Adhyaya 4

Verse 1

लोमश उवाच । विष्णुनोक्तं वचः श्रुत्वा दक्षो वचनमब्रवीत् । वेदानामप्रमाणं च कृतं ते मधुसूदन

లోమశుడు అన్నాడు—విష్ణువు పలుకులు విని దక్షుడు ఇలా అన్నాడు—హే మధుసూదన! నీ మాటల వల్ల వేదాల ప్రామాణ్యం లేనట్టుగా అయింది.

Verse 2

वैदिकं कर्म चोत्सृज्य कथं सेश्वरतां व्रजेत् । तदुच्यतां महाविष्णो येन धर्मः प्रतिष्ठितः

వైదిక కర్మలను విడిచిపెట్టి ఎలా ఈశ్వరకేంద్రిత మార్గాన్ని పొందగలం? హే మహావిష్ణో! ధర్మం స్థిరంగా నిలిచే ఉపాయాన్ని చెప్పుము.

Verse 3

दक्षेणोक्तो महाविष्णुरुवाच परिसांत्वयन् । त्रैगण्यविषया वेदाः संभवंति न चान्यथा

దక్షుడు ఇలా అన్నప్పుడు మహావిష్ణువు అతనిని ఓదార్చుతూ చెప్పాడు—వేదాలు త్రిగుణాలను విషయంగా కలిగి ఉద్భవిస్తాయి; ఇది వేరేలా కాదు.

Verse 4

वेदोदितानि कर्माणि ईश्वरेण विना कथम् । सफलानि भविष्यंति विफलान्येव तानि च

వేదోక్త కర్మలు ఈశ్వరుడు లేకుండా ఎలా ఫలిస్తాయి? ప్రభువు లేనిచో అవే కర్మలు నిష్ఫలమవుతాయి.

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ईश्वरं शरणं व्रऐजा । एवं ब्रुवति गोविन्द आगतः सैन्यसागरः । वीरभद्रेण सदृशो ददृशुस्तं तदा सुराः

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో ఈశ్వరుని శరణు పొందుము. గోవిందుడు ఇలా పలుకుతుండగానే సైన్యసముద్రంలాంటి దళం వచ్చెను; అప్పుడు దేవతలు వీరభద్రుని పోలిన వాడిని చూచిరి.

Verse 6

इंद्रोपि प्रहसन्विष्णुमात्मवादरतं तदा । वज्रपाणिः सुरैः सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा

అప్పుడు తన సిద్ధాంతస్థితిలో నిమగ్నుడైన విష్ణువును నవ్వుతూ ఇంద్రుడూ వజ్రాన్ని చేతబట్టి దేవులతో కలిసి యుద్ధానికి ఉత్సుకుడయ్యాడు।

Verse 7

भृगुणाचारितः शीघ्रमुच्चाटनपरेण हि । तदा गणाः सुरैः सार्धं युयुधुस्ते गणान्विताः

వారిని తరిమివేయాలని తపనపడిన భృగువు త్వరగా ప్రేరేపించగా, అప్పుడు గణులు తమ గణసమూహాలతో కలిసి దేవులతో యుద్ధం చేశారు।

Verse 8

शरतोमरनागचैर्जघ्नुस्ते च परस्परम् । नेदुःशंखाश्च बहुशस्तस्मिन्रणमहोत्सवे

వారు పరస్పరం బాణాలు, తోమరాలు, ఏనుగులతో దాడి చేసుకున్నారు; ఆ మహా రణోత్సవంలో శంఖధ్వని మళ్లీ మళ్లీ మ్రోగింది।

Verse 9

तथा दुन्दुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः । तेन शब्देन महताश्लाघ्यमानास्तदा सुराः । लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्

అప్పుడు దుందుభులు మ్రోగాయి—పటహాలు, యుద్ధనగారాలు, డిండిమాలు మొదలైనవి. ఆ మహాశబ్దంతో ఉత్సాహితులైన దేవులు లోకపాలులతో కలిసి శివకింకరులను సంహరించారు।

Verse 10

खड्गैश्चापि हताः केचिद्गदाभिश्च विपोथिताः । देवैः पराजिताः सर्वे गणाः शतसहस्रशः

కొంతమంది ఖడ్గాలతో నరికివేయబడ్డారు, మరికొందరు గదలతో నలిపివేయబడ్డారు; ఇలా దేవులచేత గణులు లక్షల సంఖ్యలో పరాజితులయ్యారు।

Verse 11

इंद्राद्यौर्लोकपालैश्च गणास्ते च पराङ्गमुखाः । कृताश्च तत्क्षणादेव भृगोर्मंत्रबलेन हि

అదే క్షణంలో ఇంద్రాది లోకపాలులు భృగువు మంత్రబల ప్రభావంతో ఆ గణులను పరాంగ్ముఖులుగా చేసి పరాజితుల్ని చేశారు।

Verse 12

उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्विना तदा । यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च

అప్పుడు యజ్వుడైన భృగువు వారిపై ఉచ్చాటనకర్మను నిర్వహించాడు—దేవతల యజ్ఞం సఫలమగుటకును, దీక్షిత యజమాని తృప్తికైను।

Verse 13

तेनैव देवा जयिनो जातास्तत्क्षणमेव हि । स्वानां पराजयं दृष्ट्वा वीरभद्रो रुपान्वितः

ఆ కార్యం వలన దేవతలు అదే క్షణంలో విజేతలయ్యారు. తన గణాల పరాజయాన్ని చూచి భయంకరరూపుడైన వీరభద్రుడు క్రోధంతో ఉవ్విళ్లూరాడు।

Verse 14

भूतान्प्रेतान्पिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः । वृषभस्थान्पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः । तीक्ष्णं त्रिशूलमादाय पातयामास तान्रणे

భూత-ప్రేత-పిశాచులను వెనుక నిలిపి, వృషభారూఢులను ముందుంచి, ఆ మహాబలుడు స్వయంగా తీక్ష్ణ త్రిశూలం ఎత్తుకొని యుద్ధంలో వారిని కూల్చివేశాడు।

Verse 15

देवान्यक्षान्पिशाचांश्च गुह्यकान्राक्षसां स्तथा । शूलघातैश्च ते सर्वे गणा देवान्प्रजघ्निरे

శూలప్రహారాలతో ఆ గణులందరూ యుద్ధంలో దేవతలను, అలాగే యక్షులు, పిశాచులు, గుహ్యకులు, రాక్షసులను కూడా సంహరించారు।

Verse 16

केचिद्द्विधाकृताः खङ्गैर्मुद्गरैश्चापि पोथिताः । परश्वधैः खंडशश्च कृताः केचिद्रणाजिरे

కొంతమంది ఖడ్గాలతో రెండుగా చీల్చబడ్డారు, మరికొందరు ముద్గరాలతో నలిగిపోయారు. ఇంకొందరు రణభూమిలో పరశువులతో ముక్కలైపోయారు.

Verse 17

शूलैर्भिन्नाश्च शतशः केचिच्च शकलीकृताः । एवं पराजिताः सर्वे पलायनपरायणाः

శూలాలతో వందల సంఖ్యలో గాయపడిపోయారు; కొందరు ముక్కలైపోయారు. ఇలా అందరూ ఓడిపోయి పారిపోవడానికే పరాయణులయ్యారు.

Verse 18

परस्परं परिष्वज्य गतास्तेपि त्रिविष्टपम् । केवलं लोकपालाश्च इंद्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः । बृहस्पतिं पृच्छमानाः कुतोस्माकं जयो भवेत्

వారు పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకొని త్రివిష్టపం (స్వర్గం)కు వెళ్లిపోయారు. కేవలం లోకపాలులు—ఇంద్రాది—ఆత్రుతతో నిలిచి, బృహస్పతిని అడిగారు: ‘మాకు జయం ఎక్కడి నుంచి కలుగుతుంది?’

Verse 19

बृहस्पतिरुवाचेदं सुरेंद्रं त्वरितस्तदा । बृहस्पतिरुवाच । यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सत्यं जातमद्य वै

అప్పుడు బృహస్పతి త్వరగా సురేంద్ర ఇంద్రునితో అన్నాడు: ‘విష్ణువు ముందుగా చెప్పిన మాట ఈ రోజు నిజమై నిలిచింది.’

Verse 20

अस्ति चेदीश्वरः कश्चित्फलरूप्यस्य कर्म्मणः । कर्तारं भजते सोपि न ह्यकर्तुः प्रभुर्हिसः

కర్మఫలాన్ని ప్రసాదించే ఏదైనా ఈశ్వరుడు ఉన్నా, ఆయన కూడా కర్తపై ఆధారపడతాడు; ఎందుకంటే కర్మ చేయని వాడికి ఆయన ప్రభువు కాడు.

Verse 21

न मंत्रौषधयः सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः । न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा

సర్వ మంత్రౌషధములు గాని, అభిచారములు గాని, లోకిక ఉపాయములు గాని; కర్మకాండములు గాని, వేదములు గాని, రెండు మీమాంసలుగాని—ఇవి మాత్రమే ఆ సిద్ధిని సాధింపజేయలేవు।

Verse 22

ज्ञातुमीशाः संभवंति भक्त्याज्ञेयस्त्वनन्यया । शांत्या च परया तृष्ट्या ज्ञातव्यो हि सदाशिवः

భక్తిచేతనే ప్రభువు యథార్థంగా తెలిసివస్తాడు—అనన్య భక్తితోనే. పరమ శాంతి, అంతర తృప్తితో నిశ్చయంగా సదాశివుని సాక్షాత్కరించవలెను।

Verse 23

तेन सर्वं संभवंति सुखदुःझखात्मकं जगत् । परंतु संवदिष्यामि कार्याकार्यविवक्षया

ఆయన నుండే సుఖదుఃఖమయమైన ఈ సమస్త జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది. అయితే ఇప్పుడు కార్యం-అకార్యం అనే భేదాన్ని తెలియజేయుటకై నేను చెప్పుదును।

Verse 24

त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सहाद्य वै । आगतो बालिशो भूत्वा इदानीं किं करिष्यसि

హే ఇంద్రా! నీవు మూర్ఖత్వం చేసి ఈ రోజు లోకపాలులతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చితివి. అలా బాలిషంగా వచ్చి ఇప్పుడు ఏమి చేయుదువు?

Verse 25

एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमशोभनाः । कुपिताश्च महाभागा न तु शेषं प्रकुर्वते

ఇవి రుద్రుని సహాయక గణములు, అత్యంత శోభాయమానములు. కోపించినా ఆ మహాబలులు ఏదీ మిగలనీయరు।

Verse 26

एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा तेऽपि दिवौकसः । चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपाला महेश्वराः

బృహస్పతి వాక్యము వినగానే స్వర్గవాసులైన లోకపాలులందరూ మహేశ్వరుని స్మరించుచు చింతా-ఆశంకలతో వ్యాకులులయ్యారు।

Verse 27

ततोऽब्रवीद्वीरभद्रो गणैः परिवृतो भृशम् । सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः

అప్పుడు గణములతో సన్నిహితంగా చుట్టుముట్టబడిన వీరభద్రుడు ఘోరంగా పలికెను—“మీరు అందరూ మీ బాలిషత్వముచేత దండన కోరుకొని ఇక్కడికి వచ్చితిరి।”

Verse 28

अवदानानि दास्यामि तृप्त्यर्थं भवतां त्वरन् । एवमुक्त्वा शितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः

“మీ ‘తృప్తి’ కొరకు నేను త్వరగా దండన ఇస్తాను” అని చెప్పి, కోపావేశంతో అతడు పదునైన బాణములతో వారిని కొట్టెను।

Verse 29

तैर्बाणैर्निहताः सर्वे जग्मुस्ते च दिशो दश

ఆ బాణములచే గాయపడిన వారందరూ పారిపోయి దశ దిశలలో చెదరిపోయిరి।

Verse 30

गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च । यज्ञवाटे समायातो वीरभद्रो गणान्वतः

లోకపాలులు పారిపోయి, దేవతలు భయంతో చెదరిపోయిన తరువాత, గణములతో కూడిన వీరభద్రుడు యజ్ఞవాటికకు వచ్చెను।

Verse 31

तदा त ऋषयः सर्वे सर्वमेवेश्वरेश्वरम् । विज्ञप्तुकामाः सहसा ऊचुरेवं जनार्दनम्

అప్పుడు ఆ సమస్త ఋషులు, సర్వేశ్వరేశ్వరుడైన సర్వస్వరూపుడు జనార్దనుని తక్షణమే ప్రార్థించదలచి, ఈ విధంగా పలికిరి।

Verse 32

रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः । एतच्छ्रुत्वा तु वचनमृषीणां वै जनार्दनः

“దక్షుని యజ్ఞాన్ని రక్షించుము; నిస్సందేహంగా నీవే యజ్ఞస్వరూపుడవు.” ఋషుల ఈ వచనమును విని జనార్దనుడు (దృష్టి సారించి స్పందించెను)।

Verse 33

योद्धुकामः स्थितो युद्धे विष्णुरध्यात्मदीपकः । वीरभद्रो महाबाहुः केशवं वाक्यमब्रवीत्

అధ్యాత్మదీపకుడైన విష్ణువు యుద్ధం చేయదలచి సమరంలో నిలిచెను. అప్పుడు మహాబాహువు వీరభద్రుడు కేశవునితో ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 34

अत्र त्वयागतं कस्माद्विष्णो वेत्त्रा महाबलम् । दक्षस्य पक्षमाश्रित्य कथं जेष्यसि तद्वद

“హే విష్ణూ, మహాబలాన్ని ధరించినవాడా, నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చితివి? దక్షుని పక్షాన్ని ఆశ్రయించి నీవు ఎలా జయించగలవు? అది చెప్పుము.”

Verse 35

दाक्षायण्या कृतं यच्च न दृष्टं किं त्वयानघ । त्वं चापि यज्ञे दक्षस्य अवदानार्थमागतः । अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभूज

“హే అనఘా, దాక్షాయణి (సతీ) చేసినది నీవు చూడలేదా? నీవు కూడా దక్షుని యజ్ఞంలో నీ భాగం పొందుటకై వచ్చితివి. హే మహాభుజా, నీకూ నీ భాగాన్ని నేను ఇస్తున్నాను.”

Verse 36

एवमुक्त्वा प्रणम्यादौ विष्णुं सदृशरूपिणम् । वीरभद्रोऽग्रतो भूत्वा विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत्

ఇట్లు పలికి వీరభద్రుడు మొదట శివసదృశరూపుడైన విష్ణువుకు నమస్కరించి, ఆయన ముందర నిలిచి మరల విష్ణువుతో వాక్యమాడెను।

Verse 37

यथा शंभुस्तथा त्वं हि मम नास्त्यत्र संशयः । तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोऽग्रतः स्तितः । नेष्याम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना

శంభువు యెట్లనో నీవు అట్లనే—ఇందు నాకు సందేహము లేదు. అయినను, ఓ మహాబాహో, యుద్ధకాంక్షతో నీవు నా ముందర నిలిచియున్నావు. నీవు స్వయేచ్ఛతోనే నిలిచినచో, నిన్ను అపునరావృత్తి స్థితికి పంపెదను।

Verse 38

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य धीमतः । उवाच प्रहसन्देवो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः

ధీమంతుడైన వీరభద్రుని ఆ వచనమును విని, సర్వేశ్వరేశ్వరుడైన దేవుడు విష్ణువు చిరునవ్వుతో పలికెను।

Verse 39

विष्णुरुवाच । रुद्रतेजःप्रसूतोसि पवित्रोऽसि महामते । अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः

విష్ణువు పలికెను—నీవు రుద్రతేజస్సు నుండి జన్మించినవాడవు, ఓ మహామతీ, నీవు పవిత్రుడవు. పూర్వమున కూడా యజ్ఞార్థమై నిన్ను పునఃపునః ప్రార్థించిరి।

Verse 40

अहं भक्तपराधीनस्तथा सोऽपि महेश्वरः । तेनैव कारणेनात्र दक्षस्य यजनं प्रति

నేను భక్తుల అధీనుడను; అలాగే మహేశ్వరుడును. అదే కారణముచేత ఇక్కడ దక్షుని యజ్ఞ విషయమున…

Verse 41

आगतोऽहं वीरभद्र रुद्रकोपसमुद्भव । अहं निवारयामि त्वां त्वं वा मां विनिवारय

హే వీరభద్రా, రుద్రకోపసముద్భవుడా! నేను వచ్చితిని. నేను నిన్ను నిరోధించెదను; లేక నీవే నన్ను నిరోధించుము.

Verse 42

इत्युक्तवति गोविंदे प्रहस्य स महाभुजः । प्रश्रयावनतो भूत्वा इदमाह जनार्दनम्

గోవిందుడు ఇలా పలికినప్పుడు ఆ మహాబాహుడు నవ్వెను; తరువాత వినయముతో వంగి జనార్దనునకు ఈ మాటలు చెప్పెను.

Verse 43

यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः । सेवकाश्च वयं सर्वे तव वा शंकरस्य च

శివుడు యెట్లనో నీవు అట్లే; నీవు యెట్లనో శివుడూ అట్లే. మేమందరం సేవకులం—నీదీ, శంకరునిదీ కూడా.

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सोऽच्युतः संप्रहस्य च । इदं विष्णुर्महावाक्यं जगाद परमेश्वरः

అతని వచనం విని అచ్యుతుడు చిరునవ్వు నవ్వెను; అప్పుడు పరమేశ్వరుడైన విష్ణువు ఈ మహావాక్యమును పలికెను.

Verse 45

योधयस्व महाबाहो मया सार्धमशंकितः । तवास्त्रैः पूर्यमाणोऽहं गच्छामि भवनं स्वकम्

హే మహాబాహో, సందేహము లేక నా తోడు యుద్ధము చేయుము. నీ అస్త్రాలతో నిండిన నేను నా స్వధామమునకు వెళ్లెదను.

Verse 46

तथेत्युक्त्वा तु वीरोऽसौ वीरभद्रो महाबलः । गृहीत्वा परमास्त्राणि सिंहनादैर्जगर्ज ह

“తథాస్తు” అని పలికి మహాబలుడు వీరభద్రుడు పరమాస్త్రాలను గ్రహించి సింహనాదమువలె గర్జించాడు।

Verse 47

विष्णुश्चापि महाघोषं शंखनादं चकार सः । तच्छ्रुत्वा ये गता देवा रणं हित्वाऽययुः पुनः

విష్ణువూ మహాఘోషంతో శంఖనాదం చేశాడు. అది విని యుద్ధభూమిని విడిచి వెళ్లిన దేవతలు మళ్లీ తిరిగి వచ్చారు।

Verse 48

व्यूहं चक्रुस्तदा सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तदेन्द्रेण हतो नंदीवज्रेण शतपर्वणा

అప్పుడు ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త లోకపాలకులు వ్యూహాన్ని ఏర్పరచారు. వెంటనే ఇంద్రుడు శతపర్వ వజ్రంతో నందిని కొట్టి పడేశాడు।

Verse 49

नंदीना च हतः शक्रस्त्रिशूलेन स्तनांतरे । वायुना च हतो भृंगी भृंगिणा वायुराहतः

నంది త్రిశూలంతో వక్షస్థలంలో పొడిచి శక్రుని (ఇంద్రుని) పడగొట్టాడు. వాయువు భృంగీని సంహరించాడు; భృంగీ వాయువునూ ఆహతం చేశాడు।

Verse 50

शूलेन सितधारेण संनद्धो दण्डधारिणा । यमेन सह संग्रामं महाकालो बलान्वितः

ప్రకాశించే ధారగల శూలంతో సన్నద్ధుడై, దండాయుధాన్ని ధరించిన బలవంతుడైన మహాకాలుడు యమునితో యుద్ధంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 51

कुबेरेण च संगम्य कूष्मांडानां पतिः स्वयम् । वरुणेन समं युद्धं मुंडश्चैव महाबलः

కుబేరునితో కలిసి కూష్మాండుల అధిపతి స్వయంగా ముందుకు సాగెను; మహాబలుడు ముండుడు వరుణునితో సమాన సమరంలో యుద్ధం చేసెను.

Verse 52

युयुधे परयाशक्त्या त्रैलोक्यं विस्मयन्निव । नैरृतेन समागम्य चंडश्चबलवत्तरः

అతడు పరమశక్తితో యుద్ధం చేసెను, త్రిలోకమును ఆశ్చర్యపరచినట్లుగా; మరింత బలవంతుడైన చండుడు నైరృతుని ఎదుర్కొని నిలిచెను.

Verse 53

युयुधे परमास्त्रेण नैरृत्यं च विडंबयन् । योगिनीचक्रसंयुक्तो भैरवो नायको महान्

అతడు పరమాస్త్రంతో యుద్ధం చేస్తూ నైరృతుని అవమానపరచెను; యోగినీచక్రంతో కూడిన మహానాయకుడు భైరవుడు అక్కడ నిలిచెను.

Verse 54

विदार्य देवानखिलान्पपौ शोणितमद्बुतम् । क्षेत्रपालास्तथा चान्ये भूतप्रमथगुह्यकाः

వారు సమస్త దేవతలను చీల్చివేసి ఆశ్చర్యకరమైన రక్తాన్ని త్రాగిరి; అలాగే క్షేత్రపాలులు మరియు ఇతర భూత, ప్రమథ, గుహ్యక గణములు కూడా ఉగ్రంగా రగిలెను.

Verse 55

साकिनी डाकिनी रौद्रा नवदुर्गास्तथैव च । योगिन्यो यातुदान्यश्च तथा कूष्मांडकादयः । नेदुः पपुः शोणितं च बुभुजुः पिशितं बहु

సాకినీలు, డాకినీలు, రౌద్రులు మరియు నవదుర్గలు; యోగినీలు, యాతుధానీలు, అలాగే కూష్మాండాది గణములు—గర్జించి, రక్తం త్రాగి, ఎంతో మాంసం భక్షించిరి.

Verse 56

भक्ष्यमाणं तदा सैन्यं विलोक्य सुरराट्स्वयम् । विहाय नंदिनं पश्चाद्वीरभद्रं समाक्षिपत्

అప్పుడు తన సైన్యం భక్షింపబడుతున్నదని చూచి దేవరాజు ఇంద్రుడు స్వయంగా నందిని విడిచి వెనుకకు తొలగి, అనంతరం వీరభద్రునిపై దాడి చేశాడు।

Verse 57

वीरभद्रो विहायैव विष्णुं देवेन्द्रमास्थितः । तयोर्युद्धमभूद्धोरं बुधांगारकयोरिव

వీరభద్రుడు విష్ణువును పక్కన పెట్టి దేవేంద్రుడైన ఇంద్రునితో యుద్ధానికి దిగాడు; వారి యుద్ధం బుధుడు–అంగారకుడు (మంగళుడు)ల యుద్ధంలా ఘోరమైంది।

Verse 58

वीरभद्रं यदा शक्रो हंतुकामस्त्वरान्वितः । तावच्छंक्रं गजस्थं हि पुरयामास मार्गणैः

శక్రుడైన ఇంద్రుడు వీరభద్రుని చంపాలనే తపనతో తొందరగా ముందుకు వచ్చినప్పుడు, ఆ క్షణమే వీరభద్రుడు గజారూఢుడైన ఇంద్రునిపై బాణవర్షం కురిపించాడు।

Verse 59

वीरभद्रो रुषाविष्टो दुर्निवार्यो महाबलः । तदेद्रेंणाहतः शीघ्रं वज्रेण शतपर्वणा

వీరభద్రుడు ఉగ్రకోపంతో ఆవిష్టుడై, అడ్డుకోలేని మహాబలవంతుడు; అతనిని ఇంద్రుడు శతపర్వ వజ్రంతో వేగంగా ఘాతించాడు।

Verse 60

सगजं च सवज्रं च वासवं ग्रस्तुमुद्युतः । हाहाकारो महा नासीद्भूतानां तत्र पश्यताम्

అతడు గజంతో కూడి, వజ్రంతో కూడి వాసవుడైన ఇంద్రుని గ్రసించుటకు ఉత్సుకుడయ్యాడు; అక్కడ చూస్తున్న భూతగణాలలో మహా హాహాకారం లేచింది।

Verse 61

वीरभद्रं तताभूतं तथाभूतं हंतुकामं पुरंदरम् । तव्रमाणस्तदा विष्णुर्वीरभद्राग्रतः स्थितः

భయంకర స్థితిలో ఉన్న వీరభద్రుని, అలాగే ప్రమాదంలో ఉన్న పురందరుడైన ఇంద్రుని చూచి, అతనిని రక్షించాలనే సంకల్పంతో విష్ణువు అప్పుడు వీరభద్రుని ఎదుట నిలిచెను।

Verse 62

शक्रं च पृष्ठतः कृत्वा योधयामास वै तदा । वीरभद्रस्य विष्णोश्च युद्धं परमभूत्तदा

శక్రుడైన ఇంద్రుని తన వెనుక ఉంచి విష్ణువు అప్పుడు యుద్ధం ప్రారంభించాడు; ఆ సమయంలో వీరభద్రుడు–విష్ణువు మధ్య యుద్ధం పరమ ఉగ్రంగా మారింది।

Verse 63

शस्त्रास्त्रैर्विविधाकारैर्योधयामासतुस्तदा । पुनर्नंदिनमालोक्य शक्रो युद्ध विशारदः

అప్పుడు వారు ఇద్దరూ అనేక విధాలైన శస్త్రాస్త్రాలతో యుద్ధం చేసిరి. మళ్లీ నందిని చూచి, యుద్ధనిపుణుడైన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అతనివైపు దృష్టి పెట్టెను।

Verse 64

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां प्रमथैः सह । प्रमथा मथिता देवैः सर्वे ते प्राद्रवन्रणात्

దేవతలకూ ప్రమథులకూ మధ్య అత్యంత కలకలమైన ద్వంద్వయుద్ధం చెలరేగింది. దేవతల చేత నలిగిన ప్రమథులు అందరూ యుద్ధభూమి నుండి పారిపోయిరి।

Verse 65

गणान्पराङ्मुखान्दृष्ट्वा सर्वे ते व्याधयो भृशम् । रुद्रकोपात्समुद्भूता देवाश्चापि प्रदुद्रुवुः

గణులు వెనుదిరుగుతున్నట్లు చూసి, రుద్రకోపం నుండి పుట్టిన ఆ భయంకర వ్యాధులు తీవ్రంగా వ్యాపించెను; దేవతలు కూడా భయంతో పరుగెత్తిరి।

Verse 66

ज्वरैस्तु पीडितान्देवान्दृष्ट्वा विष्णुर्हसन्निव । जीवग्राहेण जग्राह देवांस्तांश्च पृथक्पृथक्

జ్వరాలతో బాధపడుతున్న దేవులను చూచి విష్ణువు చిరునవ్వుతోనట్టుగా ‘జీవగ్రాహ’ అనే పట్టుతో ఆ దేవులను ఒక్కొక్కరిని విడివిడిగా పట్టుకున్నాడు।

Verse 67

देवाश्चिनौ तदाहूय व्याधीन्हंतुं तदा भृतिम् । ददौ ताभ्यां प्रयत्नेन गणयित्वा सुबुद्धिमान्

అప్పుడు ఆ సుబుద్ధిమంతుడు ఇద్దరు అశ్వినులను పిలిచి, ఆ వ్యాధులను సంహరించే బాధ్యతను యత్నంతో, సముచితంగా విచారించి వారికి అప్పగించాడు।

Verse 68

ज्वरांश्च सन्निपातांश्च अन्ये भूतद्रुहस्तदा । तान्सर्वान्निगृहीत्वाथ अश्विनौ तौ मुदान्वितौ । विज्वरानथ देवांश्च कृत्वा मुमुदतुश्चिरम्

అప్పుడు ఆనందభరితులైన ఆ ఇద్దరు అశ్వినులు అన్ని జ్వరాలను, భయంకరమైన సన్నిపాత వ్యాధులను, ఇతర భూతద్రోహ శక్తులను అదుపులోకి తెచ్చి, దేవులను జ్వరరహితులుగా చేసి దీర్ఘకాలం ఆనందించారు।

Verse 69

तैर्जितं योगिनीचक्रं भैरवं व्याकुलीकृतम् । तीक्ष्णाग्रैः पातयामासुः शरैर्भूतगणानपि

వారిచేత జయింపబడిన యోగినీచక్రం కలవరపడింది; భైరవుడుకూడా వ్యాకులమయ్యాడు. వారు పదునైన అగ్రభాగమున్న బాణాలతో భూతగణాలను కూడా కూల్చివేశారు।

Verse 70

सुरैर्विद्रावितं सैन्यं विलोक्य पतितं भुवि । वीरभद्रो रुपाविष्टो विष्णुं वचनमब्रवीत्

దేవులు తరిమివేసిన సైన్యం భూమిపై పడివున్నదాన్ని చూసి, భయంకర రూపం ధరించిన వీరభద్రుడు విష్ణువును ఉద్దేశించి మాటలాడాడు।

Verse 71

त्वं शूरोसि महाबाहो देवानां पालको ह्यसि । युध्यस्व मां प्रयत्नेन यदि ते मतिरीदृशी

హే మహాబాహో! నీవు శూరుడవు; నిజంగా దేవతల రక్షకుడవు. నీ సంకల్పం ఇదే అయితే, సంపూర్ణ ప్రయత్నంతో నాతో యుద్ధము చేయి.

Verse 72

इत्युक्त्वा तं समासाद्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ववर्ष निशितैर्बाणैर्वीरभद्रो महाबलः

ఇట్లు చెప్పి మహాబలవంతుడైన వీరభద్రుడు, సర్వేశ్వరేశ్వరుడైన విష్ణువును సమీపించి, పదునైన బాణాలతో వర్షంలా కురిపించాడు.

Verse 73

तदा चक्रेण भगवान्वीरभद्रं जघान सः । आयांतं चक्रमालोक्य ग्रसितं तत्क्षणाच्च तत्

అప్పుడు భగవంతుడు తన చక్రంతో వీరభద్రుని కొట్టెను. వస్తున్న చక్రాన్ని చూచి అది క్షణమాత్రంలోనే మింగబడెను.

Verse 74

ग्रसितं चक्रमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः । मुखं तस्य परामृज्य विष्णुनोद्गिलितं पुनः

తన చక్రం మింగబడినదని చూచి, పరపురంజయుడైన విష్ణువు అతని ముఖాన్ని తుడిచెను; మరియు విష్ణువే ఆ చక్రాన్ని మళ్లీ ఉమ్మివేశెను.

Verse 75

स्वचक्रमादाय महानुभावो दिवं गतोऽथो भुवनैकभर्ता । ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं च विष्णुः कृती कृतं दुष्प्रसहं परेषाम्

తన స్వచక్రాన్ని తిరిగి తీసుకొని, మహానుభావుడూ భువనైకభర్తయైన ఆయన ఆపై స్వర్గానికి వెళ్లెను. జరిగినదంతా తెలిసిన విష్ణువు, ఇది ఇతరులకు దుర్జయమైన కార్యమని గ్రహించాడు.