Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 27
Devanagari script
मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निरृतिं ययौ । लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्
Transliteration
muktvā dhanapatiṃ daityaḥ kujaṃbho nirṛtiṃ yayau | labdhasaṃjñastu jaṃbho'pi dhanādhyakṣapadānugān
Translation
ధనపతిని విడిచిపెట్టి దైత్యుడు కుజంభ నిరృతి దిశకు వెళ్లెను. జంభుడు కూడా స్పృహ పొందిన తరువాత ధనాధ్యక్షుని ఆజ్ఞానుగామి పరివారుల వైపు దృష్టి పెట్టెను.
Word by Word
मुक्त्वाhaving freed
मुक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√मुच् (धातु; मोचने)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having released’
धनपतिम्the lord of wealth (Kubera)
धनपतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधनपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (धनस्य पतिः)
दैत्यःthe demon
दैत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
कुजंभःKujambha
कुजंभः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootकुजंभ (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
निरृतिम्to Nirṛti (the region/deity of destruction)
निरृतिम्:
Karma (Goal as object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; दिक्पाल/देवी-नाम
ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु; गतौ)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
लब्धसंज्ञःhaving regained consciousness
लब्धसंज्ञः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलब्ध (कृदन्त; √लभ् ‘लाभे’ क्त) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासः—द्वितीया-तत्पुरुषः (संज्ञां लब्धः = regained consciousness)
तुbut/indeed
तु:
Discourse (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—निपात (contrast/emphasis)
जंभःJambha
जंभः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजंभ (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अपिalso
अपि:
Discourse (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय—निपात (also/even)
धनाध्यक्षपदानुगान्the attendants of the lord of wealth
धनाध्यक्षपदानुगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधनाध्यक्ष (प्रातिपदिक; धन + अध्यक्ष) + पद + अनुग (कृदन्त/प्रातिपदिक; √गम् ‘गतौ’ with अनु-; ‘follower’)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुषः (धनाध्यक्षस्य पदानुगाः = followers/attendants of the treasurer)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Kujambha releases Kubera (Dhanapati) and withdraws toward the shadowy southwest; Jambha rises, shaken but alert, turning toward Kubera’s attendants and retinue.
Characters & Entities
D
Dhanapati (Kubera)K
KujambhaN
NirṛtiJ
JambhaFAQs
Power shifts quickly in conflict; vigilance and recovery of clarity (saṃjñā) are essential for righteous response.
No specific tīrtha is praised; the verse references Nirṛti as a cosmic direction/region.
None.