Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

सापत्न्यं तेन संजातं सौभाग्येपि निरर्गले । यथोक्तविधिना देवी सत्यमेतन्मयोदितम्

Transliteration

sāpatnyaṃ tena saṃjātaṃ saubhāgyepi nirargale | yathoktavidhinā devī satyametanmayoditam

Translation

ఆ నిర్లక్ష్యమే కారణంగా, సౌభాగ్యం అడ్డంకిలేకున్నా సాపత్న్యం—అంటే సహపత్నీ ఉండటం—కలిగింది. ఓ దేవీ స్వరూపిణీ, చెప్పిన విధానానుసారంగా నేను పలికింది సత్యమే.

Word by Word

• सापत्न्यम्: co-wife-hood, rivalry of co-wives
• सापत्न्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सापत्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तेन: by that, thereby
• तेन: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंस/पुं, तृतीया, एकवचन; करण/हेतु (by that/thereby)

• संजातम्: has arisen
• संजातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-जा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arisen/produced’

• सौभाग्ये: in good fortune
• सौभाग्ये: Adhikarana (Domain/state/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (in good fortune)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-भाव (even/also)

• निरर्गले: unimpeded
• निरर्गले: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरर्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (to ‘सौभाग्ये’) अर्थः ‘unobstructed’

• यथोक्तविधिना: by the prescribed method
• यथोक्तविधिना: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: यथा + उक्त + विधि (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण; समासः ‘यथा उक्तः विधिः’ (as-prescribed procedure)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Kriya (Predicate complement)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate-noun)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषय-निर्देश

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; कर्तृ/करण (by me)

• उदितम्: spoken
• उदितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/uttered’

Speaker

Śāṇḍilyā (to Kātyāyanī)

Skanda Dialogue

Listener: Kātyāyanī

Visual Art Cues

Scene: Śāṇḍilyā explains that neglect caused ‘sāpatnya’ (a co-wife situation) despite otherwise strong fortune; she affirms truth and adherence to procedure. Kātyāyanī appears troubled yet receptive.

Characters & Entities

• Kātyāyanī
• Śāṇḍilyā
• Gaurī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma ties personal harmony to faithful observance; neglect of prescribed worship is framed as leading to domestic suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not name a site; it emphasizes the moral causality attached to the vrata within a tīrthamāhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Following the “yathokta-vidhi” (the stated ritual method) for the Goddess’ worship is stressed as essential.