Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

వ్యాసుడు పలికెను—అప్పుడు రామదూతలు రామునకు నమస్కరించి పలికిరి—“రామా రామా, హే మహాబాహో, మేము ఒక శ్రేష్ఠ స్త్రీని, శుభముఖిని, చూచితిమి…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

మేము ఆమెను చూశాము—శుభ్రమైన వస్త్రాభరణాలతో అలంకృతురాలై, మృదువాక్యపరాయణగా—అయితే ఒంటరిగా విలపిస్తూ ఉంది; ఆమెను చూసి మేము ఆశ్చర్యపోయాము।

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

సమీపానికి వెళ్లి వారు ఆ దివ్యసుందరిని ప్రశ్నించారు—“దేవీ, వరారోహే! నీవెవరు? నీవు దేవతవా, లేక దానవీయా?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“దేవీ, రాముడు నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాడు—యథాతథంగా అన్నీ చెప్పు।” ఆ మాటలు విని ఆమె మధురంగా పలికింది।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“రాముణ్ణి పంపండి; మీకు మంగళం కలుగుగాక—ఆయనే నా దుఃఖాన్ని పరమంగా తొలగించగలవాడు।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

అది విని రాముడు ఆతురతతో వెంటనే వేగంగా వెళ్లాడు. ఆమెను దుఃఖంతో తప్తురాలిగా చూసి అతనికీ శోకం కలిగింది. అప్పుడు రాముడు అంజలి బద్ధంగా గౌరవంతో పలికాడు।

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

శ్రీరాముడు పలికెను—హే శుభే, నీవెవరు? ఎవరి భార్యవు? ఎవరు నిన్ను ఈ నిర్జనస్థలంలో త్రోసివేసి విడిచిపెట్టారు? ఎవరు నీ ముష్టిమాత్ర ధనాన్ని అపహరించారు? హే మాతా, నా ముందర సమస్తమును యథార్థంగా చెప్పుము।

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

ఇట్లు పలికి, అతి దుఃఖంతో ఆర్తుడైన, మతిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు దండవత్ ప్రణామం చేసెను—మరొక చక్రపాణి విష్ణువులాగా।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

ఆమె మళ్లీ మళ్లీ ముందుకు వచ్చి రామునకు అభివందనం చేసింది; పరమ తృప్తితో, అపార ప్రేమతో, మధుర వాక్యాలతో ఆయనను స్తుతించింది।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

హే పరమాత్మా, హే పరేశ్వరా, హే దుఃఖహారిన్, హే సనాతన! నీ అవతార ప్రయోజనం ఏదో, ఆ కార్యాన్ని నీవు సిద్ధి పరచితివి।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్ మొదలైనవారు; అలాగే ఖరుడు, దూషణుడు, త్రిశిరుడు, మారీచుడు, అక్షుడు మరియు ఇతర రాక్షసకుమారులు—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

సమరరంగంలో అసంఖ్యాక క్రూర రౌద్ర రాక్షసులు జయించబడ్డారు।

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

హే లోకేశా! నేడు నీ సుకీర్తిని నేను ఏమని వర్ణించగలను? నీ దేహజ పద్మమునుండి జన్మించిన వేదా (బ్రహ్మ) కూడ నీలోనే సమస్త విశ్వం నిలిచినదిగా చూచెను—వటపత్రంలో వటవృక్షం కనిపించినట్లుగా।

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

ఈ లోకంలో దశరథుడు ధన్యుడు, నీ జనని కౌశల్య కూడా ధన్యురాలు; ఎందుకంటే వారి గృహంలోనే నీవు జన్మించావు—హే గోవిందా, హే జగదీశా, హే పరమపురుషా।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

హే రామా! నీవు స్వయంగా వచ్చిన ఆ వంశం ధన్యం; హే రామా! అయోధ్యాపురి ధన్యం, మరియు నీ శరణు పొందిన లోకం ధన్యం।

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

వాల్మీకీ కూడా నిజంగా ధన్యుడు; ఆయన చేత రామాయణం రచించబడింది. ఆ కవి తన అంతఃప్రేరిత బుద్ధితో దానిని సృష్టించాడు; అది అప్పటికి ప్రధాన విప్రులకు కూడా పూర్తిగా తెలియనిది।

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

నీ నుండే ఈ వంశము ఉద్భవించింది; ఓ దేవా, నీ చేతనే ఇది సంపూర్ణంగా పవిత్రమైంది।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

ప్రజలు నిన్ను వైష్ణవాంశుడైన రాజుగా స్మరిస్తారు; నీ మనోహర గుణాలవల్ల నీవే స్వయంగా విష్ణువే. లోకహితార్థంగా నీవు ఆలోచించి అవతరించి నెరవేర్చదలచిన ఏ కార్యమైనా, ఓ వత్సా, ఇక్కడ నిర్విఘ్నంగా సిద్ధించుగాక।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

ఇలా స్తుతించి (దేవత) రామునితో చెప్పింది—“ఇప్పుడు నీవే నా నాథుడవైనా, నేను చాలాకాలంగా శూన్యంగా, నిర్జనంగా ఉన్నాను; ముందెట్లా దోషస్థితిలో ఉన్నానో అలాగేనే।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

ధర్మారణ్య క్షేత్రానికి అధిదేవతను నేనే అని తెలుసుకో. ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచాయి; అందువల్ల నేను దుఃఖితుడను।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

ఓ మహామతీ! నన్ను ఈ నిర్జనత్వం నుండి ఈరోజే उद्धరించు. ఓ రామా! లోహాసుర భయంతో సమస్త బ్రాహ్మణులు పది దిక్కులకూ పారిపోయారు।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

అన్ని వాణిజ్యులు కూడా తీవ్ర దుఃఖంతో తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లిపోయారు. ఓ రామా, దేవులకే భయంకరుడైన ఆ దైత్యుడు దేవతల చేత హతుడయ్యాడు.

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

ఈ స్థలాన్ని ఆక్రమించి, దురాక్రమ్యుడూ దురతిక్రమ్యుడూ అయిన ఆ మహామాయావి ఇక్కడ రాజ్యమేలుతున్నాడు. అతని భయంతో అత్యంత కలవరపడి నీ ప్రజలు ఇక్కడికి రావడం లేదు.

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

ఈ రోజు పన్నెండు సంపూర్ణ సంవత్సరాలు అయ్యాయి; ఈ స్థలం రక్షకుడు లేని ఖాళీ ఇంటిలా ఉంది. ఎందుకంటే నా దీర్ఘికలో స్నానం చేసి దానం చేయడానికి ఉత్సుకులైన జనులు ఇక రావడం లేదు.

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

ఓ రామా, ఇప్పుడు ఆ దీర్ఘికలో పందులు పడిపోతున్నాయి—ఎక్కడ ఒకప్పుడు భర్తలతో కూడిన స్త్రీలు జలక్రీడలో మునిగిపోయి ఉండేవారు.

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

ఇప్పుడు అక్కడి జలాశయంలో గేదెలు క్రీడిస్తూ దూకి పడుతున్నాయి—ఒకప్పుడు అక్కడ సుందర పుష్పాల సమృద్ధి విరాజిల్లిన చోటే.

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

ఆ ప్రాంతం ముల్లుచెట్లతో మూసుకుపోయి సింహ‑వ్యాఘ్రాలతో నిండిపోయింది; అయినా ఆ నేలపై కుమారులు నిరంతరం ఆడుతూ తిరుగుతూ ఉండేవారు।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

అక్కడ హర్షిత బాలికలు రంగురంగుల బొమ్మలతో ఆడేవారు; అలాగే ఆ స్థలంలో యువకులు నిరంతరం వేదగానం చేసేవారు।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

అక్కడ నక్కల భయంకరమైన కేకలు వినిపించేవి; అయినా అదే చోట ఇంటింటా అగ్నిహోత్ర ధూమం పైకి లేచేది।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

అక్కడ పొగతో కూడిన అత్యంత ఉగ్రమైన దావాగ్నులు కనిపించేవి; అలాగే అక్కడే నర్తకులు శ్రేష్ఠ ద్విజుల సమక్షంలో హర్షంతో నృత్యం చేసేవారు।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

అక్కడే మోహితులైన భూతాలు, వేతాళాలు, ప్రేతాలు నృత్యం చేసేవి; అలాగే అక్కడే రాజులు సభలో మంత్రణలో తత్పరులై కూర్చుండేవారు।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

ఆ స్థలంలో గౌరాలు, ఎలుగుబంట్లు, ముళ్లపందులు కూర్చొని విశ్రాంతి పొందుతాయి; అక్కడ ద్విజులూ వణిజులూ నివాసాలు కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

ఓ రామా, ఇక్కడ బుర్రోలు పక్కా గదుల్లా కనిపిస్తున్నాయి; ఇక్కడ చెట్లలో కోటరాలు ఉన్నాయి, చుట్టూ కిటికీలాంటి రంధ్రాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

పూర్వం ఇక్కడ నాలుగు మూలల యజ్ఞవేదికలు ఎత్తుగా, ప్రముఖంగా ఉండేవి; ఇప్పుడు అవి ఇక్కడ చీమల పుట్టల గుట్టలతో చుట్టుముట్టబడి కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

ఓ రామా, నృపోత్తమా, నా నివాసం ఇలాంటిదని తెలుసుకో; ద్విజులు ఇతరత్ర నివాసార్థం వెళ్లిపోయినందున ఇది అన్ని వైపులా శూన్యమైంది।

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

అందువల్ల నాకు మహా దుఃఖం కలిగింది; కాబట్టి, ఓ నరేశ్వరా, నన్ను రక్షించు. ఈ మాటలు విని వాక్కులో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

శ్రీరాముడు పలికెను—నాలుగు దిక్కులలో ఆశ్రయించిన నీ బ్రాహ్మణులను నేను ఎరుగను. వారి సంఖ్యను, ద్విజుల నామములను గోత్రములను కూడా నేను తెలియను.

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

వారి బంధుత్వం ఏదో, వారి గోత్రం ఏదో—అదే విధంగా యథార్థంగా నాకు నివేదించు. ఆపై వారందరినీ తీసుకొచ్చి, వారి వారి స్థానాలలో నేను నివసింపజేస్తాను.

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

శ్రీమాత పలికెను—ఓ నరేశ్వరా! బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులచే స్థాపింపబడిన వారు—వేదపారంగతులైన పద్దెనిమిది వేల బ్రాహ్మణులు.

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

ఓ అమితద్యుతీ! ఈ లోకంలో వారు త్రయీ‑విద్యలలో ప్రసిద్ధులు; అరవై నాలుగు గోత్రాలకు చెందిన వాడవులుగా స్థాపితులై ఉన్నారు.

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

శ్రీమాత త్రయీ‑విద్యను ప్రసాదించింది; ఈ లోకంలో వారు అందరూ ద్విజోత్తములుగా ప్రసిద్ధులు. ఇంకా ధర్మపరాయణులైన ముప్పై ఆరు వేల వైశ్యులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

వారిని ఆర్యవృత్తులుగా తెలుసుకొనవలెను; వారు ద్విజుల శుశ్రూషలో రతులు. అక్కడ ‘బహులార్క’ నామక రాజు తేజస్సుతో రాజ్యమును శోభింపజేస్తున్నాడు.

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

కుమారులు మరియు అశ్వినీదేవులు ఇక్కడి దేవతలు; ధనదుడు (కుబేరుడు) వ్యయమైనదాన్ని పూరిస్తాడు. ఓ రామా, నేను ఇక్కడి అధిష్ఠాత్రీ దేవిని; ‘భట్టారికా’ అనే నామంతో స్మరింపబడుతాను.

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

శ్రీ సూతుడు పలికెను—ఏ ఏ స్థానాచారాలు, అలాగే కులాచారాలు ఉన్నవో, ఆ సమస్త పురాతన విషయములను శ్రీమాత రాముని సమక్షములో వివరించెను.

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

ఆమె వచనము విని రాముడు మహానందమును పొందెను. ‘సత్యం, సత్యం, మరల సత్యం! నీవు నిజముగా సత్యమే పలికితివి’ అని అన్నాడు.

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

నీవు సత్యమును పలికినందున, ఓ జగన్మాతా, ఆ నామముతోనే నేను ఒక శుభ నగరమును స్థాపించెదను; అలాగే ‘సత్యమందిర’ అనే దేవాలయమును కూడా నిర్మించెదను.

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

ఈ ఉత్తమ సత్యమందిరము త్రిలోకములందు ఖ్యాతిని పొందుగాక।

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

ఇట్లు చెప్పి రాముడు సహస్రశతసంఖ్యలో తన భృతులను విప్రులను తీసుకురావుటకై పంపెను.

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

ఏ దేశములో గాని ప్రాంతములో గాని—వనములో, నదీ తీరమున, సరిహద్దులలో, తమ తగిన నివాసస్థానములలో, లేక అక్కడక్కడ గ్రామములలో—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ధర్మారణ్యనివాసులైన ఆ ద్విజోత్తములు ఎక్కడికి వెళ్లినయెడల, వారికి అర్ఘ్యపాద్యములతో పూజించి త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురండి.

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

నేను ఇక్కడ అప్పుడే భుజించెదను, ఆ ద్విజోత్తములను దర్శించినప్పుడు మాత్రమే.

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

ఈ బ్రాహ్మణులను అవమానించి రాని వాడు ఎవడైనా, అతడు వధ్యుడూ దండనీయుడూ అవుతాడు; నా రాజ్యసీమ వెలుపలికి నిర్వాసితుడగును।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

ఆ దారుణమైన వాక్యాన్ని—సహించుటకూ అతిక్రమించుటకూ కఠినమైనదాన్ని—విని, రామాజ్ఞను నిర్వర్తించే దూతలు పదిదిశలకూ బయలుదేరిరి।

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

అందరు బ్రాహ్మణులు వెదికి కనుగొనబడ్డారు; వారు అందరూ మహా హర్షంతో నిండిరి; శాస్త్రోక్త విధానమున అర్ఘ్యము, పాద్యముతో గౌరవింపబడిరి।

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

వారు విధివిధానముగా, వినయాచారపూర్వకంగా స్తుతి చేసిరి; మరియు సమస్త బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి రాముని సందేశాన్ని ప్రకటించిరి।

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

అనంతరం ఆ బ్రాహ్మణులందరు సేవకులతో కూడి ప్రయాణానికి సిద్ధపడిరి; వారు అందరూ వేదశాస్త్రపరాయణులు.

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

అతడు భక్తి-గౌరవాన్ని ముందుంచి రాముని సమీపానికి వచ్చెను. సమవేత బ్రాహ్మణులను చూచి ఆనందరోమాంచితుడయ్యెను.

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

దశరథనందనుడైన రాజు తనను కృతకృత్యుడనిగా భావించెను. అతడు ఉత్సాహంతో వెంటనే లేచి పాదచారిగా ముందుకు వెళ్లి వారిని స్వాగతించెను.

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

అతడు కరములు జోడించి, హర్షాశ్రువులు చిందిస్తూ, మోకాళ్లపై భూమికి వంగి ఈ వచనములు పలికెను.

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘బ్రాహ్మణుల ప్రసాదముచేత నేను కమలావరుడను (లక్ష్మీప్రియుడను); బ్రాహ్మణుల ప్రసాదముచేత నేను ధరణీధరుడను (ధర్మరాజును). బ్రాహ్మణుల ప్రసాదముచేత నేను జగతీపతిని; బ్రాహ్మణుల ప్రసాదముచేతనే నా నామము “రామ”।’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

రాముడు ఇలా పలికినందుకు వారు అక్కడ నివసిస్తూ పరమానందపడ్డారు. ‘జయ’ ఆశీర్వాదాలతో ఆయనను పూజించి—‘దీర్ఘాయుష్మాన్ భవ’ అని పలికారు.

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

రాముడు పాద్యము, అర్ఘ్యము, ఆసనము మొదలైన సంప్రదాయ ఉపచారాలతో వారిని సత్కరించాడు. బ్రాహ్మణులను స్తుతించి దండవత్ ప్రణామం చేశాడు.

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

అంజలి ముద్రతో నిలబడి ఆయన వారి పాదాలకు వందనం చేశాడు. అలాగే విచిత్రమైన ఆసనాలు, స్వర్ణాభరణాలు కూడా సిద్ధం చేశాడు.

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

అనంతరం దశరథ కుమారుడు రాముడు వారికి ఉంగరాలు, వస్త్రాలు, యజ్ఞోపవీతాలు మరియు కర్ణాభరణాలు సమర్పించాడు.

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

ఆయన ప్రధాన బ్రాహ్మణులకు అనేక వర్ణాల గోవులను దానమిచ్చాడు—ప్రతి ఒక్కరికీ వంద చొప్పున—పాలు నిండిన పొదుగులతో, దూడలతో కూడినవిగా.

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

అవి వస్త్రాలతో కప్పబడి, గంటలతో బంధింపబడి, స్వర్ణశృంగాలతో అలంకరింపబడ్డవి; వెండి ఖురాలతో, తామ్రవర్ణ పృష్ఠంతో, కాంస్య పాత్రలతో కూడినవి.