Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । ततो द्विजौः परिवृतं नारदं देवपूजितम् । अभिगम्योपजग्राह सर्वानथ स पाण्डवः

సూతుడు పలికెను—అనంతరం పాండవుడు దేవతలచే సైతం పూజింపబడిన, ద్విజ ఋషులచే పరివృతుడైన నారద మునిని సమీపించి విధివిధానంగా అందరికీ నమస్కరించి అభివాదం చేసెను।

Verse 2

ततस्तं नारदः प्राह जयारातिधनंजय । धर्मे भवति ते बुद्धिर्देवेषु ब्राह्मणेषु च

అప్పుడు నారదుడు అతనితో పలికెను—“హే ధనంజయా, శత్రువిజేతా! దేవులయందును బ్రాహ్మణులయందును నీ బుద్ధి ధర్మంలో స్థిరమై ఉంది.”

Verse 3

कच्चिदेतां महायात्रां वीर द्वादशवारषिकीम् । आचरन्खिद्यसे नैवमथ वा कुप्यसे न च

హే వీరా! పన్నెండు సంవత్సరాల ఈ మహాయాత్రను ఆచరిస్తూ నీవు అలసిపోవడం లేదుకదా? లేక కోపపడడం కూడా లేదుకదా?

Verse 4

मुनीनामपि चेतांसि तीर्थयात्रासु पांडव । खिद्यंति परिकृप्यंति श्रेयसां विघ्नमूलतः

హే పాండవా! తీర్థయాత్రలలో మునుల మనస్సులు కూడా ఖిన్నమై వ్యాకులపడతాయి; ఎందుకంటే శ్రేయస్సు మూలంలోనే విఘ్నాలు ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 5

कच्चिन्नैतेन दोषेण समाश्लिष्टोऽसि पांडव । अत्र चांगिरसा गीतां गाथामेतां हि शुश्रुम

హే పాండవా! నీవు ఈ దోషంతో చిక్కుకున్నవాడవు కాదుకదా? ఎందుకంటే ఇక్కడ ఆంగిరసుడు పాడిన ఈ ఉపదేశగాథను మేము నిజంగా విన్నాము।

Verse 6

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स तीर्थफलमश्नुते

య whose చేతులు, పాదాలు, మనస్సు సుసంయమంగా ఉండి, అన్ని క్రియలు వికారరహితంగా ఉంటాయో—అతడే నిజంగా తీర్థయాత్ర ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 7

तदिदं हृदि धार्यं ते किं वा त्वं तात मन्यसे । भ्राता युधिष्ठिरो यस्य सखा यस्य स केशवः

కాబట్టి ఈ బోధను హృదయంలో నిలుపుకో. చెప్పు ప్రియమా—నీ అన్న యుధిష్ఠిరుడు, నీ స్నేహితుడు కేశవుడు అయినప్పుడు నీవేమనుకుంటావు?

Verse 8

पुनरेतत्समुचितं यद्विप्रैः शिक्षणं नृणाम् । वयं हि धर्मगुरवः स्थापितास्तेन विष्णुना

మరియు ఇది సముచితమే—విప్రులు ప్రజలకు బోధించాలి; ఎందుకంటే మేము ధర్మగురువులం, స్వయంగా విష్ణువే మమ్మల్ని ఆ స్థానంలో స్థాపించాడు।

Verse 9

विष्णुना चात्र श्रृणुमो गीतां गाथां द्विजान्प्रति

ఇక్కడ ద్విజుల పట్ల విష్ణువు పాడిన ఒక గాథను మేము వినుచున్నాము।

Verse 10

यस्यामलामृतयशःश्रवणावगाहः सद्यः पुनाति जगदा श्वपचाद्विकुंठः । सोहं भवद्भिरुपलब्ध सुतीर्थकीर्तिश्छद्यां स्वबाहुमपि यः प्रतिकूलवर्ती

వికుంఠుని నిర్మలమైన, అమృతసమానమైన యశస్సును శ్రవణమనే స్నానంలో మునిగితే, శ్వపచుని వరకు సమస్త జగత్తు తక్షణమే పవిత్రమవుతుంది—ఆయనే నేను; మీరు నన్ను సుతీర్థకీర్తిగా తెలిసికొన్నారు; ధర్మానికి ప్రతికూలంగా ప్రవర్తిస్తే నా స్వబాహువును కూడా కోసివేయగలను।

Verse 11

प्रियं च पार्थ ते ब्रूमो येषां कुशलकामुकः । सर्वे कुशलिनस्ते च यादवाः पांडवास्तथा

హే పార్థా, నీకు ప్రియమైన మాట చెబుతున్నాము—నీవు క్షేమం కోరిన వారందరూ కుశలంగా ఉన్నారు; యాదవులు, పాండవులు—ఇద్దరూ సమానంగా।

Verse 12

अधुना भीमसेनेन कुरूणामुपतापकः । शासनाद्धृतराष्ट्रस्य वीरवर्मा नृपो हतः

ఇప్పుడే భీమసేనుడు—కురువులకు బాధ కలిగించిన—వీరవర్మ రాజును ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో సంహరించాడు।

Verse 13

स हि राज्ञामजेयोऽभूद्यथापूर्वं बलिर्बली । कंटकं कंटकेनेव धृतराष्ट्रो जिगाय तम्

అతడు రాజులలో అజేయుడై ఉండెను, పూర్వకాలపు బలివలె బలవంతుడు; అయినా ధృతరాష్ట్రుడు అతనిని జయించాడు—ముల్లును ముల్లుతో తీసినట్లు.

Verse 14

इत्यादिनारदप्रोक्तां वाचमाकर्ण्य फाल्गुनः । अतीव मुदितः प्राह तेषामकुशलं कुतः

నారదుడు పలికిన ఈ వాక్యాలు విని ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు) అత్యంత ఆనందించి అన్నాడు—“వారికి అమంగళం ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?”

Verse 15

ये ब्राह्मणमते नित्यं ये च ब्राह्मणपूजकाः । अहं च शक्त्या नियतस्तीर्थानि विचरन्ननु

ఎవరు నిత్యం బ్రాహ్మణుల మతాన్ని అనుసరిస్తారో, ఎవరు బ్రాహ్మణులను పూజించి సేవిస్తారో; అలాగే నేనూ నా శక్తి మేరకు నియతంగా తీర్థాలను సంచరిస్తూ…

Verse 16

आगतस्तीर्थमेतद्धि प्रमोदोऽतीव मे हृदि । तीर्थानां दर्शनं धन्यमवगाहस्ततोऽधिकः

నిజంగా నేను ఈ పవిత్ర తీర్థానికి చేరుకున్నాను; నా హృదయం అపార ఆనందంతో నిండింది. తీర్థాల దర్శనం ధన్యం; కాని వాటిలో స్నాన-అవగాహనం మరింత అధిక ఫలప్రదం.

Verse 17

माहात्म्यश्रवणं तस्मादौर्वोपि मुनिरब्रवीत् । तदहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य गुणान्मुने

అందుకే ఔర్వ ముని కూడా తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని వినాలని చెప్పారు. కాబట్టి, ఓ మునీ, ఈ తీర్థத்தின் గుణమహిమలను నేను వినదలుచుకున్నాను.

Verse 18

एतेनैव श्राव्यमेतद्यत्त्वयांगीकृतं मुने । त्वं हि त्रिलोकीं विचरन्वेत्सि सर्वां हि सारताम्

ఓ మునీ, మీరు అంగీకరించినందున ఇదే వినిపించవలసినది. ఎందుకంటే మీరు త్రిలోకాల్లో సంచరిస్తూ సమస్త విషయాల సారతత్త్వాన్ని తెలుసుకున్నవారు.

Verse 19

तदेतत्सर्वतीर्थेभ्योऽधिकं मन्ये त्वदा हृतम्

కాబట్టి నేను దీనిని సమస్త తీర్థాలకన్నా అధికమని భావిస్తున్నాను—ఈ మహిమను మీరు వెలికి తెచ్చారు.

Verse 20

नारद उवाच । उचितं तव पार्थैतद्यत्पृच्छसि गुणिन्गुणान् । गुणिनामेव युज्यन्ते श्रोतुं धर्मोद्भवा गुणाः । साधूनां धर्मश्रवणैः कीर्तनैर्याति चान्वहम्

నారదుడు పలికెను—ఓ పార్థా, గుణవంతుల గుణాలను నీవు అడగడం సముచితం. ధర్మం నుండి జనించిన గుణాలను వినుట గుణవంతులకే తగును. సద్జనులు ధర్మశ్రవణం, ధర్మకీర్తనం ద్వారా ప్రతిదినం అభివృద్ధి చెందుతారు.

Verse 21

पापानामसदालापैरायुर्याति यथान्वहम् । तदहं कीर्तयिष्यामि तीर्थस्यास्य गुणान्बहून्

పాపులు అసత్కథలతో నిత్యము ఆయుష్షును వృథా చేసుకొనునట్లు, అలాగే నేను ఇప్పుడు ఈ పవిత్ర తీర్థమునకు చెందిన అనేక గుణములను కీర్తించెదను।

Verse 22

यथा श्रुत्वा विजानासि युक्तमंगीकृतं मया । पुराहं विचरन्पार्थ त्रिलोकीं कपिलानुगः

విని నీవు గ్రహించునట్లు—నా అంగీకారం యుక్తమని—హే పార్థా, పూర్వము నేను కపిలుని అనుసరించి త్రిలోకములలో సంచరించితిని।

Verse 23

गतवान्ब्रह्मणो लोकं तत्रापश्यं पितामहम् । स हि राजर्षिदेवर्षिमूर्तामूर्तैः सुसंवृतः

నేను బ్రహ్మలోకమునకు వెళ్లి అక్కడ పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుని దర్శించితిని. ఆయన రాజర్షులు, దేవర్షులు—మూర్తమూర్తులైన సత్త్వములచే—సుసంవృతుడై యుండెను।

Verse 24

विभाति विमलो ब्रह्मा नक्षत्रैरुडुराडिव । तमहं प्रणिपत्याथ चक्षुषा कृतस्वागतः

నిర్మలుడైన బ్రహ్మా నక్షత్రముల మధ్య చంద్రునివలె ప్రకాశించుచుండెను. నేను ఆయనకు ప్రణామము చేసి, ఆపై ఆయన కరుణామయ సమ్మతిదృష్టితో నన్ను స్వాగతించెను।

Verse 25

उविष्टः प्रमुदितः कपिलेन सहैव च । एतस्मिन्नंतरे तत्र वार्तिकाः समुपागताः

నేను కపిలునితో కలిసి ఆనందముగా కూర్చుండగా, అంతలోనే అక్కడ వార్తలను తెచ్చే దూతలు వచ్చి చేరిరి।

Verse 26

प्रहीयंते हि ते नित्यं जगद्द्रष्टुं हि ब्रह्मणा । कृतप्रणामानथ तान्समासीनान्पितामहः

వారు నిత్యము బ్రహ్మదేవునిచే లోకాలను దర్శించుటకై పంపబడుదురు. అప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు వారు ప్రణామము చేసి ఆసీనులై ఉన్నదాన్ని చూచి (మాట్లాడెను).

Verse 27

चक्षुषामृतकल्पेन प्लावयन्निव चाब्रवीत् । कुत्र कुत्र विचीर्णं वो दृष्टं श्रुतमथापि वा

అమృతసమానమైన దృష్టితో వారిని ముంచెత్తినట్లుగా ఆయన పలికెను—“మీరు ఎక్కడెక్కడ సంచరించారు? మార్గమందు ఏమి చూశారు, లేదా ఏమి విన్నారు?”

Verse 28

किंचिदेवाद्भुतं ब्रूत श्रवणाद्येन पुण्यता । एवमुक्ते भगवता तेषां यः प्रवरो मतः

“శ్రవణమాత్రమున పుణ్యము కలుగునట్లు ఏదైనా నిజమైన అద్భుతమును చెప్పుడి.” భగవంతుడు ఇలా పలికినపుడు వారిలో శ్రేష్ఠుడని భావింపబడినవాడు ముందుకు వచ్చెను.

Verse 29

सुश्रवानाम ब्रह्माणं प्रणिपत्येदमूचिवान् । प्रभोरग्रे च विज्ञप्तिर्यथा दीपो रवेस्तथा

సుశ్రవా అనే వాడు బ్రహ్మదేవునకు ప్రణామము చేసి ఇలా పలికెను—“ప్రభూ! మీ సమక్షమున నా నివేదిక సూర్యుని ఎదుట దీపంలాంటిది.”

Verse 30

तथापि खलु वाच्यं मे परार्थं प्रेरितेन ते । मुनिः कात्यायनोनाम श्रुत्वा धर्मान्पुनर्बहून्

“అయినను, మీ ప్రేరణచే పరమార్థార్థము నేను చెప్పవలసిందే. కాత్యాయనుడు అనే ఒక ముని ఉన్నాడు; అతడు అనేక ధర్మోపదేశములను పునఃపునః శ్రవణము చేశాడు…”

Verse 31

सारजिज्ञासया तस्थावेकांगुष्ठः शतं समाः । ततः प्रोवाच तं दिव्या वाणी कात्यायन श्रृणु

సారతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాసతో అతడు ఒక పాద బొటనవేలిపై నిలిచి వంద సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు దివ్యవాణి పలికింది— “కాత్యాయన, విను।”

Verse 32

पुण्ये सरस्वतीतीरे पृच्छ सारस्वतं मुनिम् । स ते सारं धर्मसाध्यं धर्मज्ञोऽभिवदिष्यति

పుణ్యమైన సరస్వతీ తీరంలో సారస్వత మునిని అడుగు. ఆ ధర్మజ్ఞుడు ధర్మం ద్వారా సాధ్యమయ్యే సారాన్ని నీకు ప్రకటిస్తాడు.

Verse 33

इति श्रुत्वा मुनिवरो मुनिश्रेष्ठमुपेत्य तम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ पप्रच्छेदं हृदि स्थितम्

ఇలా విని ఆ మునివరుడు ఆ మునిశ్రేష్ఠుని సమీపించాడు. భూమిపై శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, హృదయంలో నిలిచిన ప్రశ్నను అడిగాడు.

Verse 34

सत्यं केचित्प्रशंसंतितपः शौचं तथा परे । सांख्यं केचित्प्रशंसंति योगमन्ये प्रचक्षते

కొంతమంది సత్యాన్ని ప్రశంసిస్తారు; మరికొందరు తపస్సు, శౌచాన్ని. కొందరు సాంఖ్యాన్ని మెచ్చుతారు; ఇంకొందరు యోగమే పరమమని చెబుతారు.

Verse 35

क्षमां केचित्प्रशंसंति तथैव भृशमार्ज्जवम् । केचिन्मौनं प्रशंसंति केचिदाहुः परं श्रुतम्

కొంతమంది క్షమను ప్రశంసిస్తారు; అలాగే గొప్ప ఆర్జవం—సరళతను. కొందరు మౌనాన్ని మెచ్చుతారు; మరికొందరు శ్రుతిజ్ఞానమే పరమమని అంటారు.

Verse 36

सम्यग्ज्ञानं प्रशंसंति केचिद्वैराग्यमुत्तमम् । अग्निष्टोमादिकर्माणि तथा केचित्परं विदुः

కొంతమంది సమ్యగ్జ్ఞానాన్ని ప్రశంసిస్తారు; కొంతమంది పరమ వైరాగ్యాన్ని శ్రేష్ఠమని భావిస్తారు. మరికొందరు అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞకర్మలనే పరమమని తెలుసుకుంటారు.

Verse 37

आत्मज्ञानं परं केचित्समलोष्टाश्मकांचनम् । इत्थं व्यवस्थिते लोके कृत्याकृत्यविधौ जनाः

కొంతమంది ఆత్మజ్ఞానమే పరమమని భావిస్తారు—అక్కడ మట్టి ముద్ద, రాయి, బంగారం అన్నీ సమానంగా కనిపిస్తాయి. ఇలా ఉన్న లోకంలో కర్తవ్య-అకర్తవ్య విధానంలో జనులు విభేదిస్తారు.

Verse 38

व्यामोहमेव गच्छंति किं श्रेय इति वादिनः । यदेतेषु परं कृत्यम् नुष्ठेयं महात्मभिः

‘ఏది శ్రేయస్సు?’ అని వాదించే వారు కేవలం మోహంలోనే పడతారు. కాబట్టి వీటిలో ఏది పరమ కర్తవ్యమో, దానిని మహాత్ములు ఆచరించాలి.

Verse 39

वक्तुमर्हसि धर्मज्ञ मम सर्वार्थसाधकम्

హే ధర్మజ్ఞా! నాకు సమస్తార్థాలను సిద్ధిచేసేది ఏదో, దానిని మీరు చెప్పవలసినది.

Verse 40

सारस्वत उवाच । यन्मां सरस्वती प्राह सारं वक्ष्यामि तच्छृणु । छायाकारं जगत्सर्वमुत्पत्तिक्षयधर्मि च । वारांगनानेत्रभंगस्वद्वद्भंगुरमेव तत्

సారస్వతుడు అన్నాడు—సరస్వతి నాకు చెప్పిన సారాన్ని ఇప్పుడు చెబుతున్నాను, విను. ఈ సమస్త జగత్తు నీడవలె ఉంది, జనన-నాశ ధర్మమైంది; వేశ్య యొక్క చంచల కటాక్షభంగంలా ఇది అత్యంత క్షణభంగురం.

Verse 41

धनायुर्यौवनं भोगाञ्जलचंद्रवदस्थिरान् । बुद्ध्या सम्यक्परामृश्य स्थाणुदानं समाश्रयेत्

ధనం, ఆయువు, యౌవనం, భోగాలు నీటిలో చంద్రప్రతిబింబంలా చంచలమైనవి. వివేకబుద్ధితో సమ్యక్‌గా విచారించి స్థాణు (శివ) నిమిత్తం దానాశ్రయాన్ని పొందవలెను.

Verse 42

दानवान्पुरुषः पापं नालं कर्तुमिति श्रुतिः । स्थाणुभक्तो जन्ममृत्यू नाप्नोतीति श्रुति स्तथा

శ్రుతి ప్రకారం దానవంతుడు పాపం చేయుటకు సమర్థుడు కాడు. అలాగే శ్రుతి ప్రకారం స్థాణు (శివ) భక్తుడు జననమరణాలను పొందడు.

Verse 43

सावर्णिना च गाथे द्वे कीर्तिते श्रृणु ये पुरा । वृषो हि भगवान्धर्मो वृषभो यस्य वाहनम्

సావర్ణి పురాతనకాలంలో కీర్తించిన ఈ రెండు గాథలను వినుము. ‘ధర్మమే భగవంతుడైన వృష (ఎద్దు); మరియు ఎవరి వాహనం వృషభమో…’

Verse 44

पूज्यते स महादेवः स धर्मः पर उच्यते । दुःखावर्ते तमोघोरे धर्माधर्मजले तथा

ఆ మహాదేవుడే పూజ్యుడు—ఇదే పరమధర్మమని చెప్పబడింది. దుఃఖావర్తంలో, భయంకరమైన తమస్సులో, అలాగే ధర్మాధర్మ జలంలో (ఆయనే శరణు).

Verse 45

क्रोधपंके मदग्राहे लोभबुद्बदसंकटे । मानगंभीरपाताले सत्त्वयानविभूषिते

క్రోధపు పంకంలో, మదరూప గ్రాహం (మకరం) మధ్య, లోభ బుడగల ప్రమాదకర కల్లోలంలో, మరియు మానపు గంభీర పాతాళంలో—ఈ సంసారసముద్రం భయంకరం, సత్త్వరూప ‘యానం’తో అలంకృతమై కనిపించినా సరే.

Verse 46

मज्जंतं तारयत्येको हरः संसारसागरात् । दानं वृत्तं व्रतं वाचः कीर्तिधर्मौ तथायुषः

సంసారసాగరంలో మునిగిపోతున్నవానిని హరుడు (శివుడు) ఒక్కడే తరింపజేస్తాడు. దానం, సద్వృత్తి, వ్రతాలు, వాక్సంయమం, కీర్తి, ధర్మం మరియు ఆయుష్షు కూడా ఆయన శరణుతో నిలుస్తాయి।

Verse 47

परोपकरणं कायादसारात्सारमुद्धरेत् । धर्मे रागः श्रुतौ चिंता दाने व्यसनमुत्तमम्

నశ్వరమైన దేహంలోని అసారంలోనుంచి సారాన్ని వెలికితీయాలి—పరోపకారం. ధర్మంపై ప్రేమ, శ్రుతి-శాస్త్రాలపై మననం, దానంలో ఉత్తమమైన ఆసక్తి—ఇవే శ్రేష్ఠం।

Verse 48

इंद्रियार्थेषु वैराग्यं संप्राप्तं जन्मनः फलम् । देशेऽस्मिन्भारते जन्म प्राप्य मानुष्यमध्रुवम्

ఇంద్రియవిషయాల పట్ల వైరాగ్యమే జన్మఫలం. ఈ భారతదేశంలో జన్మించి, అనిత్యమైన మానవజీవితం పొందినవాడు పరమార్థసాధనకు యత్నించాలి।

Verse 49

न कुर्यादात्मनः श्रेयस्तेनात्मा वंचतश्चिरम् । देवासुराणां सर्वेषां मानुष्यमतिदुर्लभम्

మనిషి తన శ్రేయస్సును సాధించకపోతే, అతడు దీర్ఘకాలం తనను తానే మోసం చేసుకుంటాడు. దేవులకైనా అసురులకైనా మానవజన్మ అత్యంత దుర్లభం।

Verse 50

तत्संप्राप्य तथा कुर्यान्न गच्छेन्नरकं यथा । सर्वस्य मूलं मानुष्यं तथा सर्वार्थसाधकम्

ఆ మానవజన్మను పొందినవాడు నరకానికి పోకుండా ఉండేలా ఆచరించాలి. మానవజీవితమే సమస్తానికి మూలం; అదే సమస్త పురుషార్థసాధనకు సాధనమూ.

Verse 51

यदि लाभे न यत्नस्ते मूलं रक्ष प्रयत्नतः । महता पुण्यमूल्येन क्रीयते कायनौस्त्वया

మరింత లాభం కోసం నీవు ప్రయత్నించకపోయినా, కనీసం మూలధనాన్ని శ్రమతో కాపాడు. ఎందుకంటే ఈ ‘దేహ-నౌక’ను నీవు మహత్తర పుణ్యమూల్యంతో కొనుగోలు చేసుకున్నావు.

Verse 52

गंतुं दुःखोदधेः पारं तर यावन्न भिद्यते । अविकारिशरीरत्वं दुष्प्राप्यं वै ततः

దుఃఖసముద్రపు అవతలి తీరం చేరాలంటే, ఈ సాధనమైన దేహం ఇంకా భంగం కాకముందే దాటిపో. ఎందుకంటే తరువాత వికారరహిత దేహస్థితి పొందడం నిజంగా దుర్లభం.

Verse 53

नापक्रामति संसारादात्महा स नराधमः । तपस्तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः । दानानि चात्र दीयंते परलोकार्थमादरात्

సంసారంనుండి వెనుదిరగని వాడు తన ఆత్మను హతమార్చుకునేవాడే—అటువంటి వాడు నరాధముడు. ఇక్కడ యతులు తపస్సు చేస్తారు, యజ్వులు హోమంలో ఆహుతులు సమర్పిస్తారు, పరలోకార్థంగా భక్తితో దానాలు ఇస్తారు.

Verse 54

कात्यायन उवाच । दानस्य तपसो वापि भगवन्किं च दुष्करम् । किं वा महत्फलं प्रेत्य सारस्वत ब्रवीहि तत्

కాత్యాయనుడు అన్నాడు—హే భగవన్! దానం, తపస్సు—ఇవాటిలో నిజంగా ఏది దుష్కరం? మరణానంతరం ఏది మహత్తర ఫలాన్ని ఇస్తుంది? హే సారస్వతా, దయచేసి చెప్పండి.

Verse 55

सारस्वत उवाच । न दानाद्दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन । मुने प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम्

సారస్వతుడు అన్నాడు—హే మునీ! భూమిపై దానంకన్నా దుష్కరమైనది మరొకటి లేదు. ఇది ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది—దానికి లోకమే సాక్షి.

Verse 56

परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थे हि महाभयम् । प्रविशंति महालोभात्समुद्रमटवीं गिरिम्

ధనార్థం ప్రియమైన ప్రాణాలనైనా విడిచిపెట్టి, మహాలోభవశాత్తు జనులు మహాభయకరమైన ప్రమాదాలలోకి ప్రవేశిస్తారు—సముద్రం, అరణ్యం, పర్వతం లోకి।

Verse 57

सेवामन्ये प्रपद्यंते श्ववृत्तिरिति या स्मृता । हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा परे

కొంతమంది సేవాచాకిరీని ఆశ్రయిస్తారు; అది స్మృతిలో ‘శ్వవృత్తి’ అని చెప్పబడింది. మరికొందరు హింసాప్రాయమైన, అనేక కష్టాలతో నిండిన వ్యవసాయాన్ని కూడా చేపడతారు।

Verse 58

तस्य दुःखार्जितस्येह प्राणेभ्योपि गरीयसः । आयासशतलब्धस्य परित्यागः सुदुष्करः

ఇక్కడ దుఃఖంతో సంపాదించిన ధనం ప్రాణాలకన్నా కూడా గొప్పదిగా భావించబడుతుంది; వందల శ్రమలతో పొందిన దానిని విడిచిపెట్టడం అత్యంత దుర్లభం।

Verse 59

यद्ददाति यदश्नाति तदेव धनिनो धनम् । अन्ये मृतस्य क्रीडंति दारैरपि धनैरपि

ధనవంతుని నిజమైన ధనం అతడు దానం చేసినదీ, అతడు అనుభవించినదీ అంతే; అతడు మరణించిన తరువాత మిగిలిన ధనంతోను కుటుంబంతోను ఇతరులు క్రీడిస్తారు।

Verse 60

अहन्यहनि याचंतमहं मन्ये गुरुं यथा । मार्जनं दर्पणस्येव यः करोति दिनेदिने

ప్రతిదినం యాచించే వానిని నేను గురువుగా భావిస్తాను; అతడు దర్పణాన్ని రోజూ మెరిపించినట్లే, రోజు రోజుకు ఆత్మశుద్ధిని కలిగిస్తాడు।

Verse 61

दीयमानं हि नापैति भूय एवाभिवर्धते । कूप उत्सिच्यमानो हि भवेच्छुद्धो बहूदकः

ఇచ్చినది తగ్గదు; మరింతగా పెరుగుతుంది. బావి నిత్యం నింపబడితే అది స్వచ్ఛమై, నీటితో సమృద్ధిగా ఉంటుంది.

Verse 62

एकजन्मसुखस्यार्थे सहस्राणि विलापयेत् । प्राज्ञो जन्मसहस्रेषु संचिनोत्येकजन्मनि

ఒక జన్మ సుఖం కోసం మనిషి వేల (జన్మల) సంపాదనను వృథా చేస్తాడు. కానీ జ్ఞాని ఒకే జన్మలో వేల జన్మలకు ఆధారమయ్యే పుణ్యాన్ని సঞ্চయిస్తాడు.

Verse 63

मूर्खो हि न ददात्यर्थानिह दारिद्र्यशंकया । प्राज्ञस्तु विसृजत्यर्थानमुत्र तस्य शंकया

మూర్ఖుడు ఇక్కడ పేదరిక భయంతో ధనం దానం చేయడు. కానీ జ్ఞాని పరలోకంలో పేదరికం కలుగుతుందేమోనని భయపడి ధనాన్ని విడిచిపెడతాడు.

Verse 64

किं धनेन करिष्यंति देहिनो भंगुराश्रयाः । यदर्थं धनमिच्छंति तच्छरीरमशाश्वतम्

భంగుర ఆధారంపై నిలిచిన దేహులు ధనంతో ఏమి సాధిస్తారు? ఏ శరీరార్థం ధనం కోరుతారో, ఆ శరీరమే అనిత్యం.

Verse 65

अक्षरद्वयमभ्यस्तं नास्तिनास्तीति यत्पुरा । तदिदं देहिदेहिति विपरीतमुपस्थितम्

మునుపు అభ్యాసించిన రెండు అక్షరాలు ‘నాస్తి, నాస్తి’. ఇప్పుడు అవే విరుద్ధంగా ‘దేహి, దేహి’—‘ఇవ్వు, ఇవ్వు’—అని ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

Verse 66

बोधयंति च यावंतो देहीति कृपणं जनाः । अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि

ఎంతమంది ‘ఇవ్వు’ అని కృపణుణ్ని బోధించినా, ఇవ్వకపోవుట వల్ల కలిగే అపకీర్తి తొలగదు. నీకూ అటువంటి గతి కలగకూడదు.

Verse 67

दातुरेवोपकाराय वदत्यर्थीति देहि मे । यस्माद्दाता प्रयात्यूर्ध्वमधस्तिष्ठेत्प्रतिग्रही

యాచకుడు ‘నాకు ఇవ్వు’ అని చెప్పేది దాతకే మేలు కలగాలని; ఎందుకంటే దాతుడు పైకి ఎదుగుతాడు, కేవలం గ్రహీతుడు క్రిందనే నిలుస్తాడు.

Verse 68

दरिद्रा व्याधिता मूर्खाः परप्रेष्यकराः सदा । अदत्तदानाज्जायंते दुःखस्यैव हि भाजनाः

దానం చేయకపోవుట వల్ల దారిద్ర్యం, వ్యాధి, మూర్ఖత్వం, ఎల్లప్పుడూ పరాధీన సేవ పుడతాయి; వారు నిజంగా దుఃఖానికి పాత్రలవుతారు.

Verse 69

धनवंतमदातारं दरिद्रं वाऽतपस्विनम् । उभावंभसि मोक्तव्यौ कंठे बद्धा महाशिलाम्

ధనవంతుడై దానం చేయనివాడు, పేదవాడై తపస్సు చేయనివాడు—ఇద్దరినీ మెడకు పెద్ద రాయి కట్టి నీటిలో పడేయదగినవారిగా చెప్పబడింది.

Verse 70

शतेषु जायते शूरः सहस्रेषु च पंडितः । वक्ता शतसहस्रेषु दाता जायेत वा न वा

వందల్లో ఒక వీరుడు పుడతాడు, వేలల్లో ఒక పండితుడు; లక్షల్లో ఒక వక్త—కాని నిజమైన దాత పుడతాడో లేదో అనిశ్చితం.

Verse 71

गोभिर्विप्रैश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दानशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

గోవులు, బ్రాహ్మణులు, వేదాలు, పతివ్రత సతీమణులు, సత్యవాదులు, లోభరహితులు, దానశీలులు—ఈ ఏడు వలన భూమి నిలబడుతుంది.

Verse 72

शिबिरौशीनरोङ्गानि सुतं च प्रियमौरसम् । ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः

ఉశీనరుని కుమారుడు శిబి బ్రాహ్మణార్థం తన అవయవాలనూ, తన ప్రియమైన ఔరసపుత్రునూ సమర్పించి, ఇక్కడి నుండి స్వర్గశిఖరాన్ని పొందాడు.

Verse 73

प्रतर्द्दनः काशिपति प्रदाय नयने स्वके । ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते

కాశీాధిపతి ప్రతర్ద్దనుడు బ్రాహ్మణునికి తన కన్నులనే దానమిచ్చి, ఇహలోకములోను పరలోకములోను అతుల కీర్తిని పొందాడు.

Verse 74

निमी राष्ट्रं च वैदेहो जामदग्न्यो वसुंधराम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ चापि गयश्चोर्वीं सपत्तनाम्

వైదేహ నిమి తన రాజ్యాన్ని దానమిచ్చాడు; జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) భూమినే దానమిచ్చాడు; గయుడు కూడా ఆధీన ఆదాయాలతో కూడిన భూమిని బ్రాహ్మణులకు అర్పించాడు.

Verse 75

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतनिवासकृत् । वसिष्ठो जीवयामास प्रजापतिरिव प्रजाः

మేఘాలు వర్షించనప్పుడు, సమస్త భూతాల నివాసాన్ని కాపాడువాడు వసిష్ఠుడు ప్రజాపతిలా ప్రజలను పోషించి జీవింపజేశాడు.

Verse 76

ब्रह्मदत्तश्च पांचाल्यो राजा बुद्धिमतां वरः । निधिं शंखं द्विजाग्र्येभ्यो दत्त्वा स्वर्गमवाप्तवान्

పాంచాల రాజైన బ్రహ్మదత్తుడు, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు, ద్విజశ్రేష్ఠులకు ‘శంఖ’ అనే నిధిని దానం చేసి స్వర్గాన్ని పొందెను।

Verse 77

सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः । ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्

మహాయశస్సుగల రాజర్షి సహస్రజితుడు బ్రాహ్మణుల హితార్థం తనకు ప్రియమైన ప్రాణాలనుకూడా త్యజించి అనుత్తమ లోకాలకు వెళ్లెను।

Verse 78

एते चान्ये च बहवः स्थाणोर्दानेन भक्तितः । रुद्रलोकं गता नित्यं शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः

ఇవీ మరియు మరెన్నో మంది భక్తితో స్థాణు (శివ)కు దానమర్పించి రుద్రలోకానికి వెళ్లిరి—నిత్యం శాంతాత్ములు, జితేంద్రియులు.

Verse 79

एषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी । इति संचिंत्य सारार्थी स्थाणुदानपरो भव

వారి కీర్తి భూమి నిలిచినంతకాలం స్థిరంగా ఉంటుంది—ఇట్లు ఆలోచించి, హే సారార్థి, స్థాణు (శివ)కు దానమర్పణలో పరాయణుడవు.

Verse 80

सोऽपि मोह परित्यज्य तथा कात्यायनोऽभवत्

అతడును మోహాన్ని విడిచి, అలాగే కాత్యాయన పరంపరలో నిజ అనుయాయిగా అయ్యెను।

Verse 81

नारद उवाच । एवं सुश्रवसा प्रोक्तां कथामाकर्ण्य पद्मभूः । हर्षाश्रुसंयुतोऽतीव प्रशशंस मुहुर्मुहुः

నారదుడు పలికెను—సుశ్రవసుడు చెప్పిన ఈ కథను విని పద్మభూ బ్రహ్మ ఆనందాశ్రువులతో నిండిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ అతనిని ప్రశంసించాడు।

Verse 82

साधु ते व्याहृतं वत्स एवमेतन्न चान्यथा । सत्यं सारस्वतः प्राह सत्या चैवं तथा श्रुतिः

వత్సా, నీవు శుభంగా పలికితివి—ఇది ఇలానే, వేరేలా కాదు। సారస్వతుడు దీనిని సత్యమని ప్రకటించాడు; శ్రుతి కూడా అలాగే సత్యమని ధృవీకరిస్తుంది।

Verse 83

दानं यज्ञानां वरूथं दक्षिणा लोके दातारंसर्वभूतान्युपजीवंति दानेनारातीरंपानुदंत दानेन द्विषंतो मित्रा भवंति दाने सर्वं प्रतिष्ठितं तस्माद्दानं परमं वदंतीति

దానం యజ్ఞాలకు రక్షాకవచం, లోకంలో పవిత్ర దక్షిణ. దానంతో సమస్త జీవులు దాతపై ఆధారపడతారు. దానంతో ఆపదలు తొలగుతాయి, దానంతో శత్రువులూ మిత్రులవుతారు. సమస్తం దానంలోనే స్థిరపడింది; అందుకే దానమే పరమమని చెబుతారు।

Verse 84

संसारसागरे घोरे धर्माधर्मोर्मिसंकुले । दानं तत्र निषेवेत तच्च नौरिव निर्मितम्

ధర్మాధర్మ తరంగాలతో కలత చెందిన ఈ భయంకర సంసారసాగరంలో దానాన్ని ఆచరించాలి; ఎందుకంటే అది దాటించుటకు నావలా నిర్మితమైంది।

Verse 85

इति संचिंत्य च मया पुष्करे स्थापिता द्विजाः । गङ्गायमुनयोर्मध्ये मध्यदेशे द्विजाः सृते

ఇలా ఆలోచించి నేను పుష్కరంలో ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) స్థాపించాను; అలాగే గంగా-యమునల మధ్యనున్న మధ్యదేశంలో కూడా బ్రాహ్మణులు నివసింపజేయబడ్డారు।

Verse 86

स्थापिताः श्रीहरिभ्यां तु श्रीगौर्या वेदवित्तमाः । रुद्रेण नागराश्चैव पार्वत्या शक्तिपूर्भवाः

పూజ్యులైన రెండు హరులు మరియు శుభగౌరీ వేదవిద్యలో అగ్రులైన వారిని స్థాపించారు. రుద్రుడు నాగరులను నివసింపజేశాడు; పార్వతి శక్తిపూర-ఉద్భవులను స్థిరపరిచింది।

Verse 87

श्रीमाले च तथा लक्ष्म्या ह्येवमादिसुरोत्तमैः । नानाग्रहाराः संदत्ता लोकोद्धरणकांक्षया

అలాగే శ్రీమాలలో లక్ష్మీదేవి, ఇంకా ఇతర దేవోత్తములు లోకోద్ధరణ కోరికతో అనేక అగ్రహారాలను (దానగ్రామాలను) ప్రసాదించారు.

Verse 88

न हि दानफले कांक्षा काचिन्नऽस्ति सुरोत्तमाः । साधुसंरक्षणार्थं हि दानं नः परिकीर्तितम्

హే దేవోత్తములారా! దానఫలంపై మాకు ఏ కోరిక లేదు; మా దానం సద్గుణులైన సాధువుల సంరక్షణార్థమే అని ప్రకటించబడింది.

Verse 89

ब्राह्मणाश्च कृतस्थाना नानाधर्मोपदेशनैः । समुद्धरंति वर्णांस्त्रींस्ततः पूज्यतमा द्विजाः

బ్రాహ్మణులు యథావిధిగా స్థాపితులై, నానావిధ ధర్మోపదేశాలతో మూడు వర్ణాలను ఉద్ధరిస్తారు; అందుకే ద్విజులు అత్యంత పూజ్యులుగా చెప్పబడతారు.

Verse 90

दानं चतुर्विधं दानमुत्सर्गः कल्पितं तथा । संश्रुतं चेति विविधं तत्क्रमात्परिकीर्तितम्

దానం నాలుగు విధములని చెప్పబడింది—(1) దానం, (2) ఉత్సర్గం, (3) కల్పితం, (4) సంశ్రుతం; ఇవి క్రమంగా ఉపదేశించబడ్డాయి.

Verse 91

वापीकूपतडागानां वृक्षविद्यासुरौकसाम् । मठप्रपागृहक्षेत्रदानमुत्सर्ग इत्यसौ

బావి/బావడి, కూపం, చెరువు, వృక్షాలు, విద్యాస్థానాలు, దేవాలయాలు—అలాగే మఠాలు, పానశాలలు, ఆశ్రయగృహాలు మరియు భూమిదానం—ఇవన్నీ కలిపి ‘ఉత్సర్గం’ అని అంటారు।

Verse 92

उपजीवन्निमान्यश्च पुण्यं कोऽपि चरेन्नरः । षष्ठमंशं स लभते यावद्यो विसृजेद्द्विजः

ఈ దానాలపై ఆధారపడి జీవించే వాడుకూడా కొంత పుణ్యాన్ని పొందుతాడు; ఓ ద్విజా! దాత దానాన్ని ఉపసంహరించనంతవరకు అతనికి పుణ్యంలోని ఆరవ భాగం లభిస్తుంది।

Verse 93

तदेषामेव सर्वेषां विप्रसंस्थापनं परम् । देवसंस्थापनं चैव धर्मस्तन्मूल एव यत्

కాబట్టి ఈ సమస్త దానాలలో పరమమైనది బ్రాహ్మణుల సమ్యక్ స్థాపన (పోషణ-వ్యవస్థ); అలాగే దేవస్థాపన (ఆలయారాధన) కూడా. ఎందుకంటే ధర్మం ఆ మూలంపైనే నిలిచి ఉంది।

Verse 94

देवतायतनं यावद्यावच्च ब्राह्मणगृहम् । तावद्दातुः पूर्वजानां पुण्यांशश्चोपतिष्ठति

దేవత ఆలయం ఎంతకాలం నిలిచివుంటుందో, బ్రాహ్మణుని గృహం ఎంతకాలం నిలిచివుంటుందో, అంతకాలం దాత యొక్క పూర్వజులకు పుణ్యభాగం చేరుతూనే ఉంటుంది।

Verse 95

एतत्स्वल्पं हि वाणिज्यं पुनर्बहुफलप्रदम् । जीर्णोद्धारे च द्विगुणमेतदेव प्रकीर्तितम्

ఈ ‘వ్యాపారం’ శ్రమలో చిన్నదే, కానీ ఫలితంలో మహత్తరమైనది; జీర్ణోద్ధారంలో (పాడైనదాన్ని పునరుద్ధరించడంలో) ఇదే పుణ్యం రెండింతలు అని ప్రకటించబడింది।

Verse 96

तस्मादिदं त्वहमपिब्रवीमि सुरसत्तमाः । नास्ति दानसमं किंचित्सत्यं सारस्वतो जगौ

కాబట్టి, ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, నేనూ ఇదే ప్రకటిస్తున్నాను—దానానికి సమానమైనది ఏదీ లేదు. ఇది సత్యం; ఇలా సారస్వతుడు పలికెను.

Verse 97

नारद उवाच । इति सारस्वतप्रोक्तां तथा पद्मभुवेरिताम् । साधुसाध्वित्यमोदंत सुराश्चाहं सुविस्मिताः

నారదుడు పలికెను—సారస్వతుడు పలికినదానిని, అలాగే పద్మభువు (బ్రహ్మ) సమర్థించిన వాక్యాన్ని విని, దేవతలూ నేనూ మహా ఆశ్చర్యంతో ‘సాధు! సాధు!’ అని పలుకుతూ ఆనందించితిమి.

Verse 98

ततः सभाविसर्गांते सुरम्ये मेरुमूर्धनि । उपविश्य शिलापृष्ठे अहमेतदचिंतयम्

ఆపై సభ విసర్జితమైన తరువాత, సుందరమైన మేరు శిఖరంపై నేను శిలాపీఠంపై కూర్చొని ఈ విషయాన్ని ఆలోచించితిని.

Verse 99

सत्यमाह विरंचिस्तु स किमर्थं तु जीवति । येनैकमपि तद्धृत्तं नैव येन कृतार्थता

‘విరంచి (బ్రహ్మ) సత్యమే పలికెను; కాని ఆ (దాన) కార్యాన్ని ఒక్కటైనా చేయని వాడు, జీవితాన్ని కృతార్థం చేసుకోని వాడు—ఎందుకు జీవించాలి?’

Verse 100

तदहं दानपुण्यं हि करिष्यामि कथं स्फुटम् । कौपीनदण्डात्मधनो धनं स्वल्पं हि नास्ति मे

‘అయితే నేను దానపుణ్యాన్ని స్పష్టంగా ఎలా సాధించగలను? నా సంపద కౌపీనమూ దండమూ మాత్రమే; నాకు కొద్దిపాటి ధనమూ లేదు.’

Verse 101

अनर्हते यद्ददाति न ददाति तथार्हते । अर्हानर्हपरिज्ञानाद्दानधर्मो हि दुष्करः

మనిషి అర్హుడు కానివానికి దానం చేసి, అర్హుడైనవానికి దానం చేయనప్పుడు, అర్హ-అనర్హ వివేచన కష్టమైనందున దానధర్మం నెరవేర్చడం నిజంగా దుర్లభమవుతుంది।

Verse 102

देशेकाले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

శుద్ధమనస్సుతో దేశం, కాలం, పాత్రను విచారించి న్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని దానం చేసే వాడు, దాని ఫలాన్ని యౌవనంలోనే అనుభవిస్తాడు।

Verse 103

तमोवृतस्तु यो दद्यात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दान फलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशयः

మోహాంధకారంతో కప్పబడి లేదా కోపవశంగా దానం చేసే వాడు, ఆ దానఫలాన్ని గర్భస్థుడిగానే అనుభవిస్తాడు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 104

बालत्वेऽपि च सोऽश्राति यद्दत्तं दम्भकारणात् । दत्तमन्यायतो वित्तं वै चार्थकारणम्

దంభం కోసం దానం చేసే వాడు యౌవనంలోనూ నాశనమవుతాడు; అలాగే అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని లోకలాభం కోసం దానం చేసినా అది కూడా పతనానికే దారి తీస్తుంది।

Verse 105

वृद्धत्वे हि समश्राति नरो वै नात्र भविष्यति । तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

వృద్ధాప్యంలో మనిషి తప్పక క్షీణిస్తాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. కాబట్టి దేశం, కాలం, సుపాత్రాన్ని గమనించి, విధిపూర్వకంగా, శుభార్జిత ధనాన్ని శ్రద్ధతో, కపటంలేక దానం చేయాలి।

Verse 106

तदेतन्निर्धनत्वाच्च कथं नाम भविष्यति । सत्यमाहुः पुरा वाक्यं पुराणमुनयोऽमलाः

దారిద్ర్యంలో ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుంది? అని జనులు సందేహిస్తారు. అయినా పురాతన పురాణాలలో నిర్మల మునులు పలికిన వాక్యం నిస్సందేహంగా సత్యమే.

Verse 107

नाधनस्यास्त्ययं लोको न परश्च कथंचन । अभिशस्तं प्रपश्यंति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम्

ధనంలేనివానికి ఈ లోకమూ లేదనిపిస్తుంది, పరలోకమూ లేదనిపిస్తుంది. పక్కనే నిలిచిన పేదవాడిని జనులు శపించబడినవాడిలా, నిందితుడిలా చూస్తారు.

Verse 108

दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति । पतितः शोच्यते सर्वैर्निर्धनश्चापि शोच्यते

లోకంలో దారిద్ర్యాన్ని పాపంలా భావిస్తారు—అటువంటి దానిని ఎవరు ప్రశంసించగలరు? పతితుడిని అందరూ జాలిపడతారు; నిర్ధనుడినీ అలాగే జాలిపడతారు.

Verse 109

यः कृशाश्वः कृशधनः कृशभृत्यः कृशातिथिः । स वै प्रोक्तः कृशोनाम न शरीरकृशः कृशऋ

ఎవరి గుర్రాలు క్షీణమో, ధనం క్షీణమో, సేవకులు క్షీణమో, అతిథి-సత్కారం క్షీణమో—అతడే నిజంగా ‘క్షీణుడు’ అని చెప్పబడతాడు; కేవలం శరీరంగా సన్నగా ఉండటం క్షీణత కాదు.

Verse 110

अर्थवान्दुष्कुलीनोऽपि लोके पूज्यतमो नरः । शशिनस्तुल्यवंशोऽपि निर्धनः परिभूयते

ధనవంతుడైతే నీచ కులంలో పుట్టినవాడైనా లోకంలో అత్యంత పూజ్యుడవుతాడు; కానీ చంద్రుని వంటి మహావంశంలో పుట్టినవాడైనా నిర్ధనుడైతే అవమానింపబడి తృణీకరింపబడతాడు.

Verse 111

ज्ञानवृद्धास्तपोवृद्धा ये च वृद्धा बहुश्रुताः । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किंकराः

జ్ఞానంలో వృద్ధులు, తపస్సులో వృద్ధులు, అలాగే బహుశ్రుతులైన వృద్ధులు—వారందరూ ధనవంతుని ద్వారమున సేవకులవలె నిలుచుచున్నారు।

Verse 112

यद्यप्ययं त्रिभुवने अर्थोऽस्माकं पराग्नहि । तथाप्यन्यप्रार्थितो हि तस्यैव फलदो भवेत्

త్రిభువనమందు ఈ ధనం నిజంగా మనదికాదు గానీ, ఇతరుడు ప్రార్థించి అడిగినప్పుడు దానమిచ్చితే అదే దాతకు పుణ్యఫలదాయకమగును।

Verse 113

अथवैतत्पुरा सर्वं चिंतयिष्यामि सुस्फुटम् । विलोकयामि पूर्वं तु किंचिद्योग्यं हि स्थानकम्

లేదా ముందుగా ఈ సంగతులన్నిటిని స్పష్టంగా ఆలోచిస్తాను; అంతకుముందే ఏదైనా యోగ్యమైన స్థలాన్ని పరిశీలిస్తాను।

Verse 114

स चिंतयित्वेति बहुप्रकारं देशांश्च ग्रामान्नगराणि चाश्रमान् । बहूनहं पर्यटन्नाप्तवान्हि स्थानं हितं स्थापये यत्र विप्रान्

అతడు అనేక విధాలుగా ఆలోచించి, దేశాలు, గ్రామాలు, నగరాలు, ఆశ్రమాలను పరిశీలిస్తూ చాలా తిరిగాడు; అయినా బ్రాహ్మణులను స్థాపించదగిన నిజమైన హితస్థానాన్ని పొందలేకపోయాడు।