Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

व्यायामे लभते मातुः क्लेशं व्याधेश्च वेदनाम् । अलक्ष्याः पितृमातृभ्यां जायंते व्याधयः पराः

Transliteration

vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām | alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyaṃte vyādhayaḥ parāḥ

Translation

తల్లి వ్యాయామం చేస్తే ఆమె కష్టాన్ని అది అనుభవిస్తుంది; రోగపు వేదనను కూడా తెలుసుకుంటుంది. ఇంకా తండ్రి-తల్లుల నుంచే సూక్ష్మంగా, కనిపించని అనేక వ్యాధులు పుడుతాయి.

Word by Word

• व्यायामे: in exertion / exercise
• व्यायामे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्यायाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• लभते: obtains
• लभते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्

• मातुः: of the mother
• मातुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• क्लेशम्: distress
• क्लेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• व्याधेः: of disease
• व्याधेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction)

• वेदनाम्: pain
• वेदनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेदना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अलक्ष्याः: unnoticed / unobserved
• अलक्ष्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अलक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (व्याधयः)

• पितृमातृभ्याम्: by the father and mother
• पितृमातृभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः; (पितरौ च मातरौ च) इति; द्विवचनार्थे द्वन्द्वः; तृतीया-विभक्तिः, द्विवचनम्

• जायन्ते: are born / arise
• जायन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्, आत्मनेपदम्

• व्याधयः: diseases
• व्याधयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• पराः: severe / great
• पराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (व्याधयः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), by section-wide deduction (Māheśvara-khaṇḍa narration to sages)

Visual Art Cues

Scene: The fetus reacts to the mother’s exertion and illness; subtle ‘unseen’ ailments are shown as faint shadow-forms emerging from parental figures toward the womb.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Interdependence and inherited conditions shape embodied life; dharma includes responsible conduct that reduces harm to dependents.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred geography is referenced.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse functions as a caution about conduct and wellbeing.