపోతూ, ఇంద్రియాలు కలత చెందగా తల వంచుకుని నిలబడింది.
Verse 14
गौतमोऽपि च तद्दृष्ट्वा सम्यग्भार्याविचेष्टितम् । ददौ शापं महाराज कोपसंरक्तलोचनः
ఓ మహారాజా, తన భార్య చేసిన ఆ అనుచిత ప్రవర్తనను స్పష్టంగా చూసి, గౌతముడు కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళు కలవాడై శాపమిచ్చాడు.
Verse 15
यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव
ఓ ఇంద్రా, నీవు ఇటువంటి నిందనీయమైన పాపకర్మ చేసి నా సాధ్వీమణి అయిన భార్యను చెరిచావు కాబట్టి, నీవు వృషణాలు లేనివాడవు (నపుంసకుడు) కమ్ము.
Verse 16
सहस्रं च भगानां ते वक्त्रे भवतु मा चिरम् । येन त्वं विप्लवं यासि त्रैलोक्ये सचराचरे
మరియు శీఘ్రమే నీ శరీరంపై వెయ్యి యోని గుర్తులు ఏర్పడుగాక, దీనివల్ల నీవు చరాచర సహితమైన ముల్లోకాలలో అపవాదు పాలవుతావు.
Verse 17
अपरं मर्त्यलोकेऽत्र यद्यागच्छसि वासव । पूजाकृते ततो मूर्धा शतधा ते भविष्यति
ఓ వాసవా, అంతేకాకుండా ఒకవేళ నీవు పూజ కోసం ఇక్కడ మర్త్యలోకానికి వస్తే, అప్పుడు నీ తల వంద ముక్కలవుతుంది.
Verse 18
एवं शप्त्वा च तं शक्रं ततोऽहिल्यामुवाच सः । कोपसंरक्तनेत्रस्तु भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः
ఇలా శక్రుని శపించి, తరువాత అతడు అహల్యను ఉద్దేశించి పలికెను. కోపంతో ఎర్రబడిన నేత్రాలతో ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ గట్టిగా దూషించెను.
Verse 19
यस्मात्पापे त्वया कर्म कृतमेतद्विगर्हितम् । तस्माच्छिलामयी भूत्वा त्वं तिष्ठ वसुधातले
హే పాపినీ! నీవు ఈ నింద్యమైన కర్మను చేసినందున, నీవు శిలామయిగా మారి భూమితలంపై నిలిచి ఉండుము.
Verse 20
ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत्
అప్పుడే ఆ క్షణంలో అతని భార్య శిలాస్వరూపిణిగా మారింది; ఇంద్రుడూ వృషణద్వయం కోల్పోయి అలాగే అయ్యెను.
Verse 21
सहस्रभगचिह्नस्तु वक्त्रदेशे बभूव ह
అతని ముఖప్రదేశంలో సహస్ర ‘భగ’ చిహ్నాలు ప్రత్యక్షమయ్యెను.
Verse 22
अथ मेरोः समासाद्य कंदरं विजनं हरिः । सव्रीडः सेवते नित्यं न जगाम निजां पुरीम्
అప్పుడు హరి (ఇంద్రుడు) మేరుపర్వతంలోని నిర్మానుష్య గుహను చేరెను. లజ్జతో నిత్యం అక్కడే నివసించి, తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లలేదు.
Verse 23
ततो देवगणाः सर्वे सोद्वेगास्तेन वर्जिताः । नो जानंति च तत्रस्थं कन्दरान्वेषणे रताः ओ
అప్పుడు ఆయన తమను విడిచిపోయాడని కలవరపడిన సమస్త దేవగణాలు ఆయన ఎక్కడ నివసిస్తున్నాడో తెలియక, గుహలను వెదకడంలో నిమగ్నులయ్యారు।
Verse 24
पीड्यंते दानवै रौद्रैः स्वर्गे जाते विराजके
స్వర్గంలో విరాజకుడు ఉన్నప్పుడు, క్రూరమైన దానవులు లోకాలను పీడించసాగారు।
Verse 25
एतस्मिन्नन्तरे जीवः शक्राण्या भयभीतया । सोद्वेगया परिपृष्टः क्व गतोऽथ पुरंदरः
ఇంతలో భయంతో వణికుతున్న, కలవరపడుతున్న శక్రాణి (ఇంద్రాణి) జీవుణ్ణి అడిగింది— “పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ఎక్కడికి వెళ్లాడు?”
Verse 26
अथ जीवश्चिरं ध्यात्वा दृष्ट्वा तं ज्ञानचक्षुषा । जगाम सहितो देवैः प्रोवाचाथ सुनिष्ठुरम्
అప్పుడు జీవుడు చాలాసేపు ధ్యానించి జ్ఞానచక్షువుతో ఆయనను దర్శించాడు; దేవతలతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లి కఠినంగా పలికాడు।
Verse 27
किमित्थं राज्यभोगांस्त्वं त्यक्त्वा विजनमाश्रितः । किं त्वया विहितं ध्यानं किं रौद्रं संश्रितं तपः
“రాజ్యభోగాలను విడిచి నీవు ఎందుకు ఈ నిర్జనాన్ని ఆశ్రయించావు? నీవు ఏ విధమైన ధ్యానాన్ని చేపట్టావు, ఏ ఉగ్ర తపస్సును ఆశ్రయించావు?”
Verse 28
बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा भगवक्त्रः पुरंदरः । प्रोवाच लज्जया युक्तो दीनो बाष्पपरिप्लुतः
బృహస్పతి వచనములు విని, ముఖము వంచిన పురందరుడు (ఇంద్రుడు) లజ్జతో నిండినవాడై, దీనుడై, కన్నీళ్లతో మునిగిపోయి పలికెను।
Verse 29
नाहं राज्यं करिष्यामि त्रैलोक्येऽपि कथंचन । पश्य मे यादृशी जाता ह्यवस्था गौतमान्मुनेः
నేను ఏ విధంగానూ త్రిలోకములో కూడ రాజ్యము చేయను. గౌతమ ముని కారణంగా నాకు వచ్చిన స్థితిని చూడు।
Verse 31
मर्त्यलोकोद्भवा पूजा नष्टा मम बृहस्पते । गौतमस्य मुनेः शापात्कस्मिंश्चित्कारणांतरे
ఓ బృహస్పతీ! మర్త్యలోకమునుండి నాకు కలిగిన పూజ, ఏదో కారణాంతరమున—గౌతమ ముని శాపమువల్ల—నశించిపోయింది।
Verse 32
तच्छ्रुत्वा देवराजस्य बृहस्पतिरुवाचह । दुःखेन महता युक्तः सर्वैर्देवैः समावृतः । गौतमस्य समीपे च गत्वा प्रोवाच तं स्वयम्
దేవరాజుని మాటలు విని బృహస్పతి పలికెను. మహాదుఃఖంతో నిండినవాడై, సమస్త దేవులతో చుట్టుముట్టబడి, గౌతముని సమీపమునకు వెళ్లి స్వయంగా అతనితో పలికెను।
Verse 33
एतच्छक्रपरित्यक्तं त्रैलोक्यमपि चाखिलम् । पीड्यते दानवैर्विप्र नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्
హే విప్రా! శక్రుడు (ఇంద్రుడు) విడిచిపెట్టిన ఈ సమస్త త్రిలోకం దానవులచే పీడింపబడుచున్నది; యజ్ఞోత్సవ క్రియలు నశించిపోయినవి।
Verse 34
नैष वांछति राज्यं स्वं लज्जया परया युतः । तस्मादस्य प्रसादं त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि । अनुग्रहेण शापस्य मम वाक्याद्द्विजोत्तम
అతడు పరమ లజ్జతో నిండిపోయి తన రాజ్యాన్నికూడా కోరడు. కాబట్టి, ఓ ద్విజోత్తమా, యథావిధిగా అతనిపై ప్రసన్నుడవు—నా వాక్యానుగ్రహంతో ఆ శాపాన్ని శీథిలం చేయుము.
Verse 35
तच्छ्रुत्वा गौतमः प्राह न मे वाक्यं भवेन्मृषा । न वाक्यं लोपयिष्यामि यदुक्तं स्वयमेव हि
ఇది విని గౌతముడు అన్నాడు—నా వాక్యం అసత్యం కాబోదు. నేను స్వయంగా పలికిన మాటను నేను ఉపసంహరించను.
Verse 36
ततः प्रोवाच ते विष्णुः स्वयं चापि महेश्वरः । तथा देवगणाः सर्वे विनयावनता स्थिताः
అప్పుడు విష్ణువు అతనితో పలికెను; స్వయంగా మహేశ్వరుడూ ప్రత్యక్షంగా పలికెను. అలాగే సమస్త దేవగణములు వినయంతో వంగి అక్కడ నిలిచిరి.
Verse 37
अन्यथा ब्रह्मणो वाक्यं न ते कर्तुं प्रयुज्यते । तस्मात्कुरुष्व विप्रेन्द्र शापस्यानुग्रहं हरेः
లేకపోతే బ్రహ్మ వాక్యము నీచేత కార్యరూపం పొందుట యోగ్యం కాదగును. కాబట్టి, ఓ విప్రేంద్రా, హరి నిమిత్తం ఆ శాపాన్ని అనుగ్రహంగా మార్చుము.
Verse 38
दृष्ट्वा तन्मनसो दार्ढ्यं सुरा विष्णुपुरोगमाः । ब्रह्मणोंऽतिकमभ्येत्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन्
అతని మనోధైర్యాన్ని చూచి, విష్ణువు ముందుండగా దేవగణములు బ్రహ్మదేవుని సమీపమునకు వెళ్లి సమస్త విషయమును ఆయనకు నివేదించిరి.
Verse 39
शापं शक्रस्य संजातं तथा तस्मान्महामुनेः
శక్రునకు కలిగిన శాపము, అలాగే ఆ మహాముని నుండి ఉద్భవించిన విషయమును కూడా।
Verse 40
यथा विडंबना जाता देवराजस्य गर्हिता । तथा च दानवैः सर्वं त्रैलोक्यं व्याकुलीकृतम्
దేవరాజునకు నింద్యమైన అవమానం ఎలా కలిగిందో; అలాగే దానవులు సమస్త త్రిలోకమును ఎలా కలవరపెట్టారో।
Verse 41
यथा न कुरुते राज्यं व्रीडितः स शचीपतिः । तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तूर्णं हरिशंभुसमन्वितः
లజ్జతో శచీపతి రాజ్యపాలన చేయకుండెను; అది విని పద్మజుడు (బ్రహ్మ) హరి-శంభులతో కూడి త్వరగా బయలుదేరెను।
Verse 42
जगाम तत्र यत्रास्ते दुःखितः पाकशासनः । गौतमं च समानीय तत्रैव च पितामहः
దుఃఖితుడై ఉన్న పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) ఉన్న చోటికి ఆయన వెళ్లెను; అక్కడే పితామహుడు (బ్రహ్మ) గౌతముని కూడా తీసుకొచ్చెను।
Verse 43
ततः प्रोवाच प्रत्यक्षं देवानां वासवस्य च । अयुक्तं देवराजेन विहितं मुनिसत्तम
అప్పుడు దేవతల సమక్షంలోను వాసవుడు (ఇంద్రుడు) ఎదుటను ఆయన పలికెను—“మునిశ్రేష్ఠా, దేవరాజు చేసినది అనుచితము.”
Verse 44
यत्ते प्रदूषिता भार्या कामोपहतचेतसा । न ते दोषोऽस्ति यच्छप्तश्छिद्रे चास्मिन्पुरंदरः । परं प्रशस्यते नित्यं मुनीनां परमा क्षमा
కామావేశంతో మోహితమైన మనస్సు గలవాడు నీ భార్యను కలుషితం చేశాడు; అందువల్ల అతనిని శపించినందుకు నీకు దోషం లేదు—ఈ నీతిచ్ఛిద్రంలో పురందరుడు (ఇంద్రుడు)నే పతితుడయ్యాడు. అయినా మునుల పరమ క్షమ ఎల్లప్పుడూ ప్రశంసింపబడుతుంది।
Verse 45
यथा त्रैलोक्यराज्यं स्वं प्रकरोति शतक्रतुः । त्वया स्वयं प्रसादेन तथा नीतिर्विधीयताम्
శతక్రతు (ఇంద్రుడు) తన త్రిలోక్య రాజ్యాన్ని మళ్లీ పొందించి స్థాపించుకున్నట్లే, మీ ప్రత్యక్ష ప్రసాదంతో సముచితమైన నీతి/కార్యమార్గం విధింపబడుగాక।
Verse 46
दत्त्वाऽस्य वृषणौ भूयो नाश यित्वा भगानिमान् । मर्त्यलोके गतिश्चास्य यथा स्यात्तत्समाचर
అతనికి వృషణాలను మళ్లీ ఇచ్చి, ఇక్కడి ఈ ‘భగ’లను నాశనం చేసి, మర్త్యలోకంలో అతని గతి యథావిధిగా ఉండేలా అలా ఆచరించు।
Verse 47
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां स मुनिर्देवगौरवात् । वृषणौ मेषसंभूतौ योजयामास तौ तदा
వారి మాటలు విని ఆ ముని దేవగౌరవంతో, అప్పుడు మేషం నుండి ఉద్భవించిన వృషణయుగాన్ని అతనికి అమర్చాడు।
Verse 48
तान्भगान्पाणिना स्पृष्ट्वा चक्रे नेत्राणि सन्मुनिः । ततः प्रोवाच तान्देवान्गौतमश्च महातपाः
ఆ ‘భగ’లను చేతితో స్పర్శించి ఆ సన్ముని వాటిని నేత్రాలుగా చేశాడు। తరువాత మహాతపస్వి గౌతముడు ఆ దేవులను ఉద్దేశించి పలికాడు।
Verse 49
सहस्राक्षो मया शक्रो निर्मितोयं सुरोत्तमाः । स मेषवृषणश्चापि स्वं च राज्यं करिष्यति । शोभाऽस्य नेत्रजा वक्त्रे सुरम्या संभविष्यति
ఓ దేవోత్తములారా, నేను ఈ శక్రుని ‘సహస్రాక్ష’ుడిగా నిర్మించితిని. మేషవృషణములు ధరించినప్పటికీ అతడు తన స్వరాజ్యమును నిశ్చయంగా పొందును; ఆ నేత్రజనితమైన అత్యంత రమ్య తేజస్సు అతని ముఖమున ప్రకాశించును।
Verse 50
पुंस्त्वं च मेषजोत्थाभ्यां वृषणाभ्यां भविष्यति । न च मर्त्ये गतिश्चास्य पूजार्थं संभविष्यति
మేషజనితమైన ఆ రెండు వృషణముల వలన అతని పౌరుషము నిలిచియుండును; అయితే మానవపూజను పొందుటకై మర్త్యలోకమునకు అతనికి గతి కలుగదు।
Verse 51
एतस्मिन्नन्तरे जातः सहस्राक्षः पुरंदरः । शोभया परया युक्तो मुनेस्तस्य प्रभाव तः
అదే క్షణమున పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ‘సహస్రాక్ష’ుడైయెను; ఆ ముని ప్రభావముచేత అతడు పరమశోభతో సమన్వితుడయ్యెను।
Verse 52
ततः संगृह्य पादौ च गौतमस्य महात्मनः । प्रोवाच वचनं शक्रः सर्वदेवसमागमे
తదుపరి శక్రుడు మహాత్ముడైన గౌతముని పాదములను పట్టుకొని, సమస్త దేవసమాగమములో ఈ వచనమును పలికెను।
Verse 53
दुर्लभा मर्त्यलोकोत्था पूजा ब्राह्मणसत्तम । सा मे तव प्रसादेन यथा स्यात्तत्समाचर
హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, మర్త్యలోకమునుండి కలుగు పూజ దుర్లభము. మీ ప్రసాదముచేత ఆ పూజ నాకు లభించునట్లు దయచేసి ఉపాయం చేయుము।
Verse 54
त्रैलोक्यपतिजा संज्ञा मा नाशं यातु मे द्विज । प्रसादात्तव सा नित्यं यथा स्यात्तद्विधीयताम्
హే ద్విజా! ‘త్రైలోక్యపతి’ అనే నా సంజ్ఞ నశించకూడదు. మీ ప్రసాదంతో ఆ బిరుదు నాకు నిత్యంగా నిలిచేలా—అలా విధించండి.
Verse 55
तच्छ्रुत्वा लज्जयाविष्टः कृपया चाथ सन्मुनिः । तमूचे सर्वदेवानां प्रत्यक्षं पाकशासनम्
అది విని సన్ముని లజ్జతో కమ్ముకున్నాడు; అయినా కరుణతో ప్రేరితుడై, సమస్త దేవతల ఎదుట ప్రత్యక్షంగా నిలిచిన పాకశాసన ఇంద్రునితో పలికాడు.
Verse 56
पंचरात्रं च ते पूजा मर्त्यलोके भविष्य ति । अनन्यां तृप्तिमभ्येषि यथा चैव तु वत्सरम्
మర్త్యలోకంలో నీకు ఐదు రాత్రుల పూజ జరుగుతుంది. దాని వల్ల నీవు అనన్యమైన, అపూర్వమైన తృప్తిని పొందుతావు—పూర్తి ఒక సంవత్సరంలా.
Verse 57
यत्र देशे पुरे ग्रामे पंचरात्रं महोत्सवः । तत्र संवत्सरं यावन्नीरोगो भविता जनः
ఏ దేశంలో, నగరంలో లేదా గ్రామంలో పంచరాత్ర మహోత్సవం జరుగుతుందో, అక్కడి ప్రజలు ఒక సంవత్సరం పాటు నిరోగులుగా ఉంటారు.
Verse 58
आधयो व्याधयो नैव न दुर्भिक्षं कथंचन । न च राज्ञो विनाशः स्यान्नैव लोकेऽसुखं क्वचित्
అక్కడ మానసిక బాధలు ఉండవు, శారీరక వ్యాధులు ఉండవు; ఏ విధమైన దుర్భిక్షం ఉండదు; రాజునకు వినాశం కలగదు—ఆ లోకంలో ఎక్కడా దుఃఖం ఉండదు.
Verse 59
यत्र स्थाने महो भावी तावकश्च पुरंदर । प्रभूतपयसो गावः प्रभविष्यंति तत्र च । सुभिक्षं सुखिनो लोकाः सर्वोपद्रववर्जिताः
ఓ పురందరా! నీ ఈ మహోత్సవం ఏ స్థలంలో జరుగునో, అక్కడ పాలు సమృద్ధిగా ఉన్న గోవులు విరాజిల్లి వృద్ధి చెందుతాయి. అక్కడ సుభిక్షం ఉంటుంది, ప్రజలు సుఖంగా ఉంటారు, అన్ని ఉపద్రవాలు దూరమవుతాయి.
Verse 60
इन्द्र उवाच । यद्येवं शरदि प्राप्ते सर्व सत्त्वमनोहरे । सप्तच्छदसमाकीर्णे बन्धूकसुविराजिते
ఇంద్రుడు పలికెను— అలా అయితే, సమస్త జీవుల మనస్సులను ఆనందింపజేసే శరదృతువు వచ్చినప్పుడు, సప్తచ్ఛద పుష్పాలతో నిండిపోయి, బంధూక పుష్పాలతో ప్రకాశించే—
Verse 61
मालतीगन्धसंकीर्णे नवसस्यसमाकुले । चंद्रज्योत्स्नाकृतोद्द्योते षट्पदाराव संकुले
—మాలతీ సువాసనతో నిండినది, కొత్త పంటలతో సమృద్ధమైనది, చంద్రజ్యోత్స్నతో ప్రకాశించినది, తేనెటీగల మ్రోగుడితో నిండినది—
Verse 62
कुमुदोत्पलसंयुक्ते तत्र स्यात्सुमहोत्सवः । येन बालोऽपि वृद्धोऽपि संहृष्टस्तत्समाचर
కుముద, ఉత్పల కమలాలతో అలంకృతమైన ఆ సమయంలో అక్కడ అతి వైభవమైన మహోత్సవం జరగాలి; చిన్నవాడైనా పెద్దవాడైనా హర్షంతో ఉల్లసించేలా దానిని ఆచరించు.
Verse 63
गौतम उवाच । अद्य श्रवणनक्षत्रे तव दत्तो महोत्सवः । वैष्णवे पुण्यनक्षत्रे सर्वपापविवर्जिते
గౌతముడు పలికెను— ఈ రోజు శ్రవణ నక్షత్రంలో నీకు ఈ మహోత్సవం ప్రసాదించబడింది; ఇది వైష్ణవ పుణ్య నక్షత్రం, సమస్త పాపవివర్జితం.
Verse 64
त्वया मे धर्षिता भार्या पौष्णे नक्षत्रसंज्ञिते । तस्मिन्भविष्यति व्यक्तं तव पातः पुरंदर
పౌష్ణ అనే నక్షత్రం ఉన్న వేళ నీవు నా భార్యను అవమానించితివి; అందుచేత, ఓ పురందరా, అదే సందర్భంలో నీ పతనం స్పష్టమగును.
Verse 65
येनैषा मामकी कीर्तिस्तावकं वक्तु कर्म तत् । विख्यातिं यातु लोकेऽत्र न कश्चित्पापमाचरेत्
నా కీర్తి నిలిచేలా చేసిన నీ ఆ కార్యం ఇక్కడ ప్రకటింపబడుగాక. అది లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందుగాక; ఇక్కడ ఎవడూ పాపం చేయకూడదు.
Verse 66
श्रवणादीनि पंचैव नक्षत्राणि पृथक्पृथक् । तव पूजाकृते पंच क्रतुतुल्यानि तानि च । भविष्यंति न संदेहः सर्वतीर्थमयानि च
శ్రవణ మొదలైన ఐదు నక్షత్రాలు—ప్రత్యేకంగా—నీ పూజార్థం ఆచరించబడితే, అవి ఐదు క్రతువులకు సమాన ఫలమిచ్చును. సందేహం లేదు; అవి సమస్త తీర్థపుణ్యస్వరూపములు.
Verse 67
यो यं काममभिध्याय पूजां तव करिष्यति । विशेषात्फलपुष्पैश्च स तं कृत्स्नमवाप्नुयात्
ఎవడు ఏ కోరికను మనసులో ధ్యానించి నీ పూజ చేయునో—ప్రత్యేకంగా ఫలములు, పుష్పములు సమర్పించి—వాడు ఆ కోరికను సంపూర్ణంగా పొందును.
Verse 68
परं मूर्तिर्न ते पूज्या कुत्रापि च भविष्यति । त्वया मे दूषिता भार्या ब्राह्मणी प्राणसंमता
నీ మరే ఇతర మూర్తి ఎక్కడా పూజింపబడదు; ఎందుకంటే నీవు నా భార్యను—బ్రాహ్మణీ, నాకు ప్రాణసమాన ప్రియమైనదిని—కలుషితం చేసితివి.
Verse 69
तस्माद्वृक्षोद्भवां यष्टिं ब्राह्मणा वेदपारगाः । तावकैः सकलैर्मंत्रैः स्थापयिष्यंति शक्तितः
అందుచేత వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు నీ సమస్త మంత్రాలతో యుక్తులై, వృక్షజన్యమైన యష్టిని విధిపూర్వకంగా యథాశక్తి స్థాపిస్తారు।
Verse 70
पंचरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम् । ततः संक्रमणं कृत्वा पूजा मर्त्यसमुद्भवा । त्वया ग्राह्या सहस्राक्ष तृप्तिश्चैव भविष्यति
పంచరాత్ర విధానమున—దివ్యలోకంలోని ఇతర దేవతలకున్నట్లే—తదనంతరం సంక్రమణ కర్మ చేసి, మానవుల నుండి ఉద్భవించిన పూజను, ఓ సహస్రాక్షా, నీవు స్వీకరించవలెను; అప్పుడు నిశ్చయంగా తృప్తి కలుగును।
Verse 71
यो यथा चैव ते यष्टिं सुप्तामुत्थापयिष्यति । तस्य तस्याधिका सिद्धिः संभविष्यंति वासव
ఎవడు ఏ విధంగా నీ నిద్రిస్తున్న యష్టిని మేల్కొలిపి పైకి ఎత్తుతాడో, ఓ వాసవా, అతనికి ఆ మేరకు అధిక సిద్ధి కలుగును।
Verse 72
पंचरात्रव्रतरतो यो ब्रह्मचर्यपरायणः । प्रकरिष्यति ते पूजां फलपुष्पैर्यथोदितैः
పంచరాత్ర వ్రతంలో నిమగ్నుడై బ్రహ్మచర్యనిష్ఠుడైనవాడు, శాస్త్రోక్తమైన ఫలపుష్పాలతో నీ పూజను నిర్వహిస్తాడు।
Verse 73
परदारकृतात्पापात्स सर्वान्मुक्तिमेष्यति
పరస్త్రీసంబంధం వల్ల కలిగిన సమస్త పాపాల నుండి అతడు విముక్తుడై మోక్షాన్ని పొందును।
Verse 74
नमः शक्राय देवाय शुनासीराय ते नमः । नमस्ते वज्रहस्ताय नमस्ते वज्रपाणये
దేవరాజ శక్రునికి నమస్కారం; హే శునాసీరా, నీకు నమస్కారం. హే వజ్రహస్తా, నీకు ప్రణామం; హే వజ్రపాణీ, నీకు పునఃపునః నమస్కారం.
Verse 76
यश्चेदं तव संवादं मया सार्धं पुरंदर । कीर्तयिष्यति सद्भक्त्या तथैवाकर्णयिष्यति
హే పురందరా! ఎవడు సద్భక్తితో నాతో కూడిన నీ ఈ సంభాషణను కీర్తిస్తాడో, అలాగే భక్తిశ్రద్ధలతో దానిని వినుతాడో.
Verse 77
तस्य संवत्सरं यावन्नैव रोगो भविष्यति । तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे तथेत्युक्त्वा प्रहर्षिताः
అటువంటి వ్యక్తికి ఒక సంవత్సరం వరకు ఏ రోగమూ కలుగదు. ఇది విని సమస్త దేవతలు ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి హర్షించారు.
Verse 78
जग्मुः शक्रं समादाय पुनरेवामरावतीम् । गौतमोऽपि निजा वासं गतः कोपसमाश्रितः
వారు శక్రుని వెంట తీసుకొని మళ్లీ అమరావతికి వెళ్లారు. గౌతముడు కూడా కోపంతో నిండిపోయి తన నివాసానికి వెళ్లిపోయాడు.
Verse 207
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रमहोत्सववर्णनंनाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీస్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘ఇంద్రమహోత్సవవర్ణనం’ అనే రెండువందల ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 785
मन्त्रेणानेन यश्चार्घ्यं तव शक्र प्रदास्यति । परदारकृतं पापं तस्य सर्वं प्रयास्यति
హే శక్రా (ఇంద్రా), ఈ మంత్రంతో నిన్ను అర్ఘ్యంగా అర్పించువాని పరస్త్రీగమనమున కలిగిన సమస్త పాపము నశించును।