Adhyaya 12

Verse 1

नारद उवाच । अथ ते ददृशुः पार्थ संयमस्थं महामुनिम् । कूर्माख्यानंनामैकादशोऽध्यायः

నారదుడు పలికెను—అప్పుడు, హే పృథాపుత్రా, వారు సంయమంలో స్థితుడైన ఆ మహామునిని దర్శించారు. (ఇది ‘కూర్మాఖ్యానం’ అనే పదకొండవ అధ్యాయం ముగిసింది.)

Verse 2

जटास्त्रिषवणस्नानकपिलाः शिरसा तदा । धारयन्तं लोमशाख्यमाज्यसिक्तमिवानलम्

అప్పుడు వారు లోమశుడని పేరుగల మునిని చూశారు—త్రిసంధ్యాస్నానంతో కపిలవర్ణమైన జటలను శిరస్సుపై ధరించి, నెయ్యితో పోసిన అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ।

Verse 3

सव्यहस्ते तृणौघं च च्छायार्थे विप्रसत्तमम् । दक्षिणे चाक्षमालां च बिभ्रतं मैत्रमार्गगम्

ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు నీడకోసం ఎడమ చేతిలో తృణగుచ్ఛాన్ని ధరించి, కుడి చేతిలో అక్షమాలను పట్టుకొని, మైత్రీ-మార్గంలో సంచరించెను।

Verse 4

अहिंसयन्दुरुक्ताद्यैः प्राणिनो भूमिचारिणः । यः सिद्धिमेति जप्येन स मैत्रो मुनिरुच्यते

భూమిపై సంచరించే ప్రాణులను కఠినవాక్యముల వంటి వాటితో కూడ హింసించని వాడు, జపముచేత సిద్ధిని పొందినవాడు—అటువంటి వాడే ‘మైత్ర’ ముని అని చెప్పబడును।

Verse 5

बकभूपद्विजोलूकगृध्रकूर्मा विलोक्य च । नेमुः कलापग्रामे तं चिरंतनतपोनिधिम्

ఆయనను చూసి బకము, మృగరాజు (సింహము), పక్షి, గుడ్లగూబ, గద్ద, కూర్మము—కలాపగ్రామంలో ఆ చిరంతన తపోనిధికి నమస్కరించిరి।

Verse 6

स्वागतासनसत्कारेणामुना तेऽति सत्कृताः । यथोचितं प्रतीतास्तमाहुः कार्यं हृदि स्थितम्

అతడు స్వాగతం, ఆసనం, యథోచిత అతిథి సత్కారంతో వారిని అత్యంతంగా గౌరవించాడు. వారు తగినంత తృప్తి పొంది హృదయంలో ఉన్న విషయాన్ని అతనికి తెలియజేశారు.

Verse 7

कूर्म उवाच । इन्द्रद्युम्नोऽयमवनीपतिः सत्रिजनाग्रणीः । कीर्तिलोपान्निरस्तोऽयं वेधसा नाकपृष्ठतः

కూర్ముడు అన్నాడు—ఇతడు ఇంద్రద్యుమ్నుడనే భూపతి, మనుష్యులలో అగ్రగణ్యుడు. ఇతని కీర్తి క్షీణించడంతో విధాత బ్రహ్మ ఇతనిని స్వర్గశిఖరంనుండి పడగొట్టాడు.

Verse 8

मार्कंडेयादिभिः प्राप्य कीर्त्युद्धारंच सत्तम । नायं कामयते स्वर्गं पुनःपातादिभीषणम्

హే సత్తమా! మార్కండేయాది మహర్షులను ఆశ్రయించి కీర్తి పునరుద్ధరణ పొందినప్పటికీ, మళ్లీ పతనం భయంతో భయంకరమైన స్వర్గాన్ని ఇతడు కోరడు.

Verse 9

भवतानुगृहीतोऽयमिहेच्छति महोदयम् । प्रणोद्यस्तदयं भूपः शिष्यस्ते भगवन्मया । त्वत्सकाशमिहानीतो ब्रूहि साध्वस्य वांछितम्

మీ అనుగ్రహంతో ఇతడు ఈ జన్మలోనే మహోన్నతిని కోరుతున్నాడు. అందుకే, ఓ భగవన్, నేను ఈ రాజును—మీ శిష్యుణ్ని—ప్రేరేపించి మీ సన్నిధికి తీసుకొచ్చాను. ఇతడు ఏది కోరాలో ధర్మంగా చెప్పండి.

Verse 10

परोपकरणं नाम साधूनां व्रतमाहितम् । विशेषतः प्रणोद्यानां शिष्यवृत्तिमुपेयुषाम्

పరోపకారం అనేది సాధువులకు స్థాపితమైన వ్రతధర్మం; ముఖ్యంగా మార్గదర్శనానికి ప్రేరేపింపబడవలసినవారికి, శిష్యాచారాన్ని స్వీకరించినవారికి ఇది మరింతగా వర్తిస్తుంది.

Verse 11

अप्रणोद्येषु पापेषु साधु प्रोक्तमसंशयम् । विद्वेषं मरणं चापि कुरुतेऽन्यतरस्य च

బోధకు అర్హులు కాని పాపుల విషయములో సాధువులు నిస్సందేహంగా చెప్పారు—వారితో సంగమం ద్వేషాన్ని పుట్టించి, ఇరుపక్షాలలో ఏదో ఒక పక్షానికి మరణానికీ కారణమవుతుంది।

Verse 12

अप्रमत्तः प्रणोद्येषु मुनिरेष प्रयच्छति । तदेवेति भवानेवं धर्मं वेत्ति कुतो वयम्

ఈ ముని ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తుడై బోధకు అర్హులైన వారికి సహాయం అందిస్తాడు। మీరు ధర్మాన్ని ఇలానే తెలుసుకున్నారు; మేము మరెట్లా తెలుసుకోగలం?

Verse 13

लोमश उवाच । कूर्म युक्तमिदं सर्वं त्वयाभिहितमद्य नः । धर्मशास्त्रोपनतं तत्स्मारिताः स्म पुरातनम्

లోమశుడు అన్నాడు—ఓ కూర్మా! నేడు నీవు మాకు చెప్పినదంతా సముచితమే. అది ధర్మశాస్త్రాలకు అనుగుణంగా ఉంది; ప్రాచీన ఉపదేశాన్ని మాకు స్మరింపజేసింది।

Verse 14

ब्रूहि राजन्सुविश्रब्धं सन्देहं हृदयस्थितम् । कस्ते किमब्रवीच्छेषं वक्ष्याम्यहं न संशयः

ఓ రాజా! నిశ్చింతగా చెప్పు; హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని వెల్లడించు। ఎవరు నీకు ఏమన్నారు? మిగతా విషయమూ చెప్పు—నేను నిస్సందేహంగా వివరిస్తాను।

Verse 15

इन्द्रद्युम्न उवाच । भगवन्प्रथमः प्रश्रस्तावदेव ममोच्यताम् । ग्रीष्मकालेऽपि मध्यस्थै रवौ किं न तवाश्रमः

ఇంద్రద్యుమ్నుడు అన్నాడు—భగవన్! ముందుగా నా మొదటి ప్రశ్నకే సమాధానం ఇవ్వండి। గ్రీష్మకాలంలో సూర్యుడు నడుమన నిలిచినప్పటికీ, మీ ఆశ్రమంలో శీతల ఛాయాశ్రయం ఎందుకు లేదు?

Verse 16

कुटीमात्रोऽपि यच्छाया तृणैः शिरसि पाणिगैः

తన చేతులతో గడ్డిని పట్టుకొని తలపై ఏర్పరచిన కుటీరమాత్రమైన నీడ కూడా సరిపోతుందని భావించబడుతుంది।

Verse 17

लोमश उवाच । मर्तव्यमस्त्यवश्यं च काय एष पतिष्यति । कस्यार्थे क्रियते गेहमनित्यभवमध्यगैः

లోమశుడు అన్నాడు—మరణం తప్పనిసరి; ఈ దేహం నిశ్చయంగా కూలిపోతుంది. అనిత్య భవమధ్యంలో నిలిచినవారు ఎవరి కోసం గృహం కడతారు?

Verse 18

यस्य मृत्युर्भवेन्मित्रं पीतं वाऽमृतमुत्तमम् । तस्यैतदुचितं वक्तुमिदं मे श्वो भविष्यति

మరణం మిత్రమైపోయినవాడికి, లేదా పరమ అమృతాన్ని పానంచేసినవాడికే—‘ఇది రేపు నాది అవుతుంది’ అని చెప్పడం తగుతుంది।

Verse 19

इदं युगसहस्रेषु भविष्यमभविद्दिनम् । तदप्यद्यत्वमापन्नं का कथामरणावधेः

ఈ రోజు ఒకప్పుడు వేల యుగాల తర్వాత వస్తుందని అనిపించింది; కానీ అదే ‘ఈ రోజు’గా వచ్చేసింది. మరి మరణ పరిమితి గురించి ఏమి చెప్పగలం?

Verse 20

कारणानुगतं कार्यमिदं शुक्रादभूद्वपुः । कथं विशुद्धिमायाति क्षालितांगारवद्वद

కార్యము కారణానుసారమే; ఈ దేహం శుక్రం నుంచే పుట్టింది. చెప్పు—కడిగిన బొగ్గులా ఇది ఎలా శుద్ధి పొందగలదు?

Verse 21

तदस्यापि कृते पापं शत्रुषड्वर्गनिर्जिताः । कथंकारं न लज्जन्ते कुर्वाणा नृपसत्तम

దాని కోసమే పాపం చేయబడుతుంది—కామక్రోధాది ఆరు అంతఃశత్రువులచే జయింపబడినవారు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా, అటువంటి కర్మలు చేస్తూ వారు లజ్జపడరు ఎలా?

Verse 22

तद्ब्रह्मण इहोत्पन्नः सिकताद्वयसम्भवः । निगमोक्तं पठञ्छृण्वन्निदं जीविष्यते कथम्

ఆ బ్రహ్మ నుండే ఇక్కడ పుట్టి, రెండు ‘సికత’లు (పురుష-స్త్రీ) సంయోగం వల్ల జన్మించినవాడు; అయినా వేదవాక్యాలను చదువుతూ వింటూ ఈ జీవి నిజంగా (వివేకంతో) ఎలా జీవించగలడు?

Verse 23

तथापि वैष्णवी माया मोहयत्यविवेकिनम् । हृदयस्थं न जानंति ह्यपि मृत्यु शतायुषः

అయినప్పటికీ వైష్ణవీ మాయ అవివేకిని మోహింపజేస్తుంది. వందేళ్లు జీవించినవారైనా తమ హృదయంలో నివసించే మృత్యువును గుర్తించరు.

Verse 24

दन्ताश्चलाश्चला लक्ष्मीर्यौवनं जीवितं नृप । चलाचलमतीवेदं दानमेवं गृहं नृणाम्

ఓ నృపా, పళ్లు స్థిరంగా ఉండవు, లక్ష్మీ చంచలమైనది, యౌవనం మరియు జీవితం కూడా అశాశ్వతం. ఇక్కడి సమస్తం క్షణభంగురమని బాగా తెలిసి మనిషి దానం చేయాలి; మనుష్యుల గృహస్థ జీవితం కూడా అంతే చంచలం.

Verse 25

इति विज्ञाय संसारसारं च चलाचलम् । कस्यार्थे क्रियते राजन्कुटजादि परिग्रहः

ఇలా సంసారసారం కూడా చంచలమూ అశాశ్వతమూ అని తెలిసిన తరువాత, ఓ రాజా—కుటజం మొదలైన చిన్నచిన్న వస్తువుల వరకూ కూడ సేకరణ ఎవరి కోసం చేయబడుతుంది?

Verse 26

इन्द्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवानेव श्रूयते भुवनत्रये । तदर्थमहमायातस्तत्किमेवं वचस्तव

ఇంద్రద్యుమ్నుడు పలికెను: 'ముల్లోకములలో భగవంతుడు మాత్రమే చిరాయువు అని వినబడుచున్నది. అందుకోసమే నేను వచ్చితిని, మరి మీ మాటలు ఇట్లు ఎందుకు ఉన్నవి?'

Verse 27

लोमश उवाच । प्रतिकल्पं मच्छरीरादेकरोमपरिक्षयः । जायते सर्वनाशे च मम भावि प्रमापणम्

లోమశుడు పలికెను: 'ప్రతి కల్పమునందు నా శరీరము నుండి ఒక రోమము రాలిపోవును. సర్వనాశనము జరిగినప్పుడు (అన్ని రోమములు రాలినప్పుడు) నా మరణము సంభవించును.'

Verse 28

पश्य जानुप्रदेशं मे द्व्यंगुलं रोमवर्जितम् । जातं वपुस्तद्बिभेमि मर्तव्ये सति किं गृहैः

'నా మోకాలి ప్రాంతమును చూడుము, రెండు అంగుళముల మేర రోమములు లేవు. శరీరమునకు కలిగిన ఈ మార్పు చూసి నేను భయపడుచున్నాను. మరణము తథ్యమైనప్పుడు, గృహములతో పని ఏమి?'

Verse 29

नारद उवाच । इत्थं निशम्य तद्वाक्यं स प्रहस्यातिविस्मितः । भूपालस्तस्य पप्रच्छ कारणं तादृशायुषः

నారదుడు పలికెను: ఈ విధముగా అతని మాటలు విని, ఆ రాజు నవ్వుచు, మిక్కిలి ఆశ్చర్యచకితుడై, అట్టి ఆయుర్దాయమునకు కారణమును అడిగెను.

Verse 30

इन्द्रद्युम्न उवाच । पृच्छामि त्वामहं ब्रह्मन्यदायुरिदमीदृशम् । तव दीर्घं प्रभावोऽसौ दानस्य तपसोऽथवा

ఇంద్రద్యుమ్నుడు పలికెను: 'ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! మీ ఆయుస్సు ఇట్లు ఉండుటకు గల కారణమేమి అని అడుగుచున్నాను. ఈ దీర్ఘాయువు దానము యొక్క ప్రభావమా లేక తపస్సుదా?'

Verse 31

लोमश उवाच । श्रृणु भूप प्रवक्ष्यामि पूर्वजन्मसमुद्भवाम् । शिवधर्मयुतां पुण्यां कथां पापप्रणाशनीम्

లోమశుడు పలికెను—ఓ రాజా, వినుము; నేను పూర్వజన్మసంభవమైన, శివధర్మయుతమైన, పుణ్యప్రదమైన, పాపనాశినీ కథను చెప్పుదును.

Verse 32

अहमासं पुरा शूद्रो दरिद्रोऽतीवभूतले । भ्रमामि वसुधापृष्ठे ह्यशनपीडितो भृशम्

పూర్వం నేను శూద్రుడను, భూమిపై అత్యంత దరిద్రుడను. ఆహారపీడతో బాగా బాధపడుతూ భూమిమీద తిరుగుచుండితిని.

Verse 33

ततो मया महल्लिंगं जालिमध्यगतं तदा । मध्याह्नेऽस्य जलाधारो दृष्टश्चैवा विदूरतः

అప్పుడు నేను జాలిమధ్యంలో నిలిచిన మహాలింగాన్ని చూచితిని. మధ్యాహ్న వేళ దూరం నుండే దాని జలాధారమును (పూజాజలస్థానాన్ని) కూడా గమనించితిని.

Verse 34

ततः प्रविश्य तद्वारि पीत्वा स्नात्वा च शांभवम् । तल्लिंगं स्नापितं पूजा विहिता कमलैः शुभैः

ఆపై లోనికి ప్రవేశించి ఆ పవిత్ర జలాన్ని త్రాగి, శాంభవ విధానంగా స్నానము చేసితిని. ఆ లింగాన్ని స్నాపింపజేసి శుభ కమలాలతో పూజ నిర్వహించితిని.

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकंठोऽहं श्रीकंठं तं नमस्य च । पुनः प्रचलितो मार्गे प्रमीतो नृपसत्तम

ఆపై ఆకలి, శ్రమలతో నా గొంతు ఎండిపోయెను; ఆ శ్రీకంఠునకు నమస్కరించితిని. ఓ నృపశ్రేష్ఠా, మళ్లీ మార్గమున బయలుదేరి దారిలోనే మరణించితిని.

Verse 36

ततोऽहं ब्राह्मणगृहे जातो जातिस्मरः सुतः । स्नापनाच्छिवलिंगस्य सकृत्कमलपूजनात्

అనంతరం నేను బ్రాహ్మణగృహంలో పూర్వజన్మస్మరణ కలిగిన కుమారుడిగా జన్మించాను; ఎందుకంటే ఒకసారి శివలింగానికి స్నానం చేయించి కమలాలతో పూజ చేశాను।

Verse 37

स्मरन्विलसितं मिथ्या सत्याभासमिदं जगत् । अविद्यामयमित्येवं ज्ञात्वा मूकत्वमास्थितः

పూర్వానుభవాన్ని స్మరించి నేను గ్రహించాను—ఈ జగత్తు కేవలం లీలా; మిథ్య, సత్యాభాసమాత్రం, అవిద్యామయం. అలా తెలిసి నేను మౌనాన్ని ఆశ్రయించాను।

Verse 38

तेन विप्रेण वार्धक्ये समाराध्य महेश्वरम् । प्राप्तोऽहमिति मे नाम ईशान इति कल्पितम्

ఆ బ్రాహ్మణుడు వృద్ధాప్యంలో మహేశ్వరుని విధిగా ఆరాధించాడు; ‘నేను పొందితిని’ అని చెప్పినందున నా పేరు ‘ఈశాన’ అని కల్పించబడింది।

Verse 39

ततः स विप्रो वात्सल्यादगदान्सुबहून्मम । चकार व्यपनेष्यामि मूकत्वमिति निश्चयः

తర్వాత ఆ బ్రాహ్మణుడు వాత్సల్యంతో నా కోసం అనేక ఔషధాలు సిద్ధం చేసి, ‘ఈ మూకత్వాన్ని తొలగిస్తాను’ అని నిశ్చయించాడు।

Verse 40

मंत्रवादान्बहून्वैद्यानुपायानपरानपि । पित्रोस्तथा महामायासंबद्धमनसोस्तथा

అతడు అనేక మంత్రవాదులను, వైద్యులను, ఇతర ఉపాయాలను కూడా ప్రయోగించాడు; అలాగే మహామాయతో బంధితమనస్సులైన నా తల్లిదండ్రులు కూడా అదే విధంగా ప్రయత్నించారు।

Verse 41

निरीक्ष्य मूढतां हास्यमासीन्मनसि मे तदा । तथा यौवनमासाद्य निशि हित्वा निजं गृहम्

వారి మూర్ఖత్వాన్ని చూచి ఆ సమయంలో నా మనస్సులో హాస్యం కలిగింది. తరువాత యౌవనాన్ని పొందిన నేను రాత్రివేళ నా స్వగృహాన్ని విడిచి బయలుదేరాను।

Verse 42

संपूज्य कमलैः शंभुं ततः शयनमभ्यगाम् । ततः प्रमीते पितरि मूढैत्यहमुज्झितः

కమలాలతో శంభువును యథావిధిగా పూజించి నేను తరువాత నిద్రకు వెళ్లాను. ఆపై తండ్రి మరణించినప్పుడు నన్ను ‘మూర్ఖుడు’ అని భావించి వారు విసర్జించారు।

Verse 43

संबंधिभिः प्रतीतोऽथ फलाहारमवस्थितः । प्रतीतः पूजयामीशमब्जैर्बहुविधैस्तथा

తరువాత బంధువులచే అంగీకరింపబడి నేను కేవలం ఫలాహారంతో జీవించాను. దానితో తృప్తి పొంది అనేక విధాల కమలాలతో ఈశ్వరుని పూజించుచున్నాను।

Verse 44

अथ वर्षशतस्यांते वरदः शशिशेखरः । प्रत्यक्षो याचितो देहि जरामरणसंक्षयम्

అనంతరం వంద సంవత్సరాల ముగింపున వరదాత శశిశేఖరుడు (చంద్రశేఖరుడు) ప్రత్యక్షమయ్యాడు. నేను ప్రార్థించాను—“జరామరణక్షయాన్ని ప్రసాదించుము.”

Verse 45

ईश्वर उवाच । अजरामरता नास्ति नामरूपभृतोयतः । ममापि देहपातः स्यादवधिं कुरु जीविते

ఈశ్వరుడు పలికెను—“నామరూపధారులైన దేహులకు అజరామరత్వం లేదు. నాకూ దేహపాతం కలుగుతుంది; కనుక నీ జీవితం కోసం ఒక నిర్దిష్ట అవధిని ఎంచుకొనుము.”

Verse 46

इति शंभोर्वचः श्रुत्वा मया वृतिमिदं तदा । कल्पांते रोमपातोऽस्तु मरणं सर्वसंक्षये

శంభువు వచనములు విని నేను అప్పుడు ఇలా ప్రార్థించితిని—“కల్పాంతంలో సర్వసంహారం జరిగినపుడే నా మరణం కలుగుగాక; అంతవరకు కేవలం రోమపాతం మాత్రమే కలుగుగాక।”

Verse 47

ततस्तव गणो भूयामिति मेऽभीप्सितो वरः । तथेत्युक्त्वा स भगवान्हरश्चादर्शनं गतः

అనంతరం నాకు ఇష్టమైన వరం ఇది—“నేను నీ గణుడనై యుండుగాక.” “తథాస్తు” అని పలికి భగవాన్ హరుడు అదృశ్యమయ్యెను।

Verse 48

अहं तपसिनिष्ठश्च ततः प्रभृति चाभवम् । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते शिवपूजनात्

అప్పటినుండి నేను తపస్సులో దృఢనిష్ఠుడనయ్యాను. శివపూజచేత బ్రహ్మహత్యాది పాపముల నుండికూడా విముక్తి కలుగును.

Verse 49

ब्रध्नाब्जैरितरैर्वपि कमलैर्नात्र संशयः । एवं कुरु महाराज त्वमप्याप्स्यसि वांछितम्

బ్రధ్నాబ్జ కమలములతో—లేదా ఇతర కమలములతోనైనా—సందేహం లేదు. ఇలా చేయుము మహారాజా; నీవు కూడా వాంఛితాన్ని పొందుదువు.

Verse 50

हरभक्तस्य लोकस्य त्रिलोक्यां नास्ति दुर्लभम् । बहिःप्रवृत्तिं सगृह्य ज्ञानकर्मेन्द्रियादि च

హరభక్తులకు త్రిలోకములలో ఏదియు దుర్లభం కాదు. అయినా బాహ్యప్రవృత్తిని, జ్ఞానకర్మేంద్రియాదులను స్వీకరించి, వాటి యథాస్థానాన్ని గ్రహించవలెను.

Verse 51

लयः सदाशिवे नित्यमतर्यो गोऽयमुच्यते । दुष्करत्वाद्वहिर्योगं शिव एव स्वयं जगौ

సదాశివునందు నిత్య లయమే ‘అమర్త్య మార్గం’ అని చెప్పబడుతుంది. బాహ్యయోగం దుష్కరమైనందున శివుడే స్వయంగా దానిని ఉపదేశించాడు.

Verse 52

पंचभिश्चार्चनं भूतैर्विशिष्टफलदं ध्रुवम् । क्लेशकर्मविपाकाद्यैराशयैश्चाप्य संयुतम्

పంచభూతాలతో చేసిన అర్చన నిశ్చయంగా విశిష్ట ఫలాన్ని ఇస్తుంది; అయినా క్లేశం, కర్మ, కర్మవిపాకం మొదలైన ఆశయ-సంస్కారాలతో కూడి ఉంటుంది.

Verse 53

ईशानमाराध्य जपन्प्रणवं मुक्तिपाप्नुयात् । सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना

ఈశానుని ఆరాధించి ప్రణవం (ఓం) జపిస్తే ముక్తి లభిస్తుంది. సమస్త పాపక్షయం జరిగినప్పుడు శివునందు భావన దృఢమవుతుంది.

Verse 54

पापोपहतबुद्धीनां शिवे वार्तापि दुर्लभा । दुर्लभं भारते जन्म दुर्लभं शिवपूजनम्

పాపంతో హతమైన బుద్ధి గలవారికి శివుని వార్త కూడా దుర్లభం. భారతదేశంలో జన్మ దుర్లభం; శివపూజ కూడా దుర్లభమే.

Verse 55

दुर्लभं जाह्नवीस्नानं शिवे भक्तिः सुदुर्लभा । दुर्लभं ब्राह्मणे दानं दुर्लभं वह्निपूजनम्

జాహ్నవీ (గంగా) స్నానం దుర్లభం; శివభక్తి మరింత దుర్లభం. బ్రాహ్మణునికి దానం దుర్లభం; అగ్నిపూజ కూడా దుర్లభమే.

Verse 56

अल्पपुण्यैश्च दुष्प्रापं पुरुषोत्तमपूजनम्

అల్ప పుణ్యమున్న వారికి పురుషోత్తముని పూజ పొందుట దుర్లభమూ దుష్ప్రాప్యమూ.

Verse 57

लक्षेण धनुषां योगस्तदर्धेन हुताशनः । पात्रं शतसहस्रेण रेवा रुद्रश्च षष्टिभिः

లక్ష ధనుస్సులతో ‘యోగ’ అని లెక్క; దాని అర్ధంతో ‘హుతాశనుడు’ (పవిత్ర అగ్ని) అని. లక్ష మందిలో ఒకడే నిజమైన ‘పాత్రుడు’; రేవా మరియు రుద్రుడు అయితే అరవిలో ఒకరు—అత్యంత దుర్లభం.

Verse 58

इति दमुक्तमखिलं मया तव महीपते । यथायुरभवद्दीर्घं समाराध्य महेश्वरम्

ఓ మహీపతే! నేను నీకు సమస్తమును చెప్పితిని. మహేశ్వరుని యథావిధిగా ఆరాధించితే ఆయుష్షు దీర్ఘమగునని ప్రకటించబడింది.

Verse 59

न दुर्लभं न दुष्प्रापं न चासाध्यं महात्मनाम् । शिवभक्तिकृतां पुंसां त्रिलोक्यामिति निश्चितम्

మహాత్ములకు ఏదియు దుర్లభం కాదు, దుష్ప్రాప్యం కాదు, అసాధ్యం కూడా కాదు. శివభక్తిని ఆచరించిన వారికి ఇది త్రిలోకమందు నిశ్చితం.

Verse 60

नंदीश्वरस्य तेनैव वपुषा शिवपूजनात् । सिद्धिमालोक्य को राजञ्छंकरं न नमस्यति

నందీశ్వరుడు అదే దేహంతో శివపూజచేసి పొందిన సిద్ధిని చూచి, ఓ రాజా! శంకరునికి ఎవడు నమస్కరించడు?

Verse 61

श्वेतस्य च महीपस्य श्रीकंठं च नमस्यतः । कालोपि प्रलयं यातः कस्तमीशं न पूजयेत्

శ్రీకంఠునికి నమస్కరించిన శ్వేత మహారాజు కోసం కాలమే లయమైపోయింది. అట్టి ఈశుని ఎవరు పూజించరు?

Verse 62

यदिच्छया विश्वमिदं जायते व्यवतिष्ठते । तथा संलीयते चांते कस्तं न शरणं व्रजेत्

ఎవరి ఇచ్ఛ చేత ఈ విశ్వం పుట్టి, నిలిచి, చివరకు లయమవుతుందో, అట్టి పరమాత్మను ఎవరు శరణు వేడరు?

Verse 63

एतद्रहस्यमिदमेव नृणां प्रधानं कर्तव्यमत्र शिवपूजनमेव भूप । यस्यांतरायपदवीमुपयांति लोकाः सद्योः नरः शिवनतः शिवमेव सत्यम्

ఓ రాజా! మానవులకు ముఖ్య కర్తవ్యం శివారాధనయే, ఇదే రహస్యం. శివునికి నమస్కరించే వాడు విఘ్నాలకు అతీతుడై సత్యస్వరూపుడైన శివుణ్ణి పొందుతాడు.