Adhyaya 2

Verse 1

व्यास उवाच । सूर्य आत्मास्य जगतस्तस्थुषस्तमसोरिपुः । उदियायोदयगिरौ शुचिप्रसृमरैः करैः

వ్యాసుడు పలికెను—చరాచర జగత్తుకు ప్రాణమైన, తమస్సుకు శత్రువైన సూర్యుడు ఉదయగిరిపై ఉదయించి, పవిత్రంగా వ్యాపించే కిరణాలను విస్తరింపజేశాడు।

Verse 2

संवर्धयन्सतां धर्मान्त्यक्कुर्वंस्तामसीं स्थितिम् । पद्मिनीं बोधयंस्त्विष्टां रात्रौ मुकुलिताननाम्

అతడు సత్పురుషుల ధర్మాలను వర్ధింపజేసి, తామస స్థితిని తొలగిస్తాడు; రాత్రి ముడుచుకున్న ముఖాలున్న ప్రకాశవంతమైన పద్మినీని మేల్కొలుపుతాడు।

Verse 3

हव्यं कव्यं भूतबलिं देवादीनां प्रवर्तयन् । प्राह्णापराह्णमध्याह्न क्रियाकालं विजृंभयन्

అతడు దేవాదులకు హవ్యాన్ని, పితృదేవతలకు కవ్యాన్ని, భూతగణాలకు బలిని ప్రవృత్తింపజేస్తూ; ప్రాహ్ణ, మధ్యాహ్న, అపరాహ్న అనే క్రియాకాలాలను విస్తరింపజేస్తాడు।

Verse 4

असतां हृदि वक्त्रेषु निर्दिशंस्तमसः स्थितिम् । यामिनीकालकलितं जगदुज्जीवयन्पुनः

దుష్టుల హృదయములలోను ముఖములలోను ఉన్న తమస్సు స్థితిని వెల్లడించి, రాత్రికాలంలో కూడిన చీకటిని తొలగించి, ఆయన (సూర్యుడు) ఉదయంతో మళ్లీ జగత్తును జీవింపజేస్తాడు।

Verse 5

यस्मिन्नभ्युदिते जातः सम्यक्पुण्यजनोदयः । अहो परोपकरणं सद्यः फलति नेति चेत्

ఆయన ఉదయించినపుడు పుణ్యజనుల యథార్థ జాగరణమూ అభ్యుదయమూ కలుగుతాయి। అహో—పరోపకారం వెంటనే ఫలిస్తుందా లేదా అని సందేహిస్తే, ఇదిగో దీనిని చూడు।

Verse 6

सायमस्तमितः प्रातः कथं जीवेद्रविः पुनः । सानुरागकरस्पर्शैः प्राचीमाश्वास्य खंडिताम्

సాయంకాలం అస్తమించిన సూర్యుడు ఉదయానికి మళ్లీ ఎలా జీవిస్తాడు? స్నేహభరిత కిరణస్పర్శలతో గాయపడిన ప్రాచీ దిశను ఓదార్చి పునరుద్ధరిస్తాడు।

Verse 7

यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव । लवंगैलामृगमदचंद्रचंदनचर्चिताम

ఒక యామం గడిచిన తరువాత ఆగ్నేయ దిక్కు విరహాగ్నితో మండుతున్నట్లుగా ఉంటుంది; తరువాత లవంగం, ఏలకులు, కస్తూరి, కర్పూరం, చందనం లేపనంతో శీతలమై అలంకృతమవుతుంది।

Verse 8

तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम् । लवलीवल्लिदोर्वल्ली कंको ली पल्लवांगुलिम्

తాంబూల రాగంతో ఎర్రబడిన పెదవులు కలది, ద్రాక్షా గుచ్ఛాలవంటి స్తనములు కలది; లవలీ వల్లి వంటి భుజములు, కంకోలీ పల్లవాల వంటి వేళ్లు కలదిగా—ఆ (దిశ)ను భావిస్తారు।

Verse 9

मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम् । त्रिकूटस्वर्णरत्नांगीं सुवेलाद्रि नितंबिनीम

మలయానిల నిశ్వాసమువలె సుగంధముగలది, క్షీరసమ శ్వేతజలమువంటి ఉత్తమ వస్త్రములు ధరించినది; త్రికూట స్వర్ణరత్నములతో అలంకృత అవయవములు గలది, సువేలాద్రివలె నితంబములు గలది—అని ఆమెను కవులు స్తుతించిరి।

Verse 10

कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् । सह्यदर्दुरवक्षोजां कांतीकांचीविभूषणाम

కావేరీ, గౌతమీ ఆమె జంఘలు; చోళదేశ వస్త్రములతో ఆమె ఆవృత, శుకపక్షులచే కప్పబడినట్లుగా; సహ్య, దర్దుర పర్వతములు ఆమె వక్షస్థలము; కాంతిమయ కాంచీ (కటిబంధము) ఆమె విభూషణము।

Verse 11

सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम् । अद्यापि न महालक्ष्मीर्या विमुंचति सद्गुणाम्

సుకోమల మహారాష్ట్రి వాణీ విలాసముచే మనోహరమైనది, క్రీడామయ వాక్చాతుర్యముచే రమ్యమైనది; సద్గుణసంపన్నమైన ఆ భూమిని మహాలక్ష్మి నేటికీ విడువదు।

Verse 12

सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान् । क्रमतः सर्वमर्वन्तो हेलया हेलिकस्य खम्

అప్పుడు దిక్పతి సుసంయతమైన దక్షిణ దిశవైపు ప్రయాణమారంభించెను; క్రమముగా అందరూ సాగిరి—హేలగా, ఆకాశమే క్రీడాశీల విహారికుని స్వత్తు అన్నట్లుగా।

Verse 13

न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्

వారు ముందుకు వెళ్లలేకపోయిరి; అందుచేత అనూరు ప్రశ్నించెను।

Verse 14

अनूरुरुवाच । भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः । स्पर्धते मेरुणाप्रेप्सु स्त्वद्दत्तां तु प्रदक्षिणाम्

అనూరు అన్నాడు—హే భానూ! గర్వంతో ఉబ్బిన వింధ్యుడు ఇప్పుడు ఆకాశంలో నిలిచి మార్గాన్ని ఆపుతున్నాడు. మేరువుతో పోటీ పడాలని నీకు దత్తమైన ప్రదక్షిణా-పథాన్నికూడా అడ్డుకుంటున్నాడు।

Verse 15

अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत् । अहो गगनमार्गोपि रुध्यते चातिविस्मयः

అనూరు మాటలు విని సవితృడు హృదయంలో ఆలోచించాడు—అయ్యో! ఆకాశమార్గమూ రుద్ధమవుతుందా! ఎంత ఆశ్చర్యం!

Verse 16

व्यास उवाच । सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः । त्वरावानपि को रुद्धं मागर्मेको विलंघयेत्

వ్యాసుడు అన్నాడు—శూరుడైన సూర్యుడైనా తన మార్గపు అంచున బంధించబడితే ఏమి చేయగలడు? వేగవంతుడైనా రుద్ధమైన మార్గాన్ని ఒంటరిగా ఎవరు దాటగలరు?

Verse 17

गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति । शून्यमार्गे निरुद्धः स किंकरोतु विधिर्बली

ఇక్కడ అతడు ఉదయవేళ క్షణమాత్రమూ నిలువడు; కానీ శూన్య మార్గంలోనే నిరోధింపబడితే ఆ బలవంతుడైన విధాత (కాలనియంత) ఏమి చేయగలడు?

Verse 18

योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने । योजनस्य निमेषार्धाद्याति सोपि चिरं स्थितः

అర్ధనిమేషంలో రెండు వేల రెండు వందల రెండు యోజనాలు దాటగలవాడైన అతడే అక్కడ చాలాకాలం నిలిచిపోయాడు।

Verse 19

गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः । चण्डरश्मेः करव्रातपातसन्तापतापिताः

అనేక దినాలు గడిచిన తరువాత తూర్పు, ఉత్తర దేశాల ప్రజలు ఘోరంగా బాధపడ్డారు; ఉగ్రకిరణుడైన సూర్యుని కిరణవర్షపు దహనతాపంతో వారు కాలిపోతూ తపించారు।

Verse 20

पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः । शयिता एव वीक्षन्ते सतारग्रहमंबरम्

కానీ పశ్చిమ, దక్షిణ దేశాల ప్రజలు నిద్రతో మూసుకున్న కన్నులతో నిరంతరం పడకపైనే పడి ఉన్నారు; పడి పడియే నక్షత్రగ్రహాలతో నిండిన ఆకాశాన్ని చూశారు।

Verse 21

अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात् । अस्तंगतर्क्षान्नभसः कः कालस्त्वेप नेक्ष्यते

అయ్యో! సూర్యాభావంతో పగలే లేదు; చంద్రుడు లేక రాత్రి కూడా రాత్రి కాదు. నక్షత్రమండలమూ ఆకాశం నుంచి అస్తమించినప్పుడు, ఇక్కడ కాలచిహ్నం ఏది కనిపిస్తుంది?

Verse 22

ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम् । परापतंति नाद्यापि पारावारा इतस्ततः

ఈ బ్రహ్మాండం అకస్మాత్తుగా ప్రళయానికి దూసుకుపోతుందా—అది ఎలా సాధ్యం? చూడండి, ఇప్పటికీ సముద్రాలు అన్ని వైపులా ఎగసిపడి ఢీకొంటున్నాయి।

Verse 23

स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले । पंचयज्ञक्रियालोपाच्चकंपे भुवनत्रयम्

భూమితలంలో ‘స్వాహా’, ‘స్వధా’, ‘వషట్’ అనే మంత్రోచ్చారణలు మౌనమయ్యాయి; పంచమహాయజ్ఞక్రియలు నిలిచిపోవడంతో త్రిలోకం కంపించింది।

Verse 24

सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः । ताभिर्यज्ञभुजांतृप्तिः सविता तत्र कारणम्

సూర్యోదయం నుంచే యజ్ఞాది సమస్త క్రియలు ప్రారంభమవుతాయి. ఆ కర్మలవల్ల యజ్ఞభాగభోక్తులు తృప్తి పొందుతారు; అందులో సవితా (సూర్యుడు)నే ప్రధాన కారణము.

Verse 25

चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः । स्थितिसर्गविसर्गाणां कारणं केवलं रविः

చిత్రగుప్తుడు మొదలైనవారందరూ సూర్యుని ద్వారా కాలాన్ని తెలుసుకుంటారు. స్థితి, సృష్టి, లయాలకు కారణం కేవలం రవి (సూర్యుడు) మాత్రమే.

Verse 26

तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम् । यद्यत्रतत्स्थितं तत्र चित्रन्यस्तमिवा खिलम्

సూర్యుని గతి నిలిచిపోతే త్రిలోకం స్థంభించిపోతుంది. ఎవరు ఎక్కడ ఉన్నారో, అంతా చిత్రంలో వేసినట్లుగా పూర్తిగా స్థిరంగా కనిపిస్తుంది.

Verse 27

एकतस्तिमिरान्नैशादेकतस्तु दिवातपात् । बहूनां प्रलयो जातः कांदिशीकमभूज्जगत्

ఒక వైపు రాత్రి చీకటి వల్ల, మరో వైపు పగటి వేడి వల్ల—అనేకులకు వినాశనం కలిగింది; జగత్తు దిక్కుతెలియక కలవరపడింది.

Verse 28

इति व्याकुलिते लोके सुरासुरनरोरगे । आःकिमेतदकांडेभूद्रुरुदुर्दुद्रुवुः प्रजाः

ఇలా దేవులు, అసురులు, మనుషులు, నాగులతో కూడిన లోకం కలవరపడింది. ‘అయ్యో! ఇది అకస్మాత్తుగా ఏమైంది?’ అని విలపిస్తూ ప్రజలు అటూ ఇటూ పరుగెత్తారు.

Verse 29

ततः सर्वे समालोक्य ब्रह्माणं शरणं ययुः । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रै रक्षरक्षेति चाब्रुवन्

అప్పుడు అందరూ బ్రహ్మదేవుని చూచి ఆయన శరణు పొందారు. నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతిస్తూ ‘రక్షించు, రక్షించు’ అని పలికారు.

Verse 30

देवा ऊचुः । नमो हिरण्यरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

దేవతలు పలికిరి— హిరణ్యరూపుడైన, బ్రహ్మస్వరూపుడైన బ్రహ్మదేవునికి నమస్కారం. ఎవరి నిజ స్వరూపం అజ్ఞేయమో, ఆ కైవల్యస్వరూపుడికి, అమృతస్వరూపుడికి నమస్కారం.

Verse 31

यन्न देवा विजानंति मनो यत्रापि कुंठितम् । न यत्र वाक्प्रसरति नमस्तस्मै चिदात्मने

దేవతలు కూడా పూర్తిగా గ్రహించలేనిదీ, మనస్సు అక్కడే ఆగిపోవునదీ, వాక్కు చేరలేనిదీ—ఆ చిదాత్మకు నమస్కారం.

Verse 32

योगिनो यं हृदाकाशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यंति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

ప్రణిధాన ధ్యానంలో నిశ్చలమైన యోగులు హృదయాకాశంలో జ్యోతిరూపంగా దర్శించునటువంటి ఆ శ్రీబ్రహ్మదేవునికి నమస్కారం.

Verse 33

कालात्पराय कालाय स्वेच्छयापुरुषाय च । गुणत्रय स्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

కాలాతీతమైన పరమకాలునికి, అలాగే కాలస్వరూపునికీ నమస్కారం; స్వేచ్ఛతో కార్యమాచరించే పురుషునికి నమస్కారం; త్రిగుణస్వరూపుడికి, ప్రకృతిరూపుడికి నమస్కారం.

Verse 34

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमसे रुद्ररूपाय स्थितिसर्गांतकारिणे

సత్త్వరూపుడైన విష్ణువుకు నమస్కారం, రజోరూపుడైన స్రష్ట బ్రహ్మకు నమస్కారం. తమోరూపుడైన రుద్రునికి నమస్కారం—స్థితి, సృష్టి, లయములను కలిగించువాడవు.

Verse 35

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकृतये नमः । पंचतन्मात्र रूपाय पंचकर्मेद्रियात्मने

బుద్ధిస్వరూపుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం; త్రివిధ అహంకారరూపుడైనవానికి నమస్కారం. పంచ తन्मాత్రల రూపుడికి నమస్కారం, పంచ కర్మేంద్రియాల ఆత్మస్వరూపుడికి నమస్కారం.

Verse 36

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । समस्तभक्तकृपया स्वेच्छाविष्कृतविग्रह

అనిత్య-నిత్య రూపములుగా దర్శనమిచ్చువానికి నమస్కారం; సత్-అసత్‌ల అధిపతికి నమస్కారం. సమస్త భక్తులపై కరుణచేత స్వేచ్ఛతో రూపాన్ని ప్రకటించువానికి నమస్కారం.

Verse 37

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराची न विश्वरूपाय ते नमः

బ్రహ్మాండరూపుడవైన నీకు నమస్కారం, దాని అంతర్వర్తివైన నీకు నమస్కారం. సమీపమూ దూరమూ అయినవాడా—హే విశ్వరూపా, నీకు నమస్కారం.

Verse 39

तव निःश्वसितं वेदास्तव स्वे दोखिलं जगत् । विश्वा भूतानि ते पादः शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत

వేదాలు నీ నిశ్వాసమే; సమస్త జగత్తు నీలోనే ఆధారపడింది. సమస్త భూతాలు నీ పాదములు, ఆకాశము నీ శిరస్సుగా నిలిచియున్నది.

Verse 40

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

హే ప్రభో! నీ నాభి నుండి అంతరిక్షము ఉద్భవించింది, నీ రోమముల నుండి వనస్పతులు పుట్టినవి. నీ మనస్సు నుండి చంద్రుడు జన్మించాడు, నీ నేత్రం నుండి సూర్యుడు ప్రకాశించాడు।

Verse 41

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं स्तोता स्तुतिः स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वयाऽवास्यमिदं हि सर्वं नमोस्तु भूयोपि नमो नमस्ते

నీవే సర్వము; హే దేవా, సర్వమూ నీలోనే నిలిచియున్నది. ఇక్కడ స్తోతా, స్తుతి, స్తవ్యుడు—అన్నీ నీవే. హే ఈశా! ఈ సమస్త జగత్తు నీచేత ఆవరించబడి వ్యాపించియున్నది. నీకు పునఃపునః నమస్కారం—నమో నమః।

Verse 42

इति स्तुत्वा विधिं देवा निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । परितुष्टस्तदा ब्रह्मा प्रत्युवाच दिवौकसः

ఇలా విధాత బ్రహ్మను స్తుతించి దేవతలు దండవత్‌గా భూమిపై పడి నమస్కరించారు. అప్పుడు పరమ సంతుష్టుడైన బ్రహ్మ స్వర్గవాసులకు ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । यथार्थयाऽनया स्तुत्या तुष्टोस्मि प्रणताः सुराः । उत्तिष्ठत प्रसन्नोस्मि वृणुध्वं वरमुत्तमम्

బ్రహ్మ అన్నాడు—హే ప్రణత దేవతలారా! ఈ యథార్థమైన స్తుతితో నేను తృప్తుడనయ్యాను. లేవండి; నేను ప్రసన్నుడను—ఉత్తమ వరం కోరండి।

Verse 44

यः स्तोष्यत्यनया स्तुत्या श्रद्धावान्प्रत्यहं शुचिः । मां वा हरं वा विष्णुं वा तस्य तुष्टाः सदा वयम्

శ్రద్ధావంతుడై శుచిగా ఉండి ప్రతిరోజూ ఈ స్తుతితో—నన్ను గానీ, హరుడు (శివుడు) గానీ, విష్ణువును గానీ—స్తుతించేవాడిపై మేము ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నులమై ఉంటాము।

Verse 45

दास्यामः सकलान्कामान्पुत्रान्पौत्रान्पशून्वसु । सौभाग्यमायुरारोग्यं निर्भयत्वं रणे जयम्

మేము సమస్త ఇష్టకామ్యాలను ప్రసాదిస్తాము—పుత్రులు, పౌత్రులు, పశువులు, ధనం; సౌభాగ్యం, దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యం, నిర్భయత్వం మరియు యుద్ధంలో విజయం।

Verse 46

ऐहिकामुष्मिकान्भोगानपवर्गं तथाऽक्षयम् । यद्यदिष्टतमं तस्य तत्तत्सर्वं भविष्यति

అతడు ఇహలోక-పరలోక భోగాలను, అలాగే అక్షయ అపవర్గం (మోక్షం)ను పొందుతాడు; అతనికి అత్యంత ఇష్టమైనది ఏదైతే ఉందో, అది అంతా నిశ్చయంగా జరుగుతుంది।

Verse 47

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठितव्यः स्तवोत्तमः । अभीष्टद इति ख्यातः स्तवोयं सर्वसिद्धिदः

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో ఈ ఉత్తమ స్తవాన్ని పఠించాలి. ఇది ‘అభీష్టద’ అని ప్రసిద్ధి; ఈ స్తవం సర్వసిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 48

पुनः प्रोवाच तान्वेधाः प्रणिपत्योत्थितान्सुरान् । स्वस्थास्तिष्ठत भो यूयं किमत्रापि समाकुलाः

అప్పుడు వేద్హా (బ్రహ్మ) నమస్కరించి లేచిన ఆ దేవతలను మళ్లీ ఉద్దేశించి పలికాడు—‘దేవతలారా, నిశ్చింతగా నిలువండి; ఇక్కడ కూడా ఎందుకు కలవరపడుతున్నారు?’

Verse 49

एते वेदा मूर्तिधरा इमा विद्यास्तथाखिलाः । सदक्षिणा अमी यज्ञाः सत्यं धर्मस्तपो दमः

ఇవే మూర్తిమంతమైన వేదాలు; ఇవే సమస్త విద్యలు కూడా. ఇవే దక్షిణాసహిత యజ్ఞాలు; ఇదే సత్యం, ధర్మం, తపస్సు మరియు దమం (ఇంద్రియనిగ్రహం)।

Verse 50

ब्रह्मचर्यमिदं चैषा करुणा भारतीत्वियम् । श्रुतिस्मृतीतिहासार्थ चरितार्था अमीजनाः

ఇదే బ్రహ్మచర్యము, ఇదే కరుణ; ఇదే నిజముగా పవిత్ర భారతీ వాణి. వీరు శ్రుతి, స్మృతి, ఇతిహాసార్థమును సార్థకము చేయువారు.

Verse 51

नेह क्रोधो न मात्सर्यं लोभः कामोऽधृतिर्भयम् । हिंसा कुटिलता गर्वो निंदासूयाऽशुचिः क्वचित्

ఇక్కడ క్రోధము లేదు, మాత్సర్యము లేదు; లోభము లేదు, కామము లేదు; అధైర్యము లేదు, భయము లేదు. హింస లేదు, కపటము లేదు, గర్వము లేదు, నిందా-అసూయ లేదు, ఎప్పుడూ అపవిత్రత లేదు.

Verse 52

ये ब्राह्मणा ब्रह्मरतास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । मासोपवासषण्मासचातुर्मास्यादि सद्व्रताः

బ్రహ్మమునందు రమించు, తపస్సులో స్థిరులై తపోధనులైన ఆ బ్రాహ్మణులు—మాసోపవాసము, షణ్మాస నియమము, చాతుర్మాస్యాది సద్వ్రతములను ఆచరించువారు.

Verse 53

पातिव्रत्यरता नार्यो ये चान्ये ब्रह्मचारिणः । ते चामीपश्यत सुरा ये षंढाः परयोषिति

పతివ్రతధర్మమునందు రమించు స్త్రీలు, మరియు ఇతర బ్రహ్మచారులు—వారినీ చూడుడి, ఓ దేవతలారా. అలాగే షండులు మరియు పరస్త్రీలపై ఆసక్తి గలవారినీ చూడుడి.

Verse 54

मातापित्रोरमी भक्ता अमी गोग्रहणे हताः । व्रते दाने जपे यज्ञे स्वाध्याये द्विजतर्पणे

వీరు తల్లిదండ్రులకు భక్తులు; వీరు గోరక్షణలో ప్రాణాలు విడిచినవారు. వ్రతము, దానము, జపము, యజ్ఞము, స్వాధ్యాయము మరియు ద్విజతర్పణములో నిమగ్నులు.

Verse 55

तीर्थे तपस्युपकृतौ सदाचारादिकर्मणि । फलाभिलाषिणीबुद्धिर्न येषां ते जना अमी

తీర్థకర్మలలో, తపస్సులో, సదాచారాది కర్తవ్యాలలో ఫలాపేక్ష లేని బుద్ధి కలవారు నిజంగా శ్రేష్ఠులు, ఆదర్శప్రాయులు.

Verse 56

गायत्री जाप्यनिरता अग्निहोत्र परायणाः । द्विमुखी गो प्रदातारः कपिलादान तत्पराः

వారు గాయత్రీ జపంలో నిరతులు, అగ్నిహోత్రంలో పరాయణులు; గోదానం చేసే వారు (ఉత్తమ, దుర్లభ గోవులనూ దానం చేసే వారు) మరియు కపిలా గోవు దానంలో విశేషంగా తత్పరులు.

Verse 57

निस्पृहाः सोमपा ये वै द्विजपादोदपाश्च ये । मृताः सारस्वते तीर्थे द्विजशुश्रूषकाश्च ये

నిస్పృహులు, యజ్ఞంలో సోమపానం చేసినవారు, బ్రాహ్మణ పాదప్రక్షాళన జలాన్ని పానంచేసినవారు, సారస్వత తీర్థంలో దేహత్యాగం చేసినవారు, ద్విజసేవకులు—ఇవారు విశేషంగా పూజ్యులు.

Verse 58

प्रतिग्रहे समर्था हि ये प्रतिग्रहवर्जिताः । त एते मत्प्रिया विप्रास्त्यक्ततीर्थ प्रतिग्रहाः

దానం స్వీకరించగల సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ ప్రతిగ్రహాన్ని వర్జించినవారు—ప్రత్యేకంగా తీర్థజీవికతో సంబంధించిన ప్రతిగ్రహాన్ని త్యజించిన ఆ బ్రాహ్మణులు నాకు ప్రియులు.

Verse 59

प्रयागे माघ मासो यैरुषः स्नातोऽमलात्मभिः । मकरस्थे रवौ शुद्धास्त इमे सूर्यवर्चसः

నిర్మలాత్ములు మాఘమాసంలో ప్రయాగంలో ఉదయకాలంలో—సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు—స్నానం చేస్తే, వారు శుద్ధులై సూర్యవర్చస్సుతో ప్రకాశిస్తారు.

Verse 60

वाराणस्यां पांचनदे त्र्यहं स्नातास्तु कार्तिके । अमी ते शुद्धवपुषः पुण्यभाजोतिनिर्मलाः

వారణాసిలోని పంచనద తీర్థంలో కార్తికమాసంలో మూడు రోజులు స్నానం చేసే వారు శుద్ధదేహులై, మహాపుణ్యభాగ్యులై, అత్యంత నిర్మలులవుతారు।

Verse 61

स्नात्वा तु मणिकर्णिक्यां प्रीणिता ब्राह्मणा धनैः । त एते सर्वभोगाढ्याः कल्पं स्थास्यंति मत्पुरे

మణికర్ణికలో స్నానం చేసి, ధనదానాలతో బ్రాహ్మణులను సంతోషపెట్టి, వారు సమస్త భోగసంపన్నులై నా పురిలో ఒక కల్పకాలం నివసిస్తారు।

Verse 62

ततः काशीं समासाद्य तेन पुण्येन नोदिताः । विश्वेश्वरप्रसादेन मोक्षमेष्यंत्यसंशयम्

ఆ పుణ్యమే ప్రేరణగా కాశీని చేరి, విశ్వేశ్వరుని ప్రసాదంతో వారు నిస్సందేహంగా మోక్షాన్ని పొందుతారు।

Verse 63

अविमुक्ते कृतं कर्म यदल्पमपि मानवैः । श्रेयोरूपं तद्विपाको मोक्षो जन्मांतरेष्वपि

అవిముక్త క్షేత్రంలో మనుషులు చేసిన అతి స్వల్ప కర్మ కూడా పరమ శ్రేయస్సు రూపమైన ఫలాన్ని ఇస్తుంది—భవిష్య జన్మలలో కూడా—మోక్షరూపంగా।

Verse 64

अहो वैश्वेश्वरे क्षेत्रे मरणादपिनोभयम् । यत्र सर्वे प्रतीक्षंते मृत्युं प्रियमिवाति थिम्

అహో! వైశ్వేశ్వర క్షేత్రంలో మరణానికీ భయం లేదు; అక్కడ అందరూ మరణాన్ని ప్రియ అతిథిలా ఎదురుచూస్తారు।

Verse 65

ब्राह्मणेभ्यः कुरुक्षेत्रे यैर्दत्तं वसु निर्मलम् । निर्मलांगास्त एते वै तिष्ठंति मम संनिधा

కురుక్షేత్రంలో బ్రాహ్మణులకు నిర్మలమైన ధనాన్ని దానం చేసినవారు, శుద్ధాంగులైన ఆ భక్తులు నిజంగా నా సన్నిధిలోనే నిలిచియుంటారు।

Verse 66

पितामहं समासाद्य गयायां यैः पितामहाः । तर्पिता ब्राह्मणमुखे तेषामेते पितामहाः

గయకు చేరి బ్రాహ్మణముఖం ద్వారా తర్పణం అర్పించి పితృదేవతలను తృప్తిపరచినవారికి, వారి పితామహులే ఉద్ధరింపబడుతారు।

Verse 67

न स्नानेन न दानेन न जपेन न पूजया । मल्लोकः प्राप्यते देवाः प्राप्यते द्विज तर्पणात्

స్నానంతో కాదు, దానంతో కాదు, జపంతో కాదు, పూజతో కూడా కాదు—నా లోకం లభించదు; ఓ ద్విజా, తర్పణం ద్వారా దేవతలు లభిస్తారు।

Verse 68

सोपस्कराणिवेश्मानिमु सलोलूखलादिभिः । यैर्दत्तानि सशय्यानि तेषां हर्म्याण्यमूनि वै

నీళ్లకుండలు, ఒఖలి మొదలైన గృహోపకరణాలతో పాటు శయ్యలతో కూడిన సుసज्जిత గృహాలను దానం చేసినవారు, నిజంగా ఇలాంటి భవ్య ప్రాసాదాలను పొందుతారు।

Verse 69

ब्रह्मशालां कारयंति वेदमध्यापयंति च । विद्यादानं च ये कुर्युः पुराणं श्रावयंति च

బ్రహ్మశాలాను స్థాపించి, వేదాధ్యయన-అధ్యాపనను నిర్వహింపజేసి, విద్యాదానం చేసి, పురాణ పఠన-శ్రవణాన్ని ఏర్పాటుచేసేవారు—

Verse 70

पुराणानि च ये दद्युः पुस्तकानि ददत्यपि । धर्मशास्त्राणि ये दद्युस्तेषां वासोत्र मे पुरे

పురాణాలను దానం చేసే వారు, గ్రంథపుస్తకాలను కూడా ఇచ్చేవారు, ధర్మశాస్త్రాలను దానం చేసే వారు—వారికి ఇక్కడ నా పురిలో నివాసం లభిస్తుంది।

Verse 71

यज्ञार्थं च विवाहार्थं व्रतार्थं ब्राह्मणाय वै । अखंडं वसु ये दद्युस्तेत्र स्युर्वसुवर्चसः

యజ్ఞార్థం, వివాహార్థం లేదా వ్రతార్థం కోసం బ్రాహ్మణునికి అఖండమైన ధనాన్ని ఇచ్చేవారు—అక్కడ వారు సంపద-ప్రభతో ప్రకాశిస్తారు।

Verse 72

आरोग्यशालां यः कुर्याद्वैद्यपोषणतत्परः । आकल्पमत्र वसति सर्वभोग समन्वितः

ఆరోగ్యశాల (చికిత్సాగృహం) స్థాపించి వైద్యుల పోషణలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు—ఇక్కడ కల్పాంతం వరకు సమస్త భోగాలతో కూడి నివసిస్తాడు।

Verse 73

मुक्ती कुर्वंति तीर्थानि ये च दुष्टावरोधतः । ममावरोधे ते मान्या औरसास्तनया इव

దుష్టులను నియంత్రించి తీర్థాలు ముక్తిని ప్రసాదించేలా చేయువారు—అటువంటి వారు నా పరివారంలో నాకు జన్మజ కుమారులవలె గౌరవనీయులు।

Verse 74

विष्णोर्वाममवाशंभोर्ब्राह्मणा एव सुप्रियाः । तेषां मूर्त्या वयं साक्षाद्विचरामो महीतले

విష్ణువుకూ శంభువుకూ బ్రాహ్మణులే అత్యంత ప్రియులు; వారి స్వరూపాన్ని ధరించి మేమే ప్రత్యక్షంగా భూమిపై సంచరిస్తాము।

Verse 75

ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधाकृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र तिष्ठति

బ్రాహ్మణులు మరియు గోవులు ఒకే పవిత్ర కులము; అది రెండు రూపాలుగా దర్శనమిస్తుంది—ఒకదానిలో మంత్రాలు నిలిచియుండగా, మరొకదానిలో హవిస్‌ (యజ్ఞాహుతి) నిలిచియుంటుంది.

Verse 76

ब्राह्मणा जंगमं तीर्थं निर्मितं सार्वभौमिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यंति मलिना जनाः

బ్రాహ్మణులు జగత్తుకంతటికీ స్థాపితమైన జంగమ తీర్థము; వారి వాక్యరూప జలముచేతనే మలినులు శుద్ధి పొందుతారు.

Verse 77

गावः पवित्रमतुलं गावो मंगलमुत्तमम् । यासां खुरोत्थितो रेणुर्गंगावारिसमो भवेत्

గోవులు అపూర్వమైన పవిత్రత; గోవులే పరమ మంగళం. వారి ఖురాల నుండి లేచే ధూళి కూడా గంగాజల సమానమగును.

Verse 78

शृंगाग्रे सर्वतीर्थानि खुराग्रे सर्व पर्वताः । शृंगयोरंतरे यस्याः साक्षाद्गौरीमहेश्वरी

గోవు శృంగాగ్రంలో సమస్త తీర్థాలు, ఖురాగ్రంలో సమస్త పర్వతాలు; ఆమె రెండు శృంగాల మధ్య సాక్షాత్తుగా గౌరీ-మహేశ్వరీ నివసించుచున్నది.

Verse 79

दीयमानां च गां दृष्ट्वा नृत्यंति प्रपितामहाः । प्रीयंते ऋषयः सर्वे तुष्यामो दैवतैः सह

గోవు దానమిచ్చుటను చూచి ప్రపితామహులు ఆనందంతో నర్తిస్తారు; సమస్త ఋషులు ప్రసన్నులవుతారు, దేవతలతో కూడ అందరూ తృప్తి పొందుతారు.

Verse 80

रोरूयंते च पापानि दारिद्र्यं व्याधिभिः सह । धात्र्यः सर्वस्य लोकस्य गावो मातेव सर्वथा

పాపాలు విలపిస్తూ పారిపోతాయి; దారిద్ర్యం వ్యాధులతో కూడి తొలగిపోతుంది. ఎందుకంటే గోవులు సమస్త లోకానికి ధాత్రులు—సర్వథా తల్లివలె.

Verse 81

गवां स्तुत्वा नमस्कृत्य कृत्वा चैव प्र दक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृतातेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

గోవులను స్తుతించి, నమస్కరించి, ప్రదక్షిణ చేయుటవలన—సప్తద్వీపాలతో కూడిన వసుంధరాన్నే ప్రదక్షిణ చేసిన ఫలము కలుగుతుంది.

Verse 82

या लक्ष्मीः सवर्भूतानां या देवेषु व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

సర్వభూతాలలో నివసించే, దేవతలలో స్థితిచెందిన ఆ లక్ష్మీదేవి—ధేనురూపంగా ప్రकटించి నా పాపాన్ని తొలగించుగాక.

Verse 83

विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा चैव विभावसोः । स्वधा या पितृमुख्यानां सा धेनुर्वरदा सदा

విష్ణువు వక్షస్థలంలో లక్ష్మీగా ఉన్నది, అగ్నిదేవునికి ‘స్వాహా’గా ఉన్నది, పితృముఖ్యులకు ‘స్వధా’గా ఉన్నది—ఆ ధేనువే సదా వరదాయిని.

Verse 84

गोमयं यमुना साक्षाद्गोमूत्रं नर्मदा शुभा । गंगा क्षीरं तु यासां वै किं पवित्रमतः परम्

గోమయం సాక్షాత్తు యమున, గోమూత్రం శుభ నర్మద, మరియు వాటి క్షీరం గంగానే—ఇదికన్నా అధిక పవిత్రం మరేముంది?

Verse 85

गवामंगेषु तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश । यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिहलोके परत्र च

గోవుల అవయవాలలో పద్నాలుగు లోకాలు నిలిచియున్నవి. కనుక ఆ సత్యబలముచేత ఇహలోకమందును పరలోకమందును నాకు శివమంగళం కలుగుగాక।

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य धेनूर्वाधेनु मेव वा । यो दद्याद्द्विजवर्याय स सर्वेभ्यो विशिष्यते

ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, దేనువును గానీ అధేనువును గానీ ఉత్తమ ద్విజునకు దానం చేయువాడు అందరిలో విశిష్టుడగును।

Verse 87

मया च विष्णुना सार्धं शिवेन च महर्षिभिः । विचार्य गोगुणान्नित्यं प्रार्थनेति विधीयते

నేను, విష్ణువుతో కలిసి, శివుడుతో మరియు మహర్షులతో కూడి గోమాత గుణములను నిత్యం విచారించి, ఇది ప్రార్థనగా విధింపబడినది।

Verse 88

गावो मे पुरतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम्

గోవులు నా ముందుండుగాక, గోవులు నా వెనుకుండుగాక. గోవులు నా హృదయమందు నివసించుగాక; నేను గోవుల మధ్య నివసించుదును.

Verse 89

नीराजयति योंगानि गवां पुच्छेन भाग्यवान् । अलक्ष्मीः कलहो रोगास्तस्यांगाद्यांति दूरतः

భాగ్యవంతుడు గోవు తోకతో తన అవయవాలకు నీరాజనం (రక్షారతి) చేయునప్పుడు, అతని దేహమునుండి అలక్ష్మి, కలహము, రోగములు దూరమగును।

Verse 90

गोभिर्विप्रश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दा नशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

గోవులు, బ్రాహ్మణులు, వేదాలు, సతీ స్త్రీలు, సత్యవాదులు, లోభరహితులు, దానశీలులు—ఈ ఏడు వలన భూమి నిలబడుతుంది।

Verse 91

मम लोकात्परोलोको वैकुंठ इति गीयते । तस्योपरिष्टात्कौमार उमालोकस्ततः परम्

నా లోకానికి ఆపైన ‘వైకుంఠం’ అని కీర్తించబడుతుంది. దాని పైన ‘కౌమార’ లోకం, దాని కంటే పైగా ఉమా లోకం ఉంది।

Verse 92

शिवलोकस्तदुपरि गोलो कस्तत्समीपतः । गोमातरः सुशीलाद्यास्तत्र संति शिवप्रियाः

దాని పైన శివలోకం ఉంది; దానికి సమీపంలో గోలోకం ఉంది. అక్కడ సుశీలా మొదలైన గోమాతలు నివసిస్తారు; వారు శివునికి ప్రియులు।

Verse 93

गवां शुश्रूरूषकाये च गोप्रदाये च मानवाः । एषामन्यतमे लोके ते स्युः सर्वसमृद्धयः

గోవులను సేవించే వారు, గోదానం చేసే వారు—వారు ఆ లోకాలలో ఏదో ఒక లోకంలో నివసించి, సమస్త సమృద్ధులతో యుక్తులవుతారు।

Verse 94

यत्र क्षीरवहा नद्यो यत्र पायस कर्दमाः । न जरा बाधते यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

ఎక్కడ పాలనదులు ప్రవహిస్తాయో, ఎక్కడ పాయసపు మట్టికలవరం ఉంటుందో, ఎక్కడ వృద్ధాప్యం బాధించదో—అక్కడికి గోదానం చేసినవారు చేరుతారు।

Verse 95

श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञा ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः । तदुक्ताचारचरणा इतरे नामधारकाः

శ్రుతి, స్మృతి, పురాణములను యథార్థంగా తెలిసినవారే బ్రాహ్మణులని ప్రకటించబడినారు. వాటిలో చెప్పిన ఆచారాన్ని ఆచరించువారే నిజమైన బ్రాహ్మణులు; ఇతరులు పేరుకే బ్రాహ్మణులు.

Verse 97

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

శ్రుతి, స్మృతి రెండు నేత్రాలు; పురాణం హృదయమని చెప్పబడింది. శ్రుతి-స్మృతి రెండూ లేనివాడు అంధుడు; ఒకటి లేకపోతే కాణుడు. కానీ పురాణం లేకపోతే హృదయం శూన్యమవుతుంది; దానికంటే కాణుడూ అంధుడూ కూడా మేలే. శ్రుతి-స్మృతుల్లో చెప్పిన ధర్మం పురాణాలలో గానమై స్పష్టమవుతుంది.

Verse 98

तद्बाह्मणाय गोर्देया सर्वत्र सुखमिच्छता । न देया द्विजमात्राय दातारं सोप्यधो नयेत्

కాబట్టి ఎక్కడైనా సుఖం కోరువాడు అటువంటి నిజ బ్రాహ్మణునికి గోదానం చేయాలి. కేవలం ‘ద్విజ’ అని పిలువబడేవానికి ఇవ్వకూడదు; అటువంటి గ్రహీత దాతనూ అధోగతికి నడిపిస్తాడు.

Verse 99

यस्य धर्मेऽस्ति जिज्ञासा यस्य पापाद्भयं महत् । श्रोतव्यानि पुराणानि धमर्मूलानि तेन वै

ధర్మాన్ని తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాస ఉన్నవాడు, పాపభయం ఎక్కువగా ఉన్నవాడు—అతడు ధర్మమూలమైన పురాణాలను తప్పక శ్రవణం చేయాలి.

Verse 100

चतुर्दशसु विद्यासु पुराणं दीप उत्तमः । अंधोपि न तदा लोकात्संसाराब्धौ क्वचित्पतेत्

పద్నాలుగు విద్యలలో పురాణమే ఉత్తమ దీపం; దాని ఆధారంతో ఈ లోకంలో ‘అంధుడు’ కూడా ఎక్కడా సంసారసముద్రంలో పడడు.

Verse 110

उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः । तावेव चरणौ धन्यौ काशीमभिप्रयायिनौ

వికసిత పద్మనయనులు పుణ్యార్థులుగా నిర్మింపబడ్డారు; కాశీ వైపు ప్రయాణించే ఆ పాదయుగమే నిజంగా ధన్యము.

Verse 114

इह वंशं परिस्थाप्य भुक्त्वा सर्व सुखानि च । सत्यलोके चिरं स्थित्वा ततो यास्यंति शाश्वतम्

ఇక్కడ వంశాన్ని స్థాపించి, సమస్త సుఖాలను అనుభవించి, సత్యలోకంలో దీర్ఘకాలం నివసించి, అనంతరం శాశ్వత స్థితికి చేరుతారు.