Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 63

Devanagari script

सहस्रं पूर्वजातानां सहस्रं च जनिष्यताम् । स्ववंशजानां मर्त्यानामुद्धरेद्यस्त्रिपुंड्रधृक्

Transliteration

sahasraṃ pūrvajātānāṃ sahasraṃ ca janiṣyatām | svavaṃśajānāṃ martyānāmuddharedyastripuṃḍradhṛk

Translation

త్రిపుండ్రధారి తన వంశానికి చెందిన మానవులలో వెయ్యి పూర్వజులను, ఇంకా పుట్టబోయే వెయ్యి మందిని కూడా उद्धరిస్తాడు।

Word by Word

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; numeral used as count-object

• पूर्वजातानाम्: of those born earlier
• पूर्वजातानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + जात (√जन् धातु, क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिरहितः कर्मधारय-समास; ‘पूर्वं जात’ इति; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; qualifies मर्त्यानाम्

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• जनिष्यताम्: of those who will be born
• जनिष्यताम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: √जन् (धातु) + इष्यत् (भविष्यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: भविष्यत्कालिक-कर्तरि वर्तमानकृदन्त (future active participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; qualifies मर्त्यानाम्

• स्ववंशजानाम्: of those born in one’s own lineage
• स्ववंशजानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + ज (√जन् धातु, क्त/ज-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (‘स्वस्य वंशे जात’); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; qualifies मर्त्यानाम्

• मर्त्यानाम्: of mortals (humans)
• मर्त्यानाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन

• उद्धरेत्: should uplift / deliver
• उद्धरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + √हृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; relative pronoun

• त्रिपुण्ड्रधृक्: the wearer of the tripuṇḍra mark
• त्रिपुण्ड्रधृक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + पुण्ड्र (प्रातिपदिक) + धृक् (√धृ धातु, क्विप्-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (‘त्रिपुण्ड्रं धरति’); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

Unknown (contextual narrator within Brahmottara-khaṇḍa; likely a Purāṇic narrator addressing a listener)

Visual Art Cues

Scene: A serene Śaiva devotee, forehead marked with bright Tripuṇḍra of vibhūti, stands before a liṅga; behind him appear subtle ancestral figures rising upward in blessing, while future descendants are shown as a luminous lineage-tree.

Characters & Entities

• Tripuṇḍra
• Ancestors
• Lineage

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Personal Shaiva devotion is portrayed as radiating merit to one’s lineage, uplifting ancestors and descendants.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse focuses on transgenerational merit from Tripuṇḍra-bearing.

What ritualistic prescription is mentioned?

The observance emphasized is Tripuṇḍra-dhāraṇa, credited with lineage-benefiting spiritual fruit.