Adhyaya 18

Verse 1

नारद उवाच । धनाधिपस्य जंभेन सायकैर्मर्मभेदिभिः । दिशोपरुद्धाः क्रुद्धेन सैन्यं चाभ्यर्दितं भृशम्

నారదుడు పలికెను—క్రోధించిన జంభుని మర్మభేదక బాణములచే దిక్కులన్నీ ఆవరించబడెను; ధనాధిపుని సైన్యము ఘోరముగా పీడింపబడెను।

Verse 2

तद्दृष्ट्वा कर्म दैत्यस्य धनाध्यक्षः प्रतापवान् । आकर्णाकृष्टचापस्तु जंभमाजौ महाबलम्

దైత్యుని ఆ కార్యమును చూచి ప్రతాపవంతుడైన ధనాధ్యక్షుడు ధనుస్సును చెవివరకు లాగి, యుద్ధములో మహాబలుడైన జంభుని ఎదుర్కొనెను।

Verse 3

हृदि विव्याध बाणानां सहस्रेणाग्निवर्चसाम् । स प्रहस्य ततो वीरो बाणानामयुतत्रयम्

అగ్నివర్ణమైన వెయ్యి బాణములతో అతని హృదయమును ఛేదించెను. అప్పుడు ఆ వీరుడు నవ్వుచు ముప్పై వేల బాణములను విడిచెను।

Verse 4

नियुतं च तथा कोटिमर्बुदं चाक्षिपत्क्षणात् । तस्य तल्लाघ्रवं दृषट्वा क्रुद्धो गृह्य महागदाम्

క్షణములోనే నియుతము, కోటి, అర్బుదము వరకు (అస్త్రసమూహమును) విసిరెను. ఆ అద్భుత వేగమును చూచి అతడు కోపించి మహాగదను పట్టుకొనెను।

Verse 5

धनाध्यक्षः प्रचिक्षेप स्वर्गेप्सुः स्वधनं यथा । मुक्तायां वै नादोऽभूत्प्रलये यथा

ధనాధ్యక్షుడు దానిని విసిరెను—స్వర్గాపేక్షి తన ధనమును దానమిచ్చినట్లు. అది విడువబడగానే ప్రళయకాలమువలె మహానాదము కలిగెను।

Verse 6

भूतानां बहुधा रावा जज्ञिरे खे महाभयाः । वायुश्च सुमहाञ्जज्ञे खमायान्मेघसंकुलम्

ఆకాశంలో భూతగణాల నుండి అనేక భయంకర కేకలు పుట్టాయి. మహా గాలి ఉద్ధృతమై, ఆకాశం మేఘసమూహాలతో కమ్ముకుంది।

Verse 7

सा हि वैश्रवणस्यास्ते त्रैलोक्याभ्यर्चिता गदा । आयांतीं तां समालोक्य तडित्संघातदुर्द्दशाम्

ఆ గద వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు) యొక్కది; త్రిలోకమంతటా పూజింపబడినది. అది దూసుకొస్తూ మెరుపుల గుంపులా భయంకరంగా కనిపించగా (శత్రువు తడబడెను)।

Verse 8

दैत्यो गदाविघातार्थं शस्त्रवृष्टिं मुमोच ह । चक्राणि कुणपान्प्रासाञ्छतघ्नीः पट्टिशांस्तथा

గదా ప్రహారాన్ని అడ్డుకోవడానికి దైత్యుడు ఆయుధవర్షం కురిపించాడు—చక్రాలు, గదలు, భళాలు, శతఘ్నీలు, అలాగే గొడ్డళ్లను కూడా।

Verse 9

परिघान्मुशलान्वृक्षान्गिरींश्चातुलविक्रमः । कदर्थीकृत्य शस्त्राणि तानि सर्वाणि सा गदा

అతుల విక్రమముగల ఆ గద పరీఘాలు, ముసళ్లు, వృక్షాలు, పర్వతాలు వరకు—ఆయుధాలన్నిటినీ చూర్ణం చేసి వ్యర్థం చేసింది।

Verse 10

कल्पांतभास्करो यद्वन्न्यपतद्दैत्यवक्षसि । स तया गाढभिन्नः सन्सफेनरुधिरं वमन्

కల్పాంత సూర్యునిలా అది దైత్యుని వక్షస్థలంపై పడింది. దానిచేత లోతుగా చీలిపోయి అతడు నురుగు కలిసిన రక్తాన్ని వాంతి చేసెను।

Verse 11

निःपपात रथाज्जंभो वसुधां गतचेतनः । जंभं निपतितं दृष्ट्वा कुजंभो घोरनिश्चयः

జంభుడు రథం నుండి నేలపై పడిపోయి చైతన్యహీనుడయ్యాడు. జంభుడు పడివున్నదాన్ని చూసి ఘోరనిశ్చయుడైన కుజంభుడు కార్యానికి లేచాడు.

Verse 12

धनाधिपस्य संक्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः । चक्रे बाणमयं जालं शकुंतस्येव पंजरम्

ధనాధిపునిపై కోపంతో అతడు తన నాదంతో దిక్కులను నింపి, పక్షి పంజరంలా బాణమయమైన జాలాన్ని నిర్మించాడు.

Verse 13

विच्छिद्य बाणजालं च मायाजालमिवोत्कटम् । मुमोच बाणानपरांस्तस्य यक्षाधिपो बली

భయంకరమైన మాయాజాలంలా ఉన్న ఆ బాణజాలాన్ని ఛేదించి, బలవంతుడైన యక్షాధిపుడు అతనిపై మరల బాణవర్షం విడిచాడు.

Verse 14

चिच्छेद लीलया तांश्च दैत्यः क्रोधीव सद्वचः । निष्फलांस्तांस्ततो दृष्ट्वा बाणान्क्रुद्धो धनाधिपः

దైత్యుడు ఆ బాణాలను లీలగా ఛేదించాడు—కోపిష్టి మనిషి సద్బోధను కఠినంగా త్రుంచినట్లుగా. తన బాణాలు వ్యర్థమయ్యాయని చూసి ధనాధిపుడు క్రోధించాడు.

Verse 15

शक्तिं जग्राह दुर्धर्षां शतघंटामहास्वनाम् । प्रेषिता सा तदा शक्तिर्दारयामास तं हृति

అతడు దుర్ధర్షమైన, నూరుగంటల మహానాదంలా మ్రోగే శక్తి (భాలం)ను పట్టుకున్నాడు. విసిరిన ఆ శక్తి అతని హృదయాన్ని చీల్చింది.

Verse 16

यथाल्पबोधं पुरुषं दुःखं संसारसंभवम् । तथास्य हृदयं भित्त्वा जगाम धरणीतलम्

అల్పబోధుడైన పురుషుణ్ని సంసారజన్య దుఃఖం ఎలా ఆవరించునో, అలాగే అతని హృదయం చీలి భూమితలంపై పడిపోయెను।

Verse 17

निमेषात्सोभिसंस्तम्भ्य दानवो दारुणाकृतिः । जग्राह पट्टिशं दैत्यो गिरीणामपि भेदनम्

నిమేషమాత్రంలో భయంకరాకృతిగల దానవుడు తనను తాను స్థిరపరచుకొని, పర్వతాలనైనా చీల్చగల పట్టిశాన్ని పట్టుకున్నాడు।

Verse 18

स तेन पट्टिसेनाजौ धनदस्य स्तनांतरम् । वाक्येन तीक्ष्णरूपेण मर्माक्षरविसर्पिणा

అతడు ఆ పట్టిశంతో యుద్ధంలో ధనదుడైన కుబేరుని స్తనమధ్యంలో కొట్టెను—మర్మస్థానాల్లోకి చొచ్చుకుపోయే తీక్ష్ణ వాక్యాక్షరాల వలె।

Verse 19

निर्बिभेदाभिजातस्य हृदयं दुर्जनो यथा । तेन पट्टिश घातेन धनेशः ।परिमूर्छितः

ఆ పట్టిశఘాతంతో ధనేశుడైన కుబేరుడు మూర్ఛించెను—దుర్జనుడు సజ్జనుని హృదయాన్ని ఎలా చీల్చునో అట్లే।

Verse 20

निषसाद रथोपस्थे दुर्वाचा सुजनो यथा । तथागतं तु तं दृष्ट्वा धनेशं वै मृतं यथा

అతడు రథాసనంపై కూలి కూర్చున్నాడు—దుర్వాక్యాలతో బాధపడిన సజ్జనుడిలా. అతనిని అలా చూసి వారు ధనేశుడిని మృతుడివలె భావించారు।

Verse 21

राक्षसो निरृतिर्देवो निशाचरबलानुगः । अभिदुद्राव वेगेन कुजंभं भीमविक्रमम्

రాక్షసాధిపతి నిరృతి, నిశాచరబలాన్ని వెంటబెట్టుకొని, భయంకర పరాక్రముడైన కుజంభుని వైపు వేగంగా దూసుకొచ్చెను।

Verse 22

अथ दृष्ट्वातिदुर्धर्षं कुजंभो राक्षसेश्वरम् । नोदयामास दैत्यान्स राक्षसेशरथं प्रति

అప్పుడు అత్యంత దుర్ధర్షుడైన రాక్షసాధిపతిని చూచి, కుజంభుడు ఆ రాక్షసరాజు రథంపై దైత్యులను ముందుకు ప్రేరేపించెను।

Verse 23

स दृष्ट्वा नोदितां सेनां प्रबलास्त्रां सुभीषणाम् । रथादाप्लुत्य वेगेन निरृती राक्षसेश्वरम्

ప్రేరేపితమైన, బలమైన ఆయుధాలతో నిండిన, అత్యంత భయంకరమైన ఆ సేనను చూచి రాక్షసాధిపతి నిరృతి వేగంగా రథం నుండి దూకి దిగెను।

Verse 24

खड्गेन तीक्ष्णधारेण चर्मपाणिरधावत । प्रविश्य दानवानीकं गजः पद्मसरो यथा

తీక్ష్ణధార ఖడ్గం, కవచఢాలును చేతబట్టి చర్మపాణి దూసుకొచ్చెను; దానవసేనలోకి పద్మసరోవరంలోకి ఏనుగు దిగినట్లు ప్రవేశించెను।

Verse 25

लोडयामास बहुधा विनिष्कृत्य सहस्रशः । चिच्छेद कांश्चिच्छतशो बिभेदान्यान्वरासिना

అతడు వారిని అనేక విధాలుగా త్రిప్పి పడేసి, వేల మందిని లాగి బయటకు తీసెను; కొందరిని వందల సంఖ్యలో నరికివేసి, మరికొందరిని శ్రేష్ఠ ఖడ్గంతో ఛేదించెను।

Verse 26

संदष्टौष्ठमुखैः पृथ्वीं दैत्यानां सोऽभ्यपूरयत् । ततो निःशेषितप्रायां विलोक्य स्वां चमूं तदा

కోపంతో పెదవులు, ముఖం బిగించి ఉన్న దైత్యులతో అతడు భూమిని నింపెను. తరువాత తన సైన్యం దాదాపు నశించినదని చూచి, ఆ క్షణమే దానిని పరిశీలించెను.

Verse 27

मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निरृतिं ययौ । लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्

ధనపతిని విడిచిపెట్టి దైత్యుడు కుజంభ నిరృతి దిశకు వెళ్లెను. జంభుడు కూడా స్పృహ పొందిన తరువాత ధనాధ్యక్షుని ఆజ్ఞానుగామి పరివారుల వైపు దృష్టి పెట్టెను.

Verse 28

जीवग्राहं स जग्राह बद्धा पाशैः सहस्रधा । मूर्तिमंति च रत्ननि पद्मादींश्च निधींस्तथा

అతడు జీవగ్రాహులను పట్టుకొనెను; వారు సహస్ర విధాలుగా పాశాలతో బంధింపబడి ఉన్నారు. అలాగే మూర్తిమంతమైన రత్నములను, పద్మాది నిధి-భాండారములను కూడా స్వాధీనం చేసుకొనెను.

Verse 29

वाहनानि च दिव्यानि विमानानि च सर्वशः । धनेशो लब्धसंज्ञस्तु तामवस्थां विलोक्य सः

దివ్య వాహనములు మరియు అన్ని విధాల విమానములు కూడా అపహరింపబడ్డవి. అప్పుడు ధనేశుడు (కుబేరుడు) స్పృహ పొందీ ఆ పరిస్థితిని చూచెను.

Verse 30

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च रोषात्ताम्रविलोचनः । ध्यात्वास्त्रं गारुडं दिव्यं बाणं संधाय कार्मुके

అతడు దీర్ఘంగా, ఉష్ణంగా నిశ్వసించుచూ, కోపంతో కళ్లెర్రబడెను. దివ్య గారుడాస్త్రాన్ని ధ్యానించి, ధనుస్సుపై బాణాన్ని సంధించెను.

Verse 31

मुमोच दानवानीके तं बाणं शत्रुदारणम् । प्रथमं कार्मुकं तस्य वह्निज्वालमदृश्यत

అతడు దానవసేనపై శత్రువులను చీల్చివేసే ఆ బాణాన్ని విడిచెను; అతని ధనుస్సు నుండి ముందుగా అగ్నిజ్వాల ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 32

निश्चेरुर्विस्फुलिंगानां कोटयो धनुषस्तथा । ततो ज्वालाकुलं व्योम चक्रे चास्त्रं समंततः

ధనుస్సు నుండి స్ఫులింగాల కోట్లు ఉప్పొంగి బయలుదేరెను; ఆపై ఆ అస్త్రం అన్ని దిక్కులా ఆకాశాన్ని జ్వాలలతో నింపెను।

Verse 33

तदस्त्रं सहसा दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । संवर्तं मुमुचे तेन प्रशांतं गारुडं तदा

ఆ అస్త్రాన్ని అకస్మాత్తుగా చూచి భీమపరాక్రముడైన జంభుడు సంవర్త అస్త్రాన్ని విడిచెను; దానివల్ల గారుడ అస్త్రం అప్పుడు శాంతించింది।

Verse 34

ततस्तं दानवो दृष्ट्वा कुबेरं रोषविह्वलः । अभिदुद्राव वेगेन पदातिर्धनदं नदन्

తర్వాత కుబేరుని చూచి కోపావేశంతో కలవరపడిన దానవుడు, కాలినడకనే మహావేగంతో ధనదునిపై గర్జిస్తూ దూసుకొచ్చెను।

Verse 35

अथाभिमुखमायांतं दैत्यं दृष्ट्वा धनाधिपः । बभूव संभ्रमाविष्टः पलायनपरायणः

నేరుగా ఎదురుగా వస్తున్న దైత్యుడిని చూచి ధనాధిపుడైన కుబేరుడు భయసంభ్రమానికి లోనై పూర్తిగా పారిపోవడానికి మొగ్గుచూపెను।

Verse 36

ततः पलायतस्तस्य मुकुटो रत्नमंडितः । पपात भूतले दीप्तो रविबिंबमिवांबरात्

అతడు పారిపోతుండగా రత్నమండితమైన అతని కిరీటం ప్రకాశిస్తూ భూమిపై పడిపోయింది; ఆకాశం నుంచి సూర్యబింబం పడినట్లుగా.

Verse 37

यक्षणामभिजातानां भग्नं प्रववृते रणात् । मर्तुं संग्राम शिरसि युक्तं नो भूषणाय तत्

“ఉన్నత వంశజులైన యక్షులకు యుద్ధం నుంచి భంగపడి వెనుదిరగడం తగదు. సమరాగ్రంలో మరణమే యుక్తం—ఆభరణం కాదు, ఇదే మా నిజమైన గౌరవం।”

Verse 38

इति व्यवस्य दुर्धर्षा नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । युयुत्सवस्तथा यक्षा मुकुटं परिवार्य ते

ఇలా నిర్ణయించుకొని, అజేయులైన ఆ యక్షులు—వివిధ శస్త్రాస్త్రాలు ధరించి, యుద్ధాసక్తితో—పడిపోయిన కిరీటాన్ని చుట్టుముట్టి నిలిచారు।

Verse 39

अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः । तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः

ఆ వీరులు గర్వసంపన్నులు, ధనాధిపతి కుబేరుని అడుగుజాడలను అనుసరించే అనుచరులు. వారిని చూసి చండపౌరుషుడైన దానవుడు అసహ్య కోపంతో మండిపోయాడు।

Verse 40

भुशुण्डीं भीषणाकारां गृहीत्वा शैलगौरवाम् । रक्षिणो मुकुटस्याथ निष्पिपेष निशाचरान्

పర్వతభారంతో సమానమైన భయంకరాకార భుశుణ్డీని పట్టుకొని, కిరీటాన్ని కాపాడుతున్న నిశాచర రక్షకులను అతడు నలిపివేశాడు।

Verse 41

तान्प्रमथ्याथ नियुतं मुकुटं तं स्वके रथे । समारोप्यामररिपुर्जित्वा धनदमाहवे

వారిని నాశనం చేసి దేవశత్రువు ఆ అమూల్య మకుటాన్ని తన రథంపై అధిరోహింపజేసి, యుద్ధంలో ధనదుడు (కుబేరుడు)ను జయించాడు।

Verse 42

धनानि च निधीन्गृह्य स्वसैन्येन समावृतः । नादेन महता देवान्द्रावयामास सर्वशः

ధనములు, నిధులను అపహరించి, తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, మహా నాదంతో దేవతలను అన్ని దిశలకూ తరిమివేశాడు।

Verse 43

धनदोऽपि धनं सर्वं गृहीतो मुक्तमूर्धजः । पदातिरेकः सन्त्रस्तः प्राप्यैवं दीनवत्स्थितः

ధనదుడు (కుబేరుడు) కూడా తన సమస్త ధనాన్ని కోల్పోయాడు; జుట్టు విప్పబడినవాడై, ఒంటరిగా పాదచారిగా భయంతో దీనస్థితిలో నిలిచాడు।

Verse 44

कुजंभेनाथ संसक्तो रजनीचरनंदनः । मायाममोघामाश्रित्य तामसीं राक्षसेश्वरः

కుజంభతో యుద్ధంలో చిక్కుకున్న రజనీచర వంశసంతానమైన రాక్షసేశ్వరుడు, విఫలంకాని తామస మాయను ఆశ్రయించాడు।

Verse 45

मोहयामास दैत्येन्द्रो जगत्कृत्वा तमोमयम् । ततो विफलनेत्राणि दानवानां बलानि च

దైత్యేంద్రుడు జగత్తును తమోమయంగా చేసి అందరినీ మోహింపజేశాడు; ఆపై దానవుల బలాలు దృష్టి వ్యర్థమైనవిగా మారాయి।

Verse 46

न शेकुश्चलितुं तत्र पदादपि पदं तदा । ततो नानास्त्रवर्षेण दानवानां महाचमूः

ఆ సమయంలో వారు అక్కడ ఒక్క అడుగైనా కదలలేకపోయారు. అనంతరం నానావిధ ఆయుధవర్షంతో దానవుల మహాసేన పూర్తిగా కుదేలైంది.

Verse 47

जघान निरृतिर्देवस्तमसा संवृता भृशम् । हन्यमानेषु दैत्येषु कुजंभे मूढचेतसि

ఘోర అంధకారం బాగా కమ్ముకున్నప్పుడు దేవశక్తి నిరృతి ఉగ్రంగా సంహరించింది. దైత్యులు హతమవుతుండగా కూడా కుజంభుని మనస్సు మోహితమై నిలిచింది.

Verse 48

महिषो दानवेन्द्रस्तु कल्पांतां भोदसन्निभः । अस्त्रं चकार सावित्रमुल्कासंघातमंडितम्

కాని దానవాధిపతి మహిషుడు, కల్పాంతాగ్నివలె భయంకరుడై, ఉల్కాగణాలతో అలంకృతమైన సావిత్ర అస్త్రాన్ని సృష్టించాడు.

Verse 49

विजृंभत्यथ सावित्रे परमास्त्रे प्रातपिनि । प्रणासमगमत्तीव्रं तमो घोरमनंतरम्

ఆ పరమ తేజోమయమైన సావిత్ర అస్త్రం ప్రకాశించగానే, ఉగ్రమైన ఘోర అంధకారం వెంటనే నాశనమైంది.

Verse 50

ततोऽस्त्रविस्फुलिंगांकं तमः शुक्लं व्यजायत । प्रोत्फुल्लारुणपद्मौघं शरदीवामलं सरः

అప్పుడు ఆయుధస్ఫులింగాల ముద్రలతో ఉన్న ఆ అంధకారం తెల్లగా మారింది—శరదృతువులోని నిర్మల సరస్సు, వికసించిన ఎర్ర తామరల సమూహంతో నిండినట్లుగా.

Verse 51

ततस्तमसि संशांते दैत्येन्द्राः प्राप्तचक्षुषः । चक्रुः क्रुरेण तमसा देवानीकं महाद्भुतम्

ఆ అంధకారం శాంతించిన తరువాత దైత్యేంద్రులు దృష్టిని తిరిగి పొందారు; క్రూరమైన తమస్సుతో దేవసేన ముందర ఒక మహాద్భుతమైన మోహదృశ్యాన్ని సృష్టించారు।

Verse 52

अथादाय धनुर्घोरमिषुं चाशीविषोपमम् । कुजंभोऽधावत क्षिप्रं रक्षोदेवबलं प्रति

అప్పుడు భయంకరమైన ధనుస్సును, ఆశీవిషసర్పసమానమైన బాణాన్ని తీసుకొని కుజంభుడు వేగంగా రాక్షస-దేవ సంయుక్త బలంపైకి దూసుకెళ్లాడు।

Verse 53

राक्षसेन्द्रस्तथायांतं दृषट्वा तं स पदानुगः । विव्याध निशितैर्बाणैः कालाशनिसमस्वनैः

అతడు అలా ముందుకు వస్తున్నాడని చూసిన రాక్షసేంద్రుడు, అతని అడుగుల వెంటనే అనుసరిస్తూ, కాలవజ్రసమాన ధ్వని చేసే పదునైన బాణాలతో అతనిని ఛేదించాడు।

Verse 54

नादानं न च सन्धानं न मोक्षो वास्य लक्ष्यते । चिच्छेदोग्रैः शरव्रातैस्ताञ्छरानतिलाघवात्

అతనిలో ధనుస్సు నాదం గానీ, సంధానం గానీ, బాణమోక్షంలో విరామం గానీ కనిపించలేదు; అపార వేగంతో ఉగ్ర శరవర్షంతో ఆ బాణాలను చీల్చివేశాడు।

Verse 55

ध्वजं शरेण तीक्ष्णेन निचकर्तामरद्विषः । सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत्

పదునైన బాణంతో అతడు దేవద్వేషి యొక్క ధ్వజాన్ని కోసివేశాడు; భల్లబాణంతో అతని సారథిని రథాసనం నుండి తొలగించి పడేసాడు।

Verse 56

कालकल्पेन बाणेन तं च वक्षस्याताडयत् । स तु तेन प्रहारेण चकम्पे पीडितो भृशम्

కాలనియమంలాంటి బాణంతో అతడు అతని వక్షస్థలాన్ని బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో తీవ్రంగా బాధపడి అతడు భయంకరంగా కంపించాడు.

Verse 57

दैत्येंद्रो राक्षसेन्द्रेण क्षितिकंपेनगो यथा । स सुहूर्तात्समाश्वास्य मत्वा तं दुर्जयं रणे

రాక్షసేంద్రుని దెబ్బకు దైత్యేంద్రుడు భూకంపంతో కదిలిన పర్వతంలా కంపించాడు. క్షణంలో శ్వాస సర్దుకుని అతడిని యుద్ధంలో దుర్జయుడని భావించాడు.

Verse 58

पदातिरासाद्य रथं रक्षो वामकरेण च । केशेषु निरृतिं गृह्य जानुनाक्रम्य च स्थितः

అప్పుడు రాక్షసుడు కాలినడకన రథం దగ్గరకు వచ్చి, ఎడమ చేతితో నిరృతిని జుట్టుపట్టుకుని, మోకాలితో నొక్కి అతని మీద నిలబడ్డాడు.

Verse 59

ततः खड्गेन च शिरश्छेत्तुमैच्छदमर्षणः । ततः कलकलो जज्ञे देवानां सुमहांस्तदा । कुजंभस्य वशं प्राप्तं दृष्ट्वा निरृतिमाहवे

అప్పుడు కోపగ్రస్తుడు ఖడ్గంతో అతని తల నరికివేయాలని కోరాడు. ఆ క్షణమే దేవతల్లో మహా కలకలం చెలరేగింది; యుద్ధంలో నిరృతి కుజంభ వశంలో పడినట్లు వారు చూశారు.

Verse 60

एतस्मिन्नन्तरे देवो वरुणः पाशभृद्धृतः । पाशेन दानवेंद्रस्य बबन्धाशु भुजद्वयम्

అదే సమయంలో పాశధారి దేవుడు వరుణుడు వచ్చి, తన పాశంతో దానవేంద్రుని రెండు భుజాలను వేగంగా బంధించాడు.

Verse 61

ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम् । ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत्

అప్పుడు పాశధారి కరుణను విడిచి, భుజాలు బంధింపబడి పరాక్రమం వ్యర్థమైన ఆ దైత్యుని గదతో బలంగా కొట్టెను।

Verse 62

स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं स्रवन् । दधार कालमेघस्य रूपं विद्युल्लताभृतम्

ఆ దెబ్బతో అతడు ప్రవాహాలుగా రక్తం కార్చి, మెరుపు తీగలతో నిండిన నల్ల తుఫాను మేఘంలా రూపం దాల్చెను।

Verse 63

तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजंभं महिषासुरः । व्यावृत्तवदनारावो भोक्तुमैच्छत्सुरावुभौ

కుజంభుడు ఆ స్థితిలో ఉన్నదాన్ని చూసి మహిషాసురుడు ముఖం తిప్పి ఘోరంగా గర్జిస్తూ, ఆ ఇద్దరు దేవులను భక్షించదలచెను।

Verse 64

निरृति वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः । तावभिप्रायमा लोक्य तस्य दैत्यस्य दूषितम्

పదునైన దంతాలు, భయంకర ముఖమున్న ఆ వీరుడు నిరృతి మరియు వరుణుని చూచి వారి అభిప్రాయాన్ని గ్రహించి, ఆ దైత్యుని కలుషిత దుష్ట సంకల్పాన్ని తెలుసుకొనెను।

Verse 65

त्यक्त्वा रथावुभौ भीतौ पदाती प्रद्रुतौ द्रुतम् । जग्मतुर्महिषाद्भीतौ शरणं पाकशासनम्

మహిషుని భయంతో ఆ ఇద్దరూ రథాలను విడిచి, కాలినడకన వేగంగా పరుగెత్తి, పాకశాసనుడైన ఇంద్రుని శరణు చేరిరి।

Verse 66

क्रुद्धोऽथ महिषो दैत्यो वरुणं समुपाद्रवत् । तमंतकमुखासन्नमालोक्य हिमदीधितिः

అప్పుడు క్రోధించిన దైత్యుడు మహిషుడు వరుణునిపై దూసుకొచ్చాడు. అతడు ముఖాముఖి మరణంలా సమీపించుట చూచి, శీతలకాంతి చంద్రుడు గమనించాడు।

Verse 67

चक्रे शस्त्रं विसृष्टं हि हिमसंघातमुल्बणम् । वायव्यं चास्त्र मतुलं चंद्रश्चक्रे द्वितीयकम्

అతడు నిజంగా ఘోరమైన హిమసంఘాతమయిన శస్త్రాన్ని విసిరాడు. చంద్రుడు రెండవదిగా అపూర్వమైన వాయవ్య (పవన) అస్త్రాన్ని సిద్ధం చేశాడు।

Verse 68

वायुना तेन चंडंन संशुष्केण हिमेन च । महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चंद्रप्रणोदितैः

ఆ ఉగ్ర వాయువుతో, ఎండబెట్టే మంచుతో, మహా హిమపాతంతో, మరియు చంద్రుడు ప్రేరేపించిన శస్త్రాలతో—

Verse 69

गात्राण्यसुरसैन्यानामदह्यंत समंततः । व्यथिता दानवाः सर्वे सीतच्छादितपौरुषाः

అసురసేనల అవయవాలు అన్ని వైపులా దహించబడినట్లు అయ్యాయి. దానవులందరూ బాధపడ్డారు; శీతం వారి పరాక్రమాన్ని కప్పివేసింది।

Verse 70

न शेकुश्चलिंतुं तत्र नास्त्राण्यादातुमेव च । महिषो निष्प्रयत्नश्च शीतेनाकंपिताननः

అక్కడ వారు కదలలేకపోయారు, ఆయుధాలను ఎత్తలేకపోయారు. మహిషుడూ శక్తిహీనుడయ్యాడు; శీతంతో అతని ముఖం కంపించింది।

Verse 71

अंसमालिंग्य पाणिभ्यामुपविष्टो ह्यधोमुखः । सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चंद्रमसा जिताः

అతడు రెండు చేతులతో తన భుజాలను ఆలింగనం చేసుకొని, ముఖం క్రిందికి వంచి కూర్చున్నాడు. ప్రతికారములేని ఆ దైత్యులందరినీ చంద్రదేవుడు జయించాడు.

Verse 72

रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः । तत्राब्रवीत्कालनेमिर्दैत्यान्क्रोधविदीपितः

యుద్ధేచ్ఛను దూరంగా విడిచిపెట్టి, ప్రాణరక్షణ కోరుతూ వారు నిలిచారు. అప్పుడు కోపంతో మండుతున్న కాలనేమి దైత్యులను ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 73

भोभोः श्रृंगारिणः क्रूराः सर्वशस्त्रास्त्रपारगाः । एकैकोऽपि जगत्कृस्नं शक्तस्तुलयितुं भुजैः

“హో హో! గర్విష్ఠులారా, క్రూరులారా, సమస్త శస్త్రాస్త్రాలలో నిపుణులారా; మీలో ప్రతి ఒక్కరూ తన భుజబలంతో సమస్త జగత్తును తూకం వేయగలడు!”

Verse 74

एकैकोऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् । एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वेऽपि दिवौकसः

ప్రతి ఒక్కరూ ఒంటరిగా సమస్త చరాచర జగత్తును మింగగల సమర్థుడు. ఒక్కొక్కరికి ఎదురుగా సరిపడేవారు లేరు; దేవతలందరూ కలిసినా ఒక్కరినీ ఎదుర్కోలేరు.

Verse 75

किं त्रस्तनयनाश्चैव समरे परिनिर्जिताः । न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम्

యుద్ధంలో ఓడిపోయి మీరు అందరూ భయభీత నేత్రాలతో ఎందుకు పారిపోతున్నారు? ఇది వీరులకు—ప్రత్యేకించి దైత్యజన్ములకు—తగదు.

Verse 76

राज्ञश्च तारकस्यापि दर्शयिष्यथ किं मुखम् । विरतानां रणाच्चासौ क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति

రాజా తారకునికి మీరు ఏ ముఖం చూపగలరు? యుద్ధభూమి నుండి వెనుదిరిగితే, అతడు కోపించి మీ ప్రాణాలనే హరిస్తాడు.

Verse 77

इति ते प्रोच्यमानापि नोचुः किंचिन्महासुराः । शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्याश्च ते तथा

ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ ఆ మహాసురులు ఏమీ పలకలేదు. చలివల్ల వారి శ్రవణశక్తి నశించి, వాక్కు కూడా తడబడిపోయింది.

Verse 78

मूकास्तथाभवन्दैत्या मृतकल्पा महारणे । तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान्दैत्याञ्छीतेन पीडितान्

ఆ మహా యుద్ధంలో దైత్యులు మౌనులయ్యారు, మృతుల్లాగా. చలితో బాధపడుతూ, చైతన్యహీనులైన ఆ దైత్యులను చూసి…

Verse 79

मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः । आश्रित्य मानवीं मायां वितत्य च महावपुः

కార్యానికి కాలం అనుకూలమని భావించిన మహాసురుడు కాలనేమి మానవీ మాయను ఆశ్రయించి తన మహావపువును విస్తరించాడు.

Verse 80

पूरयामास गगनं विदिश एव च । निर्ममे दानवेन्द्रोऽसौ शरीरेभास्करायुतम्

అతడు ఆకాశాన్ని, అన్ని దిశల్నీ నింపివేశాడు. ఆ దానవేంద్రుడు పదివేల సూర్యుల కాంతితో మండే శరీరాన్ని నిర్మించుకున్నాడు.

Verse 81

दिशश्च विदिशश्चैव पूरयामास पावकैः । ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्

అతడు దిక్కులనూ విదిక్కులనూ అగ్నులతో నింపెను. క్షణమాత్రంలోనే సమస్త త్రిలోకం జ్వాలలతో నిండిపోయెను.

Verse 82

तेन ज्वालासमूहेन हिमां शुरगमद्द्रुतम् । ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनमाबभौ

ఆ జ్వాలాసమూహముచేత హిమము త్వరగా తొలగిపోయెను. తరువాత క్రమంగా ఆ కఠిన శీతదుర్దినము చెదిరి అంతమయ్యెను.

Verse 83

तद्बलं दानवेंद्राणां मायया कालनेमिनः । तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः । उवाचारुणमत्यर्थं कोपरक्तांतलोचनः

కాలనేమి మాయవలన దానవేంద్రుల ఆ మహాబలం ఉద్భవించెను. దానవసేన మళ్లీ చైతన్యము పొందినదని చూచి, కోపముతో కంటి మూలలు ఎర్రబడిన దివాకరుడు అరుణునితో దహించే తేజస్సుతో పలికెను.

Verse 84

दिवाकर उवाच । नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः

దివాకరుడు పలికెను— “ఓ అరుణా, త్వరగా రథమును నడుపుము; కాలనేమి రథము ఉన్న దిశకు.”

Verse 85

विमर्दे तत्र विषमे भविता भूतसंक्षयः । जित एषशशांकोऽथ वयं यद्बलमाश्रिताः

“ఆ భయంకర సంగ్రామంలో భూతసంహారం మహత్తుగా జరుగును. అయినా ఈ ‘శశాంకధ్వజుడు’ కూడా జయింపబడును; ఎందుకంటే మేము ఆ ప్రభు-బలమునకు శరణు పొందితిమి.”

Verse 86

इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः । रथे स्थितोऽपि तैरश्वैः सितचामरधारिभिः

ఇట్లు చెప్పబడిన వెంటనే గరుడుని అగ్రజుడు రథాన్ని వేగంగా నడిపించాడు. రథస్థుడై ఉన్నప్పటికీ ఆ అశ్వములు మరియు శ్వేత చామరధారులు అతనిని శోభింపజేశారు.

Verse 87

जगद्दीपोऽथ भगवाञ्जग्राह विततं धनुः । शरौघो वै पांडुपुत्र क्षिप्रमासीद्विषद्युतिः

అప్పుడు జగద్దీపుడైన భగవంతుడు పూర్తిగా తాణిన ధనుస్సును గ్రహించాడు. ఓ పాండుపుత్రా, విషదీప్తితో మండే బాణసమూహం క్షణంలోనే ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 88

शंबरास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज ह । द्वितीयं चेन्द्रजालेनायोजितं प्रमुमोच ह

శంబరాస్త్రంతో సంధానించి ఒక బాణాన్ని విడిచాడు. తరువాత ఇంద్రజాలశక్తితో యోజింపబడిన రెండవ బాణాన్ని కూడా ప్రయోగించాడు.

Verse 89

शंबरास्त्रं क्षणाच्चक्रे तेषांरूपविपर्ययम् । देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम्

క్షణమాత్రంలో శంబరాస్త్రం వారి రూపాలను తలక్రిందులు చేసింది. దేవులకు దానవరూపం, దానవులకు దైవికరూపం కనిపించింది.

Verse 90

मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात् । कालनेमी रुषाविष्टः कृतांत इव संक्षये

దేవులను తమవారేనని భావించి అతడు ఘోరాస్త్రాలను వేగంగా ప్రయోగించి వారిని సంహరించాడు. కోపావేశంతో కాలనేమి ప్రళయకాలంలో కృతాంతుడిలా ఉగ్రుడయ్యాడు.

Verse 91

कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन्नाराचवृष्टिभिः । कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्धोरैः परश्वधैः

కొంతమందిని అతడు పదునైన ఖడ్గంతో కొట్టెను, కొంతమందిని ఇనుప బాణవృష్టితో; కొంతమందిని ఘోర గదలతో, మరికొందరిని భయంకర పరశువులతో సంహరించెను।

Verse 92

शिरांसि केषाचिदपातयद्रथाद्भुजांस्तथा सारथींस्चोग्रवेगान् । कांश्चित्पिपेषाथरथस्य वेगात्कांश्चित्तथात्यद्भुतमुष्टिपातैः

కొంతమందியின் తలలను రథాల నుండి పడగొట్టెను; అలాగే కొంతమందியின் భుజాలను, వేగవంతులైన సారథులనూ కూల్చెను. కొంతమందిని తన రథవేగంతో నలిపెను, మరికొందరిని ఆశ్చర్యకర ముష్టిపాతాలతో సంహరించెను।