Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

ऐहिकामुष्मिकान्भोगानपवर्गं तथाऽक्षयम् । यद्यदिष्टतमं तस्य तत्तत्सर्वं भविष्यति

Transliteration

aihikāmuṣmikānbhogānapavargaṃ tathā'kṣayam | yadyadiṣṭatamaṃ tasya tattatsarvaṃ bhaviṣyati

Translation

అతడు ఇహలోక-పరలోక భోగాలను, అలాగే అక్షయ అపవర్గం (మోక్షం)ను పొందుతాడు; అతనికి అత్యంత ఇష్టమైనది ఏదైతే ఉందో, అది అంతా నిశ్చయంగా జరుగుతుంది।

Word by Word

• ऐहिकामुष्मिकान्: worldly and otherworldly
• ऐहिकामुष्मिकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ऐहिक (प्रातिपदिक) + आमुष्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; भोगान् इति विशेषणम्

• भोगान्: enjoyments
• भोगान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अपवर्गम्: liberation
• अपवर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपवर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/उपपद-भावे (also/and)

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अपवर्गम् इत्यस्य विशेषणम् (or separately as object)

• यत्: whatever
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; यद्यद्-प्रयोगे ‘whatever’

• यत्: whatever (each)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्तिः (emphatic)

• इष्टतमम्: most desired
• इष्टतमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इष्टतम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम् (superlative)

• तस्य: of him/of that (person)
• तस्य: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्तत्-प्रयोगे ‘that (very)’

• तत्: that (each)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्तिः (emphatic)

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• भविष्यति: will happen/come to be
• भविष्यति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī / Avimukta-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame implied; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A devotee at Kāśī’s ghāṭa receives two streams of grace: one manifesting as prosperity and protection, the other as a luminous path upward symbolizing akṣaya apavarga; the city’s temples glow in twilight.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī-oriented devotion is portrayed as uniquely complete—bestowing both worldly fulfillment and the highest end, mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) as a whole is the implied sacred field; the verse emphasizes outcomes rather than naming a particular ghat or shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this verse; it continues the phalaśruti describing results of the recommended practice in the surrounding text.