Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

Devanagari script

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

Transliteration

upāviśacca śailādi visṛṣṭāsanamuttamam | vailakṣyaṃ nāṭayankiṃcitkṣaṇaṃ joṣaṃ samāsthitaḥ

Translation

శైలజుడు (శివుడు) ప్రసాదించిన ఉత్తమాసనంపై అతడు కూర్చున్నాడు. స్వల్ప సంకోచాన్ని చూపుతూ క్షణకాలం మౌనంగా నిలిచెను.

Word by Word

• उपाविशत्: sat down
• उपाविशत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√विश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• शैलादि: rock etc. (a seat like a rock)
• शैलादि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शैल-आदि (प्रातिपदिक; शैल + आदि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘rock etc.’ (आदि-समास)

• विसृष्टासनम्: a prepared/offered seat
• विसृष्टासनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विसृष्ट-आसन (प्रातिपदिक; विसृष्ट + आसन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘विसृष्टम् आसनम्’

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (आसनम्)

• वैलक्ष्यम्: embarrassment, awkwardness
• वैलक्ष्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैलक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नाटयन्: displaying, acting out
• नाटयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √नट् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नारदः) विशेषणम्

• किञ्चित्: a little
• किञ्चित्: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किञ्चित् (अव्यय/सर्वनाम-नपुंसक)
• Form: परिमाणवाचक-अव्यय (adverb: a little)

• क्षणम्: for a moment
• क्षणम्: Kāla-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण

• जोषम्: silence, quiet
• जोषम्: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: जोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘silence/quiet’ (क्रियाविशेषणवत्)

• समास्थितः: remained, stayed
• समास्थितः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having assumed/remaining’

Speaker

Skanda (continuing narration)

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Śiva offers an excellent seat; Nārada sits, his face showing slight awkwardness, then he holds a respectful silence for a moment.

Characters & Entities

• Nārada
• Śiva (implied by śailādi)
• Seat (āsana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Before divine wisdom, even the learned may pause in humility; silence can be a form of reverence and readiness to receive instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the verse contributes to the Śaiva devotional setting of the Kāśī Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes posture, hospitality (āsana), and a moment of silence.