Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनः स नारदोऽगस्त्य देव्याः प्राक्समुपागतः । तद्वृत्तांतमशेषं च हरायावेदितुं ययौ

స్కందుడు పలికెను—ఓ అగస్త్యా! నారదుడు ముందుగా దేవిని సమీపించి, అనంతరం సమస్త వృత్తాంతాన్ని హరుడు (శివుడు)కు పూర్తిగా నివేదించుటకు వెళ్లెను.

Verse 2

दृष्ट्वा स नारदः शंभुं नंदिना सह संकथाम् । कांचित्तर्जनिविन्यास पूर्वं कुर्वंतमानमत्

నారదుడు నందితో కలిసి సంభాషిస్తున్న శంభువును చూచి, ముందుగా చూపుడువేలితో ఒక సంకేతం చేసి, వినయంగా నమస్కరించాడు.

Verse 3

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

శైలజుడు (శివుడు) ప్రసాదించిన ఉత్తమాసనంపై అతడు కూర్చున్నాడు. స్వల్ప సంకోచాన్ని చూపుతూ క్షణకాలం మౌనంగా నిలిచెను.

Verse 4

आकारेणैव सर्वज्ञस्तद्वृत्तांतं विवेद ह । अवादीच्च मुनिं शंभुः कुतो मौनावलंबनम्

సర్వజ్ఞుడైన ప్రభువు అతని ఆచారభావాల ద్వారానే సమస్త వృత్తాంతాన్ని గ్రహించాడు. శంభువు మునితో అన్నాడు—“మౌనాన్ని ఎందుకు ఆశ్రయిస్తున్నావు?”

Verse 5

शरारिणां स्थितिरियमुत्पत्तिप्रलयात्मिका । दिव्यान्यपि शरीराणि कालाद्यांत्येवमेव हि

దేహధారుల స్థితి ఇదే—ఉత్పత్తి, ప్రళయ స్వభావమైంది. దివ్య దేహాలైనా కాలప్రవాహంలో క్షయమవుతాయి—నిశ్చయంగా.

Verse 6

दृश्यं विनश्वरं सर्वं विशेषाद्यदनीश्वरम् । ततोऽत्र चित्रं किं ब्रह्मन्कंकालः कालयेन्न वै

కనిపించేదంతా నశ్వరమే—ప్రత్యేకించి స్వాధీనత లేనిది. కాబట్టి ఓ బ్రాహ్మణా, ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది? కాలం కంకాలాన్నీ క్షయింపజేస్తుంది కదా.

Verse 7

अभाविनो हि भावस्य भावः क्वापि न संभवेत् । भाविनोपि हि नाभावस्ततो मुह्यंति नो बुधाः

జరగనిది ఎక్కడా ఉనికిలోకి రాదు; జరగవలసినది అసత్త్వంగా మారదు. అందుకే జ్ఞానులు మోహపడరు.

Verse 8

शंभूदीरितमाकर्ण्य स इत्थं मुनिपुंगवः । प्रोक्तवान्सत्यमेवैतद्यद्देवेन प्रभाषितम्

శంభువు పలికిన మాటలు విని ఆ మునిపుంగవుడు ఇలా అన్నాడు—“దేవుడు పలికినది నిశ్చయంగా సత్యమే.”

Verse 9

अवश्यमेव यद्भाव्यं तद्भूतं नात्र संशयः । परं मां बाधतेत्यंतं चिंतैका चित्तमाथिनी

జరగవలసినది తప్పక జరుగుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. కానీ ఒక్క చింతనే నన్ను తీవ్రంగా బాధిస్తోంది, మనసును మథిస్తోంది.

Verse 10

नापचीयेत ते किंचिन्नोपचीयेत तत्त्वतः । अव्ययत्वाच्च पूर्णत्वाद्धानिवृद्धी कृतस्त्वयि

తత్త్వంగా నీలో ఏదీ తగ్గదు, ఏదీ పెరగదు. నీవు అవ్యయుడవు, నిత్యపూర్ణుడవు; ‘నష్టం’ ‘లాభం’ అనేవి నీపై ఆపాదించిన భావాలే.

Verse 11

अहो वराकः संसारः क्व भविष्यत्यनीश्वरः । आरभ्याद्यदिनं न त्वामर्चयिष्यंति केपि यत्

అయ్యో, ఈ సంసారం ఎంత దుర్దశ! ప్రభువు లేక అది ఎక్కడ నిలుస్తుంది? ఈ రోజునుంచి ఎవరు నిన్ను ఆరాధించరో, వారికి ఇక ఏ శరణు మిగులుతుంది?

Verse 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

ప్రజాపతి దక్షుడు యజ్ఞంలో నిన్ను ఆహ్వానించలేదు; అందువల్ల నేడు కూడా అతనిని చూచిన దేవర్షులు, మనుష్యులు—ఆ దోషాన్ని గుర్తించి—వెనుదిరుగుతారు.

Verse 13

तव रीढां करिष्यंति किमैश्वर्येण रीढिनाम् । प्राप्तावहेडना लोके जितकालभया अपि । अथैश्वर्येण संपन्नाः प्रतिष्ठाभाजनं किमु

నీ శరణు పొందినవారికి లోకైశ్వర్యం ఎందుకు? సమాజంలో అవహేళన పొందినా వారు కాలమరణభయాన్ని జయిస్తారు; వారు సంపన్నులైతే మరి ఏ ‘ప్రతిష్ఠ’ కావాలి?

Verse 14

महीयसायुषा तेषां वसुभिर्भूरिभिश्च किम् । येऽभिमानधनानेह लब्धरीढाः पदेपदे

వారికి దీర్ఘాయుష్షు గానీ, అపార ధనం గానీ ఎందుకు? ఇక్కడ అహంకారాన్నే ధనంగా భావించేవారు—అడుగడుగునా ఆధారాలు లభించినా—తత్త్వంగా అంతరంలో శూన్యులే.

Verse 15

अचेतनाश्च सावज्ञा जीवंतोपि न कीर्तये । अभिमानधना धन्या वरं योषित्सुसासती

జీవించి ఉన్నా అచేతనులై అవమానభావంతో ఉండేవారు కీర్తించదగరు. అహంకారమే ధనమని భావించే ‘ధన్యుల’ కంటే సుసతి అయిన స్త్రీయే శ్రేష్ఠము.

Verse 16

या त्वद्विनिंदाश्रवणात्तृणीचक्रे स्वजीवितम् । इत्याकर्ण्य महाकालः सम्यग्ज्ञात्वा सतीव्ययम्

నీ నిందను విన్న వెంటనే తన జీవితం తృణప్రాయమని భావించిన ఆమె సంగతి విని, మహాకాలుడు సతీదేవి త్యాగాన్ని సమ్యగ్గా గ్రహించి (చర్యకు) ప్రేరితుడయ్యాడు.

Verse 17

सत्यं मुने सती देवी तृणीचक्रे स्वजीवितम् । जोषं स्थिते मुनौ तत्र तन्महाकालसाध्वसात्

సత్యమే, ఓ మునీ! దేవి సతీ తన జీవితం తృణసమమని చేసింది. అక్కడ ముని మౌనంగా నిలిచినది మహాకాలుని పట్ల భయభక్తుల వల్లనే.

Verse 18

रुद्रश्चातीवरुद्रोभूद्बहुकोपाग्निदीपितः । ततस्तत्कोपजाद्वह्निराविरासीन्महाद्युतिः

రుద్రుడు అత్యంత ఉగ్రుడై, తీవ్రమైన కోపాగ్నితో దగ్ధమయ్యాడు. ఆ కోపజ అగ్నిలోనుండి మహాతేజస్సు ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 19

प्रत्यक्षः प्रतिमाकारः कालमृत्युप्रकंपनः । उवाच च प्रणम्येशं भुशुंडीं महतीं दधत्

అతడు ప్రత్యక్షంగా సాకారరూపంలో అవతరించాడు—కాలమృత్యువులకూ కంపనము కలిగించువాడు. ఈశ్వరునికి నమస్కరించి, మహా భుశుండీని ధరించి, మాటలాడెను.

Verse 20

आज्ञां देहि पितः किं ते करवै दास्यमुत्तमम् । ब्रह्मांडमेककवलं करवाणि त्वदाज्ञया

ఆజ్ఞ ఇవ్వండి, హే పితః—నేను మీకు ఏ పరమ సేవ చేయుదును? మీ ఆజ్ఞతో సమస్త బ్రహ్మాండమును కూడ ఒక ముద్దగా చేయుటకు సిద్ధుడను।

Verse 21

पिबामि चार्णवान्सप्ताप्येकेन चुलुकेन वै । रसातलं वा पातालं पातालं वा रसातलम्

ఒకే చులుకుతోనే నేను ఏడు సముద్రాలనూ త్రాగగలను; అలాగే రసాతలాన్ని పాతాళంగా, లేదా పాతాళాన్ని రసాతలంగా తలక్రిందులు చేయగలను।

Verse 22

त्वदाज्ञया नयामीश विनिमय्य स्वहेलया । सलोकपालमिंद्रं वा धृत्वा केशैरिहानये

హే ఈశ్వరా! మీ ఆజ్ఞతో నేను నా లీలచేత లోకపాలులతో కూడిన ఇంద్రుని కూడా జుట్టు పట్టుకొని లాగుతూ ఇక్కడికి తీసుకురాగలను।

Verse 23

अपि वैकुंठनाथश्चेत्तत्साहाय्यं करिष्यति । तदा तं कुंठितास्त्रं च करिष्यामि त्वदाज्ञया

వైకుంఠనాథుడు కూడా అతనికి సహాయంగా వచ్చినా, మీ ఆజ్ఞతో నేను ఆ అస్త్రబలాన్ని కుంఠితం చేసి నిర్వీర్యం చేస్తాను।

Verse 24

दनुजा दितिजाः के वै वरा कारणदुर्बलाः । तेषु चोत्कटतां कोपि धत्ते तं प्रणिहन्म्यहम्

దానవులు, దితిజులు ఎవరు? వరాల వల్లనే బలవంతులయ్యారు, స్వభావతః బలహీనులే. వారిలో ఎవడు ఉగ్ర దర్పం చూపినా, వానిని నేను సంహరిస్తాను।

Verse 25

कालं बध्नामि वा संख्ये मृत्योर्वा मृत्युमर्थये । स्थावरेषु चरेष्वत्र मयि कुद्धे रणांगणे

యుద్ధంలో నేను కాలాన్నికూడా బంధించగలను, లేదా మృత్యువుకే మృత్యువును కోరగలను. నేను రణరంగంలో క్రోధించినప్పుడు స్థావర-జంగమ సమస్త భూతాలలో భయం వ్యాపిస్తుంది.

Verse 26

त्वद्बलेन महेशान न कोपि स्थैर्यमेष्यति । ममपादतलाघातादेतद्वै क्षोणिमंडलम्

ఓ మహేశాన! నీ బలంతో ఎవ్వరూ స్థిరంగా నిలువలేరు. నా పాదతల ప్రహారంతో ఈ సమస్త భూమండలం నిశ్చయంగా కంపిస్తుంది.

Verse 27

कदलीदलवद्वाताद्वेपते सरसातलम् । चूर्णीकरोमि दोर्दंडघाताच्चैतान्कुलाचलान्

గాలికి వణికే అరటి ఆకులా రసాతలమువరకు ఈ భూమి కంపిస్తుంది. నా భుజదండ ప్రహారాలతో ఈ కులాచలాలను నేను చూర్ణం చేస్తాను.

Verse 28

किं बहूक्तेन देह्याज्ञां ममासाध्यं न किंचन । त्वत्पादबलमासाद्य कृतं विद्ध्यद्यचिंतितम्

ఇంకెందుకు ఎక్కువ మాటలు? ఆజ్ఞ ఇవ్వండి—నాకు అసాధ్యం ఏదీ లేదు. మీ పాదబలాన్ని ఆశ్రయించి, ఈ రోజు అచింత్యమైనదికూడా సిద్ధమైందని తెలుసుకోండి.

Verse 29

इति प्रतिज्ञां तस्येशः श्रुत्वा कृतममन्यत । कृतकृत्यमिवात्यंतं तं मुदा प्रत्युवाच च

అతని ప్రతిజ్ఞను విని ఈశ్వరుడు అది జరిగినట్టే అని భావించాడు. తన కార్యం పూర్తిగా సిద్ధించినట్టుగా ఆనందంతో అతనికి ప్రత్యుత్తరం పలికాడు.

Verse 30

महावीरोसि रे भद्र मम सर्वगणेष्विह । वीरभद्राख्यया त्वं हि प्रथितिं परमां व्रज

ఓ భద్రా! నా గణాలన్నింటిలో నీవు మహావీరుడవు. నీవు 'వీరభద్రుడు' అనే పేరుతో గొప్ప కీర్తిని పొందు.

Verse 31

कुरु मे सत्वरं कार्यं दक्षयज्ञं क्षयं नय । ये त्वां तत्रावमन्यंते तत्साहाय्यविधायिनः

నా పనిని త్వరగా నెరవేర్చు, దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేయి. అక్కడ నిన్ను అవమానించే వారు మరియు ఆ యజ్ఞానికి సహాయపడే వారు...

Verse 32

ते त्वयाप्यवमंतव्या व्रज पुत्र शुभोदय । इत्याज्ञां मूर्ध्नि चाधाय स ततः पारमेश्वरीम्

వారిని కూడా నీవు శిక్షించాలి. వెళ్ళు కుमारा! నీకు శుభోదయం అగుగాక. పరమేశ్వరుని ఆ ఆజ్ఞను తలదాల్చి...

Verse 33

हरं प्रदक्षिणीकृत्य जग्मिवानतिरंहसा । ततस्तदनुगाञ्शंभुः स्वनिःश्वाससमुद्गतान्

హరునికి ప్రదక్షిణ చేసి అతడు అత్యంత వేగంతో వెళ్ళాడు. అనంతరం శంభుడు తన నిశ్వాసము నుండి పుట్టిన అనుచరులను...

Verse 34

शतकोटिमितानुग्रान्गणानन्न्यानवासृजत् । ते गणा वीरभद्रं तं यांतं केचित्पुरोगताः

వంద కోట్ల సంఖ్యలో ఇతర ఉగ్ర గణాలను సృష్టించాడు. ఆ గణాలు వెళుతున్న ఆ వీరభద్రుని ముందు కొందరు నడిచారు.

Verse 35

केचित्तदनुगा जाताः केचित्तत्पार्श्वगा ययुः । अंबरं तैः समाक्रांतं तेजोवीजित भास्करैः

కొంతమంది ఆయన అనుచరులయ్యారు, మరికొందరు ఆయన పక్కనే సమంగా నడిచారు. వారి తేజస్సుతో ఆకాశం నిండిపోయింది; వారి కాంతి సూర్యునికన్నా మిన్నగా వెలిగింది।

Verse 36

शृंगाग्राणि गिरीणां च कैश्चिदुत्पाटितानि वै । आचूडमूलाः कैश्चिच्च विधता वै शिलोच्चयाः

కొంతమంది పర్వతాల శిఖరాగ్రాలను కూడా పెకలించి వేశారు. మరికొందరు శిలా సమూహాలను మూలం నుంచి చూడ వరకు ఎత్తి పట్టుకున్నారు।

Verse 37

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

కొంతమంది మహావృక్షాలను పెకలించి యజ్ఞాంగణానికి చేరారు. మరికొందరు యూపస్తంభాలను పెకలించారు; ఇంకొందరు యజ్ఞకుండాలను నింపివేశారు।

Verse 38

मंडपं ध्वंसयामासुः केचित्क्रोधोद्धुरागणाः । अचीखनन्वै वेदीश्च केचिद्वै शूलपाणयः । अभक्षयन्हवींष्यन्ये पृषदाज्यं पपुः परे

క్రోధోద్ధురులైన కొంతమంది గణులు మండపాన్ని ధ్వంసం చేశారు. శూలపాణులు కొందరు వేదికలను తవ్వి పెకలించారు. మరికొందరు హవిస్సును భక్షించారు; ఇంకొందరు పృషదాజ్యాన్ని పానంచేశారు।

Verse 39

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

కొంతమంది పర్వతసమానమైన అన్నరాశులను చూర్ణం చేశారు. కొంతమంది పాయసాన్ని భుజించారు; మరికొందరు క్షీరాన్ని పానంచేశారు।

Verse 40

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

కొంతమంది పక్వాన్నంతో పుష్టమైన అవయవాలతో యజ్ఞపాత్రాలను చూర్ణం చేశారు; మరికొందరు బలమైన భుజాలవారు కోపంతో స్రుచుల దండాలను విరిచేశారు।

Verse 41

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

కొంతమంది శకటాలను పగులగొట్టారు, మరికొందరు యజ్ఞపశువులను మింగేశారు; ఇంకా కొందరు అగ్నికన్నా అధిక తేజస్సుతో పవిత్ర అగ్నిని ఆర్పేశారు।

Verse 42

स्वयं परिदधुश्चान्ये दुकूलानि मुदा युताः । जगृहुः केचन पुरा रत्नानां पर्वतं कृतम्

ఇతరులు ఆనందంతో తామే సుందరమైన దుకూలాలను ధరించారు; మరికొందరు ముందే కుప్పగా చేసిన—రత్నాల పర్వతంలాంటి—సంపదను పట్టుకుపోయారు।

Verse 43

एकेन च भगो देवः पश्यंश्चक्रे विलोचनः । पूष्णो दंतावलीमन्यः पातयामास कोपितः

ఒకడు చూస్తూనే దేవుడు భగుడిని అంధుడిని చేశాడు; మరొకడు కోపంతో పూషణుడి దంతావళిని పడగొట్టాడు।

Verse 44

यज्ञः पलायितो दृष्टः केनचिन्मृगरूपधृक् । शिरोविरहितश्चक्रे तेन चक्रेण दूरतः

మృగరూపం ధరించి పారిపోతున్న యజ్ఞుడు కనిపించాడు; ఎవరో ఆ చక్రంతో అతని శిరస్సును కోసి శిరోరహితుడిని చేసి దూరంగా తోసివేశారు।

Verse 45

एकः सरस्वतीं यांतीं दृष्ट्वा निर्नासिकां व्यधात् । अदितेरोष्ठपुटकौ छिन्नावन्येन कोपिना

ఒకడు సరస్వతి వెళుతుండగా చూసి ఆమె ముక్కు కోసివేశాడు; మరొకడు కోపంతో అదితి పెదవులను ఖండించాడు.

Verse 46

अर्यम्णो बाहुयुगलं तथोत्पाटितवान्परः । अग्नेरुत्पाटयामास कश्चिज्जिह्वां प्रसह्य च

మరొకడు అర్యముని రెండు చేతులను పెకిలించివేశాడు; ఒకడు బలవంతంగా అగ్నిదేవుని నాలుకను లాగివేశాడు.

Verse 47

चिच्छेद वायोर्वृषणं पार्षदोन्यः प्रतापवान् । पाशयित्वा यमं कश्चित्को धर्म इति पृष्टवान्

మరొక ప్రతాపవంతుడైన శివగణము వాయుదేవుని వృషణాలను చ్చేదించాడు; ఒకడు యముని బంధించి 'ధర్మం అంటే ఏమిటి?' అని ప్రశ్నించాడు.

Verse 48

यत्र धर्मे महेशो न प्रथमं परिपूज्यते । नैरृतं संगृहीत्वान्यः केशेष्वातो्ल्यचासकृत्

'ఏ ధర్మంలో మహేశ్వరుడు మొదట పూజింపబడడో (అది ధర్మం కాదు).' అని, మరొకడు నైఋతిని జుట్టు పట్టుకుని పదేపదే ఈడ్చాడు.

Verse 49

अनीश्वरं हविर्भुक्तं त्वयेत्या ताडयत्पदा । कुबेरमपरो धृत्वा पादयोरधुनोद्बलात्

'ఈశ్వరుడు లేకుండానే నీవు హవిస్సును భుజించావు!' అని ఒకడు కాలితో తన్నాడు; మరొకడు కుబేరుని కాళ్ళు పట్టుకుని బలంగా కుదిపివేశాడు.

Verse 50

वामयामास बहुशो भक्षिता ह्यध्वराहुतीः । एकादशाऽपि ये रुद्रा लोकपालैकपंक्तयः

అతడు పదేపదే కలకలం రేపాడు; యజ్ఞాహుతులు నిజంగా భక్షించబడ్డాయి. లోకపాలులతో కలిసి ఒకే వరుసలో ఉన్న ఏకాదశ రుద్రులుకూడా దానివల్ల వ్యాకులులై గందరగోళానికి లోనయ్యారు.

Verse 51

रुद्राख्या धारणवशात्प्रमथैस्तेऽवहेलिताः । वरुणोदरमापीड्य प्रमथोन्यो बलेनहि

కేవలం పేరు ధరించినందువల్ల ‘రుద్ర’లని పిలువబడిన వారు ప్రమథులచే అవహేళనకు గురై ఓడిపోయారు. మరొక ప్రమథుడు బలప్రయోగంతో వరుణుని ఉదరాన్ని బిగిగా నొక్కాడు.

Verse 52

बहिरुद्गिरयामास यद्दत्तं चेशवर्ज्जितम् । मायूरीं तनुमासाद्य सहस्राक्षो महामतिः

ఈశ్వరుని వర్జించి యజ్ఞంలో ఇచ్చినదాన్ని అతడు బయటకు వాంతి చేశాడు. ఆపై సహస్రాక్షుడు, మహామతి ఇంద్రుడు మయూరీ (నెమలిపక్షి) రూపాన్ని ధరించాడు.

Verse 53

उड्डीय गिरिमाश्रित्यच्छन्नः कौतुकमैक्षत । ब्राह्मणान्प्रमथा नत्वा यातयातेतिचाब्रुवन्

ఎగిరి వెళ్లి పర్వతాన్ని ఆశ్రయించి అతడు దాగి ఉండి ఆ కౌతుకాన్ని చూశాడు. ప్రమథులు బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి—‘వెళ్లండి, వెళ్లండి (ముందుకు సాగండి)!’ అని అన్నారు.

Verse 54

प्रमथाः कालयामासुरन्यानपि च याचकान् । इत्थं प्रमथिते यागे प्रमथैः प्रथमागतैः । वीरभद्रः स्वतः प्राप्तः प्रमथानीकिनी वृतः

ప్రమథులు ఇతర యాచకులనూ సంహరించారు. ఈ విధంగా ముందుగా వచ్చిన ప్రమథులు యజ్ఞాన్ని చిదిమివేసినప్పుడు, ప్రమథసేనతో చుట్టుముట్టబడి వీరభద్రుడు స్వయంగా అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 55

यज्ञवाटं श्मशानाभं दृष्ट्वा तैः प्रमथैः पुरा । अतिशोच्यां दशां नीतं वीरभद्रस्ततो जगौ

ఆ ప్రమథులు యజ్ఞవాటాన్ని శ్మశానసదృశంగా చేసినదాన్ని చూసి, వీరభద్రుడు తీవ్ర శోకంతో—ఇది ఎంత దయనీయ స్థితికి నెట్టబడిందో అని పలికెను।

Verse 56

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

హే గణులారా, చూడండి—దుర్వృత్తులు ప్రారంభించిన కర్మఫలమే ఇలాంటి అసహాయ స్థితిని తెస్తుంది. నిజమైన అధిపత్యం లేనివారికి ఇదే గతి; మరి మహేశ్వరునిపై ద్వేషం ఎందుకు?

Verse 57

ये द्विषंति महादेवं सर्वकर्मैकसाक्षिणम् । धर्मकार्ये प्रवृत्तास्तु ते प्राप्स्यंतीदृशं दशाम्

సర్వకర్మలకు ఏకసాక్షి అయిన మహాదేవుని ద్వేషించేవారు, ధర్మకార్యాలలో నిమగ్నులై కనిపించినా, ఇలాంటి స్థితినే పొందుతారు।

Verse 58

क्व स दक्षो दुराचारः क्व च यज्ञभुजः सुराः । धृत्वा सर्वानानयत यात द्रुततरं गणाः

ఆ దురాచారి దక్షుడు ఎక్కడ? యజ్ఞభాగాన్ని భుజించే దేవతలు ఎక్కడ? అందరినీ పట్టుకొని ఇక్కడికి తీసుకురండి—అత్యంత వేగంగా వెళ్లండి, హే గణులారా!

Verse 59

इत्याज्ञा वीरभद्रस्य प्राप्य ते प्रमथा द्रुतम् । यावद्यांत्यग्रतस्तावदृष्टः कुद्धो गदाधरः

వీరభద్రుని ఆజ్ఞను పొందిన ప్రమథులు వేగంగా బయలుదేరారు; ముందుకు సాగుతుండగా, ముందే కోపంతో ఉగ్రుడైన గదాధరుని చూచిరి।

Verse 60

तेन ते प्रमथाः सर्वे महाबलपराक्रमाः । शुष्कपर्णतृणावस्थां प्रापिता वात्ययेव हि

ఆయన చేత ఆ మహాబలపరాక్రములైన ప్రమథులందరూ, ప్రళయవాతంలా వీచిన ఘోర గాలికి తాకినట్లు, ఎండిన ఆకులు గడ్డి తునకల స్థితికి దిగజారిపోయారు।

Verse 61

अथ नष्टेषु सर्वेषु प्रमथेषु हरेर्भयात् । चुकोप वीरभद्रः स प्रलयानलसंनिभः

అనంతరం హరి భయంతో ప్రమథులందరూ నశించినప్పుడు, వీరభద్రుడు యుగాంత ప్రళయాగ్నిలా ఉగ్రకోపంతో మండిపోయాడు।

Verse 62

ददर्श शार्ङ्गिणं चाग्रे स्वगणैश्च परिष्टुतम् । चतुर्भुजैरसंख्यातैर्जितदैत्यमहाबलैः

అతడు ముందర శార్ఙ్గధారి (విష్ణువు)ను దర్శించాడు; తన గణములచే స్తుతింపబడుతూ, దైత్యులను జయించిన అసంఖ్యాత చతుర్భుజ మహాబలులు ఆయనను చుట్టుముట్టి ఉన్నారు।

Verse 63

चक्रिभिर्गदिभिर्जुष्टं खड्गिभिश्चापि शार्ङ्गिभिः । वीरभद्रस्ततः प्राह दृष्ट्वा तं दैत्यसूदनम्

చక్రధారులు, గదాధారులు, ఖడ్గధారులు, శార్ఙ్గధనుస్సుదారులు చుట్టుముట్టగా ఉన్న ఆ దైత్యసూదనుని చూసి, వీరభద్రుడు అప్పుడు పలికెను।

Verse 64

त्वं तु यज्ञपुमानत्र महायज्ञप्रवर्तकः । रक्षिता निजवीर्येण दक्षस्य त्र्यक्षवैरिणः

‘నీవే ఇక్కడ యజ్ఞపురుషుడు, ఈ మహాయజ్ఞాన్ని ప్రవర్తింపజేసినవాడు; మరియు నీ స్వవీర్యంతో త్రినేత్రేశ్వరుని వైరి అయిన దక్షుని రక్షించుచున్నవాడవు।’

Verse 65

किं वा दक्षं समानीय देहि युध्यस्व वा मया । न दास्यसि च चेद्दक्षं ततस्तं रक्ष यत्नतः

లేదా దక్షుణ్ని తీసుకొచ్చి నా చేతికి అప్పగించు; లేక నాతో యుద్ధం చేయి. దక్షుణ్ని ఇవ్వకపోతే, అతనిని సమస్త యత్నంతో కాపాడు.

Verse 66

प्रायशः शंभुभक्तेषु यतस्त्वं प्रोच्यसेऽग्रणीः । एकोनेऽब्जसहस्रेप्राग्ददौ नेत्रांबुजं भवान्

ఎందుకంటే నీవు శంభుభక్తులలో అగ్రగణ్యుడని ప్రసిద్ధి. పూర్వం వెయ్యి పద్మాలలో ఒకటి తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, నీవు నీ స్వంత పద్మనేత్రమే అర్పించావు.

Verse 67

तुष्टेन शंभुना दत्तं तुभ्यं चक्रं सुदर्शनम् । यत्साहाय्यमवाप्याजौ त्वं जयेर्दनुजाधिपान्

ప్రసన్నుడైన శంభువు నీకు సుదర్శన చక్రాన్ని ప్రసాదించాడు. దాని సహాయంతో నీవు యుద్ధంలో దనుజాధిపతులను జయిస్తావు.

Verse 68

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वीरभद्रस्य चोर्जितम् । जिज्ञासुस्तद्बलं विष्णुर्वीरभद्रमुवाच ह

వీరభద్రుని ఆ బలమైన మాటలు విని, అతని శక్తిని తెలుసుకోవాలనుకున్న విష్ణువు వీరభద్రునితో ఇలా పలికాడు.

Verse 69

त्वं शंभोः सुत देशीयो गणानां प्रवरोस्यहो । राजादेशमनुप्राप्य ततोप्यतिबलो महान्

నీవు శంభువుని కుమారుడు, ఆయన స్వధామమునుండి ఉద్భవించినవాడవు; నిజంగా గణములలో శ్రేష్ఠుడవు. రాజాజ్ఞను పొందిన తరువాత నీవు మరింతగా అత్యంత బలవంతుడవు, మహానుభావుడవు.

Verse 70

योसि सोस्यहमप्यत्र दक्षरक्षणदक्षधीः । पश्यामि तव सामर्थ्यं कथं दक्षं हरिष्यसि

నీవెవడవైనా సరే, నేనూ ఇక్కడనే ఉన్నాను—దక్షుని రక్షణలో నిపుణుడను, తీక్ష్ణబుద్ధిని. ఇప్పుడు నీ సామర్థ్యాన్ని చూద్దాం; దక్షుణ్ని నీవెలా తీసుకుపోతావు?

Verse 71

इत्युक्तो वीरभद्रः स तेन वै शार्ङ्गधन्वना । प्रमथान्दृष्टिभंग्यैव प्रेरयामास संगरे

శార్ఙ్గధన్వుడు (విష్ణువు) ఇలా అనగా, వీరభద్రుడు యుద్ధంలో కేవలం చూపు సంకేతంతోనే ప్రమథులను ముందుకు ప్రేరేపించాడు.

Verse 72

अथ तैः प्रमथैर्विष्णोरनुगा गदिता रणे । आददानास्तृणं वक्त्रे णापिताः पाशवीं दशाम्

అప్పుడు యుద్ధంలో ఆ ప్రమథులు విష్ణువు అనుచరులను కూలదోశారు; వారి నోటిలో గడ్డి పెట్టించి, ముండనం చేసి అవమానించినట్లుగా, వారిని పశువులాంటి స్థితికి దించారు.

Verse 73

ततस्तार्क्ष्यरथः क्रुद्धस्त्वेकैकं रणमूर्धनि । सहस्रेणसहस्रेण बाणानां हृद्यताडयत्

అప్పుడు తార్క్ష్యరథారూఢుడైన ఆ క్రోధిత వీరుడు యుద్ధముందుభాగంలో ఒక్కొక్కరిని లక్ష్యంగా చేసి, వేలకొద్దీ బాణాలతో వారి హృదయాలను తాకి కొట్టసాగాడు.

Verse 74

ते भिन्नवक्षसः सर्वे गणा रुधिरवर्षिणः । वासंतीं कैंशुकीं शोभां परिप्रापूरणाजिरे

ఆ గణులందరి వక్షస్థలాలు చీలిపోయి రక్తం వర్షంలా కారింది; వారు యజ్ఞప్రాంగణాన్ని వసంతఋతువులా, కింశుక పుష్పాల ఎర్రని కాంతిలా శోభతో నింపారు.

Verse 75

क्षरंत इव मातंगाः स्रवंत इव पर्वताः । मदेन धातुरागेण मिश्रैः शुशुभिरे गणाः

మదజలము స్రవించు ఏనుగుల వలె, సెలయేళ్ళు పారుచున్న పర్వతముల వలె, మదము మరియు ధాతురాగములతో అలరారుచున్న గణములు ప్రకాశించెను.

Verse 76

ततः प्रहस्य गणपोऽब्रवीद्वै कुंठनायकम् । हे शार्ङ्गधन्वञ्जाने त्वां त्वं रणांगण पंडितः

అప్పుడు ఆ గణపతి నవ్వి వైకుంఠనాధునితో ఇట్లనెను, 'ఓ శార్ఙ్గధన్వా! నిన్ను నేను ఎరుగుదును, నీవు రణరంగమున పండితుడవు.'

Verse 77

परं युध्यसि दैत्येंद्रैर्दानवेंद्रैर्न पार्षदैः । इत्युक्ता वीरभद्रेण भुशुंडीकलिताकरे

'నీవు దైత్యేంద్రులతోను, దానవేంద్రులతోను యుద్ధము చేయుదువు, పార్షదులతో కాదు!' అని చేతిలో భుశుండి ఆయుధము ధరించిన వీరభద్రుడు పలికెను.

Verse 78

गदिनाऽथ गदा तूर्णं दैत्येंद्रगिरिरेणुकृत् । ततः प्रहतवान्वीरो भुशुंड्या तं गदाधरम्

అప్పుడు గదాధరుడు దైత్యేంద్రుడనే పర్వతమును పొడి చేయు గదను వేగముగా త్రిప్పెను. అంతట ఆ వీరుడు భుశుండితో ఆ గదాధరునిపై ప్రహరించెను.

Verse 79

तदंगसंगमासाद्य विदद्रे शतधा तया । कौमोदकी प्रहारेण वीरभद्रं प्रतापिनम्

ఆ కౌమోదకీ గదా ప్రహారము శరీరమునకు తగలగానే, ఆ ప్రతాపవంతుడైన వీరభద్రుడు వంద ముక్కలుగా చీలిపోయెను.

Verse 80

जघान वासुदेवोपि तरसाऽज्ञातवेदनम् । ततः खट्वांगमादाय गदाहस्तं गदाधरम्

అప్పుడు వాసుదేవుడు కూడా మహావేగంతో అజ్ఞాతవేదనుని సంహరించాడు. అనంతరం ఖట్వాంగ దండం పట్టుకొని గదాహస్తుడైన గదాధరునిపై దాడి చేశాడు।

Verse 81

आताड्य सव्यदोर्दंडे गदां भूमावपातयत् । कुपितोयं मधुद्वेषी चक्रेणाताडयच्च तम्

అతని ఎడమ భుజదండంపై కొట్టి గదను నేలపై పడేసాడు. ఆపై కోపించిన మధుద్వేషి చక్రంతో కూడా అతనిని దెబ్బతీశాడు।

Verse 82

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

చక్రం తనవైపు వస్తున్నదని చూసి అతడు శంకరుని స్మరించాడు. శంకరస్మరణ మాత్రంతో చక్రం స్వల్పంగా వంగి, వీరుని కంఠాన్ని చేరి సుదర్శనం అక్కడే ఆభరణంలా సరిగా స్థిరపడింది।

Verse 83

तेन चक्रेण शुशुभे नितरां स गणेश्वरः । वीरलक्ष्म्यावृत इव समरे विजयस्रजा

ఆ చక్రంతో గణేశ్వరుడు అత్యంతంగా ప్రకాశించాడు—యుద్ధంలో వీరలక్ష్మితో ఆవరించబడి విజయమాల ధరించినవాడిలా।

Verse 84

ततः सुदर्शनं दृष्ट्वा तत्कंठाभरणं हरिः । मनाक्स चकितं स्मित्वा ततो जग्राह नंदकम्

అప్పుడు హరి, సుదర్శనం అతని కంఠాభరణంగా ఉన్నదని చూసి స్వల్పంగా ఆశ్చర్యపడి చిరునవ్వు నవ్వి, తరువాత నందక ఖడ్గాన్ని పట్టుకున్నాడు।

Verse 85

सनंदकं करं तस्य प्रोद्यतं मधुविद्विषः । पश्यतां दिविसिद्धानां स्तंभयामास हुंकृता

మధువిద్వేషి నందకాన్ని ధరించి చేయి పైకెత్తగానే, దివ్యసిద్ధులు చూస్తుండగా గణనాథుడు ఘోరమైన ‘హుం’కారంతో ఆ ఎత్తిన భుజాన్ని స్థంభింపజేశాడు।

Verse 86

अभ्यधावच्च वेगेन गृहीत्वा शूलमुज्ज्वलम् । यावज्जिघांसति हरिं तावदाकाशवाचया

అతడు వేగంగా దూసుకొచ్చి ప్రకాశించే త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నాడు; హరిని సంహరించబోతున్న క్షణంలోనే ఆకాశవాణి (అతన్ని) ఆపింది।

Verse 87

वारितो गणराजः स मा कार्षीः साहसं त्विति । ततस्तमपहायाशु वीरभद्रो गणोत्तमः

ఆకాశవాణి గణరాజును ఆపింది—“సాహసం చేయకు।” అప్పుడు గణోత్తముడైన వీరభద్రుడు అతన్ని విడిచి వెంటనే ముందుకు సాగాడు।

Verse 88

प्राप्य दक्षं विनद्योच्चैर्धिक्त्वामीश्वरनिंदकम् । यस्येदृगस्ति संपत्तिर्यत्रदेवाः सहायिनः । स कथं सेश्वरं कर्म न कुर्याद्दक्षतांदधत्

దక్షుని చేరి అతడు గట్టిగా గర్జించాడు—“ధిక్కారం నీకు, ఈశ్వరనిందకా! ఇంత ఐశ్వర్యం కలిగి, దేవతలే సహాయకులుగా ఉన్నవాడు ‘దక్ష’ అనే పేరుతోనూ పరమేశ్వరసంబంధమైన కర్మలను భక్తితో ఎలా చేయడు?”

Verse 89

येनास्येन पवित्रेण भवता निंदितः शिवः । चूर्णयामि तदास्यं ते चपेटाभिः समंततः

పవిత్రమైన ఆ నోటితో నీవు శివుని నిందించావు; అదే నీ నోటిని నేను అన్ని వైపుల నుంచీ చెంపదెబ్బలతో చూర్ణం చేస్తాను।

Verse 90

इत्युक्त्वा तस्य दक्षस्य हरपारुष्यभाषिणः । चिच्छेद वदनं वीरश्चपेटशतघातनैः

ఇలా పలికి, శివుని పట్ల కఠినంగా మాట్లాడిన ఆ దక్షుని ముఖాన్ని ఆ వీరుడు వందల కొద్దీ చెంపదెబ్బలతో పగులగొట్టాడు.

Verse 91

ततस्त्वदितिमुख्यानां मिलितानां महोत्सवे । त्रोटयामास कर्णादीन्यंगप्रत्यंगकानि च

ఆ తరువాత, ఆ మహోత్సవంలో సమావేశమైన అదితి మొదలైన ముఖ్య స్త్రీల చెవులు మరియు ఇతర అంగాలను అతడు తెంపివేశాడు.

Verse 92

वेणीदंडाश्च कासांचित्तेनच्छिन्ना महारुषा । कासांचिच्च कराश्छिन्ना कासांचित्कर्तितास्तनाः

తీవ్రమైన కోపంతో అతడు కొందరి జడలను కత్తిరించాడు, కొందరి చేతులను నరికాడు మరియు కొందరి స్తనాలను ఖండించాడు.

Verse 93

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

శివునికి ప్రియమైన ఆ సేవకుడు ఇతర స్త్రీల ముక్కులను చీల్చివేశాడు మరియు మరికొందరి వేళ్లను కూడా కత్తిరించాడు.

Verse 94

ये ये निनिंदुर्देवेशं ये ये च शुश्रुवुस्तदा । तेषां जिह्वाश्रुतीः कोपादच्छिनच्चाकरोद्द्विधा

ఎవరైతే దేవాదిదేవుని నిందించారో మరియు ఎవరైతే దానిని విన్నారో, కోపంతో వారి నాలుకలను మరియు చెవులను అతడు రెండు ముక్కలుగా కోసివేశాడు.

Verse 95

केचिदुल्लंबिता यूपे पाशयित्वा दृढं गले । अधोमुखायै देवेशं विहायात्तं महाहविः

కొంతమందిని యూపస్తంభానికి వేలాడదీశారు, గొంతుకు పాశం బిగిగా కట్టారు; అధోముఖులై దేవేశ్వరుని విడిచి మహాహవిని తమకే స్వాధీనం చేసుకున్నారు।

Verse 96

द्विजराजश्च धर्मश्च भृगुमारीचिमुख्यकाः । अत्यंतमपमानस्य भाजनं तेन कारिताः

ద్విజరాజుడూ ధర్ముడూ, భృగు–మరీచి ప్రధాన ఋషులూ—అతని చేత అత్యంత అవమానానికి పాత్రులుగా చేయబడ్డారు।

Verse 97

एते जामातरस्तस्य यतो दक्षस्य दुर्धियः । हित्वा महेश्वरममून्सोपश्यदधिकाञ्शिवात्

ఇవే అతని అల్లుళ్లు; దుర్బుద్ధి దక్షుడు మహేశ్వరుని విడిచి, వీరినే శివునికన్నా అధికులని భావించాడు।

Verse 98

तानि कुंडानि ते यूपास्ते स्तंभाः स च मंडपः । तावेद्यस्तानि पात्राणि तानि हव्यान्यनेकधा

ఆ కుండాలు, ఆ యూపస్తంభాలు, ఆ స్తంభాలు, ఆ మండపం; ఆ వేదికలు, ఆ పాత్రలు, అనేక విధాల హవ్యాలు—

Verse 99

ते च वै यज्ञसंभारास्ते ते यज्ञप्रवर्तकाः । ते रक्षपालास्तेमंत्रा विनेशुर्हेलयाऽखिलाः

ఆ యజ్ఞసామగ్రి, ఆ యజ్ఞప్రవర్తకులు, ఆ రక్షకులు, ఆ మంత్రాలు—అన్నీ అవహేళనవశంగా నశించిపోయాయి।

Verse 100

स्तोकेनैव हि कालेन यथर्धिः परवंचनात् । अर्जिता नश्यति क्षिप्रं दक्षसंपद्गताऽशिवा

అల్పకాలంలోనే ఇతరులను మోసం చేసి సంపాదించిన ధనం త్వరగా నశిస్తుంది—దక్షునికి కలిగిన అశుభ సంపదవలె।

Verse 110

विधीरितमिति श्रुत्वा स्मित्वा देवो महेश्वरः । वीरमाज्ञापयामास यथापूर्वं प्रकल्पय

“విధి చెప్పబడింది” అని విని దేవ మహేశ్వరుడు చిరునవ్వు చిందించి వీరునికి ఆజ్ఞాపించాడు: “మునుపటిలాగే ఏర్పాటుచేయి।”

Verse 120

काश्यां लिंगप्रतिष्ठायैः कृताऽत्र सुकृतात्मभिः । सर्वे धर्माः कृतास्तैस्तु त एव पुरुषार्थिनः

కాశీలో పుణ్యాత్ములు లింగప్రతిష్ఠ చేయుటవలన వారి చేతనే అన్ని ధర్మకర్మలు చేసినట్లవుతుంది; వారే నిజంగా పురుషార్థాలను పొందువారు।

Verse 130

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रसन्नं वीक्ष्य शंकरम् । प्रोवाच देवदेवेशं यदि देयो वरो मम

నానావిధ స్తోత్రాలతో శంకరుని స్తుతించి, ఆయన ప్రసన్నుడై ఉన్నట్లు చూసి, దేవదేవేశ్వరునితో అన్నాడు: “నాకు వరం ఇవ్వవలెనని ఉంటే…”

Verse 139

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं दक्षेश्वरसमुद्भवम् । नरो न लिप्यते पापैरपराधालयोपि हि

దక్షేశ్వరుని నుండి ఉద్భవించిన ఈ పుణ్యాఖ్యానాన్ని విన్నవాడు పాపాలతో లిప్తుడవడు—అతడు అపరాధాల నిలయమైనా సరే।