Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

Transliteration

narapatiriti lokaiḥ smaryate vaiṣṇavāṃśaḥ svayamasi ramaṇīyaistvaṃ guṇairviṣṇureva | kimapi bhuvanakāryaṃ yadviciṃtyāvatīrya tadiha ghaṭayataste vatsa nirvighnamastu

Translation

ప్రజలు నిన్ను వైష్ణవాంశుడైన రాజుగా స్మరిస్తారు; నీ మనోహర గుణాలవల్ల నీవే స్వయంగా విష్ణువే. లోకహితార్థంగా నీవు ఆలోచించి అవతరించి నెరవేర్చదలచిన ఏ కార్యమైనా, ఓ వత్సా, ఇక్కడ నిర్విఘ్నంగా సిద్ధించుగాక।

Word by Word

• नरपतिः: king (lord of men)
• नरपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नरपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: नराणां पतिः

• इति: thus/as
• इति: Sambandha (Marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक-अव्यय (quotative particle)

• लोकैः: by people
• लोकैः: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• स्मर्यते: is remembered/called
• स्मर्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• वैष्णवांशः: a portion of Viṣṇu
• वैष्णवांशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैष्णव + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: विष्णोः/वैष्णवस्य अंशः

• स्वयम्: yourself
• स्वयम्: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (emphatic adverb)

• असि: are
• असि: Kriya (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• रमणीयैः: delightful/beautiful
• रमणीयैः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रमणीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying गुणैः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

• गुणैः: with qualities
• गुणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Pratipādya (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• किम्: something/anything
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अनिश्चितार्थे (indefinite)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनिश्चितार्थक-अव्यय (particle: even/also)

• भुवनकार्यं: a task of the world
• भुवनकार्यं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुवन + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: भुवनस्य कार्यम्

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः (relative)

• विचिन्त्य: having considered
• विचिन्त्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वि√चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (having reflected)

• अवतीर्य: having descended
• अवतीर्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: अव√तॄ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया (having descended)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तद्-सम्बन्धः (correlative)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• घटयतः: of you who are accomplishing
• घटयतः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Verb
• Root: घटयत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; घट्/घटय् (धातु) + शतृ)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), षष्ठी (6th), एकवचन; ‘ते’ इत्यनेन सम्बन्धः

• ते: of you/your
• ते: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन

• वत्स: O dear child
• वत्स: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• निर्विघ्नम्: free of obstacles
• निर्विघ्नम्: Pratipādya (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: निर्विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Benediction)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Speaker

Dharmāraṇya-kṣetra Adhidevatā (the presiding deity of Dharmāraṇya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A deity or sacred presence blesses Rāma, praised as a Viṣṇu-portion/Viṣṇu himself by virtue, and grants a boon of obstacle-free success for a world-welfare mission.

Characters & Entities

• Rāma
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The avatāra’s worldly action is sacred service for loka-kalyāṇa, and blessings support dharmic completion without hindrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya-kṣetra, where the kṣetra-devatā welcomes and blesses Rāma’s mission.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed; the verse gives an āśīrvāda (benediction) for nirvighna-kārya-siddhi.