Adhyaya 49

Verse 1

अर्जुन उवाच । अत्यद्भुतानि तीर्थानि लिंगानि च महामुने । श्रुत्वा तव मुखांभोजाद्भृशं मे हृष्यते मनः

అర్జునుడు అన్నాడు—ఓ మహామునీ! ఈ తీర్థాలు, లింగాలు అత్యంత అద్భుతమైనవి. మీ కమలముఖం నుండి వీటిని విని నా మనస్సు ఎంతో ఆనందిస్తుంది।

Verse 2

महीनगरकस्यापि स्थापितस्य त्वया मुने । यानि तीर्थानि मुख्यानि तानि वर्णय मे प्रभो

ఓ మునీ! మీరు స్థాపించిన మహీనగరక విషయములోనూ ఉన్న ప్రధాన తీర్థాలను, ఓ ప్రభో, నాకు వివరించండి।

Verse 3

नारद उवाच । श्रीमन्महीनगरके यानि तीर्थानि फाल्गुन । तानि वक्ष्यामि यत्रास्ते जया दित्यो रविः प्रभुः

నారదుడు అన్నాడు—ఓ ఫాల్గుణా! శ్రీమహీనగరకలో ఉన్న తీర్థాలను నేను చెప్పుదును; అక్కడ ప్రభువైన సూర్యుడు ‘జయాదిత్య’గా నివసిస్తున్నాడు।

Verse 4

जयादित्यस्य यो नाम कीर्तयेदिह मानवः । सर्वरोगविनिर्मुक्तो लभेत्सोऽपि हृदीप्सितम्

ఇక్కడ జయాదిత్యుని నామాన్ని కీర్తించు లేదా జపించు మనిషి, సమస్త రోగాల నుండి విముక్తుడై హృదయాభీష్టమును కూడా పొందును।

Verse 5

यस्य संदर्शनादेव कल्याणैरपि पूर्यते । मुच्यते चाप्यकल्याणैः श्रद्धावान्पार्थ मानवः

హే పార్థా! ఆయనను కేవలం దర్శించిన మాత్రాన విశ్వాసభక్తి గల మనిషి శుభములతో నిండిపోతాడు; అశుభాలు, దురదృష్టాలు నుండీ విముక్తుడవుతాడు।

Verse 6

तस्य देवस्य चोत्पत्तिं शृणु पार्थ वदामि ते । शृण्वन्वा कीर्तयन्वापि प्रसादं भास्कराल्लभेत्

హే పార్థా! ఆ దేవుని ఉద్భవాన్ని వినుము; నేను నీకు చెప్పుచున్నాను. దీనిని వినినా లేదా కీర్తించినా భాస్కరుని (సూర్యుని) అనుగ్రహం లభిస్తుంది।

Verse 7

अहं संस्थाप्य संस्थानमेतत्कालेन केनचित् । प्रयातो भास्करं लोकं दर्शनार्थी यदृच्छया

కాలానుగుణంగా ఈ పవిత్ర పీఠాన్ని స్థాపించి, యదృచ్ఛగా ఆయన దర్శనాభిలాషతో నేను భాస్కరలోకము (సూర్యలోకము)కు ప్రయాణించితిని।

Verse 8

स मां प्रणतमासीनमभ्यर्च्यार्घेण भास्करः । प्रहसन्निव प्राहेदं देवो मधुरया गिरा

నేను నమస్కరించి కూర్చుండగా, భాస్కరుడు అర్ఘ్యమిచ్చి నన్ను పూజించాడు; దేవుడు మృదుహాస్యంతో మధుర వాక్యాలతో ఇలా పలికెను।

Verse 9

कुत आगम्यते विप्र क्व च वा प्रतिगम्यते । क्व चायं नारदमुने कालस्ते विहृतोऽभवत्

హే విప్రా, నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి, ఎక్కడికి వెళ్లుదువు? హే నారదమునీ, నీ కాలము ఎక్కడెక్కడ సంచారములో గడిచెను?

Verse 10

नारद उवाच । एवमुक्तो भास्करेण तं तदा प्राब्रवं वचः । भारते विहृतः खण्डे महीनगरकादपि । दर्शनार्थं तव विभो समायातोऽस्मि भास्कर

నారదుడు పలికెను—భాస్కరుడు ఇలా పలికినప్పుడు నేను అప్పుడు సమాధానమిచ్చితిని: ‘నేను భారతవర్షములో, మహీనగరకమని పిలువబడే ఖండములో కూడ సంచరించితిని; ఓ ప్రభూ భాస్కరా, నీ దర్శనార్థమే ఇక్కడికి వచ్చితిని.’

Verse 11

रविरुवाच । यत्त्वया स्थापितं स्थानं तत्र ये संति ब्राह्मणाः । तेषां गुणान्मम ब्रूहि किंगुणा ननु ते द्विजाः

రవి పలికెను—నీవు స్థాపించిన ఆ పుణ్యస్థానములో నివసించు బ్రాహ్మణుల గుణములను నాకు చెప్పుము. ఆ ద్విజులు ఏ ఏ సద్గుణములతో యుక్తులు?

Verse 12

नारद उवाच । एवं पृष्टो भगवता पुनरेवाब्रवं वचः

నారదుడు పలికెను—భగవానుడు ఇలా ప్రశ్నించగా నేను మరల ఈ వచనములు పలికితిని.

Verse 13

यदि तान्भोः प्रशंसामि स्वीयान्स्तौतीति वाच्यता । निंदाम्यनर्हान्कस्माद्वा कष्टमेवोभयत्र च

నేను వారిని ప్రశంసిస్తే ‘తనవారినే స్తుతిస్తున్నాడు’ అని లోకులు అంటారు. నిందకు అర్హులు కానివారిని నేను ఎందుకు నిందించాలి? ఇరువైపులా కష్టమే.

Verse 14

अथवा पारमाहात्म्ये सति तेषां महात्मनाम् । अल्पे कृते वर्णने स्याद्दोष एव महान्मम

లేదా ఆ మహాత్ముల పరమ మహిమ అపారమైనది; నేను వారిని స్వల్పంగా వర్ణిస్తే, ఆ మహా దోషము నిశ్చయంగా నాదే అవుతుంది।

Verse 15

मदर्चितद्विजेंद्राणां यदि स्याच्छ्रवणेप्सुता । ततः स्वयं विलोक्यास्ते गत्वेदं मे मतं रवे

నేను ఆరాధించిన ఆ ద్విజేంద్రుల విషయము వినాలని నీకు నిజమైన కోరిక ఉంటే, నీవే స్వయంగా వెళ్లి వారిని దర్శించు; ఓ రవీ, ఇదే నా నిర్ణయము।

Verse 16

इति श्रुत्वा मम वचो रविरासीत्सुविस्मितः । स्वयं द्रक्ष्यामि चोवाच पुनःपुनरहर्पतिः

నా మాటలు విని రవి ఎంతో ఆశ్చర్యపడ్డాడు. అప్పుడు అహర్పతి పదేపదే అన్నాడు— “నేనే స్వయంగా (వారిని) దర్శిస్తాను।”

Verse 17

सोऽथ विप्रतनुं कृत्वा मां विसर्ज्यैव भास्करः । प्रतपन्दिवि योगाच्च प्रयातोर्णवरोधसि

అప్పుడు భాస్కరుడు బ్రాహ్మణ దేహాన్ని ధరించి నన్ను వీడిపెట్టి, ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తూ యోగబలంతో సముద్ర తీరానికి బయలుదేరాడు।

Verse 18

जटां त्रिषवणस्नानपिंगलां धारयन्नथ । वृद्धद्विजो महातेजा ददृशे ब्राह्मणैर्मम

త్రికాల స్నానముల వల్ల పింగళవర్ణమైన జటలను ధరించిన ఆ మహాతేజస్సు గల వృద్ధ ద్విజుడు అప్పుడు నా బ్రాహ్మణులకు దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 19

ततो हारीतप्रमुखाः प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । उत्थाय ब्रह्मशालायास्ते द्विजा द्विजमाद्रवन्

అప్పుడు హారీతప్రధానులైన ద్విజులు హర్షంతో వికసించిన నేత్రాలతో బ్రాహ్మణశాల నుండి లేచి, ఆ బ్రాహ్మణ అతిథి వైపు పరుగెత్తారు।

Verse 20

नमस्कृत्य द्विजाग्र्यं ते प्रहर्षादिदमब्रुवन्

ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి వారు మహాహర్షంతో ఈ మాటలు పలికారు।

Verse 21

अद्य नो दिवसः पुण्यः स्थानमद्योत्तमं त्विदम् । यत्त्वया विप्रप्रवर स्वयमागमनं कृतम्

ఈ రోజు మా దినం పుణ్యమైంది, ఈ స్థలమూ ఈ రోజే పరమోత్తమమైంది; హే విప్రప్రవరా, మీరు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చారు కాబట్టి।

Verse 22

धन्यस्य हि गृहस्थस्य कृपयैव द्विजोत्तमाः । आतिथ्यवेषेणायांति पावनार्थं न संशयः

ధన్యుడైన గృహస్థుని కోసం ద్విజోత్తములు కేవలం కరుణతో అతిథి వేషంలో వచ్చి, అతన్ని పవిత్రం చేయుటకే—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 23

तत्त्वं गेहानि चास्माकं पादचंक्रमणेन च । दर्शनाद्भोजनात्स्थानादस्माभिः सह पावय

కాబట్టి మా గృహాలనూ పవిత్రం చేయండి—మీ పాదచరణతో, మీ దర్శనంతో, భోజనం స్వీకరించడం ద్వారా, అలాగే మా వెంట ఇక్కడ నివసించడం ద్వారా।

Verse 24

अतिथिरुवाच । भोजनं द्विविधं विप्रा प्राकृतं परमं तथा । तदहं सम्यगिच्छामि दत्तं परमभोजनम्

అతిథి పలికెను—హే విప్రులారా, భోజనం రెండు విధములు—ప్రాకృతము (సాధారణము) మరియు పరమము. అందుచేత అర్పింపబడవలసిన ఆ పరమభోజనమునే నేను నిజముగా కోరుచున్నాను।

Verse 25

इत्येतदतिथेः श्रुत्वा हारीतः पुत्रमब्रवीत् । अष्टवर्षं तु कमठं वेत्सि पुत्र द्विजोदितम्

అతిథి మాటలు విని హారీతుడు తన కుమారునితో అన్నాడు—కుమారా, ఆ ద్విజుడు చెప్పిన ఎనిమిదేళ్ల కమఠుడిని నీవు ఎరుగుదువా?

Verse 26

कमठ उवात्र । तात प्रणम्य त्वां वक्ष्ये तादृक्परमभोजनम् । द्विजं च तर्पयिष्यामि दत्त्वा परमभोजनम्

కమఠుడు పలికెను—తండ్రీ, మీకు ప్రణామము చేసి ఆ పరమభోజనం ఏదో నేను వివరిస్తాను; ఆ పరమభోజనాన్ని అర్పించి ద్విజుని తృప్తిపరచుదును।

Verse 27

सुतेन किल जातेन जायते चानृणः पिता । सत्यं करिष्ये तद्वाक्यं संतर्प्यातिथिमुत्तमम्

నిజమే, కుమారుడు జన్మించుటవలన తండ్రి ఋణముక్తుడగును. ఆ వాక్యాన్ని నేను సత్యం చేస్తాను—ఈ ఉత్తమ అతిథిని విధివిధానంగా తృప్తిపరచి।

Verse 28

भोजनं द्विप्रकारं च प्रविभागस्तयोरयम् । प्राकृतं प्रोच्यते त्वेवमन्यत्परमभोजनम्

భోజనం రెండు విధములు; వాటి విభాగము ఇదే—ఒకటి ‘ప్రాకృతము’ అని చెప్పబడును, మరొకటి ‘పరమభోజనం’ అని చెప్పబడును।

Verse 29

तत्र यत्प्राकृतं नाम प्रकृतिप्रमुखस्य तत् । चतुर्विंशतितत्त्वानां गणस्योक्तं हि तर्पणम्

అక్కడ ‘ప్రాకృతం’ అని చెప్పబడినది ప్రకృతి మరియు ప్రకృతి-ప్రధాన తత్త్వాలకు సంబంధించినది; అదే ఇరవై నాలుగు తత్త్వగణమునకు ‘తర్పణం’ అని చెప్పబడింది।

Verse 30

षड्रसं भोजनं तच्च पंचभेदं वदंति च । येन भुक्तेन तृप्तं स्यात्क्षेत्रं यद्देहलक्षणम्

ఆ ఆహారం ఆరు రుచులతో కూడినది; దానిని ఐదు విధాలుగా కూడా చెబుతారు; దానిని భుజించగా దేహలక్షణమైన ‘క్షేత్రం’ తృప్తి పొందుతుంది।

Verse 31

यथापरं परंनाम प्रोक्तं परमभोजनम् । परमः प्रोच्यते चात्मा तस्य तद्भोजनं भवेत्

ఎలాగైతే ‘పరం’ అనే పదం ‘పరమం’గా చెప్పబడుతుందో, అలాగే ‘పరమభోజనం’ కూడా చెప్పబడుతుంది. ఆత్మ ‘పరమ’ అని పిలువబడుతుంది; కనుక ఆ పరమ భోజనం ఆయనదే.

Verse 32

ततो नानाप्रकारस्य धर्मस्य श्रवणं हि यत् । तदन्नं प्रोच्यते भोक्ता क्षेत्रज्ञः श्रवणौ मुखम्

కాబట్టి నానావిధమైన ధర్మాన్ని శ్రవణం చేయుటనే ‘అన్నం’ అని చెప్పబడింది. భోక్త ‘క్షేత్రజ్ఞుడు’; అతని ముఖముగా రెండు చెవులు చెప్పబడినవి।

Verse 33

तद्दास्यामि द्विजाग्र्याय पृच्छ विप्र यदिच्छसि । शक्तितस्तर्पयिष्यामि त्वामहं विप्रसंसदि

అదిని నేను శ్రేష్ఠ ద్విజునికి అర్పిస్తాను. ఓ విప్రా, నీకు ఏది కావాలో అడుగు; బ్రాహ్మణసభలో నా శక్తి మేరకు నిన్ను తృప్తిపరచుదును।

Verse 34

नारद उवाच । कमठस्यैतदाकर्ण्य सोऽतिथिर्वचनं महत् । मनसैव प्रशस्यामुं प्रश्नमेनमथाकरोत्

నారదుడు పలికెను—కమఠుని మహత్తర వచనాన్ని విని ఆ అతిథి మనసులోనే అతనిని ప్రశంసించి, అనంతరం ఈ ప్రశ్నను అడిగెను।

Verse 35

कथं संजायते जंतुः कथं चापि प्रलीयते । भस्मतामथ संप्राप्य क्व चायं प्रति पद्यते

జీవి ఎలా జన్మిస్తుంది, ఎలా లయమవుతుంది? అలాగే భస్మస్థితిని పొందిన తరువాత ఇది ఎక్కడికి వెళ్తుంది—తదుపరి గతి ఎక్కడ పొందుతుంది?

Verse 36

कमठ उवाच । गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य धर्माय तदनंतरम् । छंदोगीतममुं प्रश्नं शक्त्या वक्ष्यामि ते द्विज

కమఠుడు పలికెను—ముందుగా గురువుకు ప్రణామం చేసి, అనంతరం ధర్మానికి నమస్కరించి, ఛందస్సులో గీతమైన ఈ ప్రశ్నకు నా శక్తి మేరకు సమాధానం చెప్తాను, ఓ ద్విజా।

Verse 37

जनने त्रिविधं कर्म हेतुर्जंतोर्भवेत्किल । पुण्यं पापं च मिश्रं च सत्त्वराजसतामसम्

జనన సమయంలో జీవి గతి నిర్ణయించే కారణం త్రివిధ కర్మమని చెప్పబడింది—పుణ్యం, పాపం, మిశ్రమం; ఇవి వరుసగా సత్త్వ, రజస్, తమస్ గుణాలకు అనుసంధానమైనవి।

Verse 38

तत्र यः सात्त्विको नाम स स्वर्गं प्रतिपद्यते । स्वर्गात्कालपरिभ्रष्टो धनी धर्मी सुखी भवेत्

వాటిలో ‘సాత్త్వికుడు’ అని పిలువబడేవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. కాలక్రమంలో స్వర్గం నుండి చ్యుతుడై, ధనవంతుడుగా, ధర్మనిష్ఠుడుగా, సుఖిగా జన్మిస్తాడు।

Verse 39

तथा यस्तामसो नाम नरकं प्रतिपद्यते । भुक्त्वा बह्वीर्यातनाश्च स्थावरत्वं प्रपद्यते

అలాగే ‘తామస’ుడని పిలువబడినవాడు నరకాన్ని పొందుతాడు. అనేక యాతనలను అనుభవించి చివరకు స్థావర-యోని (వృక్షాదిరూపం)ను పొందుతాడు.

Verse 40

महतां दर्शनस्पर्शैरुपभोगसहासनैः । महता कालयोगेन संसरन्मानवो भवेत्

మహాత్ముల దర్శన-స్పర్శలతో, వారి సాంగత్యం మరియు వారి ఆసన-ఉపభోగాలలో భాగస్వామ్యంతో, అలాగే కాలమనే మహా సంయోగబలంతో, సంసరిస్తున్న జీవుడు మళ్లీ మనుష్యుడవుతాడు.

Verse 41

सोऽपि दुःखदरिद्राद्यैर्वेष्टितो विकलेंद्रियः । प्रत्यक्षः सर्व लोकानां पापस्यैतद्धि लक्षणम्

అతడూ దుఃఖం, దారిద్ర్యం మొదలైన వాటితో కప్పబడి ఇంద్రియవైకల్యంతో ఉంటాడు. ఇదే పాపానికి ప్రత్యక్ష లక్షణం; ఇది అందరికీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

Verse 42

अथ यो मिश्रकर्मा स्यात्तिर्यक्त्वं प्रतिपद्यते । महतामेव संसर्गात्संसरन्मानवो भवेत्

ఇప్పుడు మిశ్రకర్మ కలవాడు తిర్యక్-యోని (పశుజన్మం)ను పొందుతాడు. అయితే సంసారంలో తిరుగుతూ కూడా, మహాత్ముల సాంగత్యం వల్లనే అతడు మళ్లీ మనుష్యుడవుతాడు.

Verse 43

यस्य पुण्यं पृथुतरं पापमल्पं हि जायते । स पूर्वं दुःखितो भूत्वा पश्चात्सौख्यान्वितो भवेत्

ఎవరి పుణ్యం విస్తారంగా ఉండి పాపం స్వల్పంగా ఉంటుందో, అతడు ముందుగా దుఃఖాన్ని అనుభవించి, తరువాత సుఖసంపన్నుడవుతాడు.

Verse 44

पापं पृथुतरं यस्य पुण्यमल्पतरं भवेत् । पूर्वं सुखी ततो दुःखी मिश्रस्यैतद्धि लक्षणम्

యస్య పాపము అధికమై పుణ్యము అల్పమైతే, వాడు మొదట సుఖమును అనుభవించి తరువాత దుఃఖమును పొందును—ఇదే మిశ్రకర్మ లక్షణము.

Verse 45

तत्र मानुषसंभूतिं शृणु यादृगसौ भवेत् । पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव शुक्रशोणितसंगमे

ఇప్పుడు వినుము—మానవ గర్భసంభవము ఎలా జరుగునో; పురుష-స్త్రీ సంయోగములో శుక్ర-శోణిత సంగమమున అది కలుగును.

Verse 46

सर्वदोषविनिर्मुक्तो जीवः संसरते स्फुटम् । गुणान्वितमनोबुद्धिशुभाशुभसमन्वितः

జీవుడు స్వభావతః సర్వదోషరహితుడైనను, స్పష్టముగా సంసారములో సంచరించును—గుణయుక్తుడై, మనోబుద్ధులతో, శుభాశుభ వాసనలతో కూడి.

Verse 47

जीवः प्रविष्टो गर्भं तु कलले प्रतितिष्ठति । मूढश्च कलले तत्र मासमात्रं च तिष्ठति

జీవుడు గర్భములో ప్రవేశించినపుడు కలలము (భ్రూణద్రవరాశి) లో స్థిరపడును. అక్కడ ఆ కలలములో మోహితుడై సుమారు ఒక మాసము నిలిచియుండును.

Verse 48

द्वितीयं तु तथा मासं घनीभूतः स तिष्ठति । तस्यावयवनिर्माणं तृतीये मासि जायते

రెండవ మాసములో అది ఘనీభవించి నిలిచియుండును. మూడవ మాసములో దాని అవయవముల నిర్మాణము ఆరంభమగును.

Verse 49

अस्थीनि च तथा मासि जायंते च चतुर्थके । त्वग्जन्म पंचमे मासि पष्ठे रोम्णां समुद्भवः

నాల్గవ నెలలో ఎముకలు కూడా ఏర్పడతాయి. ఐదవ నెలలో చర్మం ఏర్పడుతుంది; ఆరవ నెలలో దేహరోమాలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 50

सप्तमे च तथा मासि प्रबोधश्चास्य जायते । मातुराहारपीतं च सप्तमे मास्युपाश्नुते

ఏడవ నెలలో దానిలో చైతన్యం మేల్కొంటుంది. అదే ఏడవ నెలలో తల్లి తినే త్రాగే ఆహారాన్ని కూడా అది భాగంగా స్వీకరిస్తుంది.

Verse 51

अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजते ततः । जरायुणा वेष्टितांगो मुखे बद्धकरांगुलिः

ఎనిమిదవ, తొమ్మిదవ నెలల్లో అది అత్యంత వ్యాకులపడుతుంది. జరాయువుతో చుట్టబడి, అవయవాలు మూసుకుపోయి, చేతివేళ్లు నోటిదగ్గర బంధింపబడి ఉంటాయి.

Verse 52

मध्ये क्लीबस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्तथा । तिष्ठत्युदरभागे च पृष्ठेरग्निमुखः किल

మధ్యంలో ఉంటే నపుంసకుడవుతుంది; ఎడమవైపు ఉంటే స్త్రీ, కుడివైపు ఉంటే పురుషుడు. అది ఉదరభాగంలో నివసిస్తూ (అని చెబుతారు) తల్లి జఠరాగ్నివైపు ముఖం ఉంచి ఉంటుంది.

Verse 53

यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां च वेत्ति न संशयः । सर्वं स्मरति वृत्तांतं बहूनां जन्मनामपि

ఏ యోనిలో అది నివసిస్తుందో, ఆ (తల్లిని) అది నిస్సందేహంగా తెలుసుకుంటుంది. అనేక జన్మల సమస్త వృత్తాంతాన్ని కూడా అది స్మరిస్తుంది.

Verse 54

अंधे तमसि किं दृश्यो गंधान्मोहं दृढं लभेत् । शीते मात्रा जले पीते शीतमुष्णं तथोष्णके

ఘోరాంధకారంలో అది ఏమి చూడగలదు? వాసనల వల్ల అది దృఢమైన మోహంలో పడుతుంది. తల్లి చల్లని నీరు తాగితే చలిని అనుభవిస్తుంది; అలాగే తల్లి వేడి పదార్థాలు తీసుకుంటే గర్భస్థుడికీ వేడి అనుభూతి కలుగుతుంది.

Verse 55

व्यायामे लभते मातुः क्लेशं व्याधेश्च वेदनाम् । अलक्ष्याः पितृमातृभ्यां जायंते व्याधयः पराः

తల్లి వ్యాయామం చేస్తే ఆమె కష్టాన్ని అది అనుభవిస్తుంది; రోగపు వేదనను కూడా తెలుసుకుంటుంది. ఇంకా తండ్రి-తల్లుల నుంచే సూక్ష్మంగా, కనిపించని అనేక వ్యాధులు పుడుతాయి.

Verse 56

सौकुमार्याद्रुजं तीव्रां जनयंति च तस्य ते । स्वल्पमप्यथ तं कालं वेत्ति वर्षशतोपमम्

అతి సుకుమారత్వం వల్ల ఆ బాధలు అతనికి తీవ్రమైన నొప్పిని కలిగిస్తాయి. అక్కడ కొద్దిసేపు గడిచినా అది వందేళ్లలా అనిపిస్తుంది.

Verse 57

संतप्यते भृशं गर्भे कर्मभिश्च पुरातनैः । मनोरथांश्च कुरुते सुकृतार्थं पुनःपुनः

గర్భంలో ఆ జీవుడు పూర్వకర్మల భారంతో తీవ్రంగా తప్తమవుతాడు. మళ్లీ మళ్లీ సుకృతసిద్ధి కోసం మనస్సులో సంకల్పాలు, ఆకాంక్షలు చేస్తుంటాడు.

Verse 58

जन्म चेदहमाप्स्यामि मानुष्ये जीवितं तथा । ततस्तत्प्रकरिष्यामि येन मोक्षो भवेत्स्फुटम्

నాకు మానవ జన్మ, మానవ జీవితం లభిస్తే, మోక్షం స్పష్టంగా నిశ్చయమయ్యే విధమైన ఆ సాధనామార్గాన్నే నేను ఆచరిస్తాను.

Verse 59

एवं तु चिंतयानस्य सीमंतोन्नयनादनु । मासद्वयं तद्व्रजति पीडतस्त्रियुगाकृति

ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, సీమంతోన్నయన సంస్కారం అనంతరం మరి రెండు నెలలు గడుస్తాయి; ఆ జీవి మూడు మడతలుగా కుదించబడి నలిగిపోతూ బాధపడుతుంది।

Verse 60

ततः स्वकाले संपूर्णे सूतिमारुतचालितः । भवत्यवाङ्मुखो जंतुः पीडामनुभवन्पराम्

తర్వాత సమయం పూర్తిగా వచ్చినప్పుడు, ప్రసవ వాయువుల ప్రేరణతో ఆ జీవి క్రిందికి ముఖం తిప్పి, పరమమైన బాధను అనుభవిస్తుంది।

Verse 61

अधोमुखः संकटेन योनिद्वारेण निःसरेत् । पीडया पीडमानोऽपि चर्मोत्कर्तनतुल्यया

క్రిందికి ముఖం పెట్టి, యోని ద్వారంలోని సంకుచిత మార్గం గుండా బయటకు వస్తుంది; చర్మం ఒలిచినట్లైన బాధతో నలుగుతుంది।

Verse 62

करपत्रसमस्पर्शं करसंस्पर्शनादिकम् । असौ जातो विजानाति मासमात्रं विमोहितः

పుట్టిన వెంటనే చేతి లేదా ఆకుల తాకిడిలాంటి స్పర్శను, సంపర్కాన్ని గుర్తిస్తుంది; కానీ సుమారు ఒక నెల పాటు మోహావస్థలో ఉంటుంది।

Verse 63

प्राक्कर्मवशगस्यास्य गर्भज्ञानं च नश्यति । ततः करोति कर्माणि श्वेतरक्तासितानि च

పూర్వకర్మ వశమైన ఈ జీవికి గర్భంలో కలిగిన జ్ఞానం నశిస్తుంది; ఆపై అది శ్వేత, రక్త, అసిత—అన్ని విధాల కర్మలను చేస్తుంది।

Verse 64

अस्थिपट्टतुलास्तंभस्नायुबंधेन यंत्रितम् । रक्तमांसमृदालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम्

ఈ దేహము స్నాయు-బంధముచే యంత్రితమైనది; ఎముకల పలకలు, స్తంభములవలె దాని కట్టడం. రక్తమాంసమనే మట్టితో లేపబడినది; మలమూత్రాది ద్రవ్యములకు పాత్రము॥

Verse 65

सप्तभित्तिसुसंबद्धं छन्नं रोम तृणैरपि । वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टविभूषितम्

ఈ దేహము ఏడు గోడలతో బాగా కట్టబడిన గృహంలాంటిది; రోమములు తృణములవలె పైకప్పుగా కప్పబడ్డాయి. ముఖమే ఒక మహాద్వారం; అష్ట గవాక్షములతో (ఎనిమిది కిటికీలతో) అలంకృతం॥

Verse 66

ओष्ठद्वयकपाटं च दंतार्गलविमुद्रितम् । नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम्

రెండు పెదవులు కపాటములవలె; దంతముల అర్గల (గడియ) చేత ముద్రించబడ్డాయి. నాడులలో చెమట ప్రవాహం సాగుతుంది; కఫపిత్తములతో నిండిపోయి ఉంది॥

Verse 67

जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलस्थितम् । रागद्वेषादिभिर्ध्वस्तं षट्कौशिकसमुद्भवम्

ఈ దేహము జరా-శోకములతో ఆవరించబడినది; కాలుని వికరాళ ముఖాగ్నిలో నిలిచినది. రాగద్వేషాదులతో ధ్వంసమగుచున్నది; షట్కౌశికము—ఆరు కోశములనుండి పుట్టినది॥

Verse 68

एवं संजायते पुंसो देहगेहमिदं द्विज । यस्मिन्वसति क्षेत्रज्ञो गृहस्थो बुद्धिगेहिनी

హే ద్విజా! ఈ విధంగా మనుష్యునికి ఈ దేహ-గృహము ఏర్పడుతుంది; అందులో క్షేత్రజ్ఞుడు (ఆత్మ) బుద్ధి-గృహిణి నివాసంలో గృహస్థునివలె వసిస్తాడు॥

Verse 69

मोक्षं स्वर्गं च नरकमास्ते संसाधयन्नपि

ఆ మనిషి తన కర్మఫలాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ మోక్షం, స్వర్గం లేదా నరకం—ఏదైనా పొందుతాడు।