Adhyaya 14

Verse 1

अर्जुन उवाच । कुमारनाथमाहात्म्यं यत्त्वयोक्तं कथांतरे । तदहं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण महामुने

అర్జునుడు పలికెను—హే మహామునీ! మీరు మరొక కథాప్రసంగంలో చెప్పిన కుమారనాథుని మహాత్మ్యమును నేను విస్తారంగా వినదలచితిని।

Verse 2

नारद उवाच । तारकं विनिहत्यैव वज्रांगतनयं प्रभुः । गुहः संस्थापयामास लिंगमेतच्च फाल्गुन

నారదుడు పలికెను—హే ఫాల్గుణా! వజ్రాంగుని కుమారుడైన తారకుని సంహరించిన తరువాత ప్రభువు గుహ ఈ లింగమునే స్థాపించెను।

Verse 3

दर्शनाच्छ्रवणाद्ध्यानात्पूजया श्रुतिवंदनैः । सर्वपापापहः पार्थ कुमारेशो न संशयः

హే పార్థా! దర్శనము, శ్రవణము, ధ్యానము, పూజ మరియు శ్రుతివందనములచే కుమారేశుడు నిస్సందేహంగా సమస్త పాపములను హరించును।

Verse 4

अर्जुन उवाच । अत्याश्चर्यमयी रम्या कथेयं पापनाशिनी । विस्तरेण च मे ब्रूहि याथातथ्येन नारद

అర్జునుడు పలికెను—ఈ కథ అత్యంత ఆశ్చర్యమయమైనది, రమ్యమైనది, పాపనాశినీ. హే నారదా! జరిగినట్లుగానే విస్తారంగా నాకు చెప్పుము।

Verse 5

वज्रांगः कोप्यसौ दैत्यः किंप्रभावश्च तारकः । कथं स निहतश्चैव जातश्चैव कथं गुहः

వజ్రాంగుడనే ఆ దైత్యుడు ఎవడు? తారకుని ప్రభావము ఏది? అతడు ఎలా హతుడయ్యెను, అలాగే గుహుడు (కుమారుడు) ఎలా జన్మించెను?

Verse 6

कथं संस्थापितं लिंगं कुमारेश्वरसंज्ञितम् । किं फलं चास्य लिंगस्य ब्रूहि तद्विस्तरान्मम

కుమారేశ్వరమని ప్రసిద్ధమైన లింగము ఎలా స్థాపించబడెను? ఈ లింగారాధన ఫలము ఏమిటి? దానిని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 7

नारद उवाच । प्रणिपत्य कुमाराय सेनान्ये चेश्वराय च । श्रृणु चैकमनाः पार्थ कुमारचरितं महत्

నారదుడు పలికెను—కుమారునికి (దేవసేనాపతికి) మరియు ఈశ్వరునికి నమస్కరించి, ఓ పార్థా, ఏకాగ్రచిత్తముతో కుమారుని మహాచరిత్రమును వినుము.

Verse 8

मानसो ब्रह्मणः पुत्रो दक्षो नाम प्रजापतिः । षष्टिं सोऽजनयत्कन्या वीरिण्यां नाम फाल्गुन

బ్రహ్ముని మానసపుత్రుడైన దక్షుడను ప్రజాపతి, ఓ ఫాల్గుణా, వీరిణీ గర్భమున సష్టి కన్యలను జన్మింపజేసెను.

Verse 9

ददो स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रोरिष्टनेमिने

అతడు పది కన్యలను ధర్మునికి, పదమూడు కశ్యపునికి, ఇరవైఏడు సోమునికి, మరియు నాలుగు అరిష్టనేమికి ఇచ్చెను.

Verse 10

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे चैव ददौ प्रभुः । नामधेयान्यमूषां च सपत्नीनां च मे श्रृणु

ఆ ప్రభువు భూత, అంగిరస, కృశాశ్వులకు కూడా రెండేసి (పత్నులను) ప్రసాదించాడు. ఇప్పుడు ఆ సహపత్నుల నామాలను నన్ను నుండి వినుము.

Verse 11

यासां प्रसूतिप्रभवा लोका आपूरितास्त्रयः । भानुर्लम्बा ककुद्भूमिर्विश्वा साध्या मरुत्वती

వారి సంతానోత్పత్తి వల్ల మూడు లోకాలు నిండిపోయాయి—వారు భాను, లంబా, కకుద్భూమి, విశ్వా, సాధ్యా, మరుత్వతీ.

Verse 12

वसुर्सुहूर्ता संकल्पा धर्मपत्न्यः सुताञ्छृणु । भानोस्तु देवऋषभ सुतोऽभवत्

వసు, సుహూర్తా, సంకల్పా—ఇవే ధర్ముని పత్నులు; వారి పుత్రులను వినుము. భానుని నుండి దేవఋషభుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 13

विद्योत आसील्लंबायां ततश्च स्तनयित्नवः । ककुदः शकटः पुत्रः कीकटस्तनयो यतः

లంబా నుండి విద్యోతుడు జన్మించాడు; ఆ తరువాత స్తనయిత్నవులు (మేఘగర్జన దేవతలు) పుట్టారు. కకుదుడు, శకటుడు కూడా కుమారులుగా పుట్టి, అతనివలన కీకటుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 14

भुवो दुर्गस्तथा स्वर्गो नंदश्चैव ततोऽभवत् । विश्वेदेवाश्च विश्वाया अप्रजांस्तान्प्रचक्षते

భూ నుండి దుర్గుడు, అలాగే స్వర్గుడు జన్మించారు; ఆమె నుండి నందుడూ పుట్టాడు. విశ్వా నుండి విశ్వేదేవులు జన్మించారు—వారిని సంతానరహితులని ప్రకటిస్తారు.

Verse 15

साध्या द्वादश साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुतः । मरुत्वान्सुजयंतश्च मरुत्वत्या बभूवतुः

సాధ్యా నుండి పన్నెండు సాధ్యులు జన్మించారు; ఆమె కుమారుడు అర్థసిద్ధి. మరుత్వతీ నుండి మరుత్వాన్ మరియు సుజయంతుడు జన్మించారు.

Verse 16

नरनारायणौ प्राहुर्यौ तौ ज्ञानविदो जनाः । वसोश्च वसवश्चाष्टौ मुहूर्तायां मुहूर्तकाः

తత్త్వాన్ని తెలిసిన జనులు ఆ ఇద్దరిని నర-నారాయణులు అని అంటారు. వసు నుండి ఎనిమిది వసువులు జన్మించారు; ముహూర్తా నుండి ముహూర్తకులు జన్మించారు.

Verse 17

ये वै फलं प्रयच्छंति भूतानां स्वं स्वकालजम् । संकल्पायाश्च संकल्पः कामः संकल्पजः सुतः

ఎవరు భూతాలకు తమ తమ కాలంలో కలిగే ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తారో. సంకల్పా నుండి సంకల్పుడు జన్మించాడు; సంకల్పజుడైన కుమారుడు కాముడు జన్మించాడు.

Verse 18

सुरूपासूत तनयान्रुद्रानेकादशैव तु । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः

సురూపా కుమారులను ప్రసవించింది—అవి నిజంగా పదకొండు రుద్రులు: కపాలీ, పింగళ, భీమ, విరూపాక్ష, విలోహిత.

Verse 19

अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चांत्यो भवस्तथा । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये विरूपायाः सुताः स्मृताः

అజక, శాసన, శాస్తా, శంభు, అంత్య, అలాగే భవ—ఇవీ మరియు రుద్రుని ఇతర పార్షదులు విరూపా కుమారులుగా స్మరించబడుతారు.

Verse 20

प्रजापतेरंगिरसः स्वधा पत्नी पितॄनथ । जज्ञे सनी तथा पुत्रमथर्वागिरसं प्रभुम्

ప్రజాపతి అంగిరసుని భార్య స్వధా, పితృదేవతలతో సంబంధముగలది, సనీని ప్రసవించింది; తదుపరి ప్రభువైన కుమారుడు అథర్వాంగిరసుని కూడా జన్మింపజేసింది।

Verse 21

कृशाश्वस्य च द्वे भार्ये अर्चिश्च दिषणा तथा । अस्त्रगामो ययोः पुत्रः ससंहारः प्रकीर्तितः

కృశాశ్వునికి రెండు భార్యలు—అర్చిస్ మరియు దిషణా. వారిద్దరి కుమారుడు అస్త్రగాముడు; అతడు ‘ససంహార’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు।

Verse 22

पतंगी यामिनी ताम्रा तिमिश्चारिष्टनेमिनः । पतंग्यसूत पतगान्यामिनी शलभानथ

పతంగీ, యామినీ, తామ్రా, తిమి—ఇవన్నీ అరిష్టనేమి భార్యలు. పతంగీ పక్షులను ప్రసవించింది; యామినీ తరువాత శలభాలను (మిడతలను) జన్మింపజేసింది।

Verse 23

ताम्रायाः श्येनगृध्राद्यास्तिमेर्यादोगणास्तथा । अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूदमिदं जगत्

తామ్రా నుండి శ్యేన, గృధ్ర మొదలైన పక్షులు పుట్టాయి; అలాగే తిమి నుండి తిమిర్యాది జలచరగణాలు ఉద్భవించాయి. ఈ జగత్తు కశ్యపుని భార్యల ప్రసూతి అని కీర్తించబడింది।

Verse 24

श्रृणु नामानि लोकानां मातॄणां शंकराणि च । अदितिर्दितिर्दनुः सिंही दनायुः सुरभिस्तथा

ఇప్పుడు లోకాల మాతృదేవతల నామాలను, అలాగే శంకరసంబంధమైన శుభ పరంపరలను వినుము—అదితి, దితి, దను, సింహీ, దనాయు, మరియు సురభి।

Verse 25

अरिष्टा विनता ग्रावा दया क्रोधवशा इरा । कद्रुर्मुनिश्च ते चोभे मातरस्ताः प्रकीर्तिताः

అరిష్టా, వినతా, గ్రావా, దయా, క్రోధవశా, ఇరా; అలాగే కద్రూ మరియు ముని—ఈ ఇద్దరూ కూడా—మాతృరూపాలుగా ప్రకటించబడ్డారు.

Verse 26

आदित्याश्चादितेः पुत्रा दितेर्दैत्याः प्रकीर्तिताः । दनोश्च दानवाः प्रोक्ता राहुः सिंहीसुतो ग्रहः

ఆదిత్యులు అదితి పుత్రులని చెప్పబడతారు; దైత్యులు దితి పుత్రులని ప్రఖ్యాతులు. దను నుండి దానవులు జన్మించారని చెప్పబడింది; గ్రహమైన రాహు సింహికా పుత్రుడు.

Verse 27

दनायुषस्तथा जातो दनायुश्च गणो बली । गावश्च सुरभेर्जातारिष्टापुत्रा युगंधराः

దనాయు నుండి అలాగే దనాయుష్ అనే బలవంతమైన గణము జన్మించాడు. సురభి నుండి గోవులు పుట్టాయి; యుగంధరులు అరిష్టా పుత్రులని స్మరించబడతారు.

Verse 28

विनतासूत अरुणं गरुडं च महाबलम् । ग्रावायाः श्वापदाः पुत्रा गणः क्रोधवशस्तथा

వినతా అరుణుని మరియు మహాబలుడైన గరుడుని ప్రసవించింది. గ్రావా నుండి శ్వాపదాలు (హింస్ర మృగాలు) పుత్రులుగా పుట్టాయి; అలాగే క్రోధవశా నుండి కూడా ఒక గణము జన్మించింది.

Verse 29

जातः क्रोधवशायाश्च इराया भूरुहाः स्मृताः । कद्रूसुताः स्मृता नागा मुनेरप्सरसां गणाः

క్రోధవశా నుండి (అనేక జీవులు) జన్మించారు; ఇరా నుండి వృక్షలతాదులు స్మరించబడతారు. కద్రూ పుత్రులే నాగులని చెప్పబడింది; ముని నుండి అప్సరసల గణములు పుట్టాయి.

Verse 30

तत्र द्वौ तनयौ यौ च दितेस्तौ विष्णुना हतौ । हिरण्यकशिपुर्वीरो हिरण्याक्षस्तथाऽपरः

అక్కడ దితి యొక్క ఇద్దరు కుమారులు విష్ణువిచే సంహరింపబడ్డారు—వీరుడు హిరణ్యకశిపుడు, మరొకడు హిరణ్యాక్షుడు।

Verse 31

ततो निहतपुत्रा सा दितिराराध्य कश्यपम् । अयाचत वरं देवी पुत्रमन्यं महाबलम्

అప్పుడు కుమారులు హతులైన దితి కశ్యపుని ఆరాధించి, దేవి వరం కోరింది—మహాబలుడైన మరొక కుమారుని।

Verse 32

समरे शक्रहंतारं स तस्या अददात्प्रभुः । नियमे चापि वर्तस्व वर्षाणां च सहस्रकम्

ప్రభువు ఆమెకు వరమిచ్చాడు—సమరంలో శక్రుని సంహరించువాడు; ఇంకా అన్నాడు—“వెయ్యి సంవత్సరాలు నియమంలో స్థిరంగా ఉండుము।”

Verse 33

इत्युक्ता सा तथा चक्रे पुष्करस्था समाहिता । वर्तंत्या नियमे तस्याः सहस्राक्षः समाहितः

ఇలా చెప్పబడిన ఆమె అలాగే చేసింది—పుష్కరంలో స్థిరమనస్సుతో నివసించింది; ఆమె నియమాచరణ కొనసాగుతుండగా సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) కూడా అప్రమత్తంగా ఏకాగ్రుడై ఉన్నాడు।

Verse 34

उपासामाचरद्भक्त्या सा चैनमन्वमन्यत । दशवत्सरशेषस्य सहस्रस्य तदा दितिः

ఆమె భక్తితో ఉపాసన ఆచరించుచూ, మనసులో ఆయనను నిరంతరం గౌరవించి స్మరించుచూ ఉండెను; అప్పుడు దితికి వెయ్యి సంవత్సరాలలో కేవలం పది సంవత్సరాలు మాత్రమే మిగిలాయి।

Verse 35

उवाच शक्रं सुप्रीता भक्त्या शक्रस्य तोषिता । दितिरुवाच । अत्रोत्तीर्णव्रतप्रायां विद्धि देवसत्तम

భక్తితో శక్రుని సంతోషపెట్టి, అతనిచే తృప్తి పొందిన ఆమె పలికింది. దితి చెప్పింది—“హే దేవోత్తమా! ఇక్కడ నా వ్రతం దాదాపు పూర్తయిందని తెలుసుకో.”

Verse 36

भविष्यति तव भ्राता तेन सार्धमिमां श्रियम् । भोक्ष्यसे त्वं यथानयायं त्रैलोक्यं हतकंटकम्

“నీ సోదరుడు జన్మిస్తాడు; అతనితో కలిసి నీవు ఈ రాజ్యశ్రీ-వైభవాన్ని అనుభవిస్తావు—అప్పుడు ఈ త్రిలోకం న్యాయంగా పాలింపబడి, దాని కంటకాలు, ఉపద్రవాలు తొలగిపోతాయి।”

Verse 37

इत्युक्त्वा निद्रयाविष्टा चरणाक्रांतमूर्धजा । दिवा सुप्ता दितिर्देवी भाव्यर्थबलनोदिता

ఇలా చెప్పి దేవి దితి నిద్రావశమైంది; ఆమె కేశాలు పాదంతో నొక్కబడ్డాయి. జరగబోయే విధి బలంతో ప్రేరితమై ఆమె పగలు నిద్రించింది।

Verse 38

तत्तु रंध्रमवेक्ष्यैव योगमूर्तिस्तदाविशत् । जठरस्थं दितेर्गर्भं चक्रे वज्रेण सप्तधा

ఆ రంధ్రాన్ని చూచిన వెంటనే శక్రుడు యోగమూర్తిని ధరించి అప్పుడే లోనికి ప్రవేశించాడు. వజ్రంతో దితి గర్భస్థ శిశువును ఏడు భాగాలుగా చీల్చాడు।

Verse 39

एकैकं च पुनः खण्डं चकार मघवा ततः । सप्तधा सप्तधा कोपादुद्बुध्य च ततो दितिः

తర్వాత మఘవుడు ప్రతి భాగాన్ని మళ్లీ చీల్చాడు—ఏడేసి భాగాలుగా, మళ్లీ ఏడేసి భాగాలుగా. అప్పుడు దితి కోపంతో మేల్కొంది।

Verse 40

न हंतव्यो न हंतव्य इति सा शक्रमब्रवीत् । वज्रेण कृत्त्यमानानां बुद्धा सा रोदनेन च

"చంపవద్దు, చంపవద్దు" అని ఆమె ఇంద్రునితో పలికెను. వజ్రాయుధముతో ఛేదింపబడుచున్న వారి రోదనము విని ఆమె గ్రహించెను.

Verse 41

ततः शक्रश्च मा रोदीरिति तांस्तान्यथाऽवदत् । निर्गत्य जठरात्तस्मात्ततः प्रांजलिरग्रतः

అప్పుడు ఇంద్రుడు వారితో "ఏడవకండి" అని పలికెను. ఆ గర్భము నుండి బయటకు వచ్చి వారు చేతులు జోడించి అతని ముందు నిలబడిరి.

Verse 42

उवाच वाक्यं चात्रस्तो मातरं रिषपूरिताम् । दिवास्वापं कृथा मातः पादाक्रांतशिरोरुहा

అప్పుడు భయపడిన ఇంద్రుడు కోపముతో ఉన్న తల్లితో ఇట్లనెను, "ఓ మాతా! నీవు పగటిపూట నిద్రించితివి, నీ జుట్టు పాదములకు తగిలినది."

Verse 43

सुप्ताथ सुचिरं वाते धिन्नो गर्भो मया तव । कृता एकोनपंचाशद्भागा वज्रेण ते सुताः

"నీవు చాలా సేపు నిద్రించుచుండగా, నేను వాయురూపమున నీ గర్భమును ఛేదించితిని. వజ్రాయుధముతో నీ కుమారులను నలభై తొమ్మిది భాగాలుగా చేసితిని."

Verse 44

सत्यं भवतु ते वाक्यं सार्धं भोक्ष्यामि तैः श्रियम् । दास्यामि तेषां स्थानानि दिवि यावदहं दिते

"నీ వాక్యము సత్యమగుగాక. నేను వారితో కలిసి ఐశ్వర్యమును అనుభవించెదను. ఓ దితీ! నేను ఉన్నంత కాలము వారికి స్వర్గములో స్థానములను ఇచ్చెదను."

Verse 45

मा रोदीरिति मे प्रोक्ताः ख्याताश्च मरुतस्त्विति । इत्युक्ता सा च सव्रीडा दितिर्जाता निरुत्तरा

“ఏడవకుము” అని నేను వారికి చెప్పితిని; అందువల్ల వారు ‘మరుతులు’ అని ప్రసిద్ధి పొందిరి. అది విని లజ్జతో దితి మౌనమైంది.

Verse 46

सार्धं तैर्गतवानिंद्रो दिगंते वायवः स्मृताः । ततः पुनश्च भर्तारं दितिः प्रोवाच दुःखिता

వారితో కలిసి ఇంద్రుడు కూడా వెళ్లిపోయెను; వారు దిక్కుల అంత్యాలలో సంచరించే వాయువులుగా స్మరింపబడుదురు. ఆపై దుఃఖిత దితి మళ్లీ భర్తతో పలికెను.

Verse 47

पुत्रं मे भगवन्देहि शक्रहंतारमूर्जितम् । यो नास्त्रशस्त्रैर्वध्यत्वं गच्छेत्त्रिदिववासिनाम्

హే భగవాన్, నాకు ఒక కుమారుని ప్రసాదించుము—బలవంతుడు, శక్రహంత—త్రిదివవాసులు అతన్ని అస్త్రశస్త్రాలతో వధించలేనివాడు.

Verse 48

न ददास्युत्तरं विद्धि मृतामेव प्रजापते । इत्युक्तः स तदोवाच तां पत्नीमतिदुःखिताम्

“నేను ఉత్తరం ఇవ్వను; ఓ ప్రజాపతే, ఆమె మృతప్రాయమే” అని. అలా చెప్పబడిన అతడు అప్పుడు అత్యంత దుఃఖితమైన భార్యతో పలికెను.

Verse 49

दशवर्षसहस्राणि तपोनिष्ठा तु तप्स्यसे । वज्रसारमयैरंगैरच्छेद्यैरायसैर्दृढैः

నీవు తపోనిష్ఠగా పది వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేయుదువు; అప్పుడు (పుత్రుడు) వజ్రసారమయ అవయవాలతో, ఛేదింపలేని, ఇనుమువలె కఠినుడై దృఢుడై ఉండును.

Verse 50

वज्रांगोनाम पुत्रस्ते भविता धर्मवत्सलः । सा तु लब्धवरा देवी जगाम तपसे वनम्

నీ కుమారుడు ‘వజ్రాంగ’ అనే నామంతో, ధర్మనిష్ఠుడై జన్మిస్తాడు. వరం పొందిన ఆ దేవి తపస్సు చేయుటకు అరణ్యానికి వెళ్లింది.

Verse 51

दशवर्षसहस्राणि तपो घोरं समाचरत् । तपसोंऽते भगवती जनयामास दुर्जयम्

పది వేల సంవత్సరాలు ఆమె ఘోర తపస్సు చేసింది. ఆ తపస్సు ముగింపున భగవతి దుర్జయుడైన కుమారుని ప్రసవించింది.

Verse 52

पुत्रमप्रतिकर्माणमजेयं वज्रदुश्छिदम् । स जातामात्र एवाभूत्सर्वशा स्त्रार्थपारगः

ఆమె ప్రతికారానికి అతీతుడు, అజేయుడు, వజ్రంలా ఛేదించలేనివాడైన కుమారుని కనింది. జన్మించిన క్షణమే అతడు సమస్త శస్త్రార్థాలలో పారంగతుడయ్యాడు.

Verse 53

उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम् । तमुवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपं सुतम्

భక్తితో అతడు తల్లిని అడిగాడు—“అమ్మా, నేను ఏమి చేయాలి?” అప్పుడు హర్షించిన దితి తన కుమారునితో, దైత్యాధిపతితో, ఇలా చెప్పింది.

Verse 54

बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक । तेषआमपचितिं कर्तुमिच्छे शक्रवधादहम्

బిడ్డా, సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) నా అనేక కుమారులను సంహరించాడు. వారి ప్రతీకారంగా నేను శక్రుని వధను కోరుతున్నాను.

Verse 55

बाढमित्येव सं प्रोच्य जगाम त्रिदिवं बली । ससैन्यं समरे शक्रं स च बाह्वायुधोऽजयत्

“బాఢమ్” అని పలికి ఆ పరాక్రమవంతుడు త్రిదివానికి వెళ్లెను. సమరంలో సైన్యసహిత శక్రుని జయించి బాహ్వాయుధుడే విజేత అయ్యెను.

Verse 56

पादेनाकृष्य देवेंद्रं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा । मातुरंतिकमागच्छद्याचमानं भयातुरम्

సింహం చిన్న మృగాన్ని లాగినట్లు, పాదంతో దేవేంద్రుని లాగి తెచ్చెను. భయాతురుడై క్షమాపణ వేడుకొంటూ ఇంద్రుడు, అతడు తల్లి సమీపానికి చేరెను.

Verse 57

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगता तत्र संत्रस्तावथो ब्रह्मा जगाद तम्

అంతలో బ్రహ్మా మరియు మహాతపస్వి కశ్యపుడు భయంతో అక్కడికి వచ్చిరి. అప్పుడు బ్రహ్మా అతనితో పలికెను.

Verse 58

मुंचामुं पुत्र याचंतं किमनेन प्रयोजनम् । अवमानो वधः प्रोक्तो वीरसंभावितस्य च

“పుత్రా, వేడుకొంటున్న ఇతనిని విడిచిపెట్టు; దీనివల్ల ఏమి ప్రయోజనం? వీరుడిగా గణింపబడినవానికి అవమానమే వధసమానమని చెప్పబడింది.”

Verse 59

अस्मद्वाक्येन यो मुक्तो जीवन्नपि मृतो हि सः । शत्रुं ये घ्नंति समरे न ते वीराः प्रकीर्तिताः

“మా వాక్యంతో ఎవడు విడిపించబడతాడో, వాడు జీవించి ఉన్నా మృతుడే. అలా విడిచిన శత్రువును సమరంలో చంపేవారు వీరులని కీర్తింపబడరు.”

Verse 60

कृत्वा मानपरिग्लनिं ये मुंचंति वरा हि ते । यतामान्यतमं मत्वा त्वया मातुर्वचः कृतम्

మానభంగపు గాయం కలిగించినప్పటికీ శత్రువును విడిచిపెట్టువారే నిజంగా శ్రేష్ఠులు. నీవు మాతృవాక్యాన్ని పరమ గౌరవనీయమని భావించి దానిని ఆచరించితివి.

Verse 61

तथा पितुर्वचः कार्यं मुंचामुं पुत्र वासवम् । एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत्

అదేవిధంగా, కుమారా, పితృవాక్యమును కూడా నెరవేర్చవలెను—వాసవుడు (ఇంద్రుడు)ను విడిచిపెట్టు. ఇది విని వజ్రాంగుడు నమస్కరించి పలికెను.

Verse 62

न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता मया । त्वं सुरासुरनाथो वै मम च प्रपितामहः

నాకు ఇక ఇతనితో పని లేదు; మాతృఆజ్ఞను నేను నెరవేర్చితిని. మీరు దేవాసురుల నాథుడు, అలాగే నా ప్రపితామహుడును.

Verse 63

करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः । न च कांक्षे शक्रभुक्तामिमां त्रैलोक्यराजताम्

హే దేవా, మీ వచనానుసారమే నేను చేయుదును; ఈ శతక్రతు (ఇంద్రుడు) విడుదలయ్యెను. శక్రుడు అనుభవించిన ఈ త్రిలోక రాజ్యాన్ని నేను కోరను.

Verse 64

परभुक्ता यथा नारी परभुक्तामिवस्रजम् । यच्च त्रिभुवनेष्वस्ति सारं तन्मम कथ्यताम्

ఇతరుడు అనుభవించిన స్త్రీ యథా (త్యాజ్య), ఇతరుడు ధరించిన పుష్పమాల యథా—అదేవిధంగా ఈ (సార్వభౌమత్వం). త్రిభువనములలో ఉన్న నిజసారమును నాకు చెప్పండి.

Verse 65

ब्रह्मोवाच । तपसो न परं किंचित्तपो हि महतां धनम् । तपसा प्राप्यते सर्वं तपोयोग्योऽसि पुत्रक

బ్రహ్ముడు పలికెను—తపస్సుకు మించినది ఏదీ లేదు; తపస్సే మహాత్ముల ధనం. తపస్సుతో సమస్తమూ లభిస్తుంది. ఓ పుత్రా, నీవు తపస్సుకు యోగ్యుడవు.

Verse 66

वज्रांग उवाच । तपसे मे रतिर्देव न विघ्नं तत्र मे भवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम सः

వజ్రాంగుడు అన్నాడు—ఓ దేవా, తపస్సులోనే నా రతి; అందులో నాకు విఘ్నం కలగకూడదు. ఓ భగవన్, నీ ప్రసాదంతో—ఇలా చెప్పి అతడు విరమించాడు.

Verse 67

ब्रह्मोवाच । क्रूरभावं परित्यज्य यदीच्छसि तपः सुत । अनया चित्तबुद्ध्या तत्त्वयाप्तं जन्मनः फलम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ సుతా, నీవు తపస్సు కోరితే క్రూరభావాన్ని విడిచిపెట్టు. ఈ సత్యచిత్త-శుద్ధబుద్ధితో జన్మఫలం సిద్ధిస్తుంది.

Verse 68

इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्ज्जयतलोचनाम् । तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थं पद्मसंभवः

ఇలా చెప్పి పద్మజుడు (బ్రహ్ముడు) లజ్జతో కిందికి వాలిన కన్నుల గల ఒక కన్యను సృష్టించాడు. పద్మసంభవ దేవుడు ఆమెను భార్యార్థంగా అతనికి ఇచ్చాడు.

Verse 69

वरांगीति च नामास्याः कृतवांश्च पितामहः । जगाम च ततो ब्रह्मा कश्यपेन समं दिवम्

పితామహుడు (బ్రహ్ముడు) ఆమెకు ‘వరాంగీ’ అని నామం పెట్టాడు. ఆపై బ్రహ్ముడు కశ్యపునితో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లాడు.

Verse 70

वज्रांगोऽपि तया सार्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्धूबाहुः स दैत्येंद्रोऽतिष्ठदब्दसहस्रकम्

వజ్రాంగుడును ఆమెతో కలిసి తపస్సుకోసం అరణ్యానికి వెళ్లెను. ఆ దైత్యేంద్రుడు చేతులు పైకెత్తి సహస్ర సంవత్సరములు స్థిరంగా నిలిచెను.

Verse 71

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावानधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निसाधकः

కమలపత్రాక్షుడు, శుద్ధబుద్ధిగల మహాతపస్వి కొంతకాలం అధోముఖంగా నిలిచెను; అంతే కాలం పంచాగ్ని సాధనను ఆచరించెను.

Verse 72

निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंऽतर्जले चक्रे कालं वर्षसहस्रकम्

నిరాహారుడై ఘోరతపస్సు చేసి అతడు తపస్సు పర్వతంలా అయ్యెను. ఆపై జలాంతర్గతంగా సహస్ర సంవత్సరములు గడిపెను.

Verse 73

जलांतरप्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसस्तत्परा मौनमाश्रिता

అతడు జలంలో ప్రవేశించినప్పుడు, అతని మహావ్రతధారిణి భార్య ఆ సరస్సు తీరాననే, అతనిపై ఏకాగ్రతతో, మౌనవ్రతం ఆశ్రయించి నిలిచెను.

Verse 74

निराहारं पतिं मत्वा तपस्तेपे पतिव्रता । तस्यास्तपसि वर्तंत्या इंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्

భర్త నిరాహారుడని భావించి ఆ పతివ్రత తపస్సు చేసెను. ఆమె తపస్సులో నిలకడగా ఉండగా, ఇంద్రుడు భయంకర దృశ్యాన్ని సృష్టించి కలవరపెట్టెను.

Verse 75

भूत्वा तु मर्कटाकारस्तस्याअभ्याशमागतः । अपविध्य दृशं तस्या मूत्रविष्ठे चकार सः

కోతి రూపాన్ని ధరించి అతడు ఆమె సమీపానికి వచ్చాడు. ఆమె దృష్టిని మరల్చి, ఆమె వ్రతానికి భంగం కలిగించేలా అక్కడ మలమూత్ర విసర్జన చేశాడు.

Verse 76

तथा विलोलवसनां विलोलवदनां तथा । विलोलकेशां तां चक्रे विधित्सुस्तपसः क्षतिम्

ఆమె తపస్సును భంగం చేయాలనే ఉద్దేశంతో, అతడు ఆమె వస్త్రాలను, ముఖాన్ని మరియు కేశాలను చెల్లాచెదురు చేశాడు.

Verse 77

ततश्च मेषरूपेण क्लेशं तस्याश्चकार सः । ततो भुजंगरूपेण बद्धा चरणयोर्द्वयोः

ఆ తరువాత పొట్టేలు రూపంలో అతడు ఆమెకు క్లేశాన్ని కలిగించాడు. పిమ్మట పాము రూపంలో ఆమె రెండు పాదాలను బంధించాడు.

Verse 78

अपाकर्षत दूरं स तस्माद्देवभृतस्तथा । तपोबालाच्च सा तस्य न वध्यत्वं जगाम ह

ఆ దేవేంద్రుడు ఆమెను అక్కడి నుండి దూరంగా లాగివేసాడు, కానీ తపోబలం వల్ల ఆమె అతనికి లొంగలేదు మరియు అతడు ఆమెను చంపలేకపోయాడు.

Verse 79

क्षमया च महाभागा क्रोधमण्वपि नाकरोत् । ततो गोमायुरूपेण तमदूषयदाश्रमम्

ఆ మహాసాధ్వి క్షమాగుణంతో ఇసుమంతైనా కోపగించుకోలేదు. అప్పుడు అతడు నక్క రూపంలో ఆ ఆశ్రమాన్ని అపవిత్రం చేశాడు.

Verse 80

अग्निरूपेण तस्याश्च स ददाह महाश्रमम् । चकर्ष वायुरूपेण महोग्रेण च तां शुभाम् । एवं सिहवृकाद्याभिर्भीषिकाभिः पुनःपुनः

అగ్నిరూపముతో అతడు ఆమె మహాశ్రమాన్ని దహించాడు; మహోఘ్రమైన వాయురూపముతో ఆ శుభాంగిని లాగి తీసుకెళ్లాడు. ఈ విధంగా సింహం, తోడేలు మొదలైన భయంకర విభీషికలతో మళ్లీ మళ్లీ ఆమె సంకల్పాన్ని కదిలించేందుకు యత్నించాడు।

Verse 81

विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्य दुष्टतां मत्वा शापं दातुं व्यवस्यत

వజ్రాంగుని మహిషి ఏమాత్రం విరమించనప్పుడు, శైలుని దుష్టత్వాన్ని గ్రహించి ఆమె శాపం ఇవ్వాలని నిర్ణయించింది।

Verse 82

तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषाविग्रहः । उवाच तां वरारोहां त्वरयाथ सुलोचनाम्

ఆమె శాపం పలకబోతున్నదని చూసి, శైలు మానవరూపం ధరించి ఆ వరారోహిణి, సులోచనతో—“త్వరపడకుము/త్వరగా ఆలోచించుము” అని పలికాడు।

Verse 83

शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योऽहं सर्वदेहिनाम् । अतिखेदं करोत्येष ततः क्रुद्धस्तु वृत्रहा

శైలు అన్నాడు—“ఈ మహావ్రతంలో నేను దుష్టుడను కాను; సమస్త దేహధారులు సేవించదగినవాడను. కానీ ఈవాడు (ఇంద్రుడు) అతిగా కష్టం కలిగిస్తున్నాడు; అందుకే వృత్రహా కోపించి ఇలా చేస్తున్నాడు।”

Verse 84

एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रिकः । तस्मिन्याते स भगवान्काले कमलसंभवः

ఇంతలో వెయ్యేళ్ల కాలం గడిచింది. ఆ కాలం పూర్తయ్యాక భగవాన్ కమలసంభవుడు (బ్రహ్మ) ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 85

तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तमागम्य जलाशये

సంతోషించి అతడు జలాశయ తీరమున అక్కడ వజ్రాంగుని సమీపించి అతనితో పలికెను।

Verse 86

ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामांस्ते उत्तिष्ठ दितिनन्दन । एवमुक्तस्तदोत्थाय दैत्येंद्रस्तपसो निधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—“నీకు సమస్త కామ్య వరములు ఇస్తున్నాను; లేచి నిలువు, దితి-నందనా।” అలా వినిన తపోనిధి దైత్యేంద్రుడు లేచి, అంజలి ఘటించి, సర్వలోక పితామహునితో పలికెను।

Verse 87

वज्रांग उवाच । आसुरो मेऽस्तु मा भावः शक्रराज्ये च मा रतिः । तपोधर्मरतिश्चास्तु वृणोम्येतत्पितामह

వజ్రాంగుడు పలికెను—“నాలో ఆసుర భావము కలుగకుండుగాక; శక్ర రాజ్యమందు కూడా నాకు రతి కలుగకుండుగాక. తపస్సు మరియు ధర్మమందే నా రతి ఉండుగాక—ఓ పితామహా, ఇదే నేను వరిస్తున్నాను।”

Verse 88

एवमस्त्विति तं ब्रह्मा प्राह विस्मितमानसः । उपेक्षते च शक्रं स भाव्यर्थं कोऽतिवर्तते

బ్రహ్ముడు ఆశ్చర్యచిత్తుడై—“ఎవమస్తు” అని పలికెను. అతడు శక్రుని ఉపేక్షించెను; ఎందుకంటే భావ్యమైనదాన్ని ఎవరు అతిక్రమించగలరు?

Verse 89

ऋषयो मनुजा देवाः शिवब्रह्ममुखा अपि । भाव्यर्थं नाति वर्तंते वेलामिव महोदधिः

ఋషులు, మనుష్యులు, దేవతలు—శివుడు, బ్రహ్ముడు మొదలైనవారైనా—భావ్యాన్ని అతిక్రమించరు; మహాసముద్రము తన తీరరేఖను దాటనట్లే।

Verse 90

इति चिंत्य विरिंचोऽपि तत्रैवांतरधीयत । वज्रांगोऽपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः

ఇట్లు ఆలోచించి విరిఞ్చుడు (బ్రహ్మ) అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. వజ్రాంగుని తపస్సు పూర్తయ్యాక అతడు నియమసంయమాలలో స్థిరుడై నిలిచెను.

Verse 91

आहारमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । भार्याहीनोऽफलश्चेति स संचिंत्य इतस्ततः

ఆహారం కోరుతూ తన ఆశ్రమంలో తన భార్యను చూడలేకపోయాడు. ‘భార్యలేక నేను నిష్ఫలుడను’ అని భావించి అతడు ఇటూ అటూ మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాడు.

Verse 92

विलोकयन्स्वकां भार्यां विधित्सुः कर्म नैत्यकम् । विलोकयन्ददर्शाथ इहामुत्र सहयिनीम्

నిత్యకర్మలు చేయాలనే సంకల్పంతో అతడు తన భార్యను వెతికాడు; వెతుకుతూ వెతుకుతూ ఇహలోక-పరలోకాలలో తన సహచరిణిని అతడు దర్శించాడు.

Verse 93

रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम् । तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन्

అతడు తన ప్రియను చూచెను—దీనంగా ఏడుస్తూ, చెట్ల ఆవరణలో ముఖం దాచుకున్నది. ఆమెను చూసి దైత్యుడు సాంత్వనపరుస్తూ పలికెను.

Verse 94

वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भीरु वर्तंत्यास्तपसि स्वके । कथं रोदिषि वा बाले मयि जीवति भर्तरि । कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि भामिनि

వజ్రాంగుడు అన్నాడు—ఓ భీరూ! నీ స్వతపస్సులో ఉండగానే నీకు అపకారం ఎవరు చేశారు? ఓ బాలే! నేను నీ భర్త జీవించి ఉండగా నీవెందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఓ భామిని! నీ కోరిక ఏదైనా త్వరగా చెప్పు; నేను దానిని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 95

गृहेश्वरीं सद्गुणभूषितां शुभां पंग्वंधयोगेन पतिं समेताम् । न लालयेत्पूरयेन्नैव कामं स किं पुमान्न पुमान्मे मतोस्ति

సద్గుణాలతో అలంకరించబడిన, శుభప్రదమైన, పంగు-అంధ న్యాయం ద్వారా భర్తను పొందిన గృహేశ్వరిని ఎవరు ఆదరించరో, ఆమె కోరికను తీర్చరో, అతడు పురుషుడా? నా ఉద్దేశ్యంలో అతడు పురుషుడే కాదు.