Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ततस्तु वत्सरे पूर्णे याज्ञवल्क्यस्तदन्तिकम् । गत्वा प्रोवाच किं कष्टं त्वं करोषि शुचिस्मिते

Transliteration

tatastu vatsare pūrṇe yājñavalkyastadantikam | gatvā provāca kiṃ kaṣṭaṃ tvaṃ karoṣi śucismite

Translation

తర్వాత సంవత్సరం పూర్తయ్యాక యాజ్ఞవల్క్యుడు ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు— “శుచిస్మితే, నీవు ఏ కష్టసాధ్యమైన నియమాన్ని ఆచరిస్తున్నావు?”

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/अनन्तरार्थ (thereafter)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (but/indeed)

• वत्सरे: when the year (was)
• वत्सरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरणे

• पूर्णे: completed
• पूर्णे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; 'वत्सरे' इत्यस्य विशेषणम्

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता

• तदन्तिकम्: to her vicinity/near her
• तदन्तिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तस्य अन्तिकम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गत्यर्थकक्रियायाः कर्म/देश

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (gerund/absolutive): 'having gone'

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच्/वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रश्नार्थक; 'कष्टम्' इत्यस्य विशेषण/प्रश्न

• कष्टम्: hardship/austerity
• कष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (what hardship)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: एकवचन, प्रथमा (1st); कर्ता

• करोषि: do/perform
• करोषि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्

• शुचिस्मिते: O pure-smiling one
• शुचिस्मिते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुचि + स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (शुचि स्मितं यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; सम्बोधनपदम्

Speaker

Sūta (narrating); Yājñavalkya (speaking within the verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After a year, the sage Yājñavalkya approaches the smiling, pure votary and gently questions her austerity; a calm hermitage/temple threshold scene.

Characters & Entities

• Sūta
• Yājñavalkya
• Kātyāyanī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity should be understood and guided; inquiry into one’s practice is part of dharmic household life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tirtha is specified in this verse; it advances the vrata narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly marks the completion of a one-year observance, leading to recognition and dialogue about the practice.