Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

नारद उवाच । श्रीमन्महीनगरके यानि तीर्थानि फाल्गुन । तानि वक्ष्यामि यत्रास्ते जया दित्यो रविः प्रभुः

Transliteration

nārada uvāca | śrīmanmahīnagarake yāni tīrthāni phālguna | tāni vakṣyāmi yatrāste jayā dityo raviḥ prabhuḥ

Translation

నారదుడు అన్నాడు—ఓ ఫాల్గుణా! శ్రీమహీనగరకలో ఉన్న తీర్థాలను నేను చెప్పుదును; అక్కడ ప్రభువైన సూర్యుడు ‘జయాదిత్య’గా నివసిస్తున్నాడు।

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (masculine, nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन (perfect, 3rd person singular)

• श्रीमत्-महीनगरके: in the illustrious Mahīnagaraka
• श्रीमत्-महीनगरके: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक) + महीनगरक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारयः ‘श्रीमत् (समृद्ध) महीनगरक’ (locative singular; place-name qualified)

• यानि: which
• यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun; accusative plural)

• तीर्थानि: tīrthas
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन (neuter, accusative plural)

• फाल्गुन: O Phālguna (Arjuna)
• फाल्गुन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन (masculine, vocative singular)

• तानि: those
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन (neuter, accusative plural)

• वक्ष्यामि: I will describe
• वक्ष्यामि: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (simple future, 1st person singular)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्ध (indeclinable relative adverb of place)

• आस्ते: abides / is present
• आस्ते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (present, 3rd person singular, middle)

• जया: Jayā
• जया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (feminine, nominative singular)

• आदित्यः: Āditya (the Sun)
• आदित्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (masculine, nominative singular)

• रविः: Ravi (the Sun)
• रविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (masculine, nominative singular)

• प्रभुः: the lord
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (masculine, nominative singular)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahīnagaraka (Jayāditya-sannidhāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Arjuna (Phālguna)

Visual Art Cues

Scene: Nārada begins the enumeration; above the sacred city rises a radiant solar disk personified as Jayāditya, while below are tīrtha waters and temple spires—signaling a solar-anchored pilgrimage hub.

Characters & Entities

• Nārada
• Arjuna (Phālguna)
• Mahīnagaraka
• Jayāditya
• Ravi (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic sacred geography is anchored in divine presence—tīrthas gain eminence where a deity is said to abide.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahīnagaraka, especially the locale associated with Jayāditya (the Sun).

What ritualistic prescription is mentioned?

None yet; the verse introduces the setting and deity for the upcoming māhātmya.