Adhyaya 83

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थं परमशोभनम् । ब्रह्महत्याहरं प्रोक्तं रेवातटसमाश्रयम् । हनूमताभिधं ह्यत्र विद्यते लिङ्गमुत्तमम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహారాజా, పరమ శోభనమైన తీర్థమునకు వెళ్ళుము; అది బ్రహ్మహత్యాపహారకమని చెప్పబడినది, రేవా తీరాన్ని ఆశ్రయించినది. అక్కడ ‘హనూమతా’ అనే ఉత్తమ లింగము ఉంది.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हनूमन्तेश्वरं नाम कथं जातं वदस्व मे । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं रेवादक्षिणसंस्थितम्

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—‘హనూమంతేశ్వర’ అనే నామము ఎలా ఏర్పడిందో నాకు చెప్పుము. ఈ బ్రహ్మహత్యాపహారక తీర్థము రేవా నదికి దక్షిణ భాగమున నిలిచియున్నది.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను— సాధు, సాధు, ఓ మహాబాహో, సోమవంశ విభూషణా! ఈ తీర్థం గుహ్యములోనూ అత్యంత గుహ్యం; నేను దీనిని ఎవరికీ ప్రకటించలేదు.

Verse 4

तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि पीडितो वार्द्धकेन तु । पूर्वं जातं महद्युद्धं रामरावणयोरपि

నీపై స్నేహంతో, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతున్నప్పటికీ, నేను దీనిని వివరిస్తాను. పూర్వకాలంలో రాముడు–రావణుడి మధ్య కూడా మహాయుద్ధం జరిగింది.

Verse 5

पुलस्त्यो ब्रह्मणः पुत्रो विश्रवास्तस्य वै सुतः । रावणस्तेन संजातो दशास्यो ब्रह्मराक्षसः

పులస్త్యుడు బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు; అతని కుమారుడే విశ్రవుడు. అతనివలన దశాననుడు రావణుడు జన్మించాడు— బ్రహ్మరాక్షసుడిగా ప్రసిద్ధుడు.

Verse 6

त्रैलोक्यविजयी भूतः प्रसादाच्छूलिनः स च । गीर्वाणा विजिताः सर्वे रामस्य गृहिणी हृता

త్రిశూలధారి ప్రభువు అనుగ్రహంతో అతడు త్రిలోకవిజేత అయ్యాడు. సమస్త దేవతలు జయించబడ్డారు; రాముని గృహిణి (సీత) అపహరించబడింది.

Verse 7

वारितः कुम्भकर्णेन सीतां मोचय मोचय । विभीषणेन वै पापो मन्दोदर्या पुनःपुनः

ఆ పాపిని కుంభకర్ణుడు, విభీషణుడు, అలాగే మళ్లీ మళ్లీ మందోదరి ఆపారు— “సీతను విడిచిపెట్టు, విడిచిపెట్టు!” అని.

Verse 8

त्वं जितः कार्तवीर्येण रैणुकेयेन सोऽपि च । स रामो रामभद्रेण तस्य संख्ये कथं जयः

నీవు కార్తవీర్యునిచే ఓడిపోయావు; అతడూ రేణుకేయ రాముడు (జామదగ్న్యుడు) చేత పరాజితుడయ్యాడు. ఆ రాముడే రామభద్రునిచే జయింపబడ్డాడు; అట్లయితే యుద్ధంలో అతనికి జయం ఎలా నిశ్చితం?

Verse 9

रावण उवाच । वानरैश्च नरैरृक्षैर्वराहैश्च निरायुधैः । देवासुरसमूहैश्च न जितोऽहं कदाचन

రావణుడు పలికెను—నిరాయుధులైన వానరులు, మనుష్యులు, ఋక్షులు (ఎలుగుబంట్లు), వరాహులు వీరచేత గానీ, దేవాసుర సమూహాలచేత గానీ, నేను ఎప్పుడూ ఓడలేదు.

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुग्रीवहनुमद्भ्यां च कुमुदेनाङ्गदेन च । एतैरन्यैः सहायैश्च रामचन्द्रेण वै जितः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు, కుముదుడు, అంగదుడు మరియు ఇతర సహాయకులతో కూడి, రామచంద్రుడే నిన్ను నిజంగా జయించాడు.

Verse 11

रामचन्द्रेण पौलस्त्यो हतः संख्ये महाबलः । वनं भग्नं हताः शूराः प्रभञ्जनसुतेन च

మహాబలుడైన పౌలస్త్యుడు (రావణుడు) యుద్ధంలో రామచంద్రునిచే హతుడయ్యాడు. వనం ధ్వంసమైంది; ప్రభంజనసుతుడు (హనుమంతుడు) కూడా శూరులను సంహరించాడు.

Verse 12

रावणस्य सुतो जन्ये हतश्चाक्षकुमारकः । आयामो रक्षसां भीमः सम्पिष्टो वानरेण तु

యుద్ధంలో రావణుని కుమారుడు అక్షకుమారుడు హతుడయ్యాడు; అలాగే రాక్షసులలో భయంకరుడైన ఒక మహావీరుడు కూడా వానరునిచే నలిపివేయబడ్డాడు.

Verse 13

एवं रामायणे वृत्ते सीतामोक्षे कृते सति । अयोध्यां तु गते रामे हनुमान्स महाकपिः

ఈ విధంగా రామాయణ వృత్తాంతం పూర్తై, సీతామోక్షం సిద్ధించిన తరువాత, రాముడు అయోధ్యకు వెళ్లగా, ఆ మహాకపి హనుమంతుడు ముందుకు ప్రయాణించాడు।

Verse 14

कैलासाख्यं गतः शैलं प्रणामाय महेशितुः । तिष्ठ तिष्ठेत्यसौ प्रोक्तो नन्दिना वानरोत्तमः

మహేశ్వరునికి నమస్కరించుటకు అతడు కైలాసమనే పర్వతానికి వెళ్లాడు. అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠుడైన అతనితో నంది—“ఆగు, ఆగు!” అని పలికాడు।

Verse 15

ब्रह्महत्यायुतस्त्वं हि राक्षसानां वधेन हि । भैरवस्य सभा नूनं न द्रष्टव्या त्वया कपे

రాక్షసులను వధించిన కారణంగా నీకు బ్రహ్మహత్యాపాపభారం కలిగింది. కాబట్టి, ఓ కపి, భైరవుని సభను నీవు తప్పక చూడకూడదు, చేరకూడదు।

Verse 16

हनुमानुवाच । नन्दिनाथ हरं पृच्छ पातकस्योपशान्तिदम् । पापोऽहं प्लवगो यस्मात्संजातः कारणान्तरात्

హనుమంతుడు అన్నాడు—ఓ నందినాథా, పాపశాంతిని కలిగించు ఉపాయాన్ని హరుడు (శివుడు) వద్ద అడుగు. ఎందుకంటే నేను వానరుడైనప్పటికీ మరో కారణం వల్ల పాపి అయ్యాను।

Verse 17

नन्द्युवाच । रुद्रदेहोद्भवा किं ते न श्रुता भूतले स्थिता । श्रवणाज्जन्मजनितं द्विगुणं कीर्तनाद्व्रजेत्

నంది అన్నాడు—ఓ రుద్రదేహోద్భవా, భూమిపై నివసిస్తూ నీవు ఇది వినలేదా? కేవలం శ్రవణంతో జన్మజనిత పాపం నశిస్తుంది; కీర్తనంతో ద్విగుణ పుణ్యం లభిస్తుంది।

Verse 18

त्रिंशज्जन्मार्जितं पापं नश्येद्रेवावगाहनात् । तस्मात्त्वं नर्मदातीरं गत्वा चर तपो महत्

రేవా నదిలో స్నానం చేయుటవలన ముప్పై జన్మలలో కూడిన పాపము నశించును. కనుక నీవు నర్మదా తీరమునకు వెళ్లి మహత్తపస్సు ఆచరించుము.

Verse 19

गन्धर्वाहसुतोऽप्येवं नन्दिनोक्तं निशम्य च । प्रयातो नर्मदातीरमौर्व्यादक्षिणसङ्गमम्

గంధర్వాహా కుమారుడును నంది చెప్పిన మాటలు విని, నర్మదా తీరమునకు—ఔర్వీతో దక్షిణ సంగమస్థానమునకు—ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 20

दध्यौ सुदक्षिणे देवं विरूपाक्षं त्रिशूलिनम् । जटामुकुटसंयुक्तं व्यालयज्ञोपवीतिनम्

దక్షిణాభిముఖుడై అతడు దేవుడు విరూపాక్షుడు, త్రిశూలధారి—జటాముకుటంతో అలంకృతుడు, సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినవాడిని—ధ్యానించెను.

Verse 21

भस्मोपचितसर्वाङ्गं डमरुस्वरनादितम् । उमार्द्धाङ्गहरं शान्तं गोनाथासनसंस्थितम्

అతడు ఆ శాంత స్వామిని ధ్యానించెను—సర్వాంగము భస్మంతో ఆవరించబడినవాడు, డమరునాదంతో నినదించువాడు, ఉమను అర్ధాంగంగా ధరించినవాడు, గోనాథుడు (నంది) ఆసనమున కూర్చున్నవాడు.

Verse 22

वत्सरान् सुबहून् यावदुपासांचक्र ईश्वरम् । तावत्तुष्टो महादेव आजगाम सहोमया

అనేక సంవత్సరముల వరకు అతడు ఈశ్వరుని ఉపాసన చేసెను. అప్పుడు ప్రసన్నుడైన మహాదేవుడు ఉమతో కూడ అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 23

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । साधु साध्वित्युवाचेशः कष्टं वत्स त्वया कृतम्

ఆయన మేఘగంభీర నాదంలా లోతైన మధుర వాణితో పలికెను— “సాధు, సాధు,” అని ఈశుడు అన్నాడు; “వత్సా, నీవు కఠినమైన కార్యం చేసితివి।”

Verse 24

न च पूर्वं त्वया पापं कृतं रावणसंक्षये । स्वामिकार्यरतस्त्वं हि सिद्धोऽसि मम दर्शनात्

రావణ సంహారంలో నీవు ముందుగా పాపం చేయలేదు. స్వామి కార్యంలో నిమగ్నుడై, నా దర్శనమువలన నీవు సిద్ధిని పొందితివి।

Verse 25

हनुमांश्च हरं दृष्ट्वा उमार्द्धाङ्गहरं स्थिरम् । साष्टाङ्गं प्रणतोऽवोचज्जय शम्भो नमोऽस्तु ते । जयान्धकविनाशाय जय गङ्गाशिरोधर

హనుమంతుడు ఉమార్ధాంగధారియైన స్థిర హరుని దర్శించి సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి పలికెను— “జయ శంభో, నమోస్తుతే; అంధకవినాశకునికి జయ, గంగాశిరోధరునికి జయ।”

Verse 26

एवं स्तुतो महादेवो वरदो वाक्यमब्रवीत् । वरं प्रार्थय मे वत्स प्राणसम्भवसम्भव

ఇలా స్తుతింపబడిన వరద మహాదేవుడు పలికెను— “వత్సా, నన్ను వరం కోరుము; ప్రాణసంభవుడు (వాయుదేవుడు) నుండి జన్మించినవాడా।”

Verse 27

श्रीहनुमानुवाच । ब्रह्मरक्षोवधाज्जाता मम हत्या महेश्वर । न पापोऽहं भवेदेव युष्मत्सम्भाषणे क्षणात्

శ్రీ హనుమంతుడు పలికెను— “మహేశ్వరా, బ్రహ్మరాక్షస వధ వల్ల నాకు హత్యాదోషం కలిగింది. దేవా, మీతో సంభాషించిన క్షణమాత్రంలోనే నేను పాపిగా ఉండకూడదు।”

Verse 28

ईश्वर उवाच । नर्मदातीर्थमाहात्म्याद्धर्मयोगप्रभावतः । मन्मूर्तिदर्शनात्पुत्र निष्पापोऽसि न संशयः

ఈశ్వరుడు పలికెను—నర్మదా తీర్థ మహాత్మ్యముచేత, ధర్మయోగ ప్రభావముచేత, నా స్వరూప దర్శనముచేత, ఓ పుత్రా, నీవు నిష్పాపుడవు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 29

अन्यं च ते प्रयच्छामि वरं वानरपुंगव । उपकाराय लोकानां नामानि तव मारुते

మరియు, ఓ వానరపుంగవా, నీకు ఇంకొక వరం ప్రసాదిస్తున్నాను—లోకహితార్థంగా, ఓ మారుతీ, నీ నామములు ప్రసిద్ధమగును।

Verse 30

हनूमानं जनिसुतो वायुपुत्रो महाबलः । रामेष्टः फाल्गुनो गोत्रः पिङ्गाक्षोऽमितविक्रमः

అతడు హనుమంతుడు—అంజనీ సుతుడు, వాయుపుత్రుడు, మహాబలవంతుడు; రామప్రియుడు; ఫాల్గున గోత్రజుడు; పింగాక్షుడు, అమిత విక్రముడు।

Verse 31

उदधिक्रमणश्रेष्ठो दशग्रीवस्य दर्पहा । लक्ष्मणप्राणदाता च सीताशोकनिवर्तनः

సముద్ర లంఘనంలో శ్రేష్ఠుడు, దశగ్రీవుని దర్పాన్ని హరించువాడు; లక్ష్మణునికి ప్రాణదాత, సీతాశోక నివారకుడు।

Verse 32

इत्युक्त्वान्तर्दधे देव उमया सह शङ्करः । हनूमानीश्वरं तत्र स्थापयामास भक्तितः

ఇట్లు పలికి దేవుడు శంకరుడు ఉమతో సహ అంతర్ధానమయ్యెను। అనంతరం హనుమంతుడు అక్కడ భక్తితో ఈశ్వరుని స్థాపించెను।

Verse 33

आत्मयोगबलेनैव ब्रह्मचर्यप्रभावतः । ईश्वरस्य प्रसादेन लिङ्गं कामप्रदं हि तत् । अच्छेद्यमप्रतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

ఆత్మయోగబలముచేతనే, బ్రహ్మచర్యప్రభావముచేత, ఈశ్వరప్రసాదమువలన ఆ లింగము నిజముగా కామ్యఫలప్రదమైంది—అచ్ఛేద్యము, తర్కాతీతము, వినాశోత్పత్తివర్జితము।

Verse 34

श्रीमार्कण्डेय उवाच । हनूमन्तेश्वरे पुत्र प्रत्यक्षप्रत्ययं शृणु । यद्वृत्तं द्वापरस्यादौ त्रेतान्ते पाण्डुनन्दन

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ పుత్రా! హనూమంతేశ్వరంలో ప్రత్యక్షప్రత్యయమైన వృత్తాంతమును వినుము—ద్వాపరయుగ ఆరంభంలోను, త్రేతాయుగాంతంలోను జరిగినదాన్ని, ఓ పాండునందనా।

Verse 35

सुपर्वा नाम भूपालो बभूव वसुधातले । तस्य राज्ञः सदा सौख्यं नरा दीर्घायुषः सदा

భూమిమీద సుపర్వా అనే భూపాలుడు ఉండెను. ఆ రాజ్యములో ఎల్లప్పుడూ సుఖశాంతులు నిలిచెను; ప్రజలు సదా దీర్ఘాయుష్కులై ఉండిరి।

Verse 36

स पुत्रधनसंयुक्तश्चौरोपद्रववर्जितः । शतबाहुर्बभूवास्य पुत्रो भीमपराक्रमः

అతడు పుత్రధనసంపన్నుడై, దొంగల ఉపద్రవం లేని రాజ్యమును పాలించెను. అతని కుమారుడు శతబాహు, భీమపరాక్రమశాలి వీరుడు।

Verse 37

आसक्तोऽसौ सदा कालं पापधर्मैर्नरेश्वर । अटाट्यत धरां सर्वां पर्वतांश्च वनानि च

ఓ నరేశ్వరా! అతడు సదా పాపధర్మములలో ఆసక్తుడై ఉండెను; అశాంతితో సమస్త భూమిని—పర్వతములనూ వనములనూ—తిరుగుచుండెను।

Verse 38

वधार्थं मृगयूथानामागतो विन्ध्यपर्वतम् । तरुजातिसमाकीर्णे हस्तियूथसमाचिते

మృగయూథాలను వధించుటకై అతడు విన్ధ్యపర్వతానికి వచ్చెను—అనేక వృక్షజాతులతో దట్టమై, ఏనుగుల గుంపులతో నిండినది।

Verse 39

सिंहचित्रकशोभाढ्ये मृगवाराहसंकुले । क्रीडित्वा स वने राजा नर्मदामानतः क्वचित्

సింహముల విచిత్రశోభతో ప్రకాశించి, మృగములు వరాహములతో నిండిన ఆ వనంలో రాజు క్రీడించుచు, ఒక చోట నర్మదా సమీపమునకు చేరెను।

Verse 40

हनूमन्तवने प्राप्तः शतक्रोशप्रमाणके । चिञ्चिणीवनशोभाढ्ये कदम्बतरुसंकुले

అతడు శతక్రోశ విస్తారమైన హనూమంతవనమునకు చేరెను—చింతచెట్ల తోటల శోభతో మెరిసి, కదంబ వృక్షసమూహములతో దట్టమైయున్నది।

Verse 41

नित्यं पालाशजम्बीरैः करंजखदिरैस्तथा । पाटलैर्बदरैर्युक्तैः शमीतिन्दुकशोभितम्

అది నిత్యము పలాశ, జంబీర, కరంజ, ఖదిర వృక్షములతో కూడి; పాటల, బదర వృక్షములతో సంయుక్తమై, శమీ మరియు తిందుక వృక్షములతో శోభిల్లుచుండెను।

Verse 42

मृगयूथैः समाछन्नशिखण्डिस्वरनादितम् । पारावतकसङ्घानां समन्तात्स्वरशोभितम्

అది మృగయూథములతో ఆవరించబడి, నెమలుల కేకలతో నినదించుచుండెను; చుట్టూరా పావురాల గుంపుల మధుర స్వరములతో శోభిల్లెను।

Verse 43

शरत्कालेऽरमद्राजा बहुले चाश्विनस्य सः । वनमध्यं गतोऽद्राक्षीद्भ्रमन्तं पिङ्गलद्विजम्

శరదృతువులో, ఆశ్విన పౌర్ణమి సమయమున రాజు ఆనందముగా విహరించెను. తరువాత అరణ్యమధ్యమునకు వెళ్లి, పింగలవర్ణుడైన బ్రాహ్మణుడు సంచరించుచున్నదాన్ని చూచెను।

Verse 44

पुस्तिकाकरसंस्थं च पप्रच्छ चपलं द्विजम्

చేతిలో పుస్తికను పట్టుకున్న ఆ చపల బ్రాహ్మణుని రాజు అక్కడ ప్రశ్నించెను।

Verse 45

शतबाहुरुवाच । एकाकी त्वं वने कस्माद्भ्रमसे पुस्तिकाकरः । इतस्ततोऽपि सम्पश्यन् कथयस्व द्विजोत्तम

శతబాహువు పలికెను—హే ద్విజోత్తమా! నీవు ఒంటరిగా ఈ అరణ్యంలో పుస్తికను చేతబట్టి ఎందుకు సంచరిస్తున్నావు? ఇటూ అటూ చూచి నాకు చెప్పుము।

Verse 46

ब्राह्मण उवाच । कान्यकुब्जात्समायातः प्रेषितो राजकन्यया । अस्थिक्षेपाय वै राजन्हनूमन्तेश्वरे जले

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—హే రాజా! నేను కాన్యకుబ్జము నుండి వచ్చితిని. రాజకన్య నన్ను హనూమంతేశ్వర జలములో అస్తిక్షేపము చేయుటకు పంపెను।

Verse 47

राजोवाच । अस्थिक्षेपो जले कस्माद्धनूमन्तेश्वरे द्विज । क्रियते केन कार्येण साश्चर्यं कथ्यतां मम

రాజు పలికెను—హే ద్విజా! హనూమంతేశ్వర జలములో అస్తిక్షేపము ఎందుకు చేయబడును? ఏ ప్రయోజనార్థము ఈ క్రియ జరుగును? ఈ ఆశ్చర్యకర విషయము నాకు చెప్పుము।

Verse 48

सुपर्वणः सुतो यानं त्यक्त्वा भूमौ प्रणम्य च । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ब्राह्मणाय नरेश्वर । समस्तं कथयामास वृत्तान्तं स्वं पुरातनम्

హే నరేశ్వరా! సుపర్వణుని కుమారుడు తన యానాన్ని విడిచి భూమిపై సాష్టాంగంగా నమస్కరించాడు. అనంతరం కృతాంజలిగా బ్రాహ్మణునికి తన ప్రాచీన వృత్తాంతమంతా వివరించాడు.

Verse 49

ब्राह्मण उवाच । शिखण्डी नाम राजास्ति कन्यकुब्जे प्रतापवान् । अपुत्रोऽसौ महीपालः कन्या जाता मनोरथैः

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—కాన్యకుబ్జలో శిఖండీ అనే ప్రతాపవంతుడైన రాజు ఉన్నాడు. ఆ భూపతి పుత్రహీనుడైనా, తన మనోరథం ప్రకారం ఒక కుమార్తె జన్మించింది.

Verse 50

जातिस्मरा सुचार्वङ्गी नर्मदायाः प्रभावतः । पित्रा च सैकदा कन्या विवाहाय प्रजल्पिता

నర్మదా ప్రభావంతో ఆ కన్య జాతిస్మర—పూర్వజన్మస్మృతి కలది—మరియు సుందరాంగి. ఒకసారి తండ్రి ఆమె వివాహ విషయమై మాట ప్రస్తావించాడు.

Verse 51

अनित्ये पुत्रि संसारे कन्यादानं ददाम्यहम् । श्वःकृत्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं चास्य न चाकृतम्

‘కుమార్తె! ఈ సంసారం అనిత్యం; నేను నీ కన్యాదానం చేయుదును. రేపటి కర్తవ్యాన్ని నేడు చేయాలి; అపరాహ్ణపు పనినీ పూర్వాహ్ణంలోనే చేయాలి—ఎందుకంటే మృత్యువు చేసినదానికీ చేయనిదానికీ ఎదురుచూడదు.’

Verse 52

कन्योवाच । इच्छेयं यत्र काले हि तत्र देया त्वया पितुः । पुत्रीवाक्यादसौ राजा विस्मितो वाक्यमब्रवीत्

కన్య పలికింది—‘తండ్రీ, నేను కోరిన కాలంలోనే నన్ను వివాహానికి ఇవ్వాలి.’ కుమార్తె మాటలు విని రాజు ఆశ్చర్యపడి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 53

शिखण्ड्युवाच । कथ्यतां मे महाभागे साश्चर्यं भाषितं त्वया । पितुर्वाक्येन सा बालोत्तमा ह्यागतान्तिकम्

శిఖండీ పలికెను—హే మహాభాగే! నీవు పలికిన ఆ ఆశ్చర్యవాక్యాన్ని నాకు వివరంగా చెప్పుము. తండ్రి మాటచేత ఆ ఉత్తమ కన్య నీ సమీపమునకు వచ్చింది.

Verse 54

कथयामास यद्वृत्तं हनूमन्तेश्वरे नृप । कलापिनी ह्यहं तात युता भर्त्रावसं तदा

హే నృపా! ఆపై ఆమె హనూమంతేశ్వరమున జరిగిన వృత్తాంతమంతా చెప్పెను—“తాతా, నేను అప్పటికి కలాపినీని; భర్తతో కలిసి అక్కడే నివసించితిని.”

Verse 55

रेवौर्व्यासङ्गमन्तिस्था रेवाया दक्षिणे तटे । हनूमन्तवने पुण्ये चिक्रीडाहं यदृच्छया

రేవా నది సంగమ సమీపమున, రేవా దక్షిణ తీరమున, పుణ్యమైన హనూమంత వనములో నేను యదృచ్ఛగా సంచరిస్తూ క్రీడించితిని.

Verse 56

भर्तृयुक्ता च संसुप्ता रजन्यां सरले नगे । आगता लुब्धकास्तत्र क्षुधार्ता वनमुत्तमम्

భర్తతో కూడి నేను రాత్రివేళ సరళవృక్షం క్రింద గాఢనిద్రలో ఉండగా, ఆకలితో బాధపడుతున్న వేటగాళ్లు ఆ ఉత్తమ వనమున అక్కడికి వచ్చిరి.

Verse 57

भर्तृयोगयुता पापैर्दृष्टाहं वधचिन्तकैः । पाशबन्धं समादाय बद्धाहं स्वामिना सह

భర్తతో ఉన్నప్పటికీ, వధచింతన కలిగిన ఆ పాపులు నన్ను చూచిరి. వారు పాశరజ్జులను తీసుకొని నా స్వామితో కూడ నన్ను బంధించిరి.

Verse 58

ग्रीवां ते मोटयामासुः पिच्छाछोटनकं कृतम् । हुताशनमुखे तैस्तु सह कान्तेन लुब्धकैः

ఆ లుబ్ధక వేటగాళ్లు నీ గ్రీవను మెలిపెట్టి పిచ్చపు గుచ్ఛంలా చేసి, నా ప్రియుడితో కూడ మమ్మల్ని హుతాశనముఖంలో పడవేశారు।

Verse 59

परिभर्ज्यावयोर्मांसं भक्षयित्वा यथेष्टतः । सुप्ताः स्वस्थेन्द्रिया रात्रौ सा गता शर्वरी क्षयम्

మా మాంసాన్ని కాల్చి తమ ఇష్టానుసారం తిని, తృప్తేంద్రియులై రాత్రి నిద్రించారు; అలా ఆ శర్వరి అంతమైంది।

Verse 60

प्रभाते मांसशेषं च जम्बुकैर्गृध्रघातिभिः । मच्छरीरोद्भवं चास्थि स्नायुमांसेन चावृतम्

ప్రభాతంలో మిగిలిన మాంసాన్ని గృధ్రఘాతక జంబుకాలు తీసుకెళ్లాయి; నా శరీరజాతమైన ఒక ఎముక స్నాయు మాంసాలతో కప్పబడి మిగిలింది।

Verse 61

गृहीतं घातिनैकेन चाकाशात्पतितं तदा । तं मांसभक्षणं दृष्ट्वा परे पक्षिण आगताः

అప్పుడు ఒక ఘాతక పక్షి దానిని పట్టుకుంది; అది ఆకాశం నుంచి కింద పడింది. ఆ మాంసభక్షణాన్ని చూసి ఇతర పక్షులు కూడా వచ్చాయి।

Verse 62

दृष्ट्वा पक्षिसमूहं तु अस्थिखण्डं व्यसर्जयत् । विहगानां समस्तानां धावतां चैव पश्यताम्

పక్షుల గుంపును చూసి అతడు ఆ అస్తిఖండాన్ని వదిలేశాడు; అన్ని విహంగాలు పరుగెత్తుతూ చూస్తూనే ఉన్నాయి।

Verse 63

पतितं नर्मदातोये हनूमन्तेश्वरे नृप । मदीयमस्थिखण्डं च पतितं नर्मदाजले

ఓ రాజా, హనూమంతేశ్వరంలో నర్మదా జలంలో నా అస్తిఖండము పడిపోయెను; అది నర్మదా పవిత్ర ప్రవాహంలోనే లీనమైంది।

Verse 64

तस्य तीर्थस्य पुण्येन जाताहं पुत्रिका तव । भूपकन्या त्वहं जाता पूर्णचन्द्रनिभानना

ఆ తీర్థపు పుణ్యఫలముచేత నేను నీ కుమార్తెగా జన్మించితిని; రాజకన్యగా పుట్టి, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖముగలదాననైయున్నాను।

Verse 65

जातिस्मरा नरेन्द्रस्य संजाता भवतः कुले । तस्माद्विवाहं नेच्छामि मम भर्ता नृपोत्तम

ఓ నరేంద్రా, నీ వంశంలో నేను పూర్వజన్మస్మృతితో కూడినదానిగా జన్మించితిని; అందుచేత నాకు వివాహం ఇష్టం లేదు—నా భర్త ఉత్తమ రాజు।

Verse 66

विषमे वर्ततेऽद्यापि शकुन्तमृगजातिषु । तस्यास्थिशेषं राजेन्द्र तस्मिंस्तीर्थे भविष्यति

అతడు నేడు కూడా పక్షి మృగ జన్మలలో విషమ స్థితిలోనే ఉన్నాడు; అయితే ఓ రాజేంద్రా, అతని దేహంలోని మిగిలిన అస్తులు ఆ తీర్థంలో లభించును।

Verse 67

तत्क्षेपणार्थं वै तात प्रेषयाद्य द्विजोत्तमम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं कारणं नृपसत्तम

కాబట్టి, ఓ తండ్రీ, వాటిని సముచితంగా క్షేపించుటకై నేడు వెంటనే ఒక ఉత్తమ బ్రాహ్మణుని పంపుము; ఓ నృపసత్తమా, సమస్త కారణమును నీకు వివరించితిని।

Verse 68

मद्भर्ता विषमे स्थाने शकुन्तमृगजातिषु । यदि प्रेषयसे तात कंचित्त्वं नर्मदातटे

నా భర్త ఘోరమైన స్థితిలో, పక్షి‑మృగ యోనుల మధ్య ఉన్నాడు. తండ్రీ, మీరు ఎవ్వరినైనా పంపితే నర్మదా తీరానికే పంపండి.

Verse 69

तस्याहं कथयिष्यामि स्थानैश्चिह्नैश्च लक्षितम् । शिखण्डिनाप्यहं तत्र ह्याहूतो ह्यवनीपते

ఆ స్థలాన్ని ప్రాంతచిహ్నాలు, సూచనలతో కూడి నేను వివరిస్తాను. ఓ భూపతీ, అక్కడ కూడా శిఖండినే నన్ను పిలిచాడు.

Verse 70

दास्यामि विंशतिग्रामान्गच्छ त्वं नर्मदातटे । प्रेषणं मे प्रतिज्ञातमलक्ष्म्या पीडितेन तु

నేను ఇరవై గ్రామాలు ఇస్తాను—నీవు నర్మదా తీరానికి వెళ్లు. దురదృష్టంతో బాధపడుతున్న నేను ఈ పంపకాన్ని ప్రతిజ్ఞగా స్వీకరించాను.

Verse 71

कन्योवाच । गच्छ त्वं नर्मदां पुण्यां सर्वपापक्षयंकरीम् । आग्नेय्यां सोमनाथस्य हनूमन्तेश्वरः परः

కన్య చెప్పింది—సర్వపాపక్షయకారిణి అయిన పుణ్య నర్మదా వద్దకు వెళ్లు. సోమనాథుని ఆగ్నేయ (దక్షిణ‑తూర్పు) దిశలో పరమ హనూమంతేశ్వర క్షేత్రం ఉంది.

Verse 72

अर्धक्रोशेन रेवाया विस्तीर्णो वटपादपः । करंजः कटहश्चैव सन्निधाने वटस्य च

రేవా నుండి అర్ధ క్రోశ దూరంలో విస్తారంగా పాకిన మర్రిచెట్టు ఉంది. ఆ మర్రి సమీపంలో కరంజ, కటహ చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 73

न्यग्रोधमूलसांनिध्ये सूक्ष्मान्यस्थीनि द्रक्ष्यसि । समूह्य तानि संगृह्य गच्छ रेवां द्विजोत्तम

మర్రిచెట్టు వేర్ల సమీపంలో నీకు సూక్ష్మమైన ఎముకలు కనిపిస్తాయి. వాటిని గుంపుగా చేసి జాగ్రత్తగా సేకరించి, ఓ ద్విజోత్తమా, రేవా నదీ తీరానికి వెళ్లు.

Verse 74

आश्विनस्यासिते पक्षे त्रिपुरारिस्तु वै तिथौ । स्नाप्य त्रिशूलिनं भक्त्या रात्रौ त्वं कुरु जागरम्

ఆశ్విన మాస కృష్ణపక్షంలో, త్రిపురారి తిథినాడు, భక్తితో త్రిశూలధారి ప్రభువుకు అభిషేకస్నానం చేసి రాత్రంతా జాగరణ చేయి.

Verse 75

क्षिपेः प्रभाते तानि त्वं नाभिमात्रजलस्थितः । इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठ विमुक्तिस्तस्य जायताम्

ప్రభాతంలో నాభివరకు నీటిలో నిలబడి ఆ ఎముకలను నదిలో విడిచివేయి—ఇలా ఉపదేశించి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, అతనికి ముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 76

क्षिप्त्वास्थीनि पुनः स्नानं कर्तव्यं त्वघनाशनम् । एवं कृते तु राजेन्द्र गतिस्तस्य भविष्यति

ఎముకలను నదిలో విడిచిన తరువాత మళ్లీ స్నానం చేయాలి—అది పాపనాశనం చేస్తుంది. ఇలా చేసినప్పుడు, ఓ రాజేంద్రా, అతనికి సద్గతి కలుగుతుంది.

Verse 77

कथितं कन्यया यच्च तत्सर्वं पुस्तिकाकृतम् । आगतोऽहं नृपश्रेष्ठ तीर्थेऽत्र दुरितापहे

కన్య చెప్పినదంతా నేను ఒక పుస్తికలో వ్రాసి ఉంచాను. అందుకే, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, పాపహరమైన ఈ తీర్థానికి నేను వచ్చాను.

Verse 78

सोऽभिज्ञानं ततो दृष्ट्वा नीत्वास्थीनि नरेश्वर । पूर्वोक्तेन विधानेन प्राक्षिपं नार्मदा मसिपुष्पवृष्टिःऽशु साधु साध्विति पाण्डव । विमानं च ततो दिव्यमागतं बर्हिणस्तदा

అప్పుడు, ఓ నరేశ్వరా, గుర్తు-చిహ్నాన్ని చూచి ఎముకలను తీసుకొని, ముందుగా చెప్పిన విధానముతో నేను వాటిని నర్మదలో నిమజ్జనం చేసితిని. వెంటనే ఖడ్గపుష్పవృష్టి కురిసి “సాధు సాధు” అని ఘోషణలు వినిపించెను, ఓ పాండవా; తదనంతరం అక్కడికి దివ్య విమానం వచ్చెను।

Verse 79

दिव्यरूपधरो भूत्वा गतो नाके कलापवान् । एवं तु प्रत्ययं दृष्ट्वा हनूमन्तेश्वरे नृप

దివ్యరూపాన్ని ధరించి, కాంతిమంతుడై అతడు స్వర్గానికి వెళ్లెను. ఇలాంటి ప్రమాణాన్ని చూచి, ఓ నృపా, హనూమంతేశ్వరంలో అది ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 80

चकारानशनं विप्रः शतबाहुश्च भूपतिः । शोषयामासतुस्तौ स्वमीश्वराराधने रतौ

విప్రుడు అనశనం చేసెను; రాజు శతబాహుడూ అలాగే చేసెను. ఇద్దరూ స్వామి ఈశ్వరారాధనలో నిమగ్నులై తపస్సుతో దేహాన్ని క్షీణింపజేయసాగిరి.

Verse 81

ध्यायन्तौ तस्थतुर्देवं शतबाहुद्विजोत्तमौ । मासार्धेन मृतो राजा शतबाहुर्महामनाः

శతబాహు రాజు మరియు శ్రేష్ఠ విప్రుడు—ఇద్దరూ దేవుని ధ్యానంలో స్థిరంగా నిలిచిరి. అర్ధమాసంలో మహామనస్కుడైన శతబాహు రాజు మరణించెను.

Verse 82

किङ्कणीजालशोभाढ्यं विमानं तत्र चागतम् । साधु साधु नृपश्रेष्ठ विमानारोहणं कुरु

కింకిణీజాలములతో శోభించే దివ్య విమానం అక్కడికి వచ్చెను. (వాక్యము వినిపించెను)—“సాధు సాధు, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, విమానారోహణం చేయుము.”

Verse 83

। अध्याय

॥ అధ్యాయం సమాప్తం ॥

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । लोभावृतो ह्ययं विप्रो लोभात्पापस्य संग्रहः । हनूमन्तेश्वरे राजन्ये मृताः सत्त्वमास्थिताः

అప్సరసలు పలికిరి— ఈ బ్రాహ్మణుడు లోభంతో ఆవరించబడ్డాడు; లోభం వల్లనే పాపసంచయం కలుగుతుంది. కాని హనూమంతేశ్వరంలో రాజవంశీయులై మరణించినవారు సత్త్వనిష్ఠను పొందిరి.

Verse 85

ते यान्ति शांकरे लोके सर्वपापक्षयंकरे । नैव पापक्षयश्चास्य ब्राह्मणस्य नरेश्वर

వారు శంకరలోకానికి చేరుదురు, అది సమస్త పాపక్షయకరం. అయితే, ఓ నరేశ్వరా, ఈ బ్రాహ్మణునికి పాపక్షయం కలగలేదు.

Verse 86

गृहं च गृहिणी चित्ते ब्राह्मणस्य प्रवर्तते । शतबाहुस्ततो विप्रमुवाच विनयान्वितः

బ్రాహ్మణుని మనస్సులో మళ్లీ ‘ఇల్లు’ మరియు ‘భార్య’ అనే భావనలు ప్రవేశించాయి. అప్పుడు వినయంతో కూడిన శతబాహు ఆ బ్రాహ్మణునితో పలికెను.

Verse 87

त्यज मूलमनर्थस्य लोभमेनं द्विजोत्तम । इत्युक्त्वा स्वर्ययौ राजा स्वर्गकन्यासमावृतः

హే ద్విజోత్తమా, ఈ లోభాన్ని విడిచిపెట్టు— ఇదే అనర్థానికి మూలం. అని చెప్పి రాజు స్వర్గానికి వెళ్లెను, స్వర్గకన్యలచే పరివృతుడై.

Verse 88

दिनैः कैश्चिद्गतो विप्रः स्वर्गं वैतालिकैर्वृतः । बर्ही च काशीराजस्य पुत्रस्तीर्थप्रभावतः

కొన్ని దినముల తరువాత ఆ బ్రాహ్మణుడు దివ్య వైతాలికులచే పరివృతుడై స్వర్గానికి వెళ్లెను. కాశీరాజుని కుమారుడు బర్హీ కూడా ఆ తీర్థప్రభావముచే అదే ఫలమును పొందెను.

Verse 89

आत्मानं कन्यया दत्तं पूर्वजन्म व्यचिन्तयन् । सा च तं प्रौढमालोक्य पितुराज्ञामवाप्य च । स्वयंवरे स्वभर्तारं लेभे साध्वी नृपात्मजम्

పూర్వజన్మను స్మరించుకొని, ఆ కన్య తనను ‘దానం’ చేసిన విధమును అతడు మనసులో తలచెను. ఆమె అతనిని ఇప్పుడు ప్రౌఢుడిగా చూచి, తండ్రి అనుమతి పొందిన తరువాత, స్వయంవరంలో ఆ సద్గుణ రాజకుమారునే భర్తగా వరించెను.

Verse 90

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतद्वृत्तान्तमभवत्तस्मिंस्तीर्थे नृपोत्तम । एतस्मात्कारणान्मेध्यं तीर्थमेतत्सदा नृप

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ నృపోత్తమా, ఈ సమస్త వృత్తాంతము ఆ తీర్థమందే సంభవించెను. ఈ కారణముచే, ఓ రాజా, ఈ తీర్థము సదా మేధ్యము, పవిత్రము, పావనకరము.

Verse 91

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं नरेश्वर । विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्

ఓ నరేశ్వరా, అష్టమి గానీ చతుర్దశి గానీ—ఏ కాలములోనైనా—(ఇది చేయవచ్చు); కాని విశేషంగా ఆశ్విన మాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు.

Verse 92

स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः

భక్తితో ఈశ్వరునికి స్నానం చేయించాలి—తేనె మరియు పాలతో, నెయ్యితో, చక్కెర కలిపిన పెరుగుతో, మరియు మరల కుశాగ్రాసంతో పవిత్రమైన జలంతో.

Verse 93

श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेच्च महेश्वरम् । ततः सुगन्धपुष्पैश्च बिल्वपत्रैश्च पूजयेत्

సుగంధమైన శ్రీఖండ చందనంతో మహేశ్వరునికి అనులేపనం చేయాలి. తరువాత సువాసన పుష్పాలతోను బిల్వపత్రాలతోను విధిగా పూజించాలి.

Verse 94

मुचकुन्देन कदेन जातीकाशकुशोद्भवैः । उन्मत्तमुनिपुष्पौघैः पुष्पैस्तत्कालसम्भवैः

ముచకుంద పుష్పాలతో, కదా పూలతో, జాతి (మల్లె) పూలతో, కాశా-కుశముల నుండి పుట్టిన పుష్పాలతో—అలాగే ఉన్మత్తముని పుష్పసమూహంతో, ఆ కాలంలో లభ్యమయ్యే పుష్పాలతో కూడ—

Verse 95

अर्चयेत्परया भक्त्या हनूमन्तेश्वरं शिवम् । घृतेन दापयेद्दीपं तैलेन तदभावतः

పరమ భక్తితో హనూమంతేశ్వర స్వరూపుడైన శివుని అర్చించాలి. నెయ్యితో దీపం సమర్పించాలి; నెయ్యి లేకపోతే నూనెతో సమర్పించాలి.

Verse 96

श्राद्धं च कारयेत्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । सर्वलक्षणसम्पूर्णैः कुलीनैर्गृहपालकैः

అక్కడ వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులతో శ్రాద్ధం చేయించాలి—సర్వలక్షణసంపన్నులు, కులీనులు, గృహధర్మాన్ని కాపాడువారు అయినవారితో.

Verse 97

तर्पयेद्ब्राह्मणान् भक्त्या वसनान्नहिरण्यतः । नरकस्था दिवं यान्तु प्रोच्येति प्रणमेद्द्विजान्

భక్తితో బ్రాహ్మణులను వస్త్రం, అన్నం, స్వర్ణం దానమిచ్చి తృప్తిపరచాలి. ‘నరకస్థులు స్వర్గానికి చేరుగాక’ అని పలికి ద్విజులకు నమస్కరించాలి.

Verse 98

पतितान् वर्जयेद्विप्रान् वृषली यस्य गेहिनी । स्ववृषं चापरित्यज्य वृषैरन्यैर्वृषायते

పతితులైన బ్రాహ్మణులను దూరంగా ఉంచాలి; అలాగే ఎవరి భార్య వృషలీగా ఉండి, తన భర్తను విడిచి ఇతర పురుషుల ‘భార్య’గా జీవిస్తుందో, అటువంటి వానినీ వర్జించాలి।

Verse 99

वृषलीं तां विदुर्देवा न शूद्री वृषली भवेत् । ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम्

దేవులు ఆమెనే వృషలీగా తెలుసుకొంటారు; శూద్ర స్త్రీ కేవలం జన్మవల్ల వృషలీ కాదని. బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, గురుపత్నీ-నిషేవణం వంటి మహాపాతకాలతో ఈ పదం సంబంధించింది।

Verse 100

सुवर्णहरणन्यासमित्रद्रोहोद्भवं तथा । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

సువర్ణహరణం, న్యాసంలో ద్రోహం, మిత్రద్రోహం వల్ల పుట్టిన పాపములు—ఇలా సమస్త పాతకములు నశిస్తాయి అని శంకరుడు ప్రకటించాడు।

Verse 101

श्रीमार्कण्डेय उवाच । वाक्प्रलापेन भो वत्स बहुनोक्तेन किं मया । सर्वपातकसंयुक्तो दद्याद्दानं द्विजन्मने

శ్రీ మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఓ వత్సా, వాక్ప్రలాపంతో నా ఎక్కువ మాటల వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? సర్వ పాతకాలతో కూడినవాడైనా ద్విజునికి దానం ఇవ్వాలి।

Verse 102

गोदानं च प्रकर्तव्यमस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । गोदानं हि यतः पार्थ सर्वदानाधिकं स्मृतम्

ఈ తీర్థంలో విశేషంగా గోదానం తప్పక చేయాలి. ఎందుకంటే, ఓ పార్థా, గోదానం సమస్త దానాలలో అత్యుత్తమమని స్మరించబడింది।

Verse 103

सर्वदेवमया गावः सर्वे देवास्तदात्मकाः । शृङ्गाग्रेषु महीपाल शक्रो वसति नित्यशः

గోవులు సర్వదేవమయులు; సమస్త దేవతలు వాటిలోనే ఆత్మరూపంగా ఉన్నారు. ఓ భూపాలా! వాటి కొమ్ముల అగ్రభాగమున శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నిత్యము నివసించును।

Verse 104

उरः स्कन्दः शिरो ब्रह्मा ललाटे वृषभध्वजः । चन्द्रार्कौ लोचने देवौ जिह्वायां च सरस्वती

ఆమె వక్షస్థలమున స్కందుడు, శిరస్సున బ్రహ్మ, లలాటమున వృషభధ్వజుడు (శివుడు) విరాజిల్లును. ఆమె నేత్రాలలో చంద్రసూర్య దేవులు, జిహ్వపై సరస్వతి నివసించును.

Verse 105

मरुद्गणाः सदा साध्या यस्या दन्ता नरेश्वर । हुङ्कारे चतुरो वेदान् विद्यात्साङ्गपदक्रमान्

ఓ నరేశ్వరా! ఆమె దంతములు మరుద్గణములు; సాధ్యగణములు కూడా సదా అక్కడే ఉంటారు. ఆమె పవిత్ర ‘హుం’కార ధ్వనిలోనే సాంగముగా, పదక్రమముతో కూడిన నాలుగు వేదములను తెలుసుకొనవలెను.

Verse 106

ऋषयो रोमकूपेषु ह्यसंख्यातास्तपस्विनः । दण्डहस्तो महाकायः कृष्णो महिषवाहनः

ఆమె రోమకూపములలో లెక్కలేనంత మంది తపస్వి ఋషులు నివసించుచున్నారు. అలాగే దండధారి, మహాకాయుడు, కృష్ణవర్ణుడు—మహిషవాహన ప్రభువు కూడా అక్కడే ఉన్నాడు.

Verse 107

यमः पृष्ठस्थितो नित्यं शुभाशुभपरीक्षकः । चत्वारः सागराः पुण्याः क्षीरधाराः स्तनेषु च

ఆమె పృష్ఠమున యముడు నిత్యము స్థితుడై—శుభాశుభ కర్మములను పరిశీలించువాడు. ఆమె స్తనములలో క్షీరధారలుగా నాలుగు పుణ్యసాగరములు ఉన్నవి.

Verse 108

विष्णुपादोद्भवा गङ्गा दर्शनात्पापनाशनी । प्रस्रावे संस्थिता यस्मात्तस्माद्वन्द्या सदा बुधैः

విష్ణుపాదమునుండి ఉద్భవించిన గంగా దర్శనమాత్రముతో పాపనాశిని. ఆమె గో-ప్రస్రవములో స్థితమై యున్నందున జ్ఞానులు ఆమెను నిత్యం వందిస్తారు.

Verse 109

लक्ष्मीश्च गोमये नित्यं पवित्रा सर्वमङ्गला । गोमयालेपनं तस्मात्कर्तव्यं पाण्डुनन्दन

లక్ష్మీ నిత్యం గోమయములో నివసించును—అది పవిత్రమూ సర్వమంగళకరమూ. కావున, ఓ పాండునందనా, గోమయలేపనం చేయవలెను.

Verse 110

गन्धर्वाप्सरसो नागाः खुराग्रेषु व्यवस्थिताः । पृथिव्यां सागरान्तायां यानि तीर्थानि भारत । तानि सर्वाणि जानीयाद्गौर्गव्यं तेन पावनम्

గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగులు ఆమె ఖురాల అగ్రభాగములలో స్థితులై యున్నారు. ఓ భారతా, సముద్రాంతమైన భూమిలో ఉన్న సమస్త తీర్థములు గోవులోనే ఉన్నవని తెలుసుకొనుము; అందుచేత గవ్యమంతయు పవిత్రము.

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । सर्वदेवमयी धेनुर्गीर्वाणाद्यैरलंकृता । एतत्कथय मे तात कस्माद्गोषु समाश्रिताः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—‘ధేనువు సర్వదేవమయి, దేవగణాదులచే అలంకృతము. తాతా, దేవతలు గోవులలో ఎందుకు ఆశ్రయించారో నాకు చెప్పుము.’

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयो विष्णुर्गावो विष्णुशरीरजाः । देवास्तदुभयात्तस्मात्कल्पिता विविधा जनैः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—‘విష్ణువు సర్వదేవమయుడు; గోవులు విష్ణుశరీరమునుండి జన్మించినవి. అందువల్ల ఈ రెండు సత్యాలనుబట్టి జనులు గోవులో దేవతల సాన్నిధ్యాన్ని వివిధంగా భావిస్తారు.’

Verse 113

श्वेता वा कपिला वापि क्षीरिणी पाण्डुनन्दन । सवत्सा च सुशीला च सितवस्त्रावगुण्ठिता

హే పాండునందన! ఆవు తెల్లదైనా కపిలవర్ణమైనా, పాలతో సమృద్ధిగా ఉండాలి; దూడతో కూడి, సుశీల స్వభావముతో, తెల్ల వస్త్రముతో కప్పబడిన—అటువంటి గోవును దానమివ్వాలి.

Verse 114

कांस्यदोहनिका देया स्वर्णशृङ्गी सुभूषिता । हनूमन्तेश्वरस्याग्रे भक्त्या विप्राय दापयेत्

కాంస్య దోహనిక (పాలు దోయు పాత్ర) ఇవ్వాలి; గోవును స్వర్ణశృంగాలతో, శుభ అలంకారాలతో సుసజ్జితం చేయాలి. హనూమంతేశ్వరుని సమక్షంలో భక్తితో బ్రాహ్మణునికి దానమిచ్చించాలి.

Verse 115

नियमस्थेन सा देया स्वर्गमानन्त्यमिच्छता । असमर्थाय ये दद्युर्विष्णुलोके प्रयान्ति ते

నియమాచరణలో స్థిరుడై, స్వర్గానంత్యాన్ని కోరువాడు ఆ దానాన్ని చేయాలి. అసమర్థుడైన దీనునికి దానం చేసేవారు విష్ణులోకాన్ని పొందుతారు.

Verse 116

असौ लोके च्युतो राजन्भूतले द्विजमन्दिरे । कुशलो जायते पुत्रो गुणविद्याधनर्द्धिमान्

హే రాజా! అతడు ఆ లోకమునుండి చ్యుతుడై భూమిపై బ్రాహ్మణ గృహంలో జన్మిస్తాడు. గుణ, విద్య, ధన, సమృద్ధులతో కూడిన కుశలమైన కుమారుడుగా అవతరిస్తాడు.

Verse 117

सर्वपापहरं तीर्थं हनूमन्तेश्वरं नृप । शृण्वन्विमुच्यते पापाद्वर्णसंकरसंभवात्

హే నృపా! హనూమంతేశ్వరము సర్వపాపహరమైన తీర్థము. దాని మహాత్మ్యాన్ని వినడమేనైనా పాపమునుండి విముక్తి కలుగుతుంది—వర్ణసంకరమునుండి పుట్టిన కలుషమునుండికూడా.

Verse 118

दूरस्थश्चिन्तयन् पश्यन्मुच्यते नात्र संशयः

దూరంలో ఉన్నవాడైనా ఆ పవిత్ర తత్త్వాన్ని ధ్యానించి దర్శించువాడు నిశ్చయంగా ముక్తి పొందును—ఇందులో సందేహం లేదు।