Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

సూతుడు పలికెను—ఓ శుభులారా, గాధి భార్య కూడా చరు ప్రసాదాన్ని భుజించిన తరువాత, మంత్రబలంతో ఆ శుభ దినముననే గర్భం ధరించింది।

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

హే ద్విజోత్తములారా! ఆమె గర్భవతిగా అయినప్పుడు ఆ సాధ్వి తీర్థయాత్రలలో నిమగ్నమై, వ్రతాలలో స్థిరనిష్ఠగా నిలిచింది।

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

ఎక్కడెక్కడ వేదధ్వని ఉద్భవించేదో అక్కడక్కడ ఆమె ఆనందంతో నిండుకొని వెళ్లేది; ఆమె సర్వాంగం రోమాంచితమై, నిత్యం శ్రవణం చేసేది—రాజ్యోచితమైన ఆభరణాలు, సుఖాలు అన్నీ విడిచి।

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

అనంతరం, హే ద్విజశ్రేష్ఠా! పదవ మాసం వచ్చినప్పుడు ఆమె బ్రాహ్మణీయ తేజస్సు మరియు శుభలక్ష్మితో ఆవరితమైన ప్రకాశవంతమైన కుమారుని ప్రసవించింది।

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

ఈ విధంగా విశ్వామిత్రుడు త్రిలోకాలలో చరాచర సమస్త జీవుల మధ్య ప్రసిద్ధి పొందాడు; ఆ మహాభాగుడు మనుష్యులలో నిత్యం మరింత మరింత మహిమను పొందుతూ వృద్ధి చెందాడు।

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

హే ద్విజసత్తములారా! ఆకాశంలో తారాపతి చంద్రుడు శుక్లపక్షాన్ని చేరినట్లే, అతడూ యౌవనాన్ని పొందాడు।

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

రాజ్యాన్ని నిర్వహించగల సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఆ సమయంలో గాధి అతనిని రాజ్యపదవిలో నియమించాడు; అయినా అతడు తండ్రి–పితామహుల నుండి వచ్చిన ఆ మహారాజ్యాన్ని కోరలేదు.

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

వేదాధ్యయనంలో నిష్ణాతుడై అతడు నిత్యం పఠించేవాడు; బ్రాహ్మణోచిత మార్గంలోనే దినరాత్రులు నడుచుచు జీవించేవాడు.

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

తర్వాత తన కుమారుని రాజ్యంలో స్థాపించి అతడు వనవాసిగా మారాడు; భార్యతో కూడిన ఆ మహాభాగ్యుడు వానప్రస్థాశ్రమంలో నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

విశ్వామిత్రుడు కూడా రాజ్యంలో ఉన్నప్పటికీ ద్విజుల పూజాసత్కారంలో రమించేవాడు; సమస్త బ్రాహ్మణులతో కలిసి స్నానక్రియలు, జపం పట్ల పరాయణుడై సంచరించేవాడు.

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

ఒక సమయంలో అతడు పాపవృద్ధికి లోనయ్యాడు; అనేక రకాల మృగాలతో నిండిన ఆ భయంకర అరణ్యంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

అతడు అక్కడి అరణ్యంలో వరాహాలు, శంబరమృగాలు, గజాలు, అలాగే తరక్షులు, రురువులు, ఖడ్గమృగాలు, అరణ్యమహిషాలను సంహరించాడు।

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

హే ద్విజోత్తమా! వేటపై ఆసక్తిచిత్తుడై అతడు మహావనంలో సంచరిస్తూ సింహాలు, వ్యాఘ్రాలు, మహాసర్పాలు, భయంకర శరభాల మధ్య తిరిగాడు।

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

మధ్యాహ్న సమయం వచ్చినప్పుడు, సూర్యుడు వృషరాశిలో నిలిచిన వేళ, ఆకలి దాహాలతో అలసిపోయిన విశ్వామిత్రుడు, హే ద్విజోత్తమా, శ్రమించాడు।

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

అతడు మహాత్మ వశిష్ఠుని పుణ్యాశ్రమానికి చేరాడు; వశిష్ఠుడు కూడా విశ్వామిత్రుడిని—రాజోత్తముని—చూసి।

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

తన ఆశ్రమానికి అతడు వచ్చినట్లు తెలిసి వశిష్ఠుడు ఆనందంతో ఎదురుగా వెళ్లాడు; రాజుకు యథావిధి అర్ఘ్యమును, మధుపర్కమును సమర్పించాడు।

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

అప్పుడు అతడు ఇలా పలికెను—“హే మహీపతే, నీకు స్వాగతం. నా గృహానికి వచ్చిన నీకు ఏ కార్యం కావలెనో చెప్పుము; నేను తప్పక చేయుదును.”

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—“వేటలో అలసిపోయాను; దాహంతో ఇంద్రియాలు వ్యాకులమయ్యాయి. హే మునీశ్వరా, త్రాగుటకు నీరు కోరుతూ నీ ఆశ్రమానికి వచ్చాను.”

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

“ఆ చల్లని నీటిని త్రాగి నా దాహం తీరింది; నేను ప్రశాంతుడనయ్యాను. హే బ్రహ్మన్, నాకు అనుమతి ఇవ్వుము; నేను నా నివాసానికి వెళ్లుదును.”

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

వసిష్ఠుడు పలికెను—“మధ్యాహ్న సమయం ఉగ్రంగా ఉంది; సూర్యుడు అత్యంతగా దహిస్తున్నాడు. కాబట్టి, హే రాజా, భోజనం చేయుము. అపరాహ్నం స్థిరమైన తరువాత, నా ఆశ్రమంలో అన్నం స్వీకరించి నీవు నీ నివాసానికి వెళ్లుదువు.”

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

రాజు పలికెను—“నేను చతురంగ సైన్యంతో వేటకు వచ్చాను.”

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

మీ ఆశ్రమ ద్వారదేశంలో నా సైన్యం సుస్థిరంగా నిలిచింది. సేవకులు ఆకలితో ఉన్నప్పుడు ఏ స్వామి ఒంటరిగా భోజనం చేయగలడు?

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

ఇలా చేసే వాడు ఘోర నరకానికి పోతాడు; సద్గుణాలు కూడా అతన్ని త్వరగా విడిచిపెడతాయి. కాబట్టి, ఓ మునీ, వెంటనే ఆజ్ఞాపించండి—నన్ను మీ గృహానికి తీసుకెళ్లండి.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

వసిష్ఠుడు అన్నాడు—నీ సేవకులు ద్వారంలో ఆకలితో నిలిచివుంటే, వారందరినీ వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకురా; నేను వారికి పరమ తృప్తిని కలిగిస్తాను.

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

నా వద్ద నందినీ అనే శోభాయమాన కామధేను ఉంది. తపోబలంతో ఆమె, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, కోరినదంతా ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

ఆమె, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, నీ సమస్త సైన్యాన్ని తృప్తిపరుస్తుంది. కాబట్టి ఆమెను వెంటనే తీసుకురండి—నా ధేనువలన పుట్టిన ఫలితాన్ని చూడండి.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

అది విని మహారాజు తన సమస్త సైన్యాన్ని రప్పించాడు. స్నానం చేసి, జపం ముగించి, పితృదేవతలను తర్పణంతో తృప్తిపరచి యథావిధిగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

బ్రాహ్మణులతో మంత్రపఠనం చేయించి అతడు సింహాసనాన్ని ఆశ్రయించాడు. అంతలో నందినీ అనే ధేనువును పిలిపించారు.

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

వసిష్ఠుడు పిలవగా ఆమె వచ్చి విశ్వామిత్రుని ముందర నిలిచింది. ఆపై మునిశ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠునితో ఈ మాటలు చెప్పింది.

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

నాకు ఆజ్ఞ ఇవ్వండి—నేను ఏమి చేయాలి? దయచేసి నన్ను నియమించండి, మార్గం చూపండి.

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

వసిష్ఠుడు అన్నాడు—నా వాక్యానుసారం పాదప్రక్షాళన మొదలైన సేవలను చేయి; రాజర్షి విశ్వామిత్రుని భోజనం పూర్తయ్యే వరకు సేవచేయి.

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

అన్ని విధాలైన భోజ్యాలు, లేహ్యాలు, చోష్యాలు మరియు నానావిధ పానీయాలతో—సైన్యంతో కూడిన రాజును తృప్తి వరకు భోజింపజేయుము; అలాగే అశ్వాలకు, గజాలకు కూడా యథాక్రమంగా గడ్డి మొదలైన మేతను సమకూర్చుము।

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

సూతుడు చెప్పెను—“బాఢమ్” (తథాస్తు) అని మాత్రమే పలికి, ఆ క్షణంలోనే ఆ ముని చెప్పినదంతా సృష్టించింది; అలాగే దశసహస్ర సేవకులను కూడా।

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

అప్పుడు ఆ సేవకులు అన్నిటినీ తీసుకొని భోజ్యాన్ని వడ్డించసాగారు—ప్రతి ఒక్కరికీ వేరువేరుగా, యథోచిత సత్కారముతో మరియు సముచిత ఏర్పాట్లతో।

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

ఇలా ఆమె క్షణమాత్రంలోనే రాజును తృప్తిపరిచింది—సైన్యంతో, పరివారంతో కూడి, గజాలు, ఉష్ట్రాలు, అశ్వాలు, వృషభాలతో సహా।

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

ఆ తరువాత ఆ ఆశ్చర్యకరమైన కౌతుకాన్ని చూసి, మంత్రి సహితుడైన రాజు విశ్వామిత్రుడు విస్మయావిష్టుడై, ద్విజులతో (బ్రాహ్మణులతో) మంత్రణ చేశాడు।

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

అహో, ఎంత విచిత్రం—ఎంత మహా విచిత్రం! ఆమె వల్ల అకస్మాత్తుగా ఆకలి దాహాలతో కలవరపడిన మా సమస్త సైన్యం తృప్తికి చేరింది.

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

కాబట్టి ఈ ఉత్తమ ధేనువును మన ఇంటికే తీసుకెళ్లండి. సేవకులు లేని ఈ బ్రాహ్మణుడు అడవిలో నివసిస్తున్నాడు; ఇతనికి దీని వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

అప్పుడు అతడు వసిష్ఠుణ్ణి పిలిపించి ఇలా అన్నాడు—“నందినిని నాకు ఇవ్వండి; మీరు దీన్ని ఏం చేస్తారు?”

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

నీవు ఒంటరిగా అడవిలో నివసిస్తున్నావు, ద్వంద్వరహితుడవు, పరిగ్రహరహితుడవు. లేకపోతే, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నీ వ్యయార్థం కోసం ఉత్తమ గ్రామాలు, ఏనుగులు-గుర్రాలు మరియు నీవు కోరిన ఇతర వస్తువులనూ నేను ఇస్తాను.

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

వసిష్ఠుడు అన్నాడు—“ఓ రాజా, ఇది మా హోమధేను, కోరికలను నెరవేర్చేది. ఓ మహారాజా, ద్విజులకు సాధారణ గోవు కూడా దానంగా ఇవ్వదగినది కాదు.”

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

అయితే సర్వకామప్రదాయిని అయిన ఈ నందినీ విషయంలో మరింతగా ఏమనాలి! ఓ రాజేంద్రా, ఇకపై స్మృతిలోని అనుత్తమ వాక్యాన్ని వినుము.

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

గోవుల విక్రయ విషయమై స్వయంగా మనువు చెప్పినది ఇదే—గోవులను అమ్మి వచ్చిన ధనాన్ని స్వీకరించే ద్విజోత్తముడు ఘోర దోషానికి పాత్రుడగును.

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

మాతృవిక్రయం చేసే వాడు, అంటే తన తల్లినే అమ్మేవాడు, అతడు అంత్యజుడని తెలుసుకోవాలి. అందుచేత, ఓ మహీపతే, ఆ నందినీని నేను ఇవ్వను.

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

సామంతో కాదు, భేదంతో కాదు, ఏ దానంతోనూ కాదు—దండంతో కూడ కాదు, ఓ మహారాజా; అందుచేత నీ నివాసానికి వెళ్లుము.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

విశ్వామిత్రుడు పలికెను—ఓ ద్విజా, రాజ్యభూమిలో భూమిపై ఉన్న ఏ రత్నధనమైనా అంతా రాజకీయమే; ఇదే నీతి-అర్థవిదులు ప్రకటిస్తారు.

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

ఈ ధేనువు రత్నస్వరూపిణి; ఈ నందిని నాదే. నీవు శాంతివాక్యాలతో ఇవ్వకపోతే, దండబలంతోనైనా నేను ఆమెను పట్టుకొందును.

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

ఇలా వసిష్ఠునితో చెప్పి, రాజు విశ్వామిత్రుడు తన భటులకు ఆజ్ఞాపించాడు—“నందినిని పట్టుకొని తీసుకుపోండి.”

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

అప్పుడు భటుల గుంపు నందినిని లాగుతూ తీసుకెళ్తుండగా, ఆమెపై దెబ్బలు పడ్డాయి; రాళ్లతోను కర్రలతోను కూడా కొట్టబడింది.

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో, దుఃఖితగా, దెబ్బలతో ఛిన్నభిన్నమై ఆమె కష్టంగా దగ్గరకు వచ్చి మునిశ్రేష్ఠుడు వసిష్ఠునితో పలికింది.

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! మీరు నన్ను ఈ రాజుకు దానమిచ్చారా? అందుకేనా అతని మనుష్యులు నన్ను తమ స్వామి సొత్తులా తోలుతున్నారు?

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఓ ధేనూ, ప్రాణత్యాగం చేయవలసి వచ్చినా నేను నిన్ను విడువను. కాబట్టి ఓ ధేనూ, నా తపోబల ప్రభావంతో బలపడిన నీ స్వశక్తితో నిన్ను నీవే రక్షించుకొనుము.

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

మహాత్ముడైన వసిష్ఠుడు ఇలా పలికినపుడు ఆ ధేనువు కోపావేశంతో నిండిపోయి, ఆపై భయంకరమైన, దారుణమైన హుంకారాలను చేసింది.

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

ఆమె హుంకార ధ్వనుల నుండే ఆయుధధారులైన పురుషులు బయలుదేరారు—శబరులు, పులిందులు కూడ—సంఖ్యకు అందని మ్లేచ్ఛులు కూడా.

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

ఆ యోధుల చేత రాజు విశ్వామిత్రుని సేవకులందరూ హతులయ్యారు. అప్పుడు ఆ మహీపతి విశ్వామిత్రుడు కోపంతో పూర్తిగా ఆవరించబడెను.

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

కోపంతో అతడు తన చతురంగ సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి, మరణానికైనా నిశ్చయించి, వారితో కలిసి యుద్ధం ప్రారంభించాడు.

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

అప్పుడు అతని సైనికులు—అతని ఏనుగులు, గుర్రాలు—అతడు చూస్తుండగానే గోసంభవ పురుషుల చేత అందరూ హతులయ్యారు।

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

విశ్వామిత్రుని విడిచి మిగతా వారందరినీ వారు కూలదోశారు. మ్లేచ్ఛులతో చుట్టుముట్టబడి యుద్ధం చేస్తున్న ఆ రాజును చూసి—

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

కరుణతో వసిష్ఠుడు నందినిని ఇలా అన్నాడు— “ఓ నందినీ, ఈ మ్లేచ్ఛులతో ఆవరించబడిన ఈ భూపాలుని రక్షించు।”

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

రాజును అత్యంత యత్నంతో రక్షించాలి; అతని అనుగ్రహంతోనే ఈ జగత్తు నిలిచివుంది. అతని వల్లనే సమస్తం సన్మార్గంలో నడుస్తుంది, దుర్మార్గంలో పడదు।

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

అప్పుడు నందినీ అతనిని ఆపేందుకు ముందుకు రాగానే, విశ్వామిత్రుడు ఖడ్గాన్ని ఎత్తి కొట్టడం ప్రారంభించాడు।

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

వసిష్ఠుడు కూడా ఆ వేళ ఆమె వధింపబడుతున్నదాన్ని చూసి, ఆ రాజుని భుజాన్ని మరియు అతని ఖడ్గాన్ని స్తంభింపజేశాడు।

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

అప్పుడు సంకోచంతో కుంగిపోయిన రాజు విశ్వామిత్రుడు, లజ్జతో నిండినవాడై, మునిశ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠునితో పలికాడు।

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

హే మునిశ్రేష్ఠా! క్రూర మ్లేచ్ఛుల చేత వధింపబడుతున్న నన్ను రక్షించండి; నా భుజాన్ని స్తంభదోషం లేకుండా చేయండి।

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

నా అపరాధం వల్ల నా సమస్త అపార సైన్యం నశించింది; అందుచేత నేను మహాలయానికి తిరిగి వెళ్తాను—యుద్ధం వల్ల ప్రయోజనం లేదు।

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

దుర్వినీతుడు శ్రీ, విద్య, ఐశ్వర్యం పొందినప్పటికీ యుద్ధంలో ఎక్కువకాలం నిలువలేడు—అహంకార మదంతో మత్తుడైన నన్ను చూడు।

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

సూతుడు పలికెను—రాజు విశ్వామిత్రుని మాటలతో సంబోధింపబడిన వశిష్ఠుడు అతని భుజాన్ని పునః సరిచేసి, స్థంభదోషం (పక్షవాతం) లేకుండా చేశాడు।

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

అతని చేతిని శుభముగా సంపూర్ణముగా చేసి వశిష్ఠుడు మృదుహాసంతో పలికెను—“వెళ్లు రాజా! నేను నిన్ను స్థంభదోషం నుండి విముక్తుని చేశాను.”

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

“ఇకపై బ్రాహ్మణులతో విరోధం చేయకు.” అని చెప్పి అనుమతించగా, రాజు విశ్వామిత్రుడు అక్కడి నుండి బయలుదేరెను।

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

అక్కడ కన్నీళ్లతో కలత చెందిన కన్నులతో అతడు విలపించెను—“ఛీ! క్షత్రియుల బలం! ఛీ! వీర్యం! ఛీ! ఈ కేవల జీవనధారణ!”

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

ప్రశంసనీయమైనది ఏకైక బ్రహ్మబలమే; పరమమైనది ఏకైక బ్రాహ్మ్య తేజస్సే।

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

“ఈ కార్యం నేను చేయవలసిందే; అప్పుడు నాలో బ్రహ్మజన్య బలం ఉద్భవిస్తుంది. నా రాజ్యాన్ని త్యజించి మహత్తపస్సు ఆచరిస్తాను.” అని నిశ్చయించి, ‘విశ్వసహ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన తన కుమారుని రాజ్యంలో స్థాపించి తపోవనానికి బయలుదేరెను.

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండములోని హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘విశ్వామిత్ర రాజ్యపరిత్యాగ వర్ణనం’ అనే 167వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.