Adhyaya 16

Verse 1

। सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः श्रेष्ठा वामदेवस्य भाषितम्

సూతుడు అన్నాడు—హే శ్రేష్ఠ మునులారా, వామదేవుని వచనాన్ని వినండి।

Verse 2

वामदेव उवाच । पुरा मंदरशैलेंद्रे नानाधातुविचित्रिते । नानासत्वसमाकीर्णे नानाद्रुमलताकुले

వామదేవుడు అన్నాడు—పూర్వకాలంలో మందర పర్వతరాజుపై, నానావిధ ధాతువులతో విచిత్రంగా అలంకరించబడి, వివిధ జీవులతో నిండిపోయి, అనేక వృక్షలతలతో కిక్కిరిసిన చోట।

Verse 3

कालाग्निरुद्रो भगवान्कदाचिद्विश्ववंदितः । समाससाद भूतेशः स्वेच्छया परमेश्वरः

ఒక సమయంలో సమస్త లోకముచే వందింపబడిన భగవాన్ కాలాగ్నిరుద్రుడు—భూతేశుడు పరమేశ్వరుడు—స్వేచ్ఛతో అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 4

समंतात्समुपातिष्ठन्रुद्राणां शतकोटयः । तेषां मध्ये समासीनो देवदेवस्त्रिलोचनः

అన్ని దిక్కుల నుండీ రుద్రుల శతకోటులు సముపస్థితులయ్యెను; వారి మధ్య దేవదేవుడు త్రిలోచనుడు ఆసీనుడై ఉన్నాడు।

Verse 5

तत्रागच्छत्सुरश्रष्ठो देवैः सह पुरंदरः । तथाग्निर्वरुणो वायुर्यमो वैवस्वतस्तथा

అక్కడ దేవులతో కూడి దేవశ్రేష్ఠుడు పురందరుడు (ఇంద్రుడు) వచ్చెను; అలాగే అగ్ని, వరుణుడు, వాయువు, వైవస్వత యముడును వచ్చిరి।

Verse 6

गंधर्वाश्चित्रसेनाद्याः खेचराः पन्नगादयः । विद्याधराः किंपुरुषाः सिद्धाः साध्याश्च गुह्यकाः

చిత్రసేనాదులైన గంధర్వులు, ఖేచరులు, పన్నగాదులు; విద్యాధరులు, కింపురుషులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు, గుహ్యకులూ అక్కడ సమవేతులయ్యిరి।

Verse 7

ब्रह्मर्षयो वसिष्ठाद्या नारदाद्याः सुरर्षयः । पितरश्च महात्मानो दक्षाद्याश्च प्रजेश्वराः

వసిష్ఠాదులైన బ్రహ్మర్షులు, నారదాదులైన దేవర్షులు; మహాత్ములైన పితృగణము, దక్షాదులైన ప్రజేశ్వరులూ—అందరూ అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 8

उर्वश्याद्याश्चाप्सरसश्चंडिकाद्याश्च मातरः । आदित्या वसवो दस्रौ विश्वेदेवा महौजसः

అక్కడ ఉర్వశీ మొదలైన అప్సరసలు, చండికా మొదలైన దివ్య మాతృకలు, ఆదిత్యులు, వసువులు, యుగళ అశ్వినులు (దస్రౌ) మరియు మహౌజస్సుగల విశ్వేదేవులు—మహాతేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ—ఉపస్థితులయ్యారు।

Verse 9

अथान्ये भूतपतयो लोकसंहरणे क्षमाः । महाकालश्च नंदी च तथा वै शंखपालकौ

తదుపరి లోకసంహారానికీ సమర్థులైన ఇతర భూతపతులు ఉన్నారు—మహాకాలుడు, నందీ, అలాగే శంఖుడు మరియు పాలకుడు అనే ఆ ఇద్దరూ।

Verse 10

वीरभद्रो महातेजाः शंकुकर्णो महाबलः । घंटाकर्णश्च दुर्धर्षो मणिभद्रो वृकोदरः

మహాతేజస్సుగల వీరభద్రుడు, మహాబలవంతుడైన శంకుకర్ణుడు, దుర్ధర్షుడైన ఘంటాకర్ణుడు, అలాగే మణిభద్రుడు మరియు వృకోదరుడూ అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 11

कुंडोदरश्च विकटास्तथा कुभोदरो बली । मंदोदरः कर्णधारः केतुर्भृंगीरिटिस्तथा

కుండోదరుడు, వికటుడు, అలాగే బలవంతుడైన కుభోదరుడు; ఇంకా మందోదరుడు, కర్ణధారుడు, కేతువు మరియు భృంగీరిటి కూడా అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 12

भूतनाथास्तथान्ये च महाकाया महौजसः । कृष्णवर्णास्तथा श्वेताः केचिन्मंडूकसप्रभाः

ఇంకా ఇతర భూతనాథులు కూడా ఉన్నారు—విశాలకాయులు, మహౌజస్సుగలవారు; కొందరు కృష్ణవర్ణులు, కొందరు శ్వేతవర్ణులు, మరికొందరు మండూకసమాన ప్రభతో మెరిసేవారు।

Verse 13

हरिता धूसरा धूम्राः कर्बुरा पीतलोहिताः । चित्रवर्णा विचित्रांगाश्चित्रलीला मदोत्कटाः

కొందరు హరితవర్ణులు, కొందరు ధూసరులు, కొందరు ధూమ్రవర్ణులు; కొందరు కర్బురులు, కొందరు పీత-లోహితవర్ణులు. కొందరు చిత్రవర్ణులు, విచిత్రాంగులు—వింత లీలల్లో నిమగ్నమై, మదోన్మత్త ఉగ్రతతో ఉన్నారు.

Verse 14

नानायुधोद्यतकरा नानावाहनभूषणाः । केचिद्व्याघ्रमुखाः केचित्सूकरास्या मृगा ननाः

వారి చేతులు నానావిధ ఆయుధాలతో పైకెత్తబడి, నానావాహనాలు మరియు ఆభరణాలతో అలంకృతమై ఉన్నాయి. కొందరు వ్యాఘ్రముఖులు, కొందరు సూకరాస్యులు, మరికొందరు నానామృగరూపధారులు.

Verse 15

केचिच्च नक्रवदनाः सारमेयमुखाः परे । सृगालवदनाश्चान्य उष्ट्राभवदनाः परे

కొంతమంది నక్రవదనులు (మొసలి ముఖాలు), మరికొందరు సారమేయముఖులు (కుక్క ముఖాలు). ఇంకొందరు సృగాలవదనులు (నక్క ముఖాలు), మరికొందరు ఉష్ట్రముఖసదృశులు (ఒంటె వంటి ముఖాలు) ఉన్నారు.

Verse 16

केचिच्छरभभेरुंडसिंहाश्वोष्ट्रबकाननाः । एकवक्त्रा द्विवक्त्राश्च त्रिमुखाश्चैव निर्मुखाः

కొందరు శరభ, భేరుణ్డ, సింహ, అశ్వ, ఉష్ట్రము, బకము వంటి ముఖాలు కలవారు. కొందరు ఏకవక్త్రులు, కొందరు ద్వివక్త్రులు, కొందరు త్రిముఖులు—మరికొందరు నిర్ముఖులుగా కూడా ఉన్నారు.

Verse 17

एकहस्तास्त्रिहस्ताश्च पंचहस्तास्त्वहस्तकाः । अपादा बहुपादाश्च बहुकर्णैककर्णकाः

కొందరు ఏకహస్తులు, కొందరు త్రిహస్తులు, కొందరు పంచహస్తులు, మరికొందరు అహస్తకులు (చేతులేని వారు). కొందరు అపాదులు (కాళ్లేని వారు), కొందరు బహుపాదులు; కొందరు బహుకర్ణులు, కొందరు ఏకకర్ణులు.

Verse 18

एकनेत्राश्चतुर्नेत्रा दीर्घाः केचन वामनाः । समंतात्परिवार्येशं भूतनाथमुपासते

కొంతమంది ఏకనేత్రులు, కొంతమంది చతుర్నేత్రులు; కొందరు దీర్ఘకాయులు, మరికొందరు వామనులు. అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి వారు ఈశుని—భూతనాథుని, సమస్త జీవుల అధిపతిని—భక్తితో ఉపాసించారు.

Verse 19

अथागच्छन्महातेजा मुनीनां प्रवरः सुधीः । सनत्कुमारो धर्मात्मा तं द्रष्टुं जगदीश्वरम्

అప్పుడు మహాతేజస్సుతో, పరమ వివేకంతో, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన ధర్మాత్మ సనత్కుమారుడు జగదీశ్వరుని—లోకాధిపతిని—దర్శించుటకు అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 20

तं देवदेवं विश्वेशं सूर्यकोटिसमप्रभम् । महाप्रलयसंक्षुब्धसप्तार्णवघनस्वनम्

అతడు దేవదేవుడైన విశ్వేశ్వరుని దర్శించాడు—కోటి సూర్యుల సమాన ప్రభతో ప్రకాశించువాడిని, మహాప్రళయంలో కలత చెందిన సప్తసముద్రాల ఘనగర్జనవలె నినదించువాడిని.

Verse 21

संवर्त्ताग्निसमाटोपं जटामंडलशोभितम् । अक्षीणभालनयनं ज्वालाम्लानमुखत्विषम्

అతడు సంభర్తాగ్నివలె ఉగ్రదీప్తితో ప్రకాశించుచు, జటామండలంతో శోభించుచు; లలాటనేత్రం అక్షీణమై, ముఖకాంతి జ్వాలవలె దగ్ధప్రభగా వెలిగెను.

Verse 22

प्रदीप्तचूडामणिना शशिखंडेन शोभितम् । तक्षकं वामकर्णेन दक्षिणेन च वासुकिम्

అతడు ప్రజ్వలిత చూడామణితో ద్యోతకమై, శశిఖండం (చంద్రకళ)తో శోభించెను; అతని వామకర్ణంలో తక్షకుడు, దక్షిణకర్ణంలో వాసుకి విరాజిల్లెను.

Verse 23

बिभ्राणं कुंडलयुगं नीलरत्नमहाहनुम् । नीलग्रीवं महाबाहुं नागहारविराजितम्

ఆయన యుగళ కుండలాలను ధరించి, నీలరత్నసమాన మహాకపోలములతో, నీలకంఠుడై, మహాబాహువై, నాగహారంతో విరాజిల్లెను।

Verse 24

फणिराजपरिभ्राजत्कंक णांगदमुद्रिकम् । अनंतगुणसाहस्रमणिरंजितमेखलम्

ఫణిరాజుల కాంతితో ఆయన కంకణాలు, ఆంగదాలు, ముద్రికలు ప్రకాశించెను; ఆయన మేఖల అనంతగుణసంపన్న సహస్ర మణులతో రంజితమై యుండెను।

Verse 25

व्याघ्रचर्मपरीधानं घंटादर्पणभूषितम् । कर्कोटकमहापद्मधृतराष्ट्रधनंजयैः

ఆయన వ్యాఘ్రచర్మాన్ని ధరించి, గంటా మరియు దర్పణసదృశ ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, కర్కోటక, మహాపద్మ, ధృతరాష్ట్ర, ధనంజయ అనే నాగులచే సేవింపబడెను।

Verse 26

कूजन्नूपुरसंघुष्टपादपद्मविराजितम् । प्रासतोमरखट्वाङ्गशूलटंकधनुर्धरम्

నూపురాల కూజనధ్వనితో ఆయన పాదపద్మాలు విరాజిల్లెను; ఆయన ప్రాసం, తోమరం, ఖట్వాంగం, శూలం, టంకం మరియు ధనుస్సును ధరించెను।

Verse 27

अप्रधृष्यमनिर्देश्यमचिंत्याकारमीश्वरम् । रत्नसिंहासनारूढं प्रण नाम महामुनिः

అప్రధృష్యుడు, అనిర్దేశ్యుడు, అచింత్యాకారుడైన ఆ ఈశ్వరునికి—రత్నసింహాసనారూఢునికి—మహాముని భక్తితో ప్రణామము చేసెను।

Verse 28

तं भक्तिभारोच्छ्वसितांतरात्मा संस्तूय वाग्भिः श्रुतिसंमिताभिः । कृतांजलिः प्रश्रयनम्रकंधरः पप्रच्छ धर्मानखिलाञ्छु भप्रदान्

భక్తిభారంతో ఉప్పొంగిన అంతఃకరణంతో అతడు వేదసమ్మత వాక్యాలతో ప్రభువును స్తుతించాడు. అనంతరం అంజలి ఘటించి, వినయంగా శిరస్సు వంచి, శుభప్రదమైన సమస్త ధర్మాలను గురించి ప్రశ్నించాడు.

Verse 29

यान्यानपृच्छत मुनिस्तांस्तान्धर्मानशेषतः । प्रोवाच भगवान्रुद्रो भूयो मुनिरपृच्छत

ముని ఏ ఏ ధర్మాలను గురించి అడిగాడో, భగవాన్ రుద్రుడు అవన్నీ అవశేషం లేకుండా వివరించాడు; అయినా ముని మళ్లీ మరింతగా ప్రశ్నించాడు.

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । श्रुतास्ते भगवन्धर्मास्त्वन्मुखान्मुक्तिहेतवः । यैर्मुक्तपापा मनुजास्तरिष्यंति भवार्णवम्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—ఓ భగవన్! మీ ముఖమునుండి మోక్షహేతువైన ఆ ధర్మాలను నేను విన్నాను; వాటివల్ల పాపముక్తులైన మనుష్యులు భవసాగరాన్ని దాటుతారు.

Verse 31

अथापरं विभो धर्ममल्पायासं महाफलम् । ब्रूहि कारुण्यतो मह्यं सद्यो मुक्तिप्रदं नृणाम्

ఇప్పుడు, ఓ విభో! కరుణతో నాకు మరొక ధర్మాన్ని చెప్పండి—అల్ప ప్రయత్నంతో మహాఫలాన్ని ఇచ్చేది, మనుష్యులకు తక్షణ మోక్షాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 32

अभ्यासबहुला धर्माः शास्त्रदृष्टाः सहस्रशः । सम्यक्संसेविताः कालात्सिद्धिं यच्छंति वा न वा

శాస్త్రాలలో అభ్యాసం ఎక్కువగా కోరే వేలాది ధర్మాలు చెప్పబడ్డాయి; అవి సరిగా సేవించినా కాలానంతరం సిద్ధి కలుగుతుందో లేదో—నిశ్చయం లేదు.

Verse 33

अतो लोकहितं गुह्यं भुक्तिमुक्त्योश्च साधनम् । धर्मं विज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

అతః హే మహేశ్వరా! మీ ప్రసాదముచే లోకహితకరమైన, గుహ్యమైన, భోగముక్తుల రెండింటికీ సాధనమైన ధర్మాన్ని నేను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను।

Verse 34

श्रीरुद्र उवाच । सर्वेषामपि धर्माणामुत्तमं श्रुतिचोदितम् । रहस्यं सर्वजंतूनां यत्त्रिपुंड्रस्य धारणम्

శ్రీరుద్రుడు పలికెను—సర్వ ధర్మములలో శ్రుతిచే నియమింపబడిన ఉత్తమమైనది; సమస్త జీవులకు గుహ్యరహస్యం—త్రిపుండ్రధారణమే।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुंड्रस्य विधिं ब्रूहि भगवञ्जगतां पते । तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

సనత్కుమారుడు పలికెను—హే భగవన్, జగత్పతీ! త్రిపుండ్ర విధిని చెప్పండి. హే మహేశ్వరా, మీ ప్రసాదముచే దానిని తత్త్వంగా తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను।

Verse 36

कति स्थानानि किं द्रव्यं का शक्तिः का च देवता । किं प्रमाणं च कः कर्त्ता के मंत्रास्तस्य किं फलम्

ఎన్ని స్థానాలు? ఏ ద్రవ్యం? దాని శక్తి ఏమిటి, ఏ దేవతను ధ్యానించాలి? ప్రమాణం ఏమిటి, కర్త ఎవరు, దానికి సంబంధించిన మంత్రాలు ఏవి, దాని ఫలం ఏమిటి?

Verse 37

एतत्सर्वमशेषेण त्रिपुंड्रस्य च लक्षणम् । ब्रूहि मे जगतां नाथ लोकानुग्रहकाम्यया

హే జగన్నాథా! త్రిపుండ్రానికి సంబంధించిన ఈ సమస్త లక్షణాలను ఏదీ విడువకుండా నాకు చెప్పండి—లోకానుగ్రహం కోరుతూ నేను ప్రజలకు కృప కలిగించుటకై।

Verse 38

श्रीरुद्र उवाच । आग्नेयमुच्यते भस्म दग्धगोमयसंभवम् । तदेव द्रव्यमित्युक्तं त्रिपुंड्रस्य महामुने

శ్రీరుద్రుడు పలికెను—దగ్ధమైన గోమయమునుండి పుట్టిన భస్మను ‘ఆగ్నేయం’ అని అంటారు. ఓ మహామునీ, త్రిపుండ్రధారణకు అదే యథార్థ ద్రవ్యమని చెప్పబడింది।

Verse 39

सद्योजातादिभिर्ब्रह्ममयैर्मंत्रैश्च पंचभिः । परिगृह्याग्निरित्यादिमंत्रैर्भस्माभिमंत्रयेत्

సద్యోజాత మొదలైన ఐదు బ్రహ్మమయ మంత్రాలతో భస్మను గ్రహించి, ‘అగ్ని…’ అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రాలతో ఆ భస్మను అభిమంత్రించాలి।

Verse 40

मानस्तोकेति संमृंज्य शिरो लिंपेच्च त्र्यंबकम् । त्रियायुषादिभिर्मंत्रैर्ललाटे च भुजद्वये । स्कंधे च लेपयेद्भस्म सजलं मंत्रभावितम्

‘మానస్తోకే…’ అని జపిస్తూ శిరస్సును మర్దించి లేపనం చేయాలి; అలాగే ‘త్ర్యంబకం…’ మరియు ‘త్రియాయుషా…’ మొదలైన మంత్రాలతో, జలంతో తడిపి మంత్రశక్తితో భావితమైన భస్మను నుదుటిపై, రెండు భుజాలపై, భుజసంధులైన స్కంధాలపై లేపించాలి।

Verse 41

तिस्रो रेखा भवंत्येषु स्थानेषु मुनिपुंगव । भ्रुवोर्मध्यं समारभ्य यावदंतो भ्रुवोर्भवेत्

ఓ మునిపుంగవా, ఈ స్థానాలలో మూడు రేఖలు ఉంటాయి; అవి భ్రూవుల మధ్యనుండి ప్రారంభమై భ్రూవుల చివరల వరకు వ్యాపిస్తాయి।

Verse 42

मध्यमानामिकांगुल्योर्मध्ये तु प्रतिलोमतः । अंगुष्ठेन कृता रेखा त्रिपुंड्रस्याभिधीयते

మధ్యమా మరియు అనామిక వేళ్ల మధ్యలో, ప్రతిలోమ దిశగా బొటనవేలితో గీయబడే రేఖనే త్రిపుండ్ర రేఖగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 43

तिसृणामपि रेखाणां प्रत्येकं नव देवताः । अकारो गार्हपत्यश्च ऋग्भूर्लोको रजस्तथा

ఆ మూడు రేఖలలో ప్రతి రేఖకు తొమ్మిది అధిదేవతలు ఉన్నారు—అకారము, గార్హపత్యాగ్ని, ఋగ్వేదము, భూలోకము మరియు రజోగుణము మొదలైనవి।

Verse 44

आत्मा चैव क्रियाशक्तिः प्रातः सवनमेव च । महादेवस्तु रेखायाः प्रथमायास्तु देवता

ఆత్మ, క్రియాశక్తి మరియు ప్రాతఃసవనం కూడా (అందులోనే); అలాగే మొదటి రేఖకు అధిదేవత మహాదేవుడు।

Verse 45

उकारो दक्षिणाग्निश्च नभः सत्त्वं यजुस्तथा । मध्यंदिनं च सवनमिच्छाशक्त्यंतरात्मकौ

ఉకారం, దక్షిణాగ్ని, నభస్సు (అంతరిక్షం), సత్త్వగుణం, యజుర్వేదం; అలాగే మధ్యాహ్న సవనం—ఇవి ఇచ్ఛాశక్తి అంతరాత్మ స్వరూపాలు।

Verse 46

महेश्वरश्च रेखाया द्वितीयायाश्च देवता । मकाराहवनीयौ च परमात्मा तमो दिवः

రెండవ రేఖకు అధిదేవత మహేశ్వరుడు; అలాగే మకారం, ఆహవనీయాగ్ని, పరమాత్మ, తమోగుణం మరియు దివ్యలోకం (దానితో) సంబంధించాయి।

Verse 47

ज्ञानशक्तिः सामवेदस्तृतीयसवनं तथा । शिवश्चेति तृतीयाया रेखायाश्चाधिदेवता

జ్ఞానశక్తి, సామవేదం మరియు తృతీయ సవనం కూడా; అలాగే మూడవ రేఖకు అధిదేవత శివుడు అని చెప్పబడింది।

Verse 48

एता नित्यं नमस्कृत्य त्रिपुंड्रं धारयेत्सुधीः । महेश्वरव्रतमिदं सर्ववेदेषु कीर्तितम्

ఈ (పవిత్ర ఆచారాలను) నిత్యం నమస్కరించి జ్ఞాని త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి. ఇది మహేశ్వరుడు (శివుడు) యొక్క వ్రతము; సమస్త వేదాలలో ఇది కీర్తించబడింది.

Verse 49

मुक्तिकामैर्नरैः सेव्यं पुनस्तेषां न संभवः । त्रिपुंड्रं कुरुते यस्तु भस्मना विधिपूर्वकम्

మోక్షాన్ని కోరే పురుషులు దీనిని ఆచరించాలి; వారికి మరల జన్మ సంభవించదు. ఎవడు విధిపూర్వకంగా భస్మంతో త్రిపుండ్రం చేస్తాడో, వాడు ఆ పరమ ఫలాన్ని పొందును.

Verse 50

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वनस्थो यतिरेव वा । महापातकसंघातैर्मुच्यते चोपपातकैः

బ్రహ్మచారి అయినా, గృహస్థుడైనా, వనస్థుడైనా, యతియైనా—మహాపాతకాల సమూహం నుండీ, ఉపపాతకాల నుండీ కూడా విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 51

तथान्यैः क्षत्रविट्शूद्रस्त्रीगोहत्या दिपातकैः । वीरहत्याश्वहत्याभ्यां मुच्यते नात्र संशयः

అలాగే ఇతర పాపాల నుండి—క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర, స్త్రీ లేదా గోవును హతమార్చడం వంటి పాపాల నుండి—మరియు వీరహత్య, అశ్వహత్యల నుండి కూడా విముక్తి పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 52

अमंत्रेणापि यः कुर्यादज्ञात्वा महिमोन्नतिम् । त्रिपुंड्रं भालपटले मुच्यते सर्वपातकैः

దాని మహిమోన్నతిని తెలియకపోయినా, మంత్రం లేకుండానే, ఎవడు నుదుటిపై త్రిపుండ్రం ధరిస్తాడో—వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 53

परद्रव्यापहरणं परदाराभिमर्शनम् । परनिंदा परक्षेत्रहरणं परपीडनम्

పరధనాన్ని అపహరించడం, పరస్త్రీని స్పర్శించి కలుషితం చేయడం, పరనింద, పరుల క్షేత్రభూమిని హరించడం, పరపీడన—ఇవి పాపకర్మలు.

Verse 54

सस्यारामादिहरणं गृहदाहादिकर्म च । असत्यवादं पैशुन्यं पारुष्यं वेदविक्र यः । कूटसाक्ष्यं व्रतत्यागः कैतवं नीचसेवनम्

పంటలు, తోటలు మొదలైనవి దోచుకోవడం; ఇళ్లను కాల్చడం వంటి కర్మలు; అసత్యవచనం; చాడీలు చెప్పడం; కఠినత్వం; వేదాన్ని అమ్మడం; కూటసాక్ష్యం; వ్రతత్యాగం; కపటం; నీచుల సేవ/సంగం—ఇవి పాపాలు.

Verse 55

गोभूहिरण्यमहिषी तिलकंबलवाससाम् । अन्नधान्यजलादीनां नीचेभ्यश्च परिग्रहः

ఆవు, భూమి, బంగారం, గేదె, నువ్వులు, దుప్పట్లు, వస్త్రాలు; అలాగే అన్నం, ధాన్యం, నీరు మొదలైనవి—ప్రత్యేకంగా అర్హతలేని/నీచుల నుండి—అనుచిత దానగ్రహణం పాపం.

Verse 56

दासी वेश्याभुजंगेषु वृषलीषु नटीषु च । रजस्वलासु कन्यासु विधवासु च संगमः

దాసి, వేశ్య, పతితసంగమున్న స్త్రీ, నీచకుల స్త్రీ, నటి; అలాగే రజస్వల, కన్య, విధవతో సంగమం—ఇది పాపాచారం.

Verse 57

मांसचर्मरसादीनां लवणस्य च विक्रयः । एवमादीन्य संख्यानि पापानि विविधानि च

మాంసం, చర్మం, మద్యాది రసాలు మరియు ఉప్పు విక్రయం; అలాగే ఇలాంటి అనేక విధాల అసంఖ్య పాపాలు చెప్పబడ్డాయి.

Verse 58

सद्य एव विनश्यंति त्रिपुंड्रस्य च धारणात् । शिवद्रव्यापहरणं शिवनिंदा च कुत्रचित्

త్రిపుణ్డ్రాన్ని ధరించడమే చేత పాపాలు తక్షణమే నశిస్తాయి—శివద్రవ్య అపహరణం, అలాగే కొన్ని సందర్భాలలో శివనింద కూడా।

Verse 59

निंदा च शिवभक्तानां प्रायश्चितैर्न शुद्ध्यति । रुद्राक्षा यस्य गात्रेषु ललाटे च त्रिपुंड्रकम्

శివభక్తుల నింద ప్రాయశ్చిత్తాలతో కూడా శుద్ధి కాదు. అయితే ఎవరి దేహంపై రుద్రాక్షలు, నుదుటిపై త్రిపుణ్డ్రం ఉంటుందో—అతడు మహాపవిత్రుడని చెప్పబడెను।

Verse 60

स चांडालोऽपि संपूज्यः सर्ववर्णोत्तमो भवेत् । यानि तीर्थानि लोकेऽस्मिन्गंगायाः सरितश्च याः

అతడు చాండాలుడైనా పూజ్యుడవుతాడు; అన్ని వర్ణాలలో శ్రేష్ఠుడిగా భావింపబడతాడు. ఈ లోకంలో ఉన్న సమస్త తీర్థాలు, గంగానదికి చెందిన సమస్త నదీధారలు—

Verse 61

स्नातो भवति सर्वत्र ललाटे यस्त्रिपुंड्रधृक् । सप्तकोटिमहामंत्राः पंचाक्षरपुरःसराः

నుదుటిపై త్రిపుణ్డ్రం ధరించినవాడు ఎక్కడ ఉన్నా, సర్వత్ర స్నానం చేసినవాడిగా భావింపబడతాడు. పంచాక్షరీ ముందుండగా ఏడు కోట్లు మహామంత్రాలు—

Verse 62

तथान्ये कोटिशो मंत्राः शैवाः कैवल्यहेतवः । ते सर्वे येन जप्ताः स्युर्यो बिभर्ति त्रिपुंड्रकम्

అలాగే కైవల్యహేతువైన కోటానుకోట్లు శైవమంత్రాలు—త్రిపుణ్డ్రం ధరించినవాడిచేత అవన్నీ జపించబడినట్లే భావించబడతాయి।

Verse 63

सहस्रं पूर्वजातानां सहस्रं च जनिष्यताम् । स्ववंशजानां मर्त्यानामुद्धरेद्यस्त्रिपुंड्रधृक्

త్రిపుండ్రధారి తన వంశానికి చెందిన మానవులలో వెయ్యి పూర్వజులను, ఇంకా పుట్టబోయే వెయ్యి మందిని కూడా उद्धరిస్తాడు।

Verse 64

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्दीर्घायुर्व्याधिवर्जितः । जीवितांते च मरणं सुखनैवं प्रपद्यते

ఈ లోకంలో సమస్త భోగాలను అనుభవించి అతడు దీర్ఘాయుష్మంతుడై వ్యాధిరహితుడవుతాడు; జీవితాంతంలో శుభసుఖమైన మరణాన్ని పొందుతాడు।

Verse 65

अष्टैश्वर्यगुणोपेतं प्राप्य दिव्यं वपुः शुभम् । दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीशतसेवितः

అష్టైశ్వర్య గుణాలతో యుక్తుడై, దివ్యమైన శుభ వపువును పొందినవాడు దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించి, వందల దివ్య స్త్రీల సేవను పొందుతాడు।

Verse 66

विद्याधराणां सिद्धानां गंधर्वाणां महौजसाम् । इंद्रादिलोकपालानां लोकेषु च यथाक्रमम्

అతడు క్రమంగా విద్యాధరుల, సిద్ధుల, మహాతేజస్సు గంధర్వుల మరియు ఇంద్రాది లోకపాలకుల లోకాలలో సంచరిస్తాడు।

Verse 67

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्प्रजेशानां पुरेषु च । ब्रह्मणः पदमासाद्य तत्र कल्पशतं रमेत्

ప్రజేశుల పురాలలో విస్తారమైన భోగాలను అనుభవించి, అతడు బ్రహ్మపదాన్ని చేరి అక్కడ శత కల్పాల పాటు ఆనందంగా విహరిస్తాడు।

Verse 68

विष्णोर्लोके च रमते यावद्ब्रह्मशतत्रयम्

అతడు విష్ణులోకంలో మూడు వందల బ్రహ్మవత్సరాల వరకు ఆనందంగా విహరిస్తాడు।

Verse 69

शिवलोकं ततः प्राप्य रमते कालमक्षयम् । शिवसायुज्यमाप्नोति न स भूयोऽभिजायते

ఆపై శివలోకాన్ని పొందినవాడు అక్షయకాలమంతా ఆనందంగా నివసిస్తాడు. శివసాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు; అతనికి మళ్లీ జన్మ లేదు।

Verse 70

सर्वोपनिषदां सारं समालोच्य मुहुर्मुहुः । इदमेव हि निर्णीतं परं श्रेयस्त्रिपुंड्रकम्

సర్వ ఉపనిషత్తుల సారాన్ని మళ్లీ మళ్లీ విచారించగా ఇదే నిర్ణయమైంది—త్రిపుండ్రమే పరమ శ్రేయస్సు।

Verse 71

एतत्त्रिपुंड्रमाहात्म्यं समासात्कथितं मया । रहस्यं सर्वभूतानां गोपनीयमिदं त्वया

ఇలా నేను త్రిపుండ్ర మహాత్మ్యాన్ని సంక్షేపంగా చెప్పాను. ఇది సమస్త భూతాలకు రహస్యం; నీవు దీనిని గోప్యంగా కాపాడాలి।

Verse 72

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधीयत । सनत्कुमारोऽपि मुनिर्जगाम ब्रह्मणः पदम्

ఇలా చెప్పి భగవాన్ రుద్రుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. ముని సనత్కుమారుడు కూడా బ్రహ్మపదానికి వెళ్లాడు।

Verse 73

तवापि भस्मसंपर्कात्संजाता विमला मतिः । त्वमपि श्रद्धया पुण्यं धारयस्व त्रिपुंड्रकम्

పవిత్ర భస్మస్పర్శమువలన నీలోనూ నిర్మలమైన బుద్ధి కలిగింది. నీవు కూడా శ్రద్ధతో పుణ్యప్రదమైన త్రిపుండ్రాన్ని ధరించు.

Verse 74

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वामदेवस्तु शिवयोगी महातपाः । अभिमंत्र्य ददौ भस्म घोराय ब्रह्मरक्षसे

సూతుడు చెప్పెను—ఇట్లు పలికి, శివయోగి మహాతపస్వి వామదేవుడు మంత్రంతో భస్మాన్ని అభిమంత్రించి ఘోర బ్రహ్మరాక్షసునికి ఇచ్చెను.

Verse 75

तेनासौ भालपटले चक्रे तिर्य क्त्रिपुंड्रकम् । ब्रह्मराक्षसतां सद्यो जहौ तस्यानुभावतः

ఆ భస్మంతో అతడు తన నుదుటిపై అడ్డంగా త్రిపుండ్రాన్ని గీశాడు. దాని ప్రభావంతో అతడు వెంటనే బ్రహ్మరాక్షసత్వాన్ని విడిచెను.

Verse 76

स बभौ सूर्यसंकाशस्तेजोमण्डलमंडितः । दिव्यावयरूपैश्च दिव्यमाल्यांबरो ज्ज्वलः

అతడు సూర్యునివలె ప్రకాశించాడు, తేజోమండలంతో అలంకృతుడై. దివ్య ఆభరణరూపాలతో, దివ్య మాల్యాంబరాలతో ఉజ్జ్వలుడయ్యాడు.

Verse 77

भक्त्या प्रदक्षिणीकृत्य तं गुरुं शिवयोगिनम् । दिव्यं विमानमारुह्य पुण्यलोकाञ्जगाम सः

భక్తితో ఆ గురువు శివయోగిని ప్రదక్షిణ చేసి, దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించి పుణ్యలోకాలకు వెళ్లెను.

Verse 78

वामदेवो महायोगी दत्त्वा तस्मै परां गतिम् । चचार लोके मूढात्मा साक्षादिव शिवः स्वयम्

మహాయోగి వామదేవుడు అతనికి పరమగతిని ప్రసాదించి, మూర్ఖాత్ముడిలా కనిపించినా, సాక్షాత్తు శివుడే అయినట్లు లోకంలో సంచరించాడు।

Verse 79

य एतद्भस्ममाहात्म्यं त्रिपुंड्रं शृणुयान्नरः । श्रावयेद्वा पठेद्वापि स हि याति परां गतिम्

ఈ పవిత్ర భస్మ మహాత్మ్యమును, త్రిపుండ్రమును ఎవడు వింటాడో, లేదా ఇతరులకు వినిపిస్తాడో, గాని చదువుతాడో—అతడు నిశ్చయంగా పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 80

कथयति शिवकीर्तिं संसृतेर्मुक्तिहेतुं प्रणमति शिवयोगिध्येयमीशांघ्रिपद्मम् । रचयति शिवभक्तोद्भासि भाले त्रिपुंड्रं न पुनरिह जनन्या गर्भवासं भजेत्सः

సంసారముక్తికి హేతువైన శివకీర్తిని ప్రకటించేవాడు, శివయోగులు ధ్యానించే ప్రభువు పద్మపాదాలకు నమస్కరించేవాడు, శివభక్తితో ప్రకాశించే త్రిపుండ్రాన్ని నుదుటిపై ధరించేవాడు—అతడు మళ్లీ ఈ లోకంలో తల్లి గర్భవాసాన్ని పొందడు।