Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

Transliteration

siṃhānvyāghrānmahāsarpāñcharabhāṃśca dvijottamāḥ | mṛgayāsaktacittaḥ sa bhramamāṇo mahāvane

Translation

హే ద్విజోత్తమా! వేటపై ఆసక్తిచిత్తుడై అతడు మహావనంలో సంచరిస్తూ సింహాలు, వ్యాఘ్రాలు, మహాసర్పాలు, భయంకర శరభాల మధ్య తిరిగాడు।

Word by Word

• सिंहान्: lions
• सिंहान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• व्याघ्रान्: tigers
• व्याघ्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• महासर्पान्: great serpents
• महासर्पान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; कर्मधारय-समासः (great + snakes)

• शरभान्: śarabhas (mythic beasts)
• शरभान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• द्विजोत्तमः: the best of the twice-born (brahmin sage)
• द्विजोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमः = best of the twice-born)

• मृगया: by hunting
• मृगया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मृगया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया (3rd case), एकवचनम् (instrumental singular)

• आसक्तचित्तः: whose mind was attached (to hunting)
• आसक्तचित्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सञ्ज्/सक्त) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (चित्तं यस्य मृगयायाम् आसक्तम्)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम

• भ्रममाणः: wandering
• भ्रममाणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (शतृ/शानच्), परस्मैपदीय-प्रयोगः; पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (present active participle)

• महावने: in the great forest
• महावने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; कर्मधारय-समासः

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this verse)

Skanda Dialogue

Listener: dvijottama (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra, absorbed in hunting, moves through a vast forest where lions and tigers prowl, huge serpents coil, and the legendary śarabha looms—an atmosphere of awe and danger.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Śarabhā
• Forest (Mahāvana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment to worldly pursuits (like hunting) leads one to restless wandering, setting the stage for turning toward āśrama-dharma and higher guidance.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

This verse is narrative setup within the Tīrthamāhātmya; the specific tīrtha is not named in the śloka itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; it describes the setting and the king’s hunting-driven wandering.