Adhyaya 11

Verse 1

महेश्वर उवाच । प्रतिपक्षे चतुर्थ्यां तु पूजनीयो गणाधिपः । स्नात्वा शुक्लतिलैः शुद्धैः शुक्लपक्षे सदा नृभिः

మహేశ్వరుడు పలికెను—కృష్ణపక్ష చతుర్థీన గణాధిపుని పూజించవలెను. స్నానము చేసి శుద్ధమైన తెల్ల తిలములతో శుక్లపక్షమున కూడా నరులు సదా పూజించుదురు.

Verse 2

कृत्वा चावस्यकं सर्वं गणेशस्यार्चनक्रियाम् । प्रयत्नेनैव कुर्वीत गंधमाल्याक्षतादिभिः

గణేశ పూజకు అవసరమైన సమస్త కర్మలను చేసి, గంధము, మాల, అక్షతములు మొదలైనవాటితో యత్నపూర్వకంగా అర్చన చేయవలెను.

Verse 3

ध्यानमादौ प्रकर्तव्यं गणेशस्य यथाविधि । आगमा बहवो जाता गणेशस्य यथा मम

మొదట విధివిధానముగా గణేశుని ధ్యానం చేయవలెను. నా విషయమున ఉన్నట్లే గణేశుని విషయమున కూడా అనేక ఆగమములు ఉద్భవించాయి.

Verse 4

बहुधोपासका यस्मात्तमः सत्त्वरजोन्विताः । गणभेदेन तान्येव नामानि बहुधाऽभवत्

ఉపాసకులు తమస్, సత్త్వ, రజస్సులతో అనేక విధములుగా ఉన్నందున, గణభేదమును బట్టి అదే (దివ్యరూపానికి) పేర్లు కూడా అనేకముగా అయ్యాయి.

Verse 5

पंचवक्त्रो गणाध्यक्षो दशबाहुस्त्रिलोचनः । कांतस्फटिकसंकाशो नीलकंठो गजाननः

ఆయన పంచవక్త్రుడు, గణాధ్యక్షుడు, దశబాహువు, త్రిలోచనుడు; కాంతిమయ స్ఫటికసమాన ప్రకాశముతో, నీలకంఠుడు, గజాననుడు.

Verse 6

मुखानि तस्य पंचैव कथयामि यतातथम्

ఆయనకు ఉన్న ఐదు ముఖాలను యథాతథంగా, ఉన్నదున్నట్లు నేను వివరిస్తాను।

Verse 7

मध्यमं तु मुखं गौरं चतुर्दन्तं त्रिलोचनम् । शुंडादंडमनोज्ञं च पुष्करे मोदकान्वितम्

మధ్య ముఖము గౌరవర్ణమై, చతుర్దంతముతో త్రిలోచనమై ఉంది; మనోహరమైన శుండాదండముతో, పద్మహస్తంలో మోదకములను ధరించి ఉంటుంది।

Verse 8

तथान्यत्पीतवर्णं च नीलं च शुभलक्षणम् । पिंगलं च तथा शुभ्रं गणेशस्य शुभाननम्

అలాగే ఒక ముఖము పీతవర్ణమై, మరొకటి నీలవర్ణమై శుభలక్షణాలతో యుక్తమై ఉంది; మరొకటి పింగళవర్ణం, ఇంకొకటి శుభ్రవర్ణం—ఇవి గణేశుని శుభాననాలు।

Verse 9

तथा दशभुजेष्वेव ह्यायुधानि ब्रवीमि वः । पाशं पस्शुपद्मे च अंकुशं दंतमेव च

అలాగే (గణేశుని) దశభుజాలలో ధ్యానించవలసిన ఆయుధాలను నేను మీకు చెబుతున్నాను—పాశము, పద్మము, అంకుశము, అలాగే దంతము।

Verse 10

अक्षमालां लांगलं च मुसलं वरदं तथा । पूर्णं च मोदकैः पात्रं पाणिना च विचिंतयेत्

ఆయనను అక్షమాల, లాంగలము, ముసలము, వరదముద్రను ధరించినవాడిగా; అలాగే ఒక చేతిలో మోదకములతో నిండిన పాత్రను పట్టుకున్నవాడిగా ధ్యానించాలి।

Verse 11

लंबोदर विरूपाक्षं निवीतं मेखलान्वितम् । योगासने चोपविष्टं चंद्रलेखां कशेखरम्

(గణేశుని ధ్యానించుము)—లంబోదరుడు, విశిష్ట నేత్రాలవాడు, యజ్ఞోపవీతం మరియు మేఖలతో యుక్తుడు; యోగాసనంలో ఉపవిష్టుడై, శిరస్సుపై చంద్రలేఖను అలంకారంగా ధరించినవాడు।

Verse 12

ध्यानं च सात्त्विकं ज्ञेयं राजसं हि नृणामिव । शुद्धचामीकराभासं गजाननमलौकिकम्

ధ్యానం సాత్త్వికమని తెలుసుకోవాలి, అలాగే రాజసమూ—మనుష్యులలో ఉన్నట్లే. (సాత్త్విక ధ్యానంలో) శుద్ధ స్వర్ణప్రభలా ప్రకాశించే, అలౌకిక గజానన ప్రభువును ధ్యానించుము।

Verse 13

चतुर्भुजं त्रिनयनमेकदंतं महोदरम् । पाशांकुशधरं देवं दंतमोदकपात्रकम्

(ధ్యానించుము) ఆ దేవుని—చతుర్భుజుడు, త్రినయనుడు, ఏకదంతుడు, మహోదరుడు; పాశం అంకుశం ధరించినవాడు, అలాగే దంతం మరియు మోదకపాత్రను కలిగినవాడు।

Verse 14

नीलं च तामसं ध्यानमेवं त्रिविधमुच्यते । ततः पूजा प्रकर्तव्या भवद्भिः शीघ्रमेव च

నీలరూపం తామస ధ్యానం—ఇలా ధ్యానం త్రివిధమని చెప్పబడింది. అనంతరం మీరు వెంటనే పూజను ఆచరించవలెను।

Verse 15

एकविंशतिदूर्वाभिर्द्वाभ्यां नाम्ना पृथक्पृथक् । सर्वनामभिरेकैव दीयते गणनायके

ఇరవై ఒక దూర్వా దళాలతో, ప్రతి దానిని రెండు రెండు నామాలు పలుకుతూ వేర్వేరుగా సమర్పించాలి. అన్ని నామాలను కలిపి ఒక (అదనపు) సమర్పణ గణనాయకుడు గణేశునికి ఇవ్వబడుతుంది।

Verse 16

तथैव नामभिर्देया एकविंशतिमोदकाः । दशनामान्यहं वक्ष्ये पूजनार्थं पृथक्पृथक्

అదేవిధంగా నామోచ్చారణతో ఇరవై ఒక్క మోదకాలను సమర్పించాలి. పూజార్థం విడివిడిగా పది నామాలను నేను చెప్పుదును।

Verse 17

गणाधिप नमस्तेस्तु उमापुत्राघनाशन । विनायकेशपुत्रोति सर्वसिद्धिप्रदायक

హే గణాధిపా, నీకు నమస్కారం; హే ఉమాపుత్రా, పాపనాశకా. హే వినాయకా, ‘ఈశపుత్రా’, నీవు సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించువాడవు।

Verse 18

एकदंतेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन । कुमारगुरवे तुभ्यं पूजनीयः प्रयत्नतः

‘ఏకదంత’, ‘భవ్యవక్త్ర’, అలాగే ‘మూషకవాహన’—అని నీకు నమస్కారం. హే కుమారగురో, నిన్ను శ్రద్ధతో పూజించాలి।

Verse 19

एवमुक्त्वा सुरान्सद्यः परिष्वज्य च सादरम् । विष्णुं गुहाशयं सद्यो ब्रह्माणं च सदाशिवः

ఇలా చెప్పి సదాశివుడు వెంటనే దేవతలను ఆదరంతో ఆలింగనం చేసి, తక్షణమే గుహావాసి విష్ణువును మరియు బ్రహ్మను కూడా ఆలింగనం చేసెను।

Verse 20

तिरोधान गतः सद्यः शंभुः परमशोभनः । प्रणम्य शंभुं ते सर्वे गणाध्यक्षार्च्चने रताः

తక్షణమే పరమశోభనుడైన శంభువు అంతర్ధానమయ్యెను. శంభువుకు ప్రణామం చేసి వారందరూ గణాధ్యక్షుని ఆరాధనలో నిమగ్నులయ్యారు।

Verse 21

ततः संपूज्य विधिवद्गणाध्यक्षार्च्चने रताः । उपचारैरनेकैश्च दूर्वाभिश्च पृथक्पृथक्

అనంతరం వారు విధివిధానంగా గణాధ్యక్షుని సంపూర్ణంగా పూజించడంలో నిమగ్నులై, అనేక ఉపచారాలతోను, విడివిడిగా దూర్వాగ్రాసాలతోను ఆయనను ఆరాధించారు।

Verse 22

संतुष्टो हि गणाध्यक्षो देवानां वरदोऽभवत् । प्रदक्षिणं नमस्कृत्य तैः सर्वैरभितोषितः

గణాధ్యక్షుడు ప్రసన్నుడై దేవతలకు వరదాతగా అయ్యాడు; అందరూ ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించగా ఆయన పరితృప్తి పొందాడు।

Verse 23

तमोगुणान्विताः सर्वे ह्यसुरा नाभ्यपूजयन् । उपहासपरास्ते वै देवान्प्रत्यसुरोत्तमाः

తమోగుణంతో నిండిన అసురులందరూ పూజ చేయలేదు; అసురోత్తములు దేవతలను ఎగతాళి చేయడంలోనే నిమగ్నులయ్యారు।

Verse 24

पूजयित्वा शांकरिं ते पुनः क्षीरार्णवं ययुः । ब्रह्मा विष्णुश्च ऋषयो देवदैत्याः सुरोत्तमाः

శాంకరీని పూజించిన తరువాత వారు మళ్లీ క్షీరసముద్రానికి వెళ్లారు—బ్రహ్మ, విష్ణు, ఋషులు, దేవదైత్యులు మరియు శ్రేష్ఠ సురులు।

Verse 25

मंथानं मंदरं कृत्वा रज्जुं कृत्वाथ वासुकिम् । ममंथुश्च तदा देवा विष्णुं कृत्वाथ सन्निधौ

మందర పర్వతాన్ని మథనదండంగా, వాసుకిని రజ్జువుగా చేసుకొని దేవతలు అప్పుడు క్షీరసముద్రాన్ని మథించారు; సహాయార్థం విష్ణువును సన్నిధిలో ఉంచారు।

Verse 26

मथ्यमाने तदाब्धौ च निर्गतश्चंद्र अग्रतः । पीयूषपूर्णः सर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये

ఆ సముద్రం మథనం జరుగుతుండగా ముందుగా చంద్రుడు ప్రదర్శితుడయ్యాడు. అతడు అమృతపూర్ణుడై దేవతల కార్యసిద్ధికి కారణమయ్యాడు.

Verse 27

शौनक उवाच । अर्णवे किं पुरा चंद्रो निक्षिप्तः केन सुव्रत । गजादिकानि रत्नानि कथितानि त्वया पुरा

శౌనకుడు అన్నాడు— ఓ సువ్రతా! పూర్వం చంద్రుణ్ని సముద్రంలో ఎవరు, ఎందుకు నిక్షిప్తం చేశారు? మీరు ముందే గజాది రత్నాలను వివరించారు.

Verse 28

एतत्सर्वं समासेन आदौ कथय मे प्रभो । ज्ञात्वा सर्वे वयं सूत पश्चादावर्णयामहे

హే ప్రభూ! ఆది నుంచే ఈ సంగతులన్నీ సంక్షేపంగా నాకు చెప్పండి. హే సూతా! తెలుసుకున్న తర్వాత మేము తరువాత విస్తరించి వివరిస్తాము.

Verse 29

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतो वाक्यमुपाददे

వారి మాటలు విని మహాభాగుడైన సూతుడు ప్రత్యుత్తరంగా పలకడానికి మాట ఎత్తుకొని కథను ప్రారంభించాడు.

Verse 30

चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः । उत्पन्नो ह्यनसूयायां ब्रह्मणोंऽशात्समुद्भवः । रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः

హే విప్రులారా! చంద్రుడు జలమయుడై గుణసంపన్నుడైన అత్రి పుత్రుడు. అతడు అనసూయలో జన్మించి బ్రహ్మాంశమునుండి ఉద్భవించాడు. రుద్రాంశమునుండి దుర్వాసుడు, విష్ణ్వంశమునుండి దత్తకుడు (దత్తాత్రేయుడు) ప్రదర్శితుడయ్యాడు.

Verse 31

क्षीराब्धिं मथ्यमानं तु दृष्ट्वा चंद्रो मुदान्वितः । क्षीराब्धिरपि चंद्रं च दृष्ट्वा सोऽप्युत्सुकोऽभवत्

క్షీరసాగరం మథనం చేయబడుతున్నదాన్ని చూచి చంద్రుడు ఆనందంతో నిండెను; క్షీరసాగరమూ చంద్రుని చూచి తానూ ఉత్సుకత పొందెను।

Verse 32

प्रविष्टश्चोभयप्रीत्या श्रृण्वतां भो द्विजोत्तमाः । चंद्रो ह्यमृत पूर्णोभूदग्रतो देवसन्निधौ

హే ద్విజోత్తములారా, వినుడి—పరస్పర ప్రీతితో ముందుకు ప్రవేశించి చంద్రుడు దేవసన్నిధిలో అగ్రభాగమున నిలిచి అమృతంతో పరిపూర్ణుడయ్యెను।

Verse 33

दृष्ट्वा च कांतिं त्वरितोऽथ चंद्रो नीराजितो देवगणैस्तदानीम् । वादित्रगोषैस्तुमुलैरनेकैर्मृदंगशंखैः पटहैरनेकैः

ఆయన కాంతిని చూచి చంద్రుడు త్వరగా ముందుకు సాగెను; ఆ క్షణమే దేవగణములు నీరాజనముచేసి ఆరతి అర్పించిరి, మృదంగ, శంఖ, అనేక పటహముల ఘోషలు ఘనంగా మ్రోగెను।

Verse 34

नमश्चक्रुश्च ते सर्वे ससुरासुरदानवाः । तदा गर्गं पृच्छमाना बलं चंद्रस्य तत्त्वतः

దేవులు, అసురులు, దానవులు—అందరూ ఆయనకు నమస్కరించిరి; తరువాత చంద్రుని నిజమైన బలమును గూర్చి గర్గుని ప్రశ్నించిరి।

Verse 35

गर्गेणोक्तास्तदा सर्वेषां बलमद्य वै । केंद्रस्थानगताः सर्वे भवतामुत्तमा ग्रहाः

అప్పుడు గర్గుడు పలికెను—“నిజముగా నేడు బలం మీ అందరిదే; మీ ఉత్తమ గ్రహములు అన్నీ కేంద్రస్థానములలో స్థితమై యున్నవి.”

Verse 36

चंद्रं मुरुः समायातो बुधश्चैव समागतः । आदित्यश्च तथा शुक्रः शनिरंगारको महान्

చంద్రుని వద్దకు మురు వచ్చెను; బుధుడును సమాగతుడయ్యెను. అలాగే ఆదిత్యుడు, శుక్రుడు, శనియు, మహాబలుడు అంగారకుడు (మంగళుడు) కూడ వచ్చిరి.

Verse 37

तस्माच्चंद्रबलं श्रेष्ठं भवतां कार्यसिद्धये । गोमंतसंज्ञकोनाम मुहूर्तोऽयं जयप्रदः

కాబట్టి మీ కార్యసిద్ధికి చంద్రబలం శ్రేష్ఠము. ‘గోమంత’ అనే ఈ ముహూర్తము జయప్రదము.

Verse 38

एवमाश्वासिता देवा गर्गेणैव महात्मना । ममंथुरब्धिं त्वरिता गर्जमाना महाबलाः

మహాత్ముడైన గర్గునిచే ఈ విధంగా ధైర్యం పొందిన దేవతలు, మహాబలులు అయి, గర్జిస్తూ త్వరగా సముద్రమథనం చేసిరి.

Verse 39

द्विगुणं बलमापन्ना महात्मानो दृढव्रताः । महेशं स्मरमाणास्ते गणेशं च पुनः पुनः

ఆ మహాత్ములు దృఢవ్రతులు ద్విగుణ బలము పొందిరి—మహేశ్వరుని స్మరిస్తూ, గణేశుని మళ్లీ మళ్లీ ఆహ్వానిస్తూ.

Verse 40

निर्मथ्यमानादुदधेर्गर्जमानाच्च सर्वशः । निर्गता सुरभिः साक्षाद्देवानां कार्यसिद्धये

మథింపబడుచు, సర్వదిక్కులా గర్జించుచున్న సముద్రమునుండి, దేవతల కార్యసిద్ధికై, సాక్షాత్తు సురభి ప్రత్యక్షమయ్యెను.

Verse 41

तुष्टा कपिलवर्णां सा ऊधोभारेण भूयसा । तरंगोपरि गच्छंती शनकैः शनकैस्ततः

ఆమె ఆనందభరితమైన కపిలవర్ణ గోవు; గొప్ప పొదుగు భారంతో బరువెక్కి, అలల శిఖరాలపై నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా సాగింది।

Verse 42

कामधेनुं समायांतीं दृष्ट्वा सर्वे सुरासुराः । पुष्पवर्षेण महता ववर्षुरमितप्रभाम्

కామధేనువు సమీపించుట చూచి, దేవాసురులందరూ అపారప్రభ గల ఆమెపై మహత్తర పుష్పవర్షాన్ని కురిపించారు।

Verse 43

तदा तूर्याण्यनेकानि नेदुर्वाद्यान्यनेकशः । आनीता जलमध्याच्च संवृता गोशतैरपि

అప్పుడు అనేక తూర్యాలు మ్రోగాయి; అనేక విధాల వాద్యాలు ప్రతిధ్వనించాయి. జలమధ్యంనుండి తీసికొనివచ్చిన ఆమె, వందల గోవులతో కూడి దర్శనమిచ్చింది।

Verse 44

तासु नीलाश्च कृष्णश्च कपिलाश्च कपिंजलाः । बभ्रवः श्यामका रक्ता जंबूवर्णाश्च पिंगलाः । आभिर्युक्ता तदा गोभिः सुरभिः प्रत्यदृश्यत

వాటిలో నీల, కృష్ణ, కపిల, కపింజలవర్ణ గోవులు; అలాగే బభ్రు, శ్యామక, రక్త, జంబూవర్ణ, పింగల గోవులూ ఉన్నాయి. ఆ గోవులతో కూడిన సురభి అప్పుడు దర్శనమిచ్చింది।

Verse 45

असुरासुरसंवीतां कामधेनुं ययाचिरे । ऋषयो हर्षसंयुक्ता देवान्दैत्यांश्च तत्क्षणात्

దేవాసుర సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడిన కామధేనువును, హర్షసంపన్న ఋషులు తక్షణమే దేవులనూ దైత్యులనూ అడిగి కోరారు।

Verse 46

सर्वेभ्यश्चैव विप्रेभ्यो नानागोत्रेभ्य एव च । सुरभीसहिता गावो दातव्या नात्र संशयः

అన్ని బ్రాహ్మణులకు—వివిధ గోత్రాలవారికీ—సురభితో కూడిన గోవులను దానం చేయవలెను; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 47

तैर्याचितास्तेऽत्र सुरासुराश्च ददुश्च ता गाः शिवतोषणाय । तैः स्वीकृतास्ता ऋषिभिः सुमंगलैर्महात्मभिः पुण्यतमैः सुरभ्यः

వారి ప్రార్థనకు దేవాసురులు శివతృప్తికై ఆ గోవులను ఇచ్చారు. ఆ సురభి-గోవులను పరమ మంగళకరులైన, మహాత్ములైన, అత్యంత పుణ్యవంతులైన ఋషులు స్వీకరించారు।

Verse 48

पुण्याहं मुनिभिः सर्वैः कारितास्ते तदा सुराः । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमसुराणां क्षयाय च

అప్పుడు సమస్త మునులు దేవులతో ‘పుణ్యాహ’ మంగళకర్మను చేయించారు—దేవకార్యసిద్ధికై, అసురక్షయార్థమూ।

Verse 49

पुनः सर्वे सुसंरब्धा ममंथुः क्षीरसागरम् । मथ्यमानात्तदा तस्मादुदधेश्च तथाऽभवत्

మళ్లీ అందరూ దృఢసంకల్పంతో క్షీరసాగరాన్ని మథించారు. ఆ సముద్రం మథింపబడుతుండగా దాని లోతుల నుండి మరిన్ని అద్భుతాలు ఉద్భవించాయి।

Verse 50

कल्पवृक्षः पारिजातश्चूतः संतानकस्तथा । तान्द्रुमानेकतः कृत्वा गन्धर्वनगरोपमान् । ममंथुरुग्रं त्वरिताः पुनः क्षीरार्णवं बुधा

కల్పవృక్షం, పారిజాతం, మామిడి, సంతానకం—ఈ వృక్షాలను ఒకచోట చేర్చి గంధర్వనగరంలా అలంకరించి—బుధులు క్షీరార్ణవాన్ని మళ్లీ వేగంగా, ఉగ్రంగా మథించారు।

Verse 51

निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् । रत्नानामुत्तमं रत्नं कौस्तुभाख्यं महाप्रभम्

సముద్రం మథించబడుచుండగా సూర్యసమానమైన తేజస్సు ఉద్భవించింది—రత్నములలో శ్రేష్ఠమైన, మహాప్రభ ‘కౌస్తుభ’ నామక మణి।

Verse 52

स्वकीयेन प्रकाशेन भासयंतं जगत्त्रयम् । चिंतामणिं पुरस्कृत्य कौस्तुभं ददृशुर्हि ते

తన స్వప్రకాశంతో త్రిలోకమును ప్రకాశింపజేసెను; చింతామణిని ముందుంచి వారు నిజముగా కౌస్తుభమణిని దర్శించిరి।

Verse 53

सर्वे सुरा ददुस्तं वै कौस्तुभं विष्णवे तदा । चिंतामणि ततः कृत्वा मध्ये चैव सुरासुराः । ममंथुः पुनरेवाब्धिं गर्जंतस्ते बलोत्कटाः

అప్పుడు సమస్త దేవతలు ఆ కౌస్తుభమణిని విష్ణువుకు సమర్పించిరి. తరువాత చింతామణిని మధ్యలక్ష్యముగా చేసి, దేవాసురులు—బలగర్వంతో గర్జించుచు—సముద్రాన్ని మళ్లీ మథించిరి।

Verse 54

मथ्यमानात्ततस्तस्मादुच्चैःश्रवाः समद्भुतम् । बभूव अश्वो रत्नानां पुनश्चैरावतो गजः

మథనం కొనసాగుచుండగా ఆ సముద్రం నుండి అద్భుతమైన ఉచ్చైఃశ్రవా ఉద్భవించెను—అశ్వరత్నములలో శ్రేష్ఠుడు; తరువాత ఐరావత గజమును కూడా।

Verse 55

तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् । गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्

అదేవిధంగా గజరత్నము కూడా ఉద్భవించెను, అరవై నాలుగు (ఇతర) గజములతో కూడి—పాండుర గజముల అధిపతి, చతుర్దంతుడు, మదవీర్యసంపన్నుడు।

Verse 56

तान्सर्वान्मध्यतः कृत्वा पुनश्चैव ममंथिरे । निर्मथ्यमानादुदधेर्निर्गतानि बहून्यथ

ఆ సమస్త నిధులను మధ్యలో ఉంచి వారు మళ్లీ మథనం చేశారు. సముద్రం బాగా మథించబడగా, దానిలోనుండి మరెన్నో పదార్థాలు వెలువడ్డాయి।

Verse 57

मदिरा विजया भृंगी तथा लशुनगृंजनाः । अतीव उन्मादकरो धत्तूरः पुष्करस्तथा

అప్పుడు మదిరా, విజయా, భృంగీ, అలాగే వెల్లుల్లి మరియు ఉల్లిపాయలు వెలువడ్డాయి; అత్యంత ఉన్మాదకరమైన ధత్తూరం మరియు పుష్కరం కూడా ప్రదర్శితమయ్యాయి।

Verse 58

स्थापिता नैकपद्येन तीरे नदनदीपतेः । पुनश्च ते तत्र महासुरेन्द्रा ममंथुरब्धिं सुरसत्तमैः सह

నైకపద్యుడు వాటిని నదీనదుల అధిపతి తీరంలో స్థాపించాడు. ఆపై అక్కడే మహాసురేంద్రులు శ్రేష్ఠ దేవులతో కలిసి సముద్రాన్ని మథించారు।

Verse 59

निर्मथ्यमानादुदधेस्तदासीत्सा दिव्य लक्ष्मीर्भुवनैकनाथा । आन्वीक्षिकीं ब्रह्मविदो वदंति तथआ चान्ये मूलविद्यां गृणंति

సముద్రం మథించబడుతున్న వేళ అప్పుడు దివ్య తేజస్సుతో లక్ష్మీ ప్రదర్శితమైంది—ఆమె భువనముల ఏకనాథి. బ్రహ్మవిదులు ఆమెను ‘ఆన్వీక్షికీ’ అని అంటారు; మరికొందరు ఆమెను మూలవిద్యగా స్తుతిస్తారు।

Verse 60

ब्रह्मविद्यां केचिदाहुः समर्थाः केचित्सिद्धिमृद्धिमाज्ञा मथाशाम् । यां वैष्णवीं योगिनः केचिदाहुस्तथा च मायां मायिनो नित्ययुक्ताः

కొంతమంది సమర్థులు ఆమెను బ్రహ్మవిద్య అని చెబుతారు; మరికొందరు ఆమెను సిద్ధి, ఋద్ధి—ఇష్టార్థాలపై అధికారాన్ని ప్రసాదించేది—అని అంటారు. కొందరు యోగులు ఆమెను వైష్ణవీ శక్తిగా వర్ణిస్తారు; నిత్యం మాయావిద్యలో నిమగ్నులైన మాయావాదులు ఆమెనే మాయగా పేర్కొంటారు।

Verse 61

वदंति सर्वे केनसिद्धांतयुक्तां यां योगमायां ज्ञानशक्त्यान्विता ये

అందరూ ఆమెను నిర్ణీత తర్కసిద్ధాంతాలతో స్థాపితమైనదిగా వర్ణిస్తారు—ఆమెనే ‘యోగమాయ’ అని పిలుస్తారు; ఆమె జ్ఞానశక్తితో సమన్వితురాలు.

Verse 62

ददृशुस्तां महालक्ष्मीमायांती शनकैस्तदा । गौरां च युवतीं स्निग्धां पद्मकिंजल्कभूषणाम्

అప్పుడు వారు మహాలక్ష్మీని నెమ్మదిగా సమీపిస్తున్నదిగా చూశారు—గౌరవర్ణ, యువతి, స్నిగ్ధకాంతితో మెరిసే, కమలకేశరాల ఆభరణాలతో అలంకృతురాలు.

Verse 63

सुस्मितां सुद्विजां श्यामां नवयौवनभूषणाम् । विचित्रवस्त्राभरणरत्नानेकोद्यतप्रभाम्

ఆమె సుమధుర స్మితంతో, ప్రకాశించే దంతశోభతో, శ్యామకాంతితో మనోహరంగా, నవయౌవనంతో అలంకృతురాలై ఉంది; విచిత్ర వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అనేక రత్నాల నుండి ఆమె ప్రభ వెలసింది.

Verse 64

बिंबोष्ठीं सुनसां तन्वीं सुग्रीवां चारुलोचनाम् । सुमध्यां चारुजघनां बृहत्कटितटां तथा

ఆమె పెదవులు పండిన బింబఫలంలా; ముక్కు సుందరంగా; దేహం సన్నగా; కంఠం మనోహరంగా; కళ్ళు ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి. ఆమె నడుము సుకుమారం, నితంబాలు రమణీయం, కటితటం విశాలంగా మహిమాన్వితం.

Verse 65

नानारत्नप्रदीपैश्च नीराजितमुखांबुजाम् । चारुप्रसन्नवदनां हारनूपूरशोभिताम्

అనేక రత్నదీపాల నీరాజనంతో ఆమె కమలముఖం పూజింపబడింది; ఆమె ముఖం ప్రసన్నంగా మనోహరంగా ఉండి, హారాలు మరియు నూపురాలతో శోభించింది.

Verse 66

मूर्द्धनि ध्रियमाणेन च्छत्रेणापि विराजिताम् । चामरैर्वीज्यमानां तां गंगाकल्लोललोहितैः

ఆమె శిరస్సుపై ధరించిన రాజఛత్రం వల్ల ఆమె మరింత విరాజిల్లింది. గంగాకల్లోలాలవలె రక్తిమవర్ణమైన చామరాలతో ఆమెను చుట్టూరా వీచుచుండిరి.

Verse 67

पांडुरं गजमारूढां स्तूयमानां महर्षिभिः । सुरद्रुमपुष्पमालां बिभ्रतीं मल्लिकायुताम्

ఆమె పాండుర గజంపై ఆరూఢురాలై, మహర్షులచే స్తుతింపబడుచుండెను. ఆమె సురద్రుమ పుష్పమాలను, అందులో మల్లికా (మల్లె) కలిసినదాన్ని ధరించెను.

Verse 68

कराग्रे ध्रियमाणां तां दृष्ट्वा देवाः समुत्सुकाः । आलोकनपरा यावत्तावत्तान्ददृशे ह्यसौ

ఆమెను ముందుభాగంలో చేతి అగ్రంలో పట్టుకొని తీసుకువస్తున్నట్లు చూసి దేవతలు ఉత్సుకులై దర్శనమునే లీనులయ్యిరి. వారు ఎంతసేపు ఆమెను తిలకించిరో, అంతసేపు ఆమె కూడా వారిని చూచెను.

Verse 69

देवांश्च दानवांश्चैव सिद्धचारणपन्नगान् । यथा माता स्वपुत्रांश्च महालक्ष्मीस्तथा सती

ఆ సతి మహాలక్ష్మీ దేవులను, దానవులను, సిద్ధచారణులను, పన్నగులను—తల్లి తన కుమారులను చూచినట్లు—అలాగే కరుణతో తిలకించెను.

Verse 70

आलोकितास्तथा देवास्तया लक्ष्म्या श्रियान्विताः । सञ्जातास्तत्क्षणादेव राज्य लक्षणलक्षिताः । दैत्यास्ते निःश्रिका जाता ये श्रियाऽनवलोकिताः

లక్ష్మీ దృష్టి పడిన దేవతలు తక్షణమే శ్రీయుతులై, రాజ్యలక్షణాలతో చిహ్నితులయ్యిరి. కానీ శ్రీ దృష్టి పడని దైత్యులు కాంతి-సౌభాగ్యరహితులై నిఃశ్రీకులయ్యిరి.

Verse 71

निरीक्ष्यमाणा च तदा मुकुन्दं तमालनीलं सुकपोलनासम् । विभ्राजमानं वपुषा परेण श्रीवत्सलक्ष्मं सदयावलोकम्

అప్పుడు ఆమె ముకుందుని తిలకించింది—తామాలవృక్షంలా శ్యామవర్ణుడు, సుందర కపోల-నాసికలతో, పరమ దివ్యకాంతితో ప్రకాశిస్తూ, శ్రీవత్సలాంఛనధారి, కరుణామయ దృష్టిగలవాడు।

Verse 72

दृष्ट्वा तदैव सहसा वनमालयान्विता लक्ष्मीर्गजादवततार सुविस्मयंती । कंठे ससर्ज पुरुषस्य परस्य विष्णोर्मालां श्रिया विरचितां भ्रमरैरुपेताम्

ఆయనను చూచి, వనమాలతో అలంకృతమైన లక్ష్మీ ఆశ్చర్యంతో సహసా గజం నుండి దిగింది; భ్రమరాలతో కూడిన, శ్రియతో నిర్మితమైన మాలను పరమపురుషుడు విష్ణువు కంఠంలో సమర్పించింది।

Verse 73

वामांगमाश्रित्य तदा महात्मनः सोपाविशत्तत्र समीक्ष्य ता उभौ । सुराः सदैत्या मुदमापुरद्भुतां सिद्धाप्सरः किंनरचारणाश्च

అప్పుడు ఆమె ఆ మహాత్ముని వామభాగాన్ని ఆశ్రయించి అక్కడ కూర్చుంది. ఆ ఇద్దరినీ కలిసి చూసి దేవులు దైత్యులతో సహా, సిద్ధులు, అప్సరసలు, కిన్నరులు, చారణులు ఆశ్చర్యానందాన్ని పొందారు।

Verse 74

सर्वेषामेव लोकानामैकपद्येन सर्वशः । हर्षो महानभूत्तत्र लक्ष्मीनारायणागमे

లక్ష్మీ-నారాయణుల సమాగమ సమయంలో అక్కడ సమస్త లోకాలలో ఒక్క క్షణంలోనే అన్ని విధాల మహా హర్షం ఉద్భవించింది।

Verse 75

लक्ष्म्या वृतो महाविष्णुर्लक्ष्मीस्तेनैव संवृता । एवं परस्परं प्रीत्या ह्यवलोकनतत्परौ

లక్ష్మీచే వృతుడైన మహావిష్ణువు, లక్ష్మీ కూడా ఆయనచే ఆలింగితురాలైంది. ఇలా పరస్పర ప్రీతితో ఆ ఇద్దరూ ఒకరినొకరు తిలకించడంలోనే నిమగ్నులయ్యారు।

Verse 76

शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगानकगोमुखाः । भेर्यश्च झर्झरीणां च स शब्दस्तुमुलोऽभवत्

శంఖాలు, పటహాలు, మృదంగాలు, ఆనకాలు, గోముఖాలు, అలాగే భేరీలు, ఝర్ఝరీలు—వాటి ధ్వని అప్పుడు ఘోరంగా, తుములంగా ఉప్పొంగింది।

Verse 77

बभूव गायकानां च गायनं सुमहत्तदा । ततानि विततान्येन घानानि सुषिराणि च

అప్పుడు గాయకుల గానం మహా వైభవంగా మారింది; తంత్రి, విటత, ఘాన, సుషిర—అన్ని రకాల వాద్యాలు కూడా మ్రోగాయి।

Verse 78

एवं वाद्यप्रभेदैश्च विष्णुं सर्वात्मना हरिम् । अतोषयन्सुगीतज्ञा गंधर्वाप्सरसां गणाः

ఇలా అనేక వాద్యభేదాలతో, సుగీతంలో నిపుణులైన గంధర్వ-అప్సరసల గణాలు సంపూర్ణ హృదయంతో విష్ణువు హరిని ఆనందింపజేశారు।

Verse 79

तथा जगुर्नारदतुंबुरादयो गंधर्वयक्षाः सुरसिद्ध संघाः । संसेवमानाः परमात्मरूपं नारायणं देवमगाधबोधम्

అలాగే నారదుడు, తుంబురుడు మొదలైన గంధర్వ-యక్షులు, దేవ-సిద్ధ సంఘాలు కూడా గానం చేశారు—పరమాత్మస్వరూపుడైన, అగాధ బోధ కల దేవ నారాయణుని భక్తితో సేవిస్తూ।