Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 74

Devanagari script

ग्रसितं चक्रमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः । मुखं तस्य परामृज्य विष्णुनोद्गिलितं पुनः

Transliteration

grasitaṃ cakramālokya viṣṇuḥ parapuraṃjayaḥ | mukhaṃ tasya parāmṛjya viṣṇunodgilitaṃ punaḥ

Translation

తన చక్రం మింగబడినదని చూచి, పరపురంజయుడైన విష్ణువు అతని ముఖాన్ని తుడిచెను; మరియు విష్ణువే ఆ చక్రాన్ని మళ్లీ ఉమ్మివేశెను.

Word by Word

• ग्रसितम्: swallowed, seized
• ग्रसितम्: Qualifier of object (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √ग्रस् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); चक्रम्-विशेषणम्

• चक्रम्: the discus
• चक्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√लोक् (धातु) + ल्यप् (ल्यबन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), दृष्ट्वा (having seen)

• विष्णुः: Vishnu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• परपुरंजयः: conqueror of enemy cities
• परपुरंजयः: Apposition (उपाधि)
• Type: Noun
• Root: पर-पुर-जय (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुषः—परस्य पुरस्य जयः/जयी (conqueror of enemy cities)

• मुखम्: mouth, face
• मुखम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• परामृज्य: having wiped/cleansed
• परामृज्य: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-आ-√मृज् (धातु) + ल्यप् (ल्यबन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), अर्थः—परिमार्ज्य/प्रमृज्य (having wiped/cleansed)

• विष्णुना: by Vishnu
• विष्णुना: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• उद्गिलितम्: vomited out, expelled
• उद्गिलितम्: Predicate/Result state (फलावस्था)
• Type: Adjective
• Root: उद्-√गिल् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); अत्र—चक्रम् इति (the discus, having been vomited out)

• पुनः: again
• पुनः: Manner/Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति/पुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb)

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa tradition in Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu, seeing the cakra swallowed, calmly wipes his face; the cakra re-emerges, restored, signifying control and inevitability of divine order.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Sudarśana Cakra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even amid reversals, divine steadiness is emphasized—composure and capability remain in the face of astonishing events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakhaṇḍa’s Kedāra sacred geography frames the narrative, though the verse itself is not a site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.