Adhyaya 131

Verse 1

देव उवाच । एषा रात्रिः समादिष्टा दानवानां सुरेश्वरि । पिशाचानां च भूतानां राक्षसानां विशेषतः

దేవుడు పలికెను—హే సురేశ్వరీ! ఈ రాత్రి దానవులకు నియమించబడినది; ముఖ్యంగా పిశాచులు, భూతాలు, రాక్షసులకు.

Verse 2

यत्किंचित्क्रियते कर्म तत्र स्नानादिकं शुभम् । तत्सर्वं जायते तेषां पुरा दत्तं स्वयंभुवा

ఆ సమయంలో ఏ కార్యం చేసినా—స్నానాది శుభకర్మలైనా—అది అంతా వారికి ఫలప్రదమవుతుంది; ఎందుకంటే పూర్వం స్వయంభువు (బ్రహ్మ) వారికి అది అనుగ్రహించాడు.

Verse 3

मर्यादा तैः समं येन देवानां च यदा कृता । अर्हाणां यज्ञभागस्य काश्यपानामथाग्रजाम्

మరియు వారితో దేవతల మధ్య ఒక మర్యాద/సంధి ఏర్పడినప్పుడు—యజ్ఞభాగానికి అర్హులు, అనగా కాశ్యపులలో అగ్రజుల విషయమై.

Verse 4

तदर्थं दशसाहस्रा दानवा युद्ध दुर्मदाः । कुंतप्रासकरा भानुं रुंधन्त्युद्गतकार्मुकाः

ఆ ఉద్దేశ్యానికే యుద్ధోన్మత్తులైన పదివేల దానవులు—కుంతాలు, ప్రాసాలు ధరించి, ఎత్తిన ధనుస్సులతో—సూర్యుణ్ణి అడ్డుకుంటారు.

Verse 5

तमुद्दिश्य सहस्रांशुं यज्जलं परिक्षिप्यते । सावित्रेण च मन्त्रेण तेषां तज्जायते फलम्

సహస్రకిరణుడైన సూర్యుని లక్ష్యంగా చేసి ఏ జలాన్ని అర్పిస్తారో, సావిత్రీ మంత్రంతో కూడి—ఆ కర్మఫలం వారికే కలుగుతుంది।

Verse 6

ते हतास्तेन तोयेन वज्रतुल्येन तत्क्षणात् । प्रमुंचंति सहस्रांशुं नित्यमेव सुरेश्वरि

హే సురేశ్వరీ! వజ్రసమానమైన ఆ జలంతో వారు క్షణమాత్రంలోనే హతులవుతారు; మరియు వారు నిత్యమే సహస్రకిరణుడైన సూర్యుని విడుదల చేస్తారు (ముందుకు సాగనివ్వగా)।

Verse 7

एतस्मात्कारणात्तोयमस्त्ररूपं क्षिपाम्यहम् । संध्या कालं समुद्दिश्य भानुं संध्यां न पार्वति

ఈ కారణంతోనే నేను ఈ జలాన్ని అస్త్రరూపంగా విసురుతున్నాను, సంధ్యాకాలాన్ని లక్ష్యంగా చేసి భానువుని ఉద్దేశించి—హే పార్వతీ! ఇది స్త్రీరూప సంధ్యకు నమస్కారం కాదు, సూర్యరక్షణార్థమే।

Verse 8

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदुत्तरतः स्थितः । उदयार्थं रविं यान्तं निरुन्धन्ति च दारुणाः

శ్రేష్ఠుడు ఏఏ ఆచరిస్తాడో, వెనుక నిలిచినవారు అదే అనుసరిస్తారు; మరియు ఉదయించుటకు పోతున్న రవిని క్రూరమైన వారు అడ్డుకుంటారు।

Verse 9

तेऽपि संध्याजलैर्देवि निहता ब्राह्मणोत्तमैः । मया च तं विमुञ्चंति मूर्च्छिता निपतन्ति च

హే దేవీ! బ్రాహ్మణోత్తములు సంధ్యాజలంతో వారిని కూడా హతం చేస్తారు; నా చేత కూడా వారు అతనిని (సూర్యుని) విడిచిపెడతారు, తరువాత మూర్ఛించి పడిపోతారు।

Verse 10

एतस्मात्कारणाद्देवि सन्ध्ययोरुभयोरपि । अहं चान्ये च विप्रा ये ते नमंति दिवाकरम्

ఈ కారణముచేత, ఓ దేవీ, ప్రాతఃసంధ్యా మరియు సాయంసంధ్యా—రెండింటిలోను—నేను మరియు ఇతర బ్రాహ్మణులు దినకర్త అయిన దివాకరునికి నమస్కరిస్తాము.

Verse 11

तस्मात्त्वं गृहमागच्छ त्यक्त्वेर्ष्यां पर्वतात्मजे । प्रशस्यां त्वां परित्यक्त्वा नान्यास्ति हृदये मम

కాబట్టి, ఓ పర్వతాత్మజా, ఈర్ష్యను విడిచి ఇంటికి రా. స్తుత్యమైన నిన్ను వదిలితే నా హృదయంలో మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 12

देव्युवाच । निष्कामो वा सकामो वा संध्यां स्त्रीसंज्ञितामिमाम् । यत्त्वं नमसि देवेश तन्मे दुःखं प्रजायते

దేవి పలికెను—ఓ దేవేశా! నీవు నిష్కాముడవైనా సకాముడవైనా, ఈ స్త్రీరూపిణి సంధ్యకు నీవు నమస్కరించినప్పుడు నాకు దుఃఖం కలుగుతుంది.

Verse 13

तस्माद्गङ्गापरित्यागं सन्ध्यायाश्च विशेषतः । यावन्न कुरुषे देव तावत्तुष्टिर्न मे भवेत्

కాబట్టి, ఓ దేవా, నీవు గంగను—ముఖ్యంగా సంధ్యను—త్యజించేవరకు నాకు తృప్తి కలగదు.

Verse 14

एवमुक्त्वाऽथ सा देवी विशेषव्रतमास्थिता । अवमन्य महादेवं प्रार्थयानमपि स्वयम्

ఇలా చెప్పి ఆ దేవి ప్రత్యేక వ్రతాన్ని ఆచరించసాగింది; స్వయంగా వేడుకున్న మహాదేవునికూడా ఆమె అవమానించింది.

Verse 16

न च साम्ना व्रजेत्तुष्टिं कथंचिदपि पार्वती । मृषेर्ष्यांधारिणी देवी नैतत्स्वल्पं हि कारणम्

ఏ విధమైన సాంత్వనచేతనూ పార్వతి తృప్తి పొందలేదు. అప్రాసంగిక ఈర్ష్యను ధరించిన దేవికి ఇది చిన్న కారణం కాదని నిశ్చయము.

Verse 17

ततो मन्त्रप्रभावं तं विज्ञाय परमेश्वरः । ध्यानं धृत्वा सुसूक्ष्मेण ज्ञानेनाथ स्वयं ततः

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు ఆ మంత్రప్రభావాన్ని గ్రహించి, గాఢ ధ్యానంలో స్థిరపడి, అత్యంత సూక్ష్మ ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంతో స్వయంగా ముందుకు సాగెను.

Verse 18

तमेव मन्त्रं मन्त्रेण न्यासेन च विशेषतः । सम्यगाराधयामास संपूज्यात्मानमात्मना

ఆయన అదే మంత్రాన్ని మంత్రసాధనచేత, ముఖ్యంగా న్యాస విధానంతో, సమ్యకంగా ఆరాధించాడు—ఆత్మచేత ఆత్మనే పూజించాడు.

Verse 19

ततः स चिन्तयामास किमेतत्कारणं स्थितम् । विरक्ताऽपि ममोत्कण्ठां येनैषा प्रकरोति न

అప్పుడు ఆయన ఆలోచించాడు—“ఇక్కడ ఏ కారణం పనిచేస్తోంది? ఆమె విరక్తగా ఉన్నప్పటికీ నా లోపల ఉత్కంఠను ఎందుకు కలిగించడంలేదు?”

Verse 21

तस्मान्नास्ति परः कश्चित्पूज्यपूज्यः स एव च । ऐश्वर्यात्सर्वदेवानामीशानस्तेन निर्मितः

కాబట్టి ఆయనకన్నా పరుడు ఎవరూ లేరు; ఆయనే పరమ పూజ్యుడు. తన ఐశ్వర్యబలంతో ఆయనే ఈశానుని సమస్త దేవతల అధిపతిగా స్థాపించాడు.

Verse 22

एवं यावत्स ईशानः समाराधयति प्रभुः । तावद्देवी समायाता मन्त्राकृष्टा च यत्र सः

ఈ విధంగా ప్రభువు ఈశానుడు ఆరాధన కొనసాగించుచుండగా, మంత్రాకర్షితమైన దేవి ఆయన ఉన్న అదే స్థలమునకు వచ్చెను।

Verse 23

ततः प्रोवाच तं देवं प्रणिपत्यकृतांजलिः । ज्ञातं मया विभो सर्वं न मां त्यज तव प्रियाम्

అనంతరం ఆమె దేవునికి నమస్కరించి, కరజోడించి పలికెను— “హే విభో, సమస్తమును నేను గ్రహించితిని; మీ ప్రియనైన నన్ను విడువకండి.”

Verse 24

तस्मादागच्छ गच्छावो यत्र त्वं वाञ्छसि प्रभो । क्षम्यतां देव मे सर्वं न कृतं यद्वचस्तव

“కాబట్టి రండి; హే ప్రభో, మీరు కోరిన చోటికి మనము వెళ్లుదాం. హే దేవా, నా సమస్త దోషములను క్షమించండి; మీ వాక్యమును నేను ఆచరించలేదు.”

Verse 25

ततस्तुष्टो महादेवस्तामालिङ्ग्य शुचिस्मिताम् । इदमूचे विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा

అప్పుడు సంతుష్టుడైన మహాదేవుడు శుచిస్మితమైన ఆమెను ఆలింగనం చేసి, హసించుచు, మేఘగంభీర స్వరంతో గట్టిగా ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 26

यैषा त्वयाऽत्मभूतोत्था निर्मिता परमा तनुः । एतां या कामिनी काचित्पूजयिष्यति भक्तितः । अनेनैव विधानेन तस्या भर्ता भविष्यति

“నీ స్వసత్త్వమునుండి ఉద్భవించి నీవే నిర్మించిన ఈ పరమ తను—ఏ స్త్రీ అయినా దీనిని భక్తితో, ఇదే విధానమున పూజించునట్లయితే, ఆమెకు భర్త లభించును.”

Verse 27

तृतीयायां विशेषेण यावत्संवत्सरं शुभे । सा लभिष्यति सत्कान्तं पुत्रदं सर्वकामदम्

హే శుభే! తృతీయా తిథినాడు విశేషంగా, ఒక సంపూర్ణ సంవత్సరము (ఈ వ్రతం ఆచరించగా) ఆమె సత్కాంతుడైన, పుత్రప్రదుడైన, సర్వకామదుడైన భర్తను పొందుతుంది.

Verse 28

तथैतां मामकीं मूर्तिमीशानाख्यां च ये नराः । तेषां दुष्टापि या कान्ता सौम्या चैव भविष्यति

అదేవిధంగా, ‘ఈశానా’ అనే నా ఈ మూర్తిని పూజించే పురుషుల ప్రేయసి దుష్టస్వభావమై ఉన్నా కూడా నిశ్చయంగా సౌమ్యంగా, సుశీలగా మారుతుంది.

Verse 29

ये पुनः कन्यकाहेतोः पूजयिष्यंति भक्तितः । यां कन्यां मनसि स्थाप्य तां लभिष्यन्त्यसंशयम्

మరియు కన్యను (వధువుగా) పొందాలనే కోరికతో భక్తితో పూజించే వారు—మనస్సులో ఏ కన్యను స్థిరపరచుకుంటారో—ఆమెనే సందేహం లేకుండా పొందుతారు.

Verse 30

निष्कामाश्चापि ये मर्त्या पूजयिष्यंति सर्वदा । ते यास्यंति परां सिद्धिं जरामरणवर्जिताम्

మరియు నిష్కాములై ఎల్లప్పుడూ పూజించే మానవులు, జరా-మరణరహితమైన పరమ సిద్ధిని పొందుతారు.

Verse 31

एवमुक्त्वा महादेवो वृषमारोप्य तां प्रियाम् । स्वयमारुह्य पश्चाच्च कैलासं पर्वतं गतः

ఇలా చెప్పి మహాదేవుడు తన ప్రియను వృషభంపై అధిరోహింపజేసి, తాను కూడా ఎక్కి అనంతరం కైలాస పర్వతానికి వెళ్లెను.

Verse 32

नारद उवाच तस्मात्तव सुतेयं या तामाराधयतु द्रुतम् । पञ्चपिण्डमया गौरीं यावत्संवत्सरं शुभाम्

నారదుడు పలికెను—కాబట్టి నీ కుమార్తె త్వరగా ఆ గౌరీదేవిని ఆరాధించుగాక. ఐదు పవిత్ర పిండములతో నిర్మితమైన శుభ గౌరీని ఒక సంవత్సరం పాటు పూజించుగాక.

Verse 33

तृतीयायां विशेषेण ततः प्राप्स्यति सत्पतिम् । मुखप्रेक्षमतिप्रीतं रूपादिभिर्गुणैर्युतम्

అప్పుడు ప్రత్యేకంగా తృతీయా తిథినాడు ఆమె సత్పతిని పొందును—ఆయన ముఖదర్శనమే పరమానందం కలిగించును; రూపముతో మొదలైన గుణములతో యుక్తుడై ఉండును.

Verse 34

शांडिल्युवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदः प्रययौ ततः । तीर्थयात्रां प्रति प्रीत्या मम मात्रा विसर्जितः

శాండిల్యుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి మునిశ్రేష్ఠుడైన నారదుడు అక్కడి నుండి బయలుదేరెను. నా తల్లి ప్రేమతో ఆయనను వీడ్కోలు చెప్పగా, ఆయన తీర్థయాత్రకు వెళ్లెను.

Verse 35

मयापि च तदादेशात्कौमार्येपि च संस्थया । पूजया वत्सरं यावत्पूजिता पतिकाम्यया

మరియు నేనూ ఆ ఆదేశానుసారం—కౌమార్య దశలో నియమపూర్వకంగా—పతిని కోరుతూ (గౌరీదేవిని) ఒక సంవత్సరం పాటు పూజించితిని.

Verse 36

तृतीयायां विशेषेण मार्गमासादितः शुभे । नैवेद्यैर्विविधैर्दानैर्गंधमाल्यानुलेपनैः

ప్రత్యేకంగా తృతీయా తిథినాడు, శుభమైన మార్గశీర్ష మాసం నుండి ఆరంభించి, వివిధ నైవేద్యాలు, దానాలు, సుగంధాలు, మాలలు, అనులేపనాలతో పూజ నిర్వహించబడెను.

Verse 37

तत्प्रभावादयं प्राप्तो जैमिनिर्नाम सद्द्विजः । कात्यायनि यथा दृष्टस्त्वया किं कीर्तितैः परैः

ఆ వ్రతప్రభావంతో జైమిని అనే ఈ సద్బ్రాహ్మణుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఓ కాత్యాయనీ, నీవే స్వయంగా చూశినదానికి ఇతరుల వర్ణనలు ఎందుకు?

Verse 38

तस्मात्त्वमपि कल्याणि पूजयैनां समाहिता । संप्राप्स्यसि सुसौभाग्यं मैत्रेय्या सदृशं शुभे

కాబట్టి, ఓ కల్యాణీ, నీవు కూడా మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి ఈ దేవిని పూజించు. ఓ శుభే, మైత్రేయ్యా వంటి ఉత్తమ సుసౌభాగ్యాన్ని నీవు పొందుతావు.

Verse 39

त्वया न पूजिता चेयं कौमार्ये वर्तमानया । यावत्संवत्सरं गौरी तृतीयायां न चाधिकम्

నీవు కన్యావస్థలో ఉండగా తృతీయ తిథినాడు సంవత్సరం పొడవునా ఈ గౌరీని పూజించలేదు—అదికముగా కూడా చేయలేదు—

Verse 40

सापत्न्यं तेन संजातं सौभाग्येपि निरर्गले । यथोक्तविधिना देवी सत्यमेतन्मयोदितम्

ఆ నిర్లక్ష్యమే కారణంగా, సౌభాగ్యం అడ్డంకిలేకున్నా సాపత్న్యం—అంటే సహపత్నీ ఉండటం—కలిగింది. ఓ దేవీ స్వరూపిణీ, చెప్పిన విధానానుసారంగా నేను పలికింది సత్యమే.

Verse 41

सूत उवाच । श्रुत्वा कात्यायनी सर्वं शांडिल्या यत्प्रकीर्तितम् । ततः प्रणम्य तां पृष्ट्वा स्वमेव भवनं ययौ

సూతుడు చెప్పెను—శాండిల్యా వివరించిన సమస్తమును విని కాత్యాయనీ ఆమెకు నమస్కరించి, మరల అడిగి, తన ఇంటికి వెళ్లిపోయింది.

Verse 42

मार्गशीर्षेऽथ संप्राप्ते तृतीयादिवसे सिते । तां देवीं पूजयामास वर्षं यावकृतक्षणा

అనంతరం మార్గశీర్ష మాసము వచ్చినప్పుడు, శుక్లపక్ష తృతీయ తిథినాడు, ఆమె ఆ దేవిని పూజించసాగి, వ్రతానికి నియమించిన కాలాలను పాటిస్తూ పూర్తి ఒక సంవత్సరం పాటు కొనసాగించింది।

Verse 43

गौरिणीर्भोजयामास मृष्टान्नैर्भोजनै रसैः । तैलक्षारपरित्यक्तैर्गन्धैः कुंकुमपूर्वकैः

ఆమె గౌరీవ్రతం చేసే స్త్రీలను మృష్టాన్నాలు, ఉత్తమ భోజనాలు, రసభరిత వంటకాలతో తృప్తిపరిచింది; తైలం, క్షారం లేని సుగంధ ద్రవ్యాలు, కుంకుమంతో మొదలుపెట్టి సమర్పించింది।

Verse 44

ततस्तु वत्सरे पूर्णे याज्ञवल्क्यस्तदन्तिकम् । गत्वा प्रोवाच किं कष्टं त्वं करोषि शुचिस्मिते

తర్వాత సంవత్సరం పూర్తయ్యాక యాజ్ఞవల్క్యుడు ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు— “శుచిస్మితే, నీవు ఏ కష్టసాధ్యమైన నియమాన్ని ఆచరిస్తున్నావు?”

Verse 45

मया कांतेन रक्तेन कामदेन सदैव तु । तस्मादागच्छ गच्छाव स्वमेव भवनं शुभे

“నేను—నీ కాంతుడు—ఎల్లప్పుడూ నీపై అనురక్తుడను, నీ కోరికలను నెరవేర్చువాడను. కాబట్టి రా; ఓ శుభే, మన స్వగృహానికి వెళ్లుదాం।”

Verse 46

एवमुक्त्वा तु तां हृष्टां गृहीत्वा दक्षिणे करे । जगाम भवनं पश्चात्पुलकांकितगात्रजाम्

ఇలా చెప్పి, ఆనందించిన ఆమెను అతడు కుడిచేతితో పట్టుకొని, తరువాత ఇంటికి వెళ్లాడు; ఆమె శరీరం ఆనంద రోమాంచంతో నిండిపోయింది।

Verse 47

ततः परं तया सार्धं वर्तते हर्षिताननः । मैत्रेय्या सहितो यद्वदविशेषेण सर्वदा

ఆ తరువాత అతడు ఆమెతో కలిసి నివసించాడు, ముఖము నిత్యము హర్షభరితం; మైత్రేయ్యతో యథావిధిగా, ఎల్లప్పుడూ భేదము లేకుండా ఆమెను సమంగా గౌరవించాడు।

Verse 48

ततः संजनयामास तस्यां पुत्रं गुणान्वितम् । कात्यायनाभिधानं च यज्ञ विद्याविचक्षणम्

ఆ తరువాత ఆమె గర్భంలో గుణసంపన్నుడైన కుమారుని జన్మింపజేశాడు—కాత్యాయన అనే నామంతో, యజ్ఞవిద్యలో నిపుణుడూ వివేకవంతుడూ।

Verse 49

पुत्रो वररुचिर्यस्य बभूव गुणसागरः । सर्वज्ञः सर्वकृत्येषु वेदवेदांगपारगः

అతని కుమారుడు వరరుచి అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు—గుణసాగరం; సమస్త కర్తవ్యాలలో సర్వజ్ఞుడు, వేదములు మరియు వేదాంగములలో పారంగతుడు।

Verse 50

स्थापितोऽत्र शुभे क्षेत्रे येन विद्यार्थिनां कृते । समाराध्य विशेषेण चतुर्थ्यां शुक्लवासरे

ఈ శుభ క్షేత్రంలో విద్యార్థుల హితార్థం (దేవతను) ఆయన స్థాపించాడు; శుక్లపక్ష చతుర్థి నాడు విశేష భక్తితో ఆరాధించి।

Verse 51

महागणपतिर्भक्त्या सर्वविद्याप्रदायकः । यस्तस्य पुरतो विप्राः शांतिपाठविधानतः

ఆ మహాగణపతి భక్తితో ఆరాధింపబడినప్పుడు సమస్త విద్యలను ప్రసాదిస్తాడు; ఆయన సమక్షంలో బ్రాహ్మణులు విధివిధానముగా శాంతిపాఠం జపిస్తారు।

Verse 52

गृह्णाति पुष्पमालां यः पठेच्छक्त्या द्विजोत्तमाः । वेदांतकृत्स विप्रः स्यात्सदा जन्मनिजन्मनि

హే ద్విజోత్తములారా! ఎవడు పుష్పమాలను ధరించి శక్త్యనుసారం ఈ స్తోత్రపాఠం చేస్తాడో, అతడు జన్మజన్మాంతరములలో సదా వేదాంతనిపుణ బ్రాహ్మణుడగును।

Verse 53

अशक्त्या चाथ पाठस्य यो गृह्णाति धनेन च । स विशेषाद्भवेद्विप्रो वेदवेदांगपारगः

పాఠం చేయలేని వాడు ధనసహాయంతో ఆ అనుష్ఠానాన్ని చేయిస్తే, అతడూ విశేషంగా వేదవేదాంగపారగుడైన బ్రాహ్మణుడగును।

Verse 54

विदुषां स गृहे जन्म याज्ञिकानां सदा लभेत् । न कदाचित्तु मूर्खार्णां निन्दितानां कथञ्चन

అతడు సదా విద్వాంసులూ యజ్ఞపరాయణులూ అయిన వారి గృహములలో జన్మ పొందును; మూర్ఖులూ నిందితులూ అయిన వారిలో ఎప్పటికీ జన్మించడు।

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ईशानोत्पत्तिपंचपिंडिकागौरीमाहात्म्य वररुचिस्थापितगणपतिमाहात्म्यवर्णनं नामैकत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కందమహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ భాగమైన నాగరఖండంలో ‘హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యము, ఈశానోత్పత్తి పంచపిండికాగౌరీమాహాత్మ్యము, వరరుచిస్థాపిత గణపతిమాహాత్మ్యవర్ణనము’ అనే నూట ముప్పై ఒకటవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।