Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

वैदिकं कर्म चोत्सृज्य कथं सेश्वरतां व्रजेत् । तदुच्यतां महाविष्णो येन धर्मः प्रतिष्ठितः

Transliteration

vaidikaṃ karma cotsṛjya kathaṃ seśvaratāṃ vrajet | taducyatāṃ mahāviṣṇo yena dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ

Translation

వైదిక కర్మలను విడిచిపెట్టి ఎలా ఈశ్వరకేంద్రిత మార్గాన్ని పొందగలం? హే మహావిష్ణో! ధర్మం స్థిరంగా నిలిచే ఉపాయాన్ని చెప్పుము.

Word by Word

• वैदिकम्: Vedic
• वैदिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैदिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कर्म)

• कर्म: ritual action
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• उत्सृज्य: having abandoned
• उत्सृज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + सृज् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
• Form: ल्यबन्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• कथम्: how
• कथम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)

• स-ईश्वरताम्: state of having a Lord (theism)
• स-ईश्वरताम्: Gati/Karma (Goal/object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: स (उपसर्ग/सह) + ईश्वरता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गति), एकवचन

• व्रजेत्: could go/attain
• व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that (matter)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• उच्यताम्: let it be said/explained
• उच्यताम्: Kriya (Injunctive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• महाविष्णो: O Mahāviṣṇu
• महाविष्णो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाविष्णु (प्रातिपदिक); महा (प्रातिपदिक) + विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• येन: by which/whereby
• येन: Karana/Hetu (Instrument/cause/करण-हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; सम्बन्धे हेतौ

• धर्मः: dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• प्रतिष्ठितः: is established
• प्रतिष्ठितः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

Speaker

Dakṣa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa, anxious about the collapse of Vedic order, asks Viṣṇu for a principle that secures dharma even if ritual forms are questioned; the moment is earnest and didactic.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Mahāviṣṇu
• Veda
• Dharma
• Īśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is not arbitrary; it seeks a firm foundation, traditionally tied to Veda and to a Lord-centered orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra Khaṇḍa frames the teaching in the Kedārakṣetra milieu, but this verse itself is a philosophical query.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vaidika-karma (Vedic ritual duties) is referenced as the contested practice; no specific rite is prescribed in this line.