Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 20

Devanagari script

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

Transliteration

dharmāraṇyasya kṣetrasya viddhi māmadhidevatām | varṣāṇi dvādaśehaiva jātāni duḥkhi tāsmyaham

Translation

ధర్మారణ్య క్షేత్రానికి అధిదేవతను నేనే అని తెలుసుకో. ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచాయి; అందువల్ల నేను దుఃఖితుడను।

Word by Word

• धर्मारण्यस्य: of Dharmāraṇya
• धर्मारण्यस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (धर्मस्य अरण्यम्)

• क्षेत्रस्य: of the sacred field/region
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• विद्धि: know/understand
• विद्धि: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अधिदेवताम्: presiding deity
• अधिदेवताम्: Karma (Object complement)
• Type: Noun
• Root: अधि + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: अधि (over/presiding) + देवता

• वर्षाणि: years
• वर्षाणि: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; काल-परिमाणे

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-शब्दः; वर्षाणि इति विशेष्यस्य विशेषणम् (twelve)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphasis)

• जातानि: have passed/occurred
• जातानि: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जन् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; वर्षाणि इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• दुःखि: sorrowful
• दुःखि: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुःखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• तास्मि: I am
• तास्मि: Kriya (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; रूपम्: अस्मि (पाठे ‘तास्मि’ = तु/तद्-आगमेन/छन्दसि)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Dharmāraṇya-kṣetra Adhidevatā (the presiding deity of Dharmāraṇya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The presiding deity of Dharmāraṇya reveals identity and duration of suffering—twelve years—standing amid a quiet, under-attended sacred landscape.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra is not merely land—its presiding divinity safeguards dharma and laments prolonged disruption.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya-kṣetra, explicitly named and personified through its adhidevatā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse establishes authority (adhidevatā) and the duration of distress.